Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

Nolako hiriburua, halako hizkuntza

Euskal hiztunen elkargune bilakatu dira hiriak: lautik bat bizi da halako batean. Ezagutza maila nabarmen handitu bada ere, apala da oraindik erabilera. Premiazko jo dute jauzi bat egitea.
Jon Aizpurua Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kidea, atzo, Donostian, Jagon jardunaldian hizlari.
Jon Aizpurua Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kidea, atzo, Donostian, Jagon jardunaldian hizlari. G. RUBIO / ARGAZKI PRESS

Oihan Vitoria -

2014ko azaroak 15 - Donostia

Erabakigarriak, premiazkoak, estrategikoak dira euskararen iraupena ziurtatzeko. Herritarren arteko harreman eta jarioen bilgune bihurtu dira hiriak. Mendebaldeko globalizazioaren ondotik estatu naziorako ikur gisara sortuak, urbanizazio prozesu «sendoa» garatu dute. Komunitatea bazter laga eta pilaketa barreiatu: zerbitzu, jende eta administrazio metaketa eragin dute hiriguneek. Hizkuntzari bete-betean eragin dio horrek. XX. mende erdialdetik hona, hala ere, aldaketa sakonak izan dira Euskal Herrian: aldaketak bizimoduan, irakaskuntzan, transmisioan eta erabileran. Eta euskararen muga, ahulgune edo ezinak zirenak, abagune bilakatu dira orain. «Sinkroniekin» haustea lortu da, apurka-apurka euskara hiriburuetan biziberrituz. Baina, finean, nolakoa izan da azkeneko 25 urteotako bilakaera soziolinguistikoa euskal hiriguneetan? Galdera hori abiapuntu harturik, Euskal Herriko egoeraren diagnosi zehatza egin du Jon Aizpuruak, Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kideak. Donostian mintzatu da, Euskaltzaindiak atondutako Jagon jardunaldiaren hemeretzigarren aldian.

Hirien egunerokoak zuzenean baldintzatzen du euskararen erabilera. Hizkuntza gutxituei ez zaie samurra masifikazioaren itzalean tokia egitea, eta horretaz jabetzeko datuak aipatu ditu Aizpuruak. «Jende kopuru handiak jo du hiriguneetara: zehazki, hiru euskal herritarretik bat bizi da zazpi hiriburuetako batean». Milioi bat lagunetik gora dira orotara. Kopuru apalagoa da euskal hiztunei erreparaturik: lau euskaldunetik bat (%25) bizi da hiribururen batean.

Donostia eta Donibane Garazi dira hiriburu euskaldunenak; herritarren %40 inguruk dakite euskaraz. Euskaldun gehien duena, berriz, Bilbo da, hedadurari esker batik bat; 74.000 euskaldun ditu. Horren harira, Aizpuruak ohartarazi du euskararen presentzia hizkuntz paisaiaren araberakoa dela.

Horri heldu dio Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kideak bilakaeraren argibideak emateko. Aizpuruaren arabera, euskaldunen kopuruak «nabarmen» egin du gora. Gasteizen eta Bilbon bereziki ikusgarria izan da hazkundea, baina onartu du erdaldunak direla oraindik. «Geroz eta jendetsuagoak izan, erabilera txikiagoa eta erdaldunagoak dira».

Belaunaldi berriak, giltzarri

Baiona, Angelu eta Miarritze dira kasu argienak. Beheranzko bilakaera izanagatik ere, joera aldaketaren zantzuak igarri ditu Aizpuruak. Urteotako galera etengabea moteldu eta berreskuratzeko bidean jarri dela iritzi dio. «Baionan, adibidez, eten egin da jaitsiera». 65 urtetik gorakoek orainokoari eutsi diote, eta 25etik beherakoengan jarri du arreta. Hamar urtean egoerari buelta emateko gai ikusten ditu gazteak. 1991.urtetik %8,3ko hazkundea eduki dute, eta baikor da. «Iparraldean giltzarri dira belaunaldi berriak».

Inkesta soziolinguistikoa egiterakoan, hain justu, adinei erreparatu die. Ez da harritu, baina. Esperotako datuak dira harentzat. «Zenbat eta gazteagoa, orduan eta handiagoa euskaldun kopurua. Agerikoa da EAEko hiru hiriburuetan». Ohikotzat du, betiere gorakadari bizkarra eman gabe. Datu bitxi bat erantsi du: Donostian, gazte euskaldunak Bilbo eta Gasteiz batuta baino gehiago dira.

Euskaldunen lehen hizkuntzari dagokionez, euskaldun berriak nagusi dira Iruñean, Gasteizen eta Bilbon; euskal hiztunen %58tik gora dira. Erretratua, edonola ere, bestelakoa da hiri batetik bestera. «Ezin daiteke orokortu». Baionan, kasurako, diferentea da egoera: hamarretik zazpi dira euskaldun zaharrak. Murritza da hiztun berrien pisua biztanle guztiekiko.

Erabilerari buruzko datuak ere eman ditu Aizpuruak. Aparteko berritasunik ez dago etxeko erabileraren diagnostikoan: «Gehienez, puntu bateko gorakada izan da; oso txikia». Eta kalean, zer? Donostian orekari eutsi soilik ez, handitu egin da euskal hiztunen kopurua: ia %16 mintzo dira euskaraz. Kezkatuta da beste hiriburuez, apalegia baita euskaldunen dentsitatea; %3ren bueltakoa.

Jauzi bat egiteko, euskaldunak batzeko egitasmoak martxan jartzea eta harreman sareak ehuntzea beharrezkotzat jo du Aizpuruak, euskaldun zaharrek eta berriek aurrerapausoa eman dezaten. «Aukera ez daukanak nekez hitz egingo du euskaraz, salbuespen kasu bakanak gorabehera».

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Alemaniako Grevenbroich hiriko parke eolikoa, eta, atzean, ikatzezko zentrala, duela gutxiko irudi batean. ©SASCHA STEINBACH / EFE

PLANETAREN MUGEKIN TALKAN

Iñaki Petxarroman

50 urte dira Hazkundearen Mugak txostena kaleratu zutela. Ekonomia ulertzeko beste modu bat ezarri zuen, eta zientzian oinarritutako sistema batekin erakutsi zuen hazkunde etengabeak etorkizunean eragin zitzakeen arazoak. Gaur egun, begi bistan daude arazo horietako batzuk, hala nola klima krisia eta bioaniztasunaren galera.
 ©BERRIA

«Gure aztarna ekologikoak egungoaren hamarren bat izan behar du»

Iñaki Petxarroman

Kontsumoa eta ekoizpena apaltzea eta espiraleko ekonomia martxan jartzea beste biderik ez du ikusten Antonio Valerok.
Juan Mari Aburto lore eskaintza egiten, atzo, Bilbon. ©BILBOKO UDALA

Frankismoak espetxeratutako andreak omendu dituzte Bilbon

Iosu Alberdi

Bilboko Udalak eta Gogora institutuak plaka bat jarri dute Orue Txaleta zegoen lekuan. Eraikin hura espetxe izan zen 1937tik 1942ra bitarte

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.