Pello Irazu. Artista

«Egun, diziplina da antidiziplina»

Hibridaziozalea, ikusle aktiboaren bilatzaile, balio artistikoa neurtzeko ekonomiak duen pisuarekin kritiko, Carreras Mugica Bilboko galerian bildu ditu bere azken lanak Pello Irazu artistak.
MONIKA DEL VALLE / ARGAZKI PRESS

Iñigo Astiz -

2014ko abenduak 2
Fantasmei erantzun diela dio Pello Irazu artistak (Andoain, Gipuzkoa, 1963). Euskal Arte Eskoletako maisu nagusien presentzia igartzen da Carreras Mugica Bilboko galerian zabaldu duen erakusketako hainbat artelanen atzean. Haienean burdina, harri eta herdoil zena, ordea, kartoi, paper eta kolore da Irazurenean, eta bistakoa da asmo kritikoa. Arte adituek maiz izendatu dute Euskal Arte Eskola Berriko kide, Txomin Badiola, Angel Bados eta Juan Luis Morazarekin batera. Diziplinen arteko hibridazioaren zale, oraingoan ohi baino itxiago gelditu zaizkio piezak, berak dioenez. «Beste erakusketa batzuetan, lanak irekita mantentzea izan da asmoa, baina oraingoan objektuetan eta haien kontzeptuetan zentratu naiz». Siluetas Masas Sombras Perfiles Bultos Espectros Leyendas Deshechos Espantos izendatu du erakusketa (Siluetak Masak Itzalak Soslaiak Konkorrak Espektroak Idazkunak Hondakinak Ikarak), eta urtarrilaren 20ra arte egongo da zabalik. Ikuslea da klabea, Irazuk egin duen erakusketaren laburpenaren arabera: «Adierazle batzuekin gelditzen zara, ez esanahi batzuekin. Zuk lotu behar dituzu gauzak».

Konstante bat da: beti saiatzen zara ikusle aktiboa bilatzen.

Zerikusia du horrek artearen ideologiarekin. Gauzekiko aktiboa den ikuslea nahi duzu, baina nola aktibatu ikusle hori? Ikuslea nola harrapatu da gakoa, eta harrapa dezakezu fisikoki, gauzekin harremanetan sarraraziz, itxurekin jolastuz, edo baita intelektualki ere. Nik uste dut artelanek badutela tranpa mota bat jendea dantzan jartzeko. Nik uste dut hori gaur egun ideologia bat dela. Gero gauzatzen da eskultura modura, performance modura edo beste edozein modutara, baina gaur egun artea egiten duenak hori barneratuta dauka.

Material pobreak erabili dituzu. Kartoi asko dute eskulturek.

Eskulturaren kontzeptuarekin lotuta dago hori. Hemengo piezek badute oihartzun bat euskal eskulturarena. Txillida, Oteiza, Basterretxea... Tradizio horretan materiala da dena. Materialak dituen esanahiak eta askoz ere esanahi gehiago jartzen zaizkio materialari haien piezetan. Nik beti kuestionatu dut hori, eta kasu honetan gehiago. Beti zabiltza kontestu batean lanean. Artearenean orokorrean, estatuko artearenean zehatzago, edo zure inguruko artearenean oraindik zehatzago. Batzuetan, lotura hori nabariagoa egiten da, eta, beste batzuetan, desagertu egiten da. Kasu honetan, agertu egiten da, eta nolabait da fantasma batzuk egongo balira bezala inguruan. Erantzun egiten diete obrek fantasma horiei. Euskal eskultura horien antza badute nireek, baina, era berean, ez dute zerikusirik. Materialtasuna erabat kontrakoa da. Materialik arrunt eta pobreena aukeratu dut, kalean aurki dezakezuna. Hau dena kalean hartutakoa da. Kalera joan, hartu, eta erabili.

Aurten hil da Nestor Basterretxea. Itzal luzea dute hark eta haren kide izandakoek. Artea ulertzeko era baten amaiera ere irudika dezake haren heriotzak?

