Albistea entzun

Neguaren lekuko, udaberriaren igarle

Xanti Zabala 'Lexo'-ren 127 bertso sail biltzen dituen liburua kaleratu dute Auspoa bilduman, Nikolas Aldaik atondua
Xanti Zabala <em>Lexo</em> bertsolaria (Lezo, 1942-Irun, 2012).
Xanti Zabala Lexo bertsolaria (Lezo, 1942-Irun, 2012). LOREA MUGURUZA

Juan Luis Zabala -

2013ko maiatzak 2

«Neguaren lekuko izango da Lexo», dio Pello Esnalek Xanti Zabala Lexo-k idatzitako bertsoak bilduz osatutako Udaberriz liburuaren hitzaurrean. «Baina, horrekin batera, udaberriaren igarle, aldarrikari eta profeta. Profeta, berez, ez da geroaren igarlea; orainarena baizik. Eta oraina sakon irakurriz aurreikusten du geroa. Orainean baitago geroa, ernamuinetan eta bizia dariola». Auspoa bildumako 325. liburua da Lexoren bertsoekin osatutakoa, Gipuzkoako Foru Aldundiak argitaratua, azken urteotan bilduman kaleratu diren guztiak bezala. Nikolas Aldaik egin du bertsoak bildu eta argitalpenerako prestatzeko lana; Lexoren beraren laguntza izan zuen hasieran, baina hura liburuaren prestaketa lanak amaitu gabe zeudela hil zen, iazko martxoaren 21ean.

Lexok idatzitako 127 bertso sail biltzen ditu liburuak, denak bertso jarriak, idatziak. Nikolas Aldaik sarrera labur bana idatzi die sail guztiei, bakoitza bere testuinguruan kokatzeko. Lexo bera zen lan hori egitekoa, baina osasun arazoek eta heriotzak eragotzi zioten. Pello Esnalen hitzaurrea eta Nikolas Aldaik idatzitako hitz-atzea ere aurkituko ditu irakurleak liburuan; Aldairen hitzatzeak Lexorekin batera libururako egindako lanen eta Lexoren azken egunetako gorabeheren berri ematen du. Horrez gain, Lexok bere ahotsez kantatutako bertsoak biltzen dituen CDa ere argitaratu dute, liburuarekin batera, haren osagarri.

Asko dira Lexok bertsoetan jorratutako gaiak, baina, Pello Esnalek hitzaurrean dioen bezala, «agerikoa izaten da zein den bertsolariaren alderik sentiberena, non duen mina bihotzean». Esnalen ustez, Lexok «euskararen eta Euskal Herriaren egoerak eraginda kantatzen du, langileariaren ezinak bihotza hunkituta, justizia sozialik ezak kolpatuta…».

Bizi taupadak bertsotan

«Gaiaren bizia darie behin eta berriro Lexoren bertsoei», Esnalek hitzaurrean dioenez. «Bizia mintzo da Lexoren bertsoetan. Bizia du taupada Lexoren bertsoaren bihotzak. Unean uneko taupada bizia».

Bertso jartzaile oparoa izan zen Lexo, baina baita bat-bateko bertsolaria ere. «Lexoren kasuan, bat-bateko bertsolaria dago bertso-jartzailearen oinarrian», Esnalen ustez. «Bertsolari baten bertsoak dira liburu honetakoak. Bertso askok berekin dute bat-batekotasunaren zantzua: gaia bidera atera orduko jarriak dira, bertsolari bati dagokion bizkortasunez. Horregatik da, besteak beste, horren oparoa Lexoren bertsogintza».

Lezoko (Gipuzkoa) Gaintxurizketa auzoko izen bereko baserrian jaio zen Xanti Zabala Lexo 1942ko urriaren 5ean. Irunera ezkondu zen, 1969an, eta harrezkero han bizi izan zen. Txikitatik entzun zituen baserrian kontuak eta bertsoak, aitaren anaiordea bertsolaria baitzen. Herriko jaietan Basarrik eta Uztapidek emandako bertso saioa izan zen entzun zuen lehenengoa, nerabe zela, eta 1962an aritu zen lehen aldiz jendaurrean bertsotan, Lezon bertan.Bat-bateko bertsolari gisa 1960 eta 1970eko hamarkadetan Gipuzkoako Bertsolari Txapelketetan parte hartu zuen, eta 1967an finalera iritsi zen. Horrez gain, Zepai saria irabazi zuen 1976an.

Azken urteetan plazetatik erretiratua bazen ere, bertsoak jartzeari ez zion utzi, eta hainbat sari ere irabazi zituen arlo horretan. Liburuan jasotako azken bertso saila 2009koa da, Patxi Lopez EAEko lehendakaritzara iritsi eta gero idatzitakoa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Igor Legarreta zuzendaria, ta Josean Bengoetxea, Haizea Carneros eta Itziar Ituño aktoreak, ilmaren aurkezpenean ©Monika del Valle/ Foku

Bihar estreinatuko dute ‘Ilargi guztiak’ filma, Bilbon

Amaia Igartua Aristondo

Fant zinemaldiaren hasierako ekitaldian emango dute Igor Legarretaren pelikula. Heriotzak eragiten duen beldurraz dihardu ekoizpenak, eta Haizea Carneros, Itziar Ituño eta Josean Bengoetxea aktoreek hartu dute parte

Silvia Perez Cruz izango da jaialdiko izen handienetako bat. ©Kiko Huesca / EFE

Brad Mehldau, Bill Frisell, Silvia Perez Cruz eta Kenny Barron izango dira Donostiako 56. Jazzaldian

Mikel Lizarralde

Musika jaialdia uztailaren 21etik 25era egingo da, eta bertan parte hartuko dute, era berean, Cecile McLoron Salvantek, Noak, Mulatu Astatkek eta Gonzalo Rubacabak

Iñaki Segurolak atzo aurkeztu zuen liburua, Donostian. ©JON URBE / FOKU

Pandemiaren zurrunbilotik

Mikel Lizarralde

Iñaki Segurolak 'Koiteretzia' argitaratu du, azken hilabeteetan bizi izandako egoeretan ardaztutako eleberri bat. Narratzailerik gabe, hiru pertsonaiaren arteko elkarrizketen bidez eman du nobela

 ©JON URBE / @FOKU

«Despolitizatu egiten da kultura»

Gorka Arrese

Kulturaren eta artearen arloak ikuspegi sozialistatik lantzeko egitasmoa da Ekida. 'Manifestua' ikuskizunaren lau emanaldi eskainiko dituzte maiatzean eta ekainean. Lehen editoriala argitaratu dute webgunean.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna