Dibisak eta moneta trukea nazioartean. Dolarraren igoera

Bueltan da dolarraren agintea

AEBetako ekonomiaren susperraldi azkarrak eta Erreserba Federalak interes tasak igoko dituen usteak indartu dute billete berdea.

Euroak, berriz, azken bederatzi urteetako truke txikiena du orain

Ivan Santamaria -

2015eko urtarrilak 7
Indarberriturik amaitu du 2014. urtea dolarrak. AEBetako diruak ez dio sekula utzi erreferentziazko dibisa izateari, baina luze eztabaidatu da ea euroa agertu izanak eta azken hamarkadako finantza gorabeherek nagusitasun hori auzitan jarriko ote zuten. Atzeraldi handiaren irteeran AEBak izan dira azkarrenak, ekonomia aurreratuen artean. Faktore horri gehitu behar zaio Erreserba Federalak azken urteotan gidatu duen diru politikaren norabide aldaketa. Biek azaltzen dute dolarraren itzulera indartsua.

Dibisen arteko harremanek markatzen dute diru baten indarra edo ahulezia. Hots, diruak indartsu edo ahul daude, beste batzuekin alderatuta. Banku zentralen erabakiek ondorio zuzenak izaten dituzte trukeetan. Nazioarteko diru nagusi gehienen trukea arautu gabekoa denez, hala ere, ez da horren erraza erabakiak eta ondorio katea definitzea. Harreman konplexuak daude jokoan.

US Dolar Index delakoak AEBetako dibisaren balioa neurtzen du, nazioarteko beste sei diru biltzen dituen saski batekin alderatuta. Iazko ekainetik abendura %15 igo zen neurgailu hori. 2011. urtean hondoa jo zuenetik, %20 igo da bere balioa.

Dolarraren susperraldiari buruz zalantzarik ez da. Bloomberg agentziak trukeari buruz biltzen dituen datuei erreparatuta, guztien aurrean balioa irabazi du. Euroarekin eta Japoniako yenarekin alderatuz, hurrenez hurren, %13 eta %15 igo da billete berdearen kotizazioa urtearen joanean. Iazko maiatzean euro bakoitzeko ia 1,4 dolar eskaini ziren, eta orain 1,2 dolarren azpitik mugitzen hasi da. Azken bederatzi urteotako baliorik txikiena.

Balio gehien galdu duten dibisak Argentinako pesoa —%29ko galera— eta Errusiako errubloa izan dira. Errusiako ekonomia erori den zirimolak hango dirua balioaren ia erdia galtzea eragin du, ziztu bizian.

Krisiak gogor jo zituen AEBak. 2008 eta 2009 urteen artean barne produktu gordina %3 erori zen, batez beste, eta zazpi milioi lanpostu galdu zituen. Langabezia tasa bost puntu handitu zen, %4,6 izatetik %9,6 izateraino.

Europan ezaguna den irudia, horraino. Horren ondoren gertatutakoak markatzen du ezberdintasuna. AEBek bigarren atzeraldiari ihes egin zioten, eta honezkero krisiaren aurretik zegoen lanpostu kopurua gainditzea lortu dute.

Aurrera begira ere ekonomia nagusi indartsuena izango da. NDF Nazioarteko Diru Funtsaren arabera, %3 haziko da 2015. eta 2016. urteetan. Eurogunea, berriz, ez da horren erdira iritsiko, %1,4 eta %1,7. Japoniarentzat aurreikuspena eskasagoa da oraindik: %0,8ko igoera, datozen bi urteetarako.

Halako erreakzio bat bultzatzen saiatu da Erreserba Federala (Fed) —diru politika gidatzen duen banku zentrala, alegia—, eskura zituen tresna guztiak erabilita. Diruaren prezioa murriztuta izan du aro luze batez. Duela zortzi urte igo zituen interes tasak azken aldiz, eta Lehman Brothersen gainbeherarekin finantza krisia gogortu bezain pronto, hutsaren pare jarri zituen. Hala egon dira, inolako aldaketarik gabe, azken sei urteotan.

Interes tasak jaitsita aski ez zela iritzita, Fedek beste mugimendu ausartago bati heldu zion. AEBeko gobernuaren bonuak erosteari ekin zion —quantitative easing delakoa— parekorik ez duen eskala batean. 2010. urtean hasita eta hiru erosketa programaren bidez, Erreserba Federalak 3,5 bilioi dolar punpatu zizkion ekonomiari. Gutxi gorabehera, Alemaniaren ekonomiak duen tamaina.

Norabide aldaketa

Aldaketa garaiak dira Erreserba Federalarentzat, ordea. Bonuen erosketa programa masiboa hazkunde gehiago lortzeari eta langabezia murrizteari lotuta zegoen. Helburuak bete direla iritzita, programa itxi zuen Fedek joan den urrian. Ezohiko neurriak amaituta, orain beste galdera bat dabil airean: noiz hasiko dira igotzen interes tasak?

Banku zentralek erabili ohi duten erretorika zuhurrari uko egin ez badio ere, Janet Yellen Fedeko presidenteak nahiko garbi adierazi du ez dela bat bateko erabakia izango. Enpleguari eta hazkundeari eusten zaiola egiaztatu nahi du, baina noranzkoa ezarria dago: interes tasen igoerak urteko bigarren erdialdean hasteko atea zabalik dago. Aldaketa horrek mesede egingo dio dolarra indartzeari, AEBetako dibisan egindako inbertsioen eta gordailuen etekinak handituko dituelako.

Dolarraren alde egingo du, gainera, Europan eta Japonian justu kontrajarritako bidean sartuta egoteak. Europako Banku Zentralak, behingoagatik, quantitative easing programa bat abiatuko duen edo ez erabaki beharko du. Alemaniaren mesfidantza jakina da, baina Mario Draghi EBZko buruak prestakizun teknikoetan daudela berretsi du. Erantzuna urtarrilaren 22an irits liteke, bankuak egingo duen hurrengo gobernu kontseiluan. Japoniari dagokionez, Shinzo Aberen garaipena azken hauteskundeetan diru merkea punpatzeko estrategiari segida emango dio.

Merkatuen mugimenduei erreparatuta, eskutik doazen bi fenomeno gertatu dira azken urte erdian. Izan ere, dolarraren indarraldiak bat egin du petrolioaren prezioaren beherakadarekin. Hasiera batean, albiste ona da hori kontsumitzaile estatubatuarrentzat, gutxiago ordaindu behar baitute energiaren eta erregaiaren truke.

Haatik, petrolio merkeak beste ondorio batzuk izan ditzake herrialdeko ekonomian. Izan ere, susperraldia bultzatu duten faktoreen artean daude fracking bidez ustiatutako shale gas eta shale oil direlakoak. Teknika garestia da haustura hidraulikoaren bidez lurzorutik hidrokarburoak ateratzea —arrisku ekologikoak aipatu gabe—, eta petrolioa horren merke salerosita ez da errentagarria. Erreserba Federalaren diru merkeak fracking burbuila sortzea erraztu duen susmoak handituz doaz, eta horren balizko eztandak enplegua eta hazkundea zama ditzake.

Dolar indartsuak erakarrita, inbertitzaileak hasi dira dirua gorabidean diren herrialde batzuetatik ateratzen, etekin handiagoak lortzeko asmoz. Erreserba Federalaren diru politika hedakorrak inbertsio handiak bideratu ditu nazioartera, eta diruaren norabide aldaketak horietako batzuk arazotan sartzeko kezka oso handia da. Esaterako, enpresa askok dolarretan hartu zituzten maileguak, baina herrialdeko diruan itzultzen dituzte. Dolarra garestitzeak mailegu horien faktura igoko du.

Lehen ohar batzuk ikusi dira dagoeneko. Orain dela urte eta erdi, Erreserba Federalak bonuak erosteko programaren erritmoa moteltzeko asmoa zuela iragartze hutsak dibisa ugariren balioa hondoratu zuen Asian eta Amerikan. Kapital ihesaren mamua itzuli zen merkatuetara. Herrialde batzuk —Turkia, besteak beste — horren aurkako borrokan ari dira ordudanik. Ezohiko diru politika tentu handiz ari da alde batera uzten, baina erritmo motela arazoak eragozteko nahikoa den ez dago horren garbi.

Noiz arte gora?

Merkatuetan bolo-bolo dabilen galdera da egunotan ea dolarrak igoerari eutsiko dion edo ez, eta, balioa handitzekotan, noraino igoko den. Euroguneko eta Japoniako ekonomia ahuletan ez da bat-bateko hobekuntzarik espero, eta, horri helduta, oso zabalduta dago dolarrak 2015. urtearen joanean gehiago indartuko den ustea. Laburrera begira, herritarrek erregaiak eta inportatutako produktuak merkeago izango dituzte, eta horrek hazkundea bultzatzea posible da. Luzera begira, ordea, dolar oso indartsu batek AEBetako enpresa esportatzaile handiei kalte egin diezaieke. Oraingoz, arrisku horren inguruko ardura txikia da.

Historiari erreparatuz, hala ere, dolarrak balio askoz handiagoa izan du beste garai batzuetan. Bigarren Mundu Gerraren ostean truke sistema dolarzentrikoa indarrean jarri zen, Bretton Woodseko akordioei jarraituz. Nazioarteko dibisak, neurri batean, dolarrari lotuta geratu ziren, eta dolarra, urreari. Sistema horren amaierak 1970eko hamarkadaren hasieran dolarraren balioa behera bultzatu zuen hamarkada oso batez. Ronald Reaganen aroan, ordea, dolarrak inoizko truke kotizaziorik garestiena lortu zuen, eta soilik akordio politiko batek —Plaza Accord izenekoak— billete berdearen debaluazio neurtu eta planifikatua erraztu zuen. Mende berriko hasieran ere dolarrak loraldia izan zuen, Bill Clinton presidente zela.

Gorabehera guztien gainetik, dolarrak ez dio inoiz utzi erreferentziazko diru izateari, eta oraindik ere gehien erabilitako baliabidea da nazioarteko merkataritzan. Ez da posible billeteak urrearekin trukatzea, eta, hortaz, AEBetako botere ekonomiko, politiko eta militarrak sostengatzen duen sistema da.

AEBetako dibisaren nagusitasunak erro sakonak ditu. Robert McCauley eta Tracy Chan ekonomialariek aztertu dute horren zergatia, BIS banku zentralen bankuak argitaratutako azterketa batean. 1978. urtean munduko herrialdeen diru erreserbetatik bi heren dolarretan zeuden. 36 urte geroago, ehuneko hori ez da asko aldatu. NDFren arabera, diru erreserben %61 dolarrak dira. Bestalde, %6 jaitsi da AEBetako ekonomiaren zatia munduko barne produktu gordinean, eta dolarraren balio galera, batez beste, %62 izan da euroarekin eta yenarekin alderatuz.

Ikerlarien ustez, dolarraren erresistentziak ez du zerikusi zuzenik AEBetako ekonomiarekin, baizik eta dibisa horri begira mugitzen diren herrialdeen osotasunarekin. Ofiziala ez bada ere, dolar eremu bat —eurogunearen antzekoa, azken finean— egon badagoela ondorioztatu dute, ekonomia globalaren erdia ordezkatzen duena.

Zenbat eta lotura handiagoa egon tokian tokiko diruaren eta dolarraren artean, orduan eta erakargarriagoa da AEBetako dibisa inbertitzaileentzat. Brasil, Hego Korea, Errusia, Turkia, Txina, Saudi Arabia, Singapur, Mexiko, Aljeria, Thailandia, Taiwan, Peru edo Uruguaik erreserba ia guztiak dolarretan dituzte. Euroa agertuta ere, dibisen artean gailena da oraindik dolarra. Noiz arte? McCauley eta Chan ikerlariek ate bat irekita utzi diote lehiakide berri bat agertzeari: Txinako renminbi; baina, horretarako, bere eragin eta lotura bloke propioa eratu beharko luke. Bitartean, billete berdearen aginpideak indarrean segituko du.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna