Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Belen Gache. Poeta eta idazlea

«Hitzek jabetza finkoa balute, eskizofrenikoa litzateke mundua»

Poesia digitalean aitzindaritzat dute Gache. Hasierako garaia «zoragarria» izan zen harentzat; hutsa zegoen esparru batean, probatuz ikasi du. Lengoaiak eta hitzek erakartzen dute.
BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Maite Alustiza -

2017ko urriak 24

Zientzia, literatura eta artea elkartu ditu Mestizajes kongresuak, Donostian. Bihar arte, hainbat hizlari ariko dira; haien artean, Belen Gache poeta eta idazlea (Buenos Aires, 1960). Literatura digitalaz hitz egingo du, gaur, 18:00etan, San Telmon.

Zer da poesia zuretzat?

Arma bat, gauzak nik nahi bezala esan ahal izateko. Albisteen eta finkatuta dauden gizarte diskurtsoen aldean, poesia lengoaiaz jabetzen da, eta harekin beste zerbait egin daiteke: distantzia kritiko batetik landu, egiturak apurtu...

Nola deskubritu zenuen?

Lengoaiarekin eta hitzekin, jendeak normalean erabiltzen duenetik ezberdina den zerbait egiteko beharra nuen. Nerabe nintzenetik izan dut behar hori. Nire etxea beti egon da liburuz beteta, hitzez inguratuta bizi nintzen, baina gehienbat behar horrek bultzatu ninduen.

1990eko hamarkadan, poesia digitalean hasi zinen; aitzindaritzat zauzkate. Nola sentitu zinen mundu ezezagun horretan?

Oso interesgarria izan zen. Ordenagailu bat zegoen nire etxean, Amiga 500 bat, eta han idazten hasi nintzen; hain justu, nire lehen nobela harekin idatzi nuen. Pentsa, garai hartan monitorea telebista zen. Niretzat jostailu berri bat zen; zoragarria zen hitzei mugimenduak, irudiak eta soinuak jarri ahal izatea. Urteen poderioz, estandarizatuz joan da, eta programak eginagoak datoz. Baina garai hartan hutsa zen dena; zure erara molda dezakezun buztina edukitzea bezala zen.

Esperimentatuz ikasi zenuen?

Bai, bai. Hainbeste motibatzen ninduen, ikasi egiten bainuen. Nik ideiak neuzkan, eta gauzatuz joaten nintzen. Egia da momentu jakin batetik aurrera dezente zailtzen zitzaizkidala gauzak; programa batzuk erabiltzen badakit, baina gauza konplexuagoetan sartzean, errealitate areagotuan adibidez, programatzaile baten beharra dut, aholkatzeko edo zuzenean programatzeko. Errealitate areagotuarena, esaterako, garai hartan pentsaezina zen. Magikoa izan zen.

1995ean, Fin del mundo net art ataria sortu zenuten. Zuzendarikide izan zinen hamar urtez. Zer egosi zen espazio horretan?

Oso aberasgarria izan zen, aitzindaria. Musika arloko jendea zegoen; bideoa zegoen, dantza, literatura... Zerotik hasi ginen, ez zegoen koderik, eta bakoitzak nahi zuen lekutik egiten zuen aurrera. Baina gauza digitalak, ez badituzu eguneratzen, lineatik doaz, eta existituko ez balira bezala da. Guk hasieratik genuen hori kontserbatzeko ideia, eta, denborarekin, gero eta baliotsuagoa da egin zenaren erregistro bat geratzea. Hainbeste aldatu dira gauzak... Oso zaila da ulertzea, batik bat jende gaztearentzat, nolakoa zen garai hori eta zein zoragarria zen parean aurkitzen zenuen guztia.

Poesiatik urrun dagoen jendea erakar dezake arte digitalak?

Ez nuke esango. Baliteke batzuk baietz, baina uste dut jendea iritsi behar den tokira iristen dela. Ezinezkoa da aurretik interesik ez baduzu horra heltzea. Egia da arte garaikidean zureganatu beharreko kode batzuk daudela, ez da kolpean begiratu eta ulertzen, baina horretara konektatuko zaituen zerbait izan behar duzu barruan.

Hitzak saldu eta erosteko Word Market da zure proiektuetako bat. Nolakoa litzateke mundua norbera bere hitzen jabe balitz?

Hitzek jabetza finkoa balute, eskizofrenikoa litzateke mundua. Hitzak beti dira libreak, hitzek eurek hitz egiten dute. John Cagek zioen bezala, bazen jendea disko bat erosten zuena eta pentsatzen zuena musika erosten zuela.

Radikal Karaoke gailuan diskurtsoak ematen jarri dituzu erabiltzaileak, politikariak balira bezala. Zuk diozun «gizarte zonbi» horri egindako kritika bat da?

Beti nago entzuten jendeak nola erabiltzen duen lengoaia, eta beti eman izan dit atentzioa, unibertsitatean eta politikariak entzutean, ezer esan gabe hitz egitearen arteak; hitz egin, errepikatu, argudio bat dutela diruditen gauzak entzun, eta bukatutakoan, esan: «Baina zer esan du? Ez du-eta ezer esan!».

Mestizajes kongresuak literatura eta zientzia batu ditu. Zer ekarpen egiten dio batak besteari?

Kongresua oso garrantzitsua da iritziak trukatzeko zientziatik, fisikatik eta matematikatik datorren jendearekin. Teoria literarioan interes handia dago kaosaren teoria berrien eta abarren inguruan, gero literaturako ikerketei aplikatzeko.

Literatura digitalaz hitz egitean, garrantzitsutzat duzu narratiba ez-linealaren agerpena. Zer garrantzi dauka literaturaren historian?

Erreferentziatzat hartuz gero literatura lineala, errealista eta kronologikoa, XX. mende erdialdean hasi ziren tramak mila modutara sortzen: autogogoetak, bidegurutzeak, labirintoak... Ez dira berriak; literaturaren historian halako asko egon dira, baina, gaur egun, teknologiak berriro ekarri du modua horietako asko praktikara eramateko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Milagarren mantangorria hegaldatuko da gaur

Milagarren mantangorria hegaldatuko da gaur

Berria

BERRIAk haurrentzako argitaratzen duen gehigarriak mugarria pasatu du: 1.000 zenbaki. Jai batekin ospatuko dute, Txillida Lekun.

Gasteizko liburu zaharren eta bigarren eskukoen azokaren 27. aldia da aurtengoa; Urrezko Zeledonen plazan dago. ©RAUL BOGAJO / FOKU

Iragana, liburu zaharretan jasoa

Unai Etxenausia

XX. mendean idatzitako liburuez gozatzeko aukera dago Gasteizko liburu zaharren azokan. Tokiko eta nazioarteko sei erakusmahai daude guztira, eta ekainaren 5era arte izango dira zabalik.
Ontziak badian sartzen, herenegun arratsaldean. <em>Shtandart</em> ontzia da handiena, eta <em>Piueiro</em> haren atzetik doana. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Lehorreko kresala

Enekoitz Telleria Sarriegi

Hasi da Pasaiako Itsas Festibala. 160 ontzi tradizional baino gehiago daude ikusgai badian, eta bihar arte egongo da handienak bisitatzeko aukera. Itsasoari begira eta itsasoaren bueltan atondu dute jaialdia, ondare horren erreferente bihurtzeko asmoz. Ikusmin handia sortu du bigarren ekitaldiak ere, eta jendetza espero dute asteburuan.
 ©MONIKA DEL VALLE / FOKU

«Sukaldaritza tradizionalean ez zen haragi asko erabiltzen»

Amaia Igartua Aristondo

Sukaldari beganoa da Losada; hau da, bakarrik produktu begetalak erabiltzen ditu bere menuak ontzeko. Animalia jatorriko osagairik gabe jaki «zaporetsuak» egin daitezkeela aldarrikatzen du.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Maite Alustiza

Informazio osagarria

Iruzkinak kargatzen...