Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Aitor Arana. Idazlea eta hiztegigilea

«Esperantoak babesa ematen die hizkuntza txikiei»

Esperantoa-euskara hiztegia osatzen ia 30 urte eman ditu Aranak. «Askok uste dute esperantoak kalte egiten diola ingelesari, baina ez da hala. Maite du, euskara maite duen bezala»
JUAN CARLOS RUIZ / ARGAZKI PRESS

Ander Gartzia Badiola -

2016ko urtarrilak 15 - Bilbo

Esperantoa hizkuntza artifizialetan gehien erabilitakoa da gaur egun munduan. Badago esperantoa ama hizkuntza duenik ere. Atzean gordetzen duen filosofiaren zalea da Aitor Arana idazlea (Legazpi, Gipuzkoa, 1963), eta esperantoa-euskara hiztegia osatu du. Gaur aurkeztuko du, 11:00etan, Euskaltzaindiak Bilbon duen egoitzan.

Zergatik euskara-esperanto hiztegia?

Esperantoa ikasten hasi nintzenean, 22 urte nituen. Euskarazko materialik ez zegoen esperantoa ikasteko, 1930eko hamarkadan atera zuten Esperantoa Giltza izeneko liburuxka soilik. Zaharkituta zegoen.

Zenbat denbora behar izan duzu hiztegia osatzeko?

Uste nuen urte pare bateko kontua izango zela. Ni orduan ez nintzen hiztegigilea, eta hiztegigintza oso lan motela da; xehetasun handiz egin behar da. Azkenean, ia 30 urte joan dira. Hasieran, oinarrizko hiztegia egin nuen, baina txikiegia iruditu zitzaidan.

Esperantisten euskal komunitatea handia al da?

XX. mendean, oro har, euskal esperantista asko izan ziren. Adibidez, Isaac Lopez de Mendizabal. Xabiertxo eta haurrentzako beste hainbat liburu idatzi zituen, eta esperantista zen. Koldo Mitxelenak ere interesa bazuen. Badakit esperantoaren inguruko materiala begiratzen zuela, nazioarteko informazioa jasotzeko. Gaur egun, eragile nagusi bat dago: Internet. Ikaragarri handitu da esperantisten kopurua, gero eta gehiago, batez ere jende gaztea. Ezagutzen al duzue elkar?

Nazioarteko biltzarretan eta urtero egiten diren topaketetan jende mordo bat ibiltzen da atzera eta aurrera. Ni ez naiz bidaiazalea, baina Euskal Herrian topatu izan ditut. Hainbat atzerritar ere urtero etortzen dira Euskal Herrira, eta leku bat egiten diet etxean. Esperantistak direnekin mintzapraktika landu ahal izan dut. Dena den, esperantista euskaldunok saiatzen gara urtean lau aldiz gutxienez biltzen.

Zer dela-eta hasi zinen esperantoa ikasten ?

Bi arrazoirengatik. Bata, linguistikoa da. Felix Ibargutxik artikulu bat idatzi zuen El Diario Vasco-n, esperantoaren logikari buruz. Eta ikusi nuen ikasteko erraza zela. Hitz batekin beste hitz batzuk eraiki daitezke. Horretan euskararen antz handia du, atzizkien bidez hitz berriak sortu daitezkeelako. Polita eta exotikoa iruditu zitzaidan. Baina baita haren inguruko filosofia ere. Zamenhof poloniarra da esperantoaren asmatzailea, eta haren helburua bakean dagoen mundu bat sortzea zen. Garbi ikusten zuen herri batzuek euren hizkuntza inposatzen zietela beste herri batzuei, eta horrek amaitu beharra zuela. Egiazko bake hizkuntza lortzeko, esperantoa sortzea erabaki zuen.

Euskararen normalizaziorako esperantoa baliagarria izan daitekeela esan zenuen hitzaldi batean.

Nazioartean nagusitu diren hizkuntzek beti egin dute beste hizkuntza batzuk galarazi. Gaztelaniak, frantsesak eta, gerora, ingelesak. Eta ez bakarrik hizkuntzak. Zoritxarrez, genozidioekin ere lotuta egon da hori. Benetan izango bagenu nazioarteko hizkuntza neutral bat, navajoek [AEBetan bizi diren amerindiar komunitaterik jendetsuena da] navajoz hitz egiten jarraitu ahal izango lukete, eta munduko harremanak esperantoz egingo lituzkete. Esperantoak babesa ematen die hizkuntza txikiei, helburua ez delako beste hizkuntzak ordezkatzea. Hizkuntza handiak dituzten horiek ere ikasi beharko lukete apaltasun apur batez esperantoa, eta ikasi horren atzean zer dagoen.

Bernardo Atxagaren Behi euskaldun baten memoriak itzuli zenuen esperantora. Zer-nolako esperientzia izan zen?

Oso atsegina. Bernardo Atxagak asko lagundu zidan. Asko gustatu zitzaidan liburua, eta gustura itzuli nuen. Adiskide nederlandar batek lagundu zidan zuzenketak egiteko garaian.

Aurreiritzi asko al daude esperantoaren inguruan?

Zoritxarrez, askok uste dute esperantoak kalte egiten diola ingelesari, baina ez da hala. Maite du, euskara maite duen bezala.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©BERRIA

«Ibarruri oso harro sentitu zen beti bere euskal erroez»

Amaia Igartua Aristondo

Dolores Ibarruri 'Pasionaria'-ren biografia bat argitaratu berri du, haren artxibo pertsonalean oinarritutakoa: 'No pasarán'. XX. mendearen zati handi bat zeharkatzen du bizkaitarraren bizitzak.
EPICA ikerketan 2.872 metroko sakoneratik ateratako izotz lagina, 2002-2003an. ©LAURENT AUGUSTIN/CNRS PHOTOTHQUE

Izotzik zaharrena nahi dute

Jakes Goikoetxea

Beyond EPICA ikerketa proiektua Antartikan lanean ari da, izotza zulatu eta duela 1,5 milioi urtera arteko izotz lagina ateratzeko. Laginari esker, klimaren bilakaera ezagut dezakete.

Andres Urrutia euskaltzainburua eta Gaizka Aranguren kazetaria, <em>Ezina ekinez egina</em> saioan. ©BERRIA

Euskararen historiari buruzko saioa gaur ETB1en: 'Ezina ekinez egina'

Enekoitz Telleria Sarriegi

Gaizka Arangurenek aurkeztuko du. EITBk bat egingo du Euskararen Nazioarteko Egunarekin

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Informazio osagarria