Maite Andiazabal. Seaskako Xalbador kolegioko zuzendari ohia

«Gogoetatzeko gaitasuna ez dugu galdu behar»

Hogei urtean Xalbador kolegioko zuzendari izan eta gero, erretreta orain bost urte hartu zuen Andiazabalek; Seaskan egin duen ibilbidea «abentura» gisa deskribatu du, garai on eta zailak gogoan.
ISABELLE MIQUELESTORENA / BERRIA

Eihartze Aramendia Iparragirre -

2018ko martxoak 18
Euskara soilik jakitetik frantsesa soilik jakitera pasatu zen Maite Andiazabal (Senpere, Lapurdi, 1952), Euskal Herriko gatazkak eta 1968ko mugimenduak begiak ireki zizkioten arte. Seaskan topatu zuen politikoki egingo zuen bidea. Xalbador kolegioko zuzendari gisa bizi izan dituen urte mordoxka horiek «anitz maitatu»ditu, «proiektuan sinesten nuelako». Profesionalek eta gurasoek bat egiten duten proiektua, Andiazabalek behin eta berriz nabarmentzen duenean oinarritua, partaidetzan eta gogoetan. Beldurrez begiratzen dio etorkizunari, gizartea gero eta indibidualistago ikusten du, eta jarrera horrek Seaskaren hastapeneko espirituari ez ote dion eragingo galdetzen du bere baitan.

Zure ibilbide profesionala beti egon da Seaskari lotua?

Ez, 38 nituenean sartu nintzen Seaskan; biziki atipikoa da hori. Idazkaritzako ikasketa labur batzuk egin nituen, eta, idazkari lanetan ibili eta gero, ogia banatzen ibili nintzen etxez etxe, Saran. Nire senar ohiak bazuen saltoki bat non ogia saltzen zuen, besteak beste, eta hori dela-eta hasi nintzen horretan. Anitz maitatu dut hori. Jendearekin harremana, emazteekin, batzuetan egunean ikusten zuten pertsona bakarra ni nintzen...

Euskara berriz ikasi nuen, ahantzi bainuen. Nire belaunaldian eskolan sartzen ginen arte euskaraz bakarrik hitz egiten genuen. 6 urterekin eskolan sartu eta ber egunean irakaslea etxera etorri zen; nik ez nuen frantsesez tutik ulertzen, etxean amak ere ez zekien, eta horrela ezin zela jarraitu, eta frantsesa ikasi behar nuela erran zieten gurasoei. Ordutik, ama frantsesez hasi zen mintzatzen, gaizki edozer gisaz, aita arrantzalea zen eta gutitan ikusten genuen. Etxean frantsesez baizik ez genuen hitz egiten horren ondorioz. Nire ahizpak ni baino hiru urte gutiago ditu, eta ez du sekula ikasi.

Noiz berreskuratu zenuen?

15 urte arte Azkainen bizi izan nintzen, eta gero gurasoak Donibane Lohizunerat joan ziren. Hegoaldeko iheslari anitz hasi ziren etortzen honat, eta Donibane Lohizunen anitz ziren, gu gazteak ginen, eta tabernetan topatzen genituen. Nik ez nuen kontzientzia politikorik garai hartan, etxean ez zen politikaz mintzatzen, eta 1968 famatu hartan hasi nintzen kontzientzia hartzen. Iheslari haiei galdetzen hasi ginen Hegoaldean zer pasatzen zen, eta oroitzen naiz batek galdetu zidala, «zer zara frantsesa edo euskalduna?». Eta nik, frantsesa nintzela erantzun... Nire lagun taldeak ere hor hartu zuen kontzientzia, gero Enbata inguruan hasi... Etxean galdu zena errekuperatu nuen. Gero ulertu nuen zendako galdu zen, haiek alderantziz sufritu zuten, euskaraz mintzatzeak ez zuelako baliorik garai hartan, paperak betetzeko ere auzo baten laguntza behar zuten, eta ez da goxo zuhaurrek ezin egitea gauzak. Egoera oso bortitza bizi izan dute.

Ikastola deitu zitzaion proiektu horretan etxez etxe ibili zinen ikasle bila. Nola gogoratzen dituzu garai horiek?

Saran izan zen hori. Ikasle gutxi atzeman genituen, baina gero ongi pasatu zen. Jendeak ez zuen sinesten proiektuan; gainera, etiketa hori bagenuen: enbata zikinak, terroristak, gorriak... Orduan haur bat nuen, eta tokiko guraso batzuekin ireki genuen Sarako ikastola. Biziki gaizki ikusia zen ikastola, beste borroka bat izan zen. Ikastolako gurasoak gaizki ikusiak ginen.

Etxean nola ikusi zuten?

Beldurrez. Haurrak ikastolan ezarriko genituela jakitean beldurra ukan zuten. Euskara zekitelako bakarrik sufritu zuten haiek, eta pentsatzen zuten ber gauza pasatuko zela gure haurrekin. Guk esplikatzen genien biak ikasiko zituztela, euskara eta frantsesa, jadanik ez zela haiek bizi izan zuten egoera bera.

Zergatik hautatu zenuen Seaskari lotzea?

Herri guztien herritasuna eskolan eraikitzen dela pentsatzen dut, hizkuntza, kultura, historia... Guk nahi bagenuen, edo nahi badugu, Euskal Herria nazio gisa eraiki, eskola azkarra izan behar da, zeren eta eskolak du egiten herri batek behar dituen herritarrak. Politikoki horretan atzeman dut nire bidea: Ikastola herri eskolan. Seaskan sartu aitzin, idazkari gisa hasi nintzen lanean, baina momentu batez aspertu nintzen, banekien ofizio horretan ez nintzela elikatuko. Ikasketak berriz hartu nituen, eta Seaskan sartu nintzen ordezkapen batzuen egiteko.

Xalbador kolegioa, Seaskaren lehen kolegioa, Seaskaren ametsetako bat eta zu hango zuzendari.

1989an hasi nintzen Seaskan, eta 1991n arribatu nintzen. Garai hartan Beñat Etxepare deitzen zen; kolegioa eta lizeoa bat zen. Hezkunde Nazionalaren contrat simple deitzen dena, eta kontratu hori izenpetu behar zen. Orduan zuzendaritza kolegiala zen, hau da, lau edo bost irakasleren artean partekatzen zen zuzendaritza, baina Hezkunde Nazionalak zuzendari bat behar du, haien funtzionamendua hori baita. Ni guraso nintzen, eta orduko batzorde erabakitzailean nintzen, pedagogia taldean, beti ibili naiz pedagogia taldean. Nehork ez zuen lanpostu hori hartu nahi, eta, beraz, norbait behar zen. Pedagogia taldean aspalditik inplikatua nintzenez, irakaskuntza ere ezagutzen nuenez, eta Seaskaren funtzionamendua ongi ezagutzen nuenez, Hezkunde Nazionalaren koadro horretan nola sartu egituratzeko niri pentsatu zuten, urtebeteko lana izanen zen hori.

Nahiz eta interesatua egon, ezin nuen zuzendaritza posturik hartu, ez bainuen diplomarik. Manex Goihenetxe irakasle zenak erran zuen bera prest zela postu hori hartzeko, baina administratiboki bakarrik, eta, nik egiten banuen pedagogia arloa, bion artean eginen genuela zuzendaritza postu hori. Eta horrela hasi nintzen. Manexek bi urte egin zituen, gero beste batzuek hartu zuten, eta, bitarte horretan, diploma eskuratu nuen. Ikasle gehiegi bazelako Kanbon, lizeoa Kanbotik joan zen, eta bereizi zenean kolegioarendako zuzendari bat behar zen, neure burua aurkeztu nuen, eta lanpostua ukan nuen. Koordinatzaile gisa izendatua izan nintzen urtebetendako, eta beste 21 urte egin ditut azkenean.

Erronkak ez ziren makalak izango.

1993an, Seaskak ez zuen kontraturik Hezkunde Nazionalarekin, hitzarmen bat bazuen, eta horren truke dirua ematen zuen, baina kontraturik ez. Ikastolak garatzen ari ziren, emeki-emeki; horren ondorioz, Seaskak ez zuen aski dirurik, eta, hortik, Hezkunde Nazionalarekin kontratu bat izenpetu behar zela gogoetatzen hasi ginen. Guk berezitasun bat bagenuen, euskara; eta frantses estatu batean, murgiltze sistemak ahal berezi batzuk behar zituela ikusten genuen, baina, aldiz, ez genuen ikusten Hezkunde Nazionalaren koadroan nola atxiki hori.

Contrat simple deitzen zena bazen, baita kontratu esperimentala ere, zailagoa lortzeko, baina gure murgiltze sistemari begira egokiagoa. Gogoeta izan zen, eztabaida biziak izan ziren, eta, azkenean, contrat simple hori izenpetzea bozkatu zen, errazagoa zelako eta Seaska behar gorrian zelako. Barnean izaki, behar genituen baliabideak lortzeko, borrokatzen segituko genuela erabaki genuen.

Zerk kezkatzen zintuen gehien?

Proiektu pedagogiko zentzudun bat eraikitzea. Ikasle guztiek tokia ukanen zuten eskola bat nahi genuen, ez bakarrik ikasle onei zuzendua. Hezkunde Nazionalak badu 30 ikasle gela berean, zuk sinesten duzu 30 ikasle horiek ber gauza hartuko dutela ber momentuan? Nehork ez du sinesten, baina ez dugu hauturik, Hezkunde Nazionalean sartuak gara.

Xalbadorren horrekin hautsi genuen, hezkuntza dinamikoago bat eraikitzeko. Hezkunde Nazionaleko programa betetzen genuen, baina bazen askatasun bat. Pedagogia arloan bagenuen zinez gogoa hezkuntza tradizionaletik ateratzeko. Beti pedagogia aktiboaren xerka joaten ginen, bazen mugimendu bat. Seaskak bazuen zerbait berezia, eta nire beldurra da ez ote den galtzen ari.

Seaska sortu zenean, bagenuen proiektu bat, legedi bat: ikasleak bilaka zitezela herritarrak, autonomoak eta euskaldunak. Pedagogi arloan ere baliabideak jarri nahi genituen ikasleak pentsalariak izateko, espiritu kritikoa ukaiteko... Bere garaian, murgiltze sistemak funtzionatzen zuela frogatu behar genuen, baina, orain, gero eta gehiago murgiltze sistema ematen dute beste alorrek, zerk bereizten gaitu, beraz? Seaskak ez badu segitzen atxikitzen ez dela bakarrik euskaraz irakastea eta ikastea, baizik eta badela beste proiektu bat, hots euskaraz bizitzea, galduko dugu.

Hasierako espiritu hori ez dagoela uste duzu?

Gizartearen garapenari lotutako beldurrak ditut. Gaurko gizarteak beldurra ematen du, jendea biziki indibidualista da, bakoitzak berea ikusten du, berehalako egoera horretan gara... Ikasteko indar batzuk egin behar dira, frustrazioak ukan eta gaurko irakasleentzat pentsatzen dut zaila izan behar dela egokitze hori. Dena biziki fite joaten da, eta momentuan nahi dugu dena. Haurren egoera garaian ez ziren orain bezala, haurren eskubideak ez ziren hain identifikatuak, haurrek ez zuten iritzirik, hor ziren eta hor konpon. Egoera zuzentzekoa zen, eta zuzendu da. Haurra erdigunean eman dugu, eta horrek beste erronka batzuk ekartzen ditu.

«Beste eskolekin zerk bereizten gaitu?» galdera pausatu duzu. Zein da Seaskaren berezitasuna?

Elkarte funtzionamendua biziki berezia da Hezkunde Nazionalean, beste alorretan —publikoan eta pribatuan— ez da existitzen. Antolaketa horrek, partaide guztiak federatzen dituenak, Seaskaren sorrera oroitarazten du, eskolako proiektua partaide guztien esku dela: gogoetak, erabakiak... funtzionamendu zaila da kudeatzeko, baina biziki demokratikoa ber momentuan. Bigarren mailetan ber funtzionamendua dugu, ez da piramidala. Proiektuak ikastetxearen administrazio kontseilutik pasatu behar dira, eta onarpena ukan behar dute. Hor berriz atzematen dugu Seaskaren berezitasuna, hots, partaide guztien inplikazioa, aportazioa, berezitasun horrekin lotzen da hezkuntza taldearen premia ikastola eta ikastetxe guztietan. Zer heziketa nahi dugu gure ikasleendako? Irakasle eta gurasoen artean gogoetatu eta adostu behar da. Elkarte funtzionamenduaren aberastasuna da atxiki eta biziarazi behar dena, beharrezkoak diren bitartekoekin. Horren ondorioz, adostua den proiektuaren partaide bilakatzen gara, bakoitza bere tokitik, eta horrek du segurtatzen partaide bakoitzak barne proiektuaren izenean lan egiten duela, eta ez bakoitzak bere izenean. Gogoetak egin behar dira, nik horretan sinesten dut, gogoetatzeko gaitasuna ez dugu galdu behar.

Heldu den ikasturtean, Seaska lau eguneko astera pasatuko da. Nola ikusten duzu?

Gaizki, eta erranen dizut zendako. Seaskak baditu bere rolak, eta horietako bat murgiltzearena da. Badakigu ikastoletan badirela gero eta haur gutxiago euskaraz dakitenak. Lau egunetarat pasatu da, baina lau egun eta erdiko astea atxiki behar zen murgiltze kontzeptuari begira. Ikasleak, astelehenean etortzen dira, frantsesez ari dira, gero bi egunez euskaraz, asteazkenean osoki frantsesez ariko dira... Haurraren erritmoari dagokionez ere hobeto da lau egun eta erdiko astea; gero, arriskua da lau egunez egitea lau egun eta erdiz egiten dena.

Seaskak jarrera jakin bat hartu beharko luke, beraz?

Bai, Seaskak murgiltzeari doakiona bakarrik kontuan hartuz postura bat hartu behar zuen. Gure proiektuaren zutabeak eskatzen duen koadro minimoa eztabaidan eman behar zen? Pentsatzen ahal da ez dela demokratikoa, baina... eztabaidan emanez zalantzan ematen da ber momentuan behar minimoak ere?

Zuk esana da: «Etengabe egokitu behar dugu, moldatu, pedagogikoki ahalik eta egokiena erantzuteko gure ikasleen beharrei». Seaskak egokitzapen horretan asmatu du?

Zaindu behar du. Egun erronkak gero eta handiagoak dira, berehalako gizarte batean gara, frustrazio gutxi daude, mugikorrak sartu dira... Gurasoekin gogoetatzen segitu behar da. Nik ez dut sinesten hezkuntza proiektu batean, non gurasoak ez diren partaide. Heziketa ez da bakarrik irakasleen esku.

Seaskari lotuta segitzen duzu?

Lotura bat atxiki dut. Zuzendari berrien tutoretza egin dut, aholkuak emateko... Bestalde, Uztaritzeko ikastolari sostengua egitea proposatu nion. Ikasleek ez dute ber momentuan gauza berak hartzen, batzuk berantago hartzen dute. Eskukaldia ematearen helburua da ikaslea momentu horretan laguntzea.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna