Albistea entzun

Urduñako kontzentrazio esparruan hil ziren presoak omendu dituzte

Oraingoz hamabost pertsonaren gorpuzkiak hobiratu dituzte, eta esparru horretan eta kartzelan hildako 225 lagunen izenak ipini dituzte plaketan
Atzoko omenaldian senideek eroan zituzten hilkutxak.
Atzoko omenaldian senideek eroan zituzten hilkutxak. MONIKA DEL VALLE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Javi West Larrañaga -

2022ko uztailak 29 - Urduña

Duintasunaren Kolunbarioa inauguratu zuten atzo Urduñan (Bizkaia), «faxismoaren aurrean askatasuna defendatzeagatik zendu zirenak omentzeko». Ondoan hobiratu dituzte identifikatu bako hamabost errepublikanoren gorpuzkiak, eta hainbat plaka ipini dituzte, Urduñako kontzentrazio esparruan eta kartzelan hil ziren 225 hildakoren izenekin. Gehien-gehienak Extremadurakoak dira (Espainia); dozena bat, Herrialde Katalanetakoak, eta bizkaitar bat ere badago.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak «herrialde honek» memoriarekin duen konpromisoa nabarmendu du: «Euskal lurretan errepresaliatu errepublikano bat aurkitzeko aukera dagoen bitartean, lanean jarraituko dugu, izan euskal herritarra, andaluziarra, asturiarra, extremadurarra zein beste edonongoa». Artolazabalek gaineratu du omenaldia ez dela gorroto, mendeku edo «mamu zaharren» kontu bat, baizik eta duintasunarena, memoriarena eta justiziarena.

Hamabost izan dira oraingoan hobiratu dituzten biktimak. Hamalau hilerrian aurkitu zituzten, eta, ustez, Urduñako Kartzela Zentralean hil ziren, 1941eko otsaila eta ekaina bitartean. Hamabosgarren hildakoa Amurrioko San Pedro ermitaren inguruko lubakietan aurkitu zuten.

225 biktima horien hainbat senidek jo dute Urduñara beren familiakoak omentzera. Horietako batzuek hilkutxak hobiratu dituzte —zapata kutxa bat baino handixeagoak—, nahiz eta ez jakin kutxetako bakoitza norena den, ezta euren senideak oraindik agertu al diren ere.

Silvano de Castro izan da gogoratu dituzten biktimetako bat. Almuradielen jaio zen, Ciudad Realen (Espainia). Matxinoak herrian sartzean, bere kideak salatzeko eskatu zioten, baina, ezezkoa ematean, Urduñako kartzelara eroan zuten, eta bertan hil zen, 1940ko uztailaren 24an. Miguel Angel de Castro biloba egon zen atzo omenaldian. «Zalantzak izan ditut etortzeko. 600 kilometro, sei ordu eta erdi. Hamabi orduko lanaldia egin dut egun hau hartu ahal izateko. Baina oso atseginak izan dira nirekin, eta, errespetu guztiz egin dutenez, etortzea erabaki dut, eskerrak emateko».

Itziar Biguri Urduñako alkateak azaldu du kolunbarioa inauguratuta ez dela ezer «amaitu», eta hilerrian hormigoi azpian oraindik dauden gorpuzkiak aterako dituztela orain.

Lana egiteko oraindik

Lourdes Herrasti Aranzadi zientzia elkarteko antropologoak adierazi du «goseagatik, miseriagatik, gaixotasunengatik eta abandonuagatik» hil zirela preso gehienak. Horrez gain, indusketen berri eman du. Aranzadikoek hilerri kanpoko nitxo biren arteko korridorea induskatu zuten, eta bertan aurkitu zituzten hamalau hobi. Esan duenez, proba genetikoak egin dizkiete gorpuzkiei, baina ez dute lortu bat ere identifikatzea. «Espero dezagun datorren etapan arrakasta handiagoa izatea», adierazi du Herrastik.

Izan ere, alkateak iragarri du hilerriko nitxo ilara bi horietan urduñarrak daudela, baina senideek baimena eman dutela lekuz aldatzeko. Hartara, horien azpian dagoen hormigoia altxatuko dute bertako gorpuzkiak ateratzeko. «Aukerarik badago, [biktimak] jaioterrira eramango ditugu. Bestela, hemen geratuko dira gurekin». Gainera, barkamena eskatu du Urduñaren izenean gerra presoen eskulana erabiltzeagatik, erantzuleak izan ez arren.

Iñigo Arregi artistak egindako Duintasuna eskultura da kolunbarioa, Elgoibarko (Gipuzkoa) hilerrian ipinitakoaren erreplika bat.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Idurre Eskisabel. ©Euskalgintzaren Kontseilua

Idurre Eskisabel izango da Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusi berria

Julen Aperribai

Karguan hamabi urte egin dituen Paul Bilbao ordezkatuko du Durangon, Kontseiluaren 25. urteurreneko ekitaldian. Lehentasuntzat jo du «kohesio sozialaren eta justizia sozialaren arloan» lan egiten duten eragileekin aliantzak sendotzea.

Feministalidaren hamazazpigarren edizioaren aurkezpena, gaur, Donostian ©Andoni Canellada / FOKU

‘Ahoa narras’ izenburupean egingo dute Feministaldiaren hamazazpigarren edizioa

Isabel Jaurena

Azaroaren 30etik abenduaren 3ra bitarte izanen da jaialdia, Donostiako Tabakaleran.

Sanferminetako talde bortxaketaren sententziaren aurkako protesta, 2016an, Nafarroako Auzitegiaren aurrean. ©IÑIGO URIZ / FOKU

Nafarroako Auzitegiak ez ditu murriztuko sexu indarkeriagatik ezarritako zigorrak, lege berrian aplikagarri baldin badira

Ion Orzaiz

Sententziak kasu bakarrean berrikusiko dituzte atzerako eraginez: espetxeratuei ezarritako kondena handiagoa baldin bada soilik baietz da baietz legean delitu horri dagokion gehienezko zigorra baino.

Donostiako geltokia, artxiboko irudi batean. Gaur zen martxan jartzekoa behin-behineko geltoki berria. ©Gorka Rubio / FOKU

Renfeko bidaiariek lineako autobusean eginen dute Andoain eta Irun bitarteko ibilbidea

Berria

Goizetik etenda dago trena, eta, berriz ere martxan jarri bitartean, lineako autobusean joan beharko dute bidaiariek Andoain eta Irun bitartean (Gipuzkoa). Gaur zen martxan jartzekoa Donostiako behin-behineko geltokia.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.