Ez dakit, baina itzal horrek arte garaikidea egiten dugunokin ez du zerikusirik; itzal horrek zerikusi handiagoa dauka gizartearekin. Nire belaunaldiak eta ondorengoek erreferentzia gisa izan ditugu, baina ez bidea ixten diguten erreferentzia gisa, baizik eta artean dagoen erreferentzia bat gehiago bezala. Baina gizartearekin hain lotuta egon dira, non gizarteak ezin izan dituen joaten utzi. Haiek egin dutena inork ez die kenduko: zentzu batean, euskal kultura fundatu zuten. Beren lana egin zuten tokatu zitzaienean, eta gure lana egitea da orain gure egitekoa. Ez dakit gizartearekin lotuta gauden ala ez gauden, baina kontestua hori da.

Sentitzen duzu zuk gizartearen erantzuna?

Ez dakit ba... ez dut inoiz neurtu.

Akaso, arteak gizartean duen lekua aldatu da?

Arteak lehen zuen tokia galdu du. Arteak badu indar sinbolikoa, beti izango du, eta horregatik ari gara gu egiten ari garena egiten. Baina gizarteak beste nahi batzuk ere badauzka, eta beste behar batzuk. Sentsibilitate aldetik ere aldatu dira behar batzuk. Lekualdatu egin dira. Halere, egia da, artea ikusten da ekonomiarekin lotutako zerbait bezala. Horrekin ez nago ados. Sistema kapitalista batean balio nagusia truke balioa da, bale, horretan bizi gara denok, baina ez da egia hori denik sorkuntzak duen balio bakarra. Horregatik uste dut gizarteak ere bere lanak egin behar dituela. Erraza da esatea balio baldin badu oso inportantea dela, eta ez badu dirurik balio ez dela ezer. Badago jendea merkatutik kanpo dagoena eta oso inportantea dena, eta, era berean, badago jendea merkatuan erabat sartuta dagoena eta oso-oso inportantea dena. Gaur egungo borroka hori da. Ematen du dirurik ez badugu ez dagoela ezer, baina nik uste dut badagoela, eta dena ez dela espektakulua. Euskal Herrian nik behintzat potentzialtasun handia igartzen dut. Bilbon, adibidez, pisuzko artista asko dabil lanean. Badago mugimendua, nahiz eta dirurik ez egon. Estruktura aldetik ere ezin gara askorik kexatu hemen, pentsa Espainia nola dagoen, laguntza batzuk badaude, baina alor pribatuan ez dago ezer. Gizarteak artearekin daukan harremana publikotasunetik pasatzen da? Eta orduan gu norentzat ari gara? Zeren, zuk nahi duzu honetarako bizi, baina baita honen bidez bizi ere.

Galeria honetatik Guggenheim museora 40 metro daude. Kezka horiek presente daude han?

Museoaren jarrera aldatuz joan da urteekin. Badago gauza batzuk zalantzan jartzea, baina sortzaileak erakutsiz joan dira; gazteak, gainera; eta hori da bidea. Baina ez dut uste hori haien lana denik, zeren hori antolatu zen antolatu zenerako, eta bere lana oso ondo bete du. Baina zenbat sortzaile gaztek egin dute erakusketa Bilboko Arte Ederren Museoan? Hori ez da haien lana? Gehiago da museo horren lana, Guggenheim museoarena baino. Ez dakit ongi bereizi dituzten beren esparruak.

Hibridazioa da zure lanen beste ezaugarri nagusietariko bat. Ezin ziur jakin maiz piezak eskultura diren, margolan edo instalazio. Kasik badirudi diziplinak noraino eman dezakeen ikusi nahi duzula.

Horrek zerikusia du bakoitzak duen beharrarekin. Nik badaukat gauzekiko grina, baina baita grafikoarekikoa ere. Grina horiek bideratzen zaituzte, eta hala doa sortzen hizkuntza bat. Sortzen den hizkuntza hori ez da batere garbia. Egun, diziplina da antidiziplina. Tradizioan, eskultura gauza bat da, pintura beste gauza hura, grafikotasuna bestelako hura... baina kontzeptualki ulertzen duzunean dena lengoaia dela, denak duela zeinu bihurtzeko ahalmena, dena lotu eta lengoaia berri bat sortzea askoz ere errazagoa da. Nik ez dut ezagutzen egun diziplina bakarrean garbi-garbi lan egiten duen inor. Lehen finkatuago zegoenez gauzak egiteko modua, zehatzagoa zen.

Orain galduago?

Bai. Baina horrek ez du esan nahi barreiatuago gaudenik. Erronka da irekitasun horretan zehatza izatea.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna