Noiz sortua: 2020-03-24 00:30:00

KRITIKA. Artea

Itzaletik argitara

Lydia Anozek erakusgai jarri dituen argazkietako bat.
Lydia Anozek erakusgai jarri dituen argazkietako bat. NAFARROAKO MUSEOA Tamaina handiagoan ikusi

Jone Rubio -

2020ko martxoak 24

'Argira bidean eta bizitzara bidean

(1970-1980)'.

Artista: Lydia Anoz. Non: Nafarroako Museoan, Iruñean. Noiz arte: Urriaren 11ra arte.

Arte garaikidearen sustatzea helburu izanik, Nafarroako Museoaren Arte oro garaikidea da proiektuak eraldatze erakargarrian murgildu ditu eraikinak jasotzen dituen bilduma eta behin-behineko erakusketen proiekzioa. Transformazio horren adierazle da museoaren azkeneko solairuan dagoen 4.2 aretoa, Argazkilaritza aretoa izena duena, alegia. Iraupen luzeko argazkilaritza erakusketak biltzeko xedearekin sortutako espazio horrek, oraingoan, Lydia Anoz argazkilari nafarraren berri eman digu; Celia Martin Larunbe komisarioaren gidaritzapean, Argira bidean eta bizitzara bidean (1970-1980) aurkezten baitigu. Bada, ez da museoak artista iruindarrari eskainitako erakusketa bakarra, aurreko urtean Anozen sortze prozesuaren lehenengo etapan barneratzeko aukera eman baitzuen Lydia Anoz. Urrezko urteak (1947-1956) lanak.

XX. mendeko argazkilaritzaren historiaren irakurketa hegemonikotik at, historiografiak ezkutatutako artista dugu Lydia Anoz (1925-2017). Artistaren lanek munduko hamaika argazki saloitan hartu zuten parte mendearen erdialdean: New York, Lisboa, Madril, Brusela, Bilbo, Donostia... Alabaina, argazkilari garaikideen aitorpena izanik ere, hainbat eta hainbat emakume artistaren eran, denborak ahaztu duen sortzailea da Anoz. Horrela bada, haren familiak museoari egindako dohaintzek, komisariotzak bideratutako lanarekin bat eginez, fokuaren itzalpetik atera dituzte Anozen argazkiak. Espazio bakarrera egokitua, Argira bidean eta bizitzara bidean (1970-1980) erakusketak artistaren bigarren aldian kokatuko gaitu. Etenaldi luze baten ondoren, argazkilaritzari berrekin zion garaia, hain zuzen.

Lehenengo aldian ez bezala, 1970eko hamarkadaz geroztik natura hilak atzean utzi eta, erakusketan antzematen den moduan, pertsonen figuren presentzia sustatuz, estudioko lanketatik irteten dira Anozen zenbait produkzio. Argazkien artean nagusi diren erretratuei so egitean, deigarria da irudikatutako figuren psikologia biltzeko orduan artistak aurkezten duen abilezia: zuri-beltzean igarritako jarrerak, begiradak eta keinuak ez daude hutsik. Koldo Chamorroren begirada zuzena, lore artean ezkutatzen den emakumearen begirada, keinu pentsakorrak...

Paretan eskegitako argazkien erakusketari hasiera emanez, argazki bakartu bat aurkezten zaigu. Edukia argitzeko helburua izatekotan, pare-parean kokatzera bultzatzen gaitu argazkiak. Baina, zer da bertan agertzen dena? Bizikleta baten txirrinean islatzen den emakume baten burua, Lydia Anoz bera, alegia. Zaila da argazkiak Vivian Maier argazkilari estatubatuarraren autorretratuekin duen antzekotasuna ukatzea: islen jolasa, urruntasunean igartzen den figura, teknikaren bitartez eraldatutako ingurua... Alabaina, ezinezkoa da batak bestearen eragina izatea, Anozen zein Maierren argazkiak ez baitira azkeneko hamarkadara arte jendaurrean aurkeztu.

«Errealitatea ez da existitzen» irakur dezakegu erakusketaren sailetako batean; hala bada, bertan kokatuak dauden irudiek Anozen iaiotasun teknikoaren berri emanen digute, errealitatetik aldentzen diren atmosfera femeninoak sortzen baititu. Irudien konposizioak xumeak izan arren, argiaren kontrolaz baliatuz mundu onirikoak eraikitzen ditu argazkilariak. Alegiazko atmosfera horietan, argi efektuekin lotzen dira argazkiak betetzen dituzten materialak: oihalak, paperak eta landareak, esaterako. Argiak objektu eta gorputzen azalean sortutako efektuek ikusmenaren bidez goza ditzakegun testurak gauzatzen dituzte. Halaber, biluztasun femeninoaren bitartekari diren egiturak biltzen dituzten zuri-beltzeko konposizioek, eta nolabaiteko gozotasuna, intimitatea, helarazten dute.

Hein handi batean, bost sailetan txukundutako erretratu eta paisaiek bideratzen dituzten esperientzia estetikoek erakusketaren izaera diskurtsiboa gainditzen dute. Izan ere, argazkilaritzaren nortasun mimetikotik aldentzen diren irudiok, kamerak ahalbidetzen dituen efektuen bitartez, errealitatearekiko ikuskera eraldatzen baitute. Modu horretan, moldatzen dituzten perspektiben eta argi jokoen arteko uztartzeak, talkak, sentsazioak zein emozioak sorrarazten dizkigute argazkiek.

Albiste gehiago

Apirilaren 3an eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 10.686 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda. 597 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 2.736 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Nafarroako Unibertsitate Publikoko liburutegia, iaz. ©Iñigo Uriz / Foku

NUPek ez du eskola presentzialik egingo ikasturte honetan

Berria

Baxoa kontrol jarraikiaren bidez egingo dela esan du Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak. Hala ere, frantseseko ahozko azterketa mantentzea erabaki dute —lizeoko bigarren urteko ikasleek pasatu beharko dute—. Jaurlaritzak ez du baztertzen unibertsitatetan aurrez aurreko klaseei ekitea berriro, nahiz eta Espainiako Unibertsitate ministroak nahiago duen ikasleak ez itzultzea ikasgeletera. Eusko Jaurlaritzak «autonomia» defendatu du.

Herri Urrats, iaz. ©GuiIlaume Fauveau

Bertan behera utzi dituzte Herri Urrats, Ibilaldia eta Araba Euskaraz

Oihana Teyseyre Koskarat

Udaberrian egitekoak ziren ikastolen aldeko jaiak, baina beste garai batean egitea aztertzen ari dira.

Apirilaren 3an eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 10.686 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda. 597 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 2.736 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna