Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

Jaioterrira itzuliko da Karmen

Gerardo Mungiak idatzitako 'Karmen Etxalarkoa' pastorala eskainiko dute Etxalarren, gaur eta bihar. Ia 150 arizalek hartuko dute parte Merimeeren obran oinarrituta prestatu duten ikuskizunean
Irudian, Karmen, alboan bi soldadu dituela, iragan igandean egin zuten pastoralaren azken mustraka orokorraren uneetako batean.
Irudian, Karmen, alboan bi soldadu dituela, iragan igandean egin zuten pastoralaren azken mustraka orokorraren uneetako batean. IÑIGO URIZ / ARGAZKI PRESS Tamaina handiagoan ikusi

Naiara Elola -

2017ko irailak 16 - Etxalar

«Ez zen zure txanda, beste adiskidearena baizik», zuzendu dio Pantxika Urruti errejentak, Gerardo Mungiak idatzitako pastoraleko liburuxkan hatza jarrita, fraidez jantzita dagoen arizale bati. Gaur eta bihar arratsaldean, 15:30ean hasita, Etxalarko (Nafarroa) plazan egingo duten Karmen Etxalarkoa pastoralaren azken mustraka da. Giro berezia nabari da, Bortzirietako herri txiki horretako herritar andanak egin baitute bat hasiera batean «erokeria» zirudien proiektuarekin. Orotara, 150 arizalek baino gehiagok eta dozena bat musikarik eta dantzarik hartuko dute parte Karmen eta Joseren maitasun tragikoa kontatzen duen lanean.

Pastorala jatorriz Zuberoako antzerkia izaki, Etxalarko askorentzat erabat ezezaguna zela dio Jone Bizentek, komunikazio arduradunak. Are gehiago, Karmenen historia ere askorentzat arrotza zela gaineratu du. Hala ere, faktore horiek «lagungarri» izan direla irizten dio, «proiektua zer zen jakin aurretik bat egin zutenak erabat harrapatuta daudelako».

Operari, literaturari zein zinemari esker, Etxalarko Karmenen historia ezagun bilakatu da. Baina lehen aldiz egingo da berari buruzko pastoral bat. Bizenteren irudiko, «antzezlanean ikusgai izango den Karmen garai hartako gainerako emakumeekin konparatuz gero, arras ezberdina da, bai fisikoki eta bai izaeraz. Beti bere buruarengan eta bere askatasunean pentsatzen duen emakumea da». Ikuskizunean helarazten den mezua ere baikorra dela irizten dio.

Halako pastoral bat egiteko ideiaren jatorria non dagoen galdetuta, ederki oroitzen da Iñigo Etxarte. Musika taldeko koordinatzaile moduan ari da ikuskizunean, eta txirula eta txistua ere jotzen ditu. Herriko apaizak bilera batera deitu zuen beste lagun batzuekin batera. Lehen bilera hartan, Gerardo Mungia Karmen Etxalarkoa pastoralaren egileak eta Pantxika Urruti errejentak ere parte hartu zuten: «Proiektuaren berri eman ziguten, eta bat egitea erabaki genuen. Oroitzen naiz Pantxika Urrutik hartu zuela bertso bat, erran zuela ikasteko, eta abesten hasi ginela». Orduan ikusi zuen Etxartek lehenengoz pastoral bat, bideoan. 2016ko urria zen. Handik aurrera, prestakuntza lanetan hasi ziren buru-belarri.

Izan ere, testua bakarrik zegoen idatzita. Egiteke zeuden zereginak hamaika ziren: protagonistak hautatzea, arizale bakoitzari zegokion rola zehaztea, pertsonaia bakoitzaren arropak diseinatzea, musika eta koreografiak egitea... Bizente harrituta dago herritarren parte hartzearekin. Gainera, pastorala «inurri lana» dela adierazi du, «ikusten ez den lan anitz dagoelako». Parte hartzen duen lagun bakoitzak zeregin bat baino gehiago du. Esaterako, Bizente bera komunikazio arduraduna izateaz gain, arizalea ere bada. Are gehiago, arizale askok rol bat baino gehiago jokatzen dute.

Ondorioz, jantzien arduradunek «izugarrizko lana» egin behar izan dute dena antolatzen. «Testua hasiera-hasieratik hartu, eta pertsonaia bakoitza nork eta nola antzeztuko zuen zehaztu zuten taula amaigabe batean», azaldu du Bizentek, irri artean. Bereziki, lan eskerga izan da arropak lortzea. Adibidez, Berako emakume batek, duela 100 urteko arropa andana utzi du pastoralaren esku. Horrekin batera, Donostiako danborrada konpainia baten jantziak baliatuko dituzte pastoralean horrenbesteko pisua duten soldaduak janzteko.

Makilak, espresuki eginak

Baina badira espresuki pastoralerako egindako zenbait gauza, tartean, auzokideen rola egiten duten arizaleek jantziko dituzten txapelak eta parte hartzaile guztiek dituzten makilak. Iragan igandeko azken mustrakan jantzi zituzten txapelak lehen aldiz jende aurrean. Txapela horiekin arazo dezente izan dituztela azaldu du Etxartek. «Lastozkoak egin zituzten, baina, nola gelditzen ziren gustatzen ez zitzaienez, berriak egin zituzten». Bestalde, makilek berebiziko garrantzia dute pastoral guztietan, besteak beste, bertsoen eta musikaren erritmoa markatzeko baliatzen baitira. Bizenteren osaba da makilak egiten aritu denetako bat: «Sekulako lana egin dute mendira joan, makilak moztu, eta su ondoan berotuz zuzen-zuzen jartzen».

Ia hiru orduko ikuskizuna izango da gaur eta bihar Etxalarko plazan egingo dutena. Karmen eta Jose protagonisten rola Miren Olaetxea etxalartarrak eta Miel Joxe Ariztia amaiurtarrak jokatuko dute. Biek egiten duten lana goraipatu dute bai Bizentek eta bai Etxartek. «Kontuan hartu behar dugu pastorala antzerki mota zaharra dela, eta, beraz, aktoreek ez dutela elkar ukitzerik. Ondorioz, abesteko moduaren eta begiradaren bitartez adierazten dituzte soilik sentimenduak», azaldu du Bizentek. Alderdi hori lantzeko ahalegin berezia egin dute Olaetxeak eta Ariztiak. Eta ahalegin horren emaitza jaso zuten iragan igandeko mustraka orokorrean, behin baino gehiagotan amaitu baitzituzten jeikaldiak txalo artean. Asteburuko bi saioak ere «arrakastatsuak» izatea espero dute.

Sarrerak erosi ez dituztenei antolatzaileek oroitarazi diete oraindik ere badirela sarrerak salgai. www.karmenetxalarkoapastorala.eus webgunearen bidez eskuratu daitezke.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

<b>Amurrioko saioa.</b> Joan den larunbateko saioa, Amurrioko Bañueta kiroldegian. ©GARI GARAIALDE

Iristen aurren, eta joaten azken

Miren Mujika Telleria

Baionan jokatuko da gaur Bertsolari Txapelketa Nagusiko bigarren itzuliko bigarren saioa. Ohi bezala, 17:00etan hasiko da. Aulki, soinu eta foku; pronto izango dira den-denak ordurako. Bertsozale Elkarteko ekoizpen taldeak du horren ardura. Zein da, baina, horren atzean dagoen inurri lana?
Indar Trabesen lehen kontzertua fikzioan irudikatzen, herenegun, Mutrikuko Venezia diskotekan. ©JON URBE / FOKU

Itoiz taldearen lehen printzak

Jone Bastida Alzuru

Doxa ekoiztetxea eta Larraitz Zuazo zuzendaria Itoiz taldeari buruzko pelikula bat prestatzen ari dira, dokumentalaren eta fikzioaren artean mugitzen dena. Mutrikun izan dira filmatzen.

Ekoetxea Urdaibaik hizkuntza indigenen erakusketa bat jarri du ikusgai. ©Monika del Valle / Foku

Hizkuntza jasangarriak

Amaia Igartua Aristondo - Bizkaiko Hitza

Busturiko Urdaibaiko Ekoetxeak erakusketa batean bildu ditu 11 hizkuntzatan emandako testu batzuk eta haien euskarazko itzulpenak: 'Hizkuntza indigenak, Ama Lurra zaintzen'. Abenduaren 18ra bitartean bisitatu ahalko da.

 ©Andoni Canellada / FOKU

Sustrai Colina: «Lanketa guztiak abiatzen dira pertsona gisa zaren horretatik»

Joanes Etxebarria - Ipar Euskal Herriko Hitza

Sustrai Colina Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalista izan da azken bost aldietan. Aurten, finalerdien lehen itzuliko saioa irabazi du, eta gaur Baionan kantatuko du, bigarren itzulian. Gogo «handiz» ariko da.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.