Albistea entzun

Sorbideak

Alegia bat gure harridurari

Alberto Barandiaran -

2013ko urriak 18

Non daude Debagoieneko idazleak? Non daude fikzioa hautatu behar zuten letra juntatzaile arrasatear, eskoriatzar, aretxabaletar, elgetarrak? Antzuolarrak, gatzagarrak, non daude? Zer dela-eta eremu euskaldun peto horren barruan ez da sortu Gipuzkoako beste inguru askotan izan den idatzirako tradizioa? Non daude fikziozaleak, alegiazaleak, ipuinlariak, poetak?

Alferrikako lana izan liteke, kontaduria aspergarri eta hutsa seguru asko, baina jo dezagun zenbakietara. Jo dezagun, esaterako, Joan Mari Torrealdaik 1997an argitaratutako Euskal Kultura Gaur liburura, datu zehatz eta zorrotzetan oinarritutako lan mardulera. Han dago beharbada inoiz egin den euskal idazletzari buruzko argazki osatuena eta hura izan daiteke, beraz, orduko errealitatea zein zen hobekien isla dezakeen bilduma.

Torrealdaik garai hartan euskal literaturaren inguruan ari ziren lagunak elkarrizketatu zituen lan horretarako. Idazle bizia eta aktiboa izatea izan zen lehen baldintza. Hau da, 1976tik 1994ra bitartean libururen bat argitara eman izana. Edozein liburuk ere ez zion balio Jakin aldizkariko zuzendariari: literaturakoa behar zuen, literaturakoa zentzu zabalean; hots, fikziozkoa eta ez fikziozkoa. Kanpoan utzi zituen ikerketa akademikoak eta ikasmaterialetako sortzaileak.

Kazetari taldea baztertu zuen, baita itzultzaileak ere.

Ia hirurehun lagunek osatzen omen zuten corpusa.

Idazgintzan ari ziren horien jatorriari erreparatzea alferrikakoa izango da beharbada, lan hutsal eta zentzubarikoa apika, kontu geografiko hutsa seguru asko, ondorio batere emango ez duen langintza denbora pasakoa eta soziologikoki distortsionatzailea zalantzarik gabe, baina kontuan hartuta garai hartan hasi zela Fagor taldea eta Mondragon talde osoa hazten, eta kontuan hartuta orduan eman zela Gipuzkoako mendebaldean eta Bizkaiko ekialdean, herriaren erdigunean alegia, giza paisaia aldatuko zuen bultzada kooperatibistarik handiena, bada begira diezaiogun 90eko hamarkada hasierako 271 idazle horien jatorriari: 26 Bilbokoak ziren eta 32 Donostiakoak; hamabi Azpeitia-Azkoitikoak; dozena erdi bat gasteiztar eta beste hainbeste iruindar, gernikar, legazpiar, oiartzuar, ondarroar, tolosar, zarauztar, zegamar. Santagraztarrak badira zerrendan, baita lekeitiarrak, hondarribiarrak, irundarrak, andoaindarrak, baigorriarrak, durangarrak, elorriarrak, ezterenzubitarrak, hazpandarrak eta leitzarrak ere.

Non daude Debagoienekoak? Non daude eremu ekintzaile, kulturalki aberats, ekonomikoki motordun, sozialki konprometituaren sortzaileak?

Zerrendan bi bergarar agertzen dira, eta bost oñatiar.

Non daude besteak? Non daude arrasatearrak?

Ez ditzagun zenbakiak konpara inguru ez hain euskaldunetakoekin, edo landa eremuetakoekin. Begira dezagun, esaterako, Goierrira, hura ere industriala, hura ere ekimen handikoa, hura ere sozialki eta ekonomikoki aberatsa: hogeita hamarretik gora dira bertako idazleak.

90eko hamarkadetako datuak dira, baina gutxi fida: gaur egungo kontaduriak ez luke alde handia erakutsiko.

Zertan aritu dira, bada, Udalatx azpikoak, fikziotik ihes egiteko? Buzoa jantzita, esango nuke. Kazetaritzan, herrigintzan, euskalgintzan, bertsolaritzan, ikastolagintzan. Kooperatibigintzan. Kudeaketa neketsuan, ilundu arteko bileretan, arnasa luzeko harremangintzan. Halako uholde komunitario handi batek eramanda edo.

Euren neuronak errota batean bezala irudikatzen ditut orain: zein da orain arteko guztiaren parabola? Zein ipuin alegiazko idatz zitekeen gertatu denarekin?

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Annie Ernaux. / ©Nobel Sariak, @NobelPrize

Annie Ernauxek irabazi du Literaturako Nobel saria

Iñigo Astiz

Stokholmen eman du sarituaren berri Suediako Akademiak, eta literatura fikzioaz harago zabaltzeko egindako lana laudatu dio idazleari. Iaz Abdulrazak Gurnah eleberrigileak irabazi zuen saria.

'Denboraz', Txakur Gorria proiektuaren azken lana

Unean uneko argazkiei beste arnasaldi bat

Ainhoa Sarasola

Denboraz, galde-erantzunen bilduma liburua eman du Txakur Gorriak. BERRIAn idatzitako zutabeen txatalak testu eta ilustrazio berriekin josiz, denboraren joanaz gogoeta egin dute. Txakur Gorriaren webgunean, BERRIAren online dendan eta Durangoko 57.  Azokan egongo da eskuragarri.

Aingeru Epaltza, 'Erretzaile damutuen konpainia' liburua eskuan duela, gaur goizean, Donostian. ©Maialen Andres / Foku

Aingeru Epaltzaren 'Erretzaile damutuen konpainia': kolore askotako nobela beltza

Andoni Imaz

Aingeru Epaltzak Edu Saragueta pertsonaia «berpiztu» du 'Erretzaile damutuen konpainia' nobelan, 'Rock'n'roll' idatzi eta 22 urtera. Haren bidez begiratu dio «Iruñea multietnikoari».

Nafarroako Orkestra Sinfonikoak Luis de Pabloren —argazkian, erdian— eta beste hainbat konpositoreren lanak interpretatuko ditu gaur. ©BERRIA

1972ko Iruñea harritu zuten doinuak akordura

Uxue Rey Gorraiz

Gaur hasiko dira 72-22 Topaketak Iruñean. Urriaren 18ra bitarte, eta orain dela 50 urtekoak gogoan, askotariko jarduerek eta emanaldiek artez jantziko dute hiria. Musika berebizikoa da gaur: Teresa Catalanen eta Tomas Marcoren solasaldi bat aurrena, eta Nafarroako Orkestra Sinfonikoaren kontzertua ondotik.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Irakurleen babesa ezinbestekoa da kazetaritza independente eta konprometitua egiten jarraitzeko.