ATZEKOZ AURRERA. Adelaide Mukantabana. Idazlea

«Etsaiari ihes egin diezaiokegu, baina ez gure baitan dugunari»

Tutsi populuaren aurkako genozidiotik bizirik ihes egitea lortu ahal izan zuen 1994an, baina haren familiaren zati handi batek ez. Egia jakina izan dadin, eta memoriaren alde, liburu bat argitaratu du.
BERRIA / EZEZAGUNA

Nora Arbelbide Lete -

2017ko otsailak 1
Gertatu zaiena ez dela «halabehar» bat, baina, gertatua gertaturik, «batzuek beren huts egiteak eta besteek beren erantzukizuna onartu behar dituzte, ez dadin berriz horrelakorik gerta». Hori nahi du nabarmendu Adelaide Mukantabanak (Butare, Ruanda, 1962) L'innommable Agahomamunwa liburuarekin (Izenda ezina, L'Harmattan). Beglesen bizi da 1994tik. Besteak beste, Cauri elkartean ari da, memoriaren eta egiaren aldeko lana segurtatzen. Barkoxera (Zuberoa) etorriko da larunbatean, liburua aurkeztera. Hau aldizkariak gonbidaturik, Pitxenea ostatuan du aurkezpena, 20:30ean.

Zer gertatu zitzaizun 1994an?

Familia bat banuen. Baita lanbide bat ere. Lehen mailako eskolako irakasle nintzen. Genozidioa hasi zelarik, ordea, Butareko orduko prefetak segurtasuna mantendu ahal izan zuen, baina soilik bi astez. Hil egin zuten gero. Eta orduan hasi zen han genozidioa. Nik ihes egitea lortu nuen, hura hil aitzin. Nire bi haurrekin joan ahal izan nintzen, baina nire bi haur nagusiak gainerateko familia guztiarekin hil zituzten. Nire hirugarren haurra aurkitu nuen, baina urte batzuk berantago, jadanik Beglesen nintzela.

Aipatua izan duzu erran zahar bat: «Gure gibeletik korrika ari denari ihes egin diezaiokegu, baina ez gure baitan denari».

Burundiko erran zaharra da. Etsaiari ihes egin diezaiokegu, lanjerari, baina ez gure baitan dugunari. Luzaz saiatu naiz, alta. Saiatu naiz Ruandatik ihes egiten. Saiatu naiz mugak ezartzen hura eta nire artean. Baina berriz harrapatu nau. Behar izan dut berriz itzuli. 2007an itzuli nintzen, baina atzerritar sentitu nintzen. Etxera sartu nahi nuen, Frantziara.

Nolako Ruanda aurkitu zenuen? Baketze lana lortu dela uste duzu?

Gaitzeko lana egin du Ruandak. Itzulikatu da. Gero, ez nuke baketze hitza erabiliko. Anitz erabiltzen da, baina ez da hain laster etorriko. Herritarrek elkarren ondoan segitzea bizitzen, hori egin da. Bizirik atera direnak, borreroak, diasporakoak, borreroen haurrak, biktimak, biktimak ez direnak eta beste, bakoitza bere istorioarekin. Horretarako, kolonizazioa baino lehenagoko Ruanda aurkitzen saiatu dira agintariak. Botere etnikoak, antagonismo etnikoak kolonizazioarekin eta ebanjelizazioarekin etorri dira. Horregatik dituzte berrantolatu auzitegi tradizionalak. Ruandarrak elkarren artean mintza zitezen. Hori zuten behar. Bizirik atera direnek entzun beharra zuten. Gertatu denaren istorio txiki bat bederen, dena ez baitiete erraten. Adibidez, emazte batek nahi izan zuen jakin bere haurrak non ehortzi zizkioten. Borrero batzuek garai hartan galdu humanitatea berreskuratzeko beharra sentitu zuten. Ruandarrak apaltasun handikoak dira. Nihauri eskapatu zitzaidan alde hori. Ni ezin izan nintzen auzi horietara joan. Ez nuen aski kuraiarik ukan.

Beglesetik saiatzen zara eragiten; Bordeleko erietxe publikoan lanean ari zen mediku baten aurka salaketa bat jarri zenuten, genozidioan parte hartu zuelako.

Keinu sinbolikoa zen. Nire ginekologoa zen han, Butaren. Hemen, haietariko baten moduan ikusten zuten medikuek. Bordelen egin zituen ikasketak. «Ez da mota horretakoa», ihardetsi zidan mediku batek. Iduriz eta genozidio batean parte hartzeko «mota» bat baden! Alta, gure elkarteko bat 1995ean itzuli zen Ruandara lekukoen bila. Eta haietako baten lekukotasunak baieztatu zuen medikuaren esku hartzea.

Zer eman du salaketak?

Villeneuve-sur-Loteko erietxean segitzen du mediku. Ez du arazorik. Akusaziopean dago; badira 6 urte. Baina geroztik, isiltasuna da nagusi. Izenda ezin den hori ez da gelditu... saiatu gara manifestatzen erietxe aitzinean, baina gu gaituzte kanporatu. Kondenatu ere, hobengabetasun presuntzioagatik.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna