Noiz sortua: 2019-11-12 00:30:00

KRITIKA. Artea

Bueltan gara

LUIS JAUREGIALTZO / @FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Garazi Ansa -

2019ko azaroak 12

Jesse Jones. 'Dar-dar'

Non: Bilboko Guggenheim museoan. Noiz arte: 2020ko martxoaren 1era bitarte.

Joan ikustera! Ikaragarria da!» oihukatzeko ezinbesteko bulkada izan dut. Inguruko guztiei bertaratzeko gonbidapena luzatzekoa. Saihestu ezinezkoa izan da. Emozioek gidaturikoa. Euforikoa. Idatzizko kritika serio batean, berriz, inolaz ere onartu ezinezkoa izan litekeen bulkada omen. Berriz ekingo diot, beraz.

Gutxitan atera izan naiz erakusketa areto batetik gorputza goitik beheraino zeharkatu didan sentsazioarekin. Eta hau horietako bat izan da. Jesse Jones artista irlandarrak hasieran Veneziako 57. Biurtekorako bereziki pentsatuta egindako instalazioarekin izan da, kasu honetan, euskal testuingurura egokitu eta Guggenheimen aurkezten dena.

Bi zati nagusitan banatuta dago erakusketa: kanpoaldekoan eta barnealdekoan. Espazialki, baina baita sinbolikoki ere, nolabait. Kanpoaldean aztarnak daude. Beira-arasetan gordeta, erakusgai ipinitako hondakinak. Iraganari loturiko objektuak dirudite, museo etnografikoetan topatzen diren moduko bizi-ekintzen erakusgai. Loturak osatzeko balio dute. Lehen hurbilketa egiteko. Objektuen bidez ekintza horien nolakotasuna ulertzeko. Baina, betiere, kanpoko begirada batetik. Begirada urrun batetik. Argizaiolak daude. Batzuk ohikoak, tradizionalak; besteak, berriz, berriak. Argizariz egindako esku bat, zimurrez beterikoa, haien alboan. Eta triku-azal bat, eta hontz-hankak. Geure iraganaren zati izanik, erabat ulergarri zaizkigu erakusten diren objektuak, gertukoak ere bai, nolabait, baina inolaz ere ez ditugu geure sentitzen, ez ditugu erabiltzen. Beira-arasa fisikoak eta sinbolikoak banatzen gaitu. Antzinako sinesmen eta erritu irrazional horiek atzean utzita, aspaldi ekin baikenion argiaren bideari, aurrerapenari, ezta?

Azken beira-arasari begira nintzela, barnealdetik zetorren soinu aztoragarri bat entzun dut. Eta jendea irteten hasi da. Amaituko zen dena delakoa, eta, beraz, sartzeko ordua iritsi zait, berriz ere abian jarri aurretik. Aretoa beltz zegoen, erabat ilun. Ustezko argitasun guztiak itzali dira, beste argiztatze moduei harrera egiteko. Trantsizio une bat beharrezkoa da; begiek eta gorputzek beste errealitate honetara ohitu behar dute. Misteriotsua da. Zer ari da gertatzen? Non nago? Zeren parte izaten ari naiz? Lehen kanpotik begira baldin bageunden, argi dago barnera jauzi egin dugula oraingoan.

Aretoaren albo banatan luzetara jarritako bi pantaila handiak funtzionatzen hasi dira. Errituari hasiera eman zaio. Hitzak. Gorputza. Argiztapenak. Soinua. Mugimendua. Objektuak. Kea. Aztarnak. Hitzak. Gorputza. Gorputzetik eta gorputzera.

Jonesek instalazioaren bidez lortzen du ikusleak atmosfera berezi batean harrapatzea. Ez da izan inor ere aretora sartu, begirada bat bota, eta atzera berehala irten denik. Alderantziz: aretoa gero eta gehiago betetzen joan da erritua amaitu bitartean. Lucyren hezurrek, harrizko orakuluak eta adats zuri luzezko emakume erraldoi eta adinduaren presentziak dar-dar eginarazten dute. Eta ustezko argitasunetik sortu eta egun ukigaitzat ditugun legeak ere dar-dar batean ipintzen dituzte. Bestelako gizarterik izatea posible izango al litzateke? Behin izan bazen, berriz ere izan liteke... Edo hori sinetsarazten digu emakumeak. Izan liteke.

«Egizue dar-dar, sorginak bueltan dira!», oihukatzen omen zuten 70eko hamarkadako feminista italiarrek, eta, Silvia Federiciren ikerketa lanetan oinarrituta, artistak ere aldarri bera egiten du proposamen honen bidez. Iraultza berri batena. Gizartearen oinarriak aldatzeko beharrarena, bizitza eta gorputza guztiaren erdialdean ipiniz: «In Utera Gigantae» xuxurlatzekoa. Orainaldia bestelako modu batez ulertzeko, mitologia eta historia berriak sortzeko unea iritsi da.

Argiak itzali dira. Errezelak mugitu dituzte. Soinuek aztoragarri izateari utzi diote, eta beso eta eskuen arteko dantza espazial xamanikoa ere amaitu da. Jendeari kosta egiten zaio, ordea, aretoa uztea. Beste pixka bat geldituko nintzateke iluntasunean, argitasun berrian. Pixka bat gehiago. Pentsatzen. Hausnartzen. Legearen eta gorputzaren arteko harremanetan, haien egileetan, honek zuzenean geuregan duen eraginean, eta, zinez, In Utera Gigantae baten beharrean. Alegia, erlazio horien benetako eta errotiko birformulatzean.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Koronabirusaren azken datuak

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 12.944 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda. 846 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 4.601 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Erosketak egiteko ilarak Gasteizen. ©Jaizki Fontaneda / Foku

Osakidetza test azkarrak erabiltzen hasi da

Berria

Italiako Gobernuak herrialdean lehorreratzeko debekua ezarri die Mediterraneoan migratzaileak erreskatatzen dituzten ontziei. «Osasun larrialdiak irauten duen bitartean, ezin dira oinarrizko baldintzak bermatu», adierazi dute.

Herritarren ilada Ordiziako azokan, itxialdiaren hasieran. ©Jon Urbe/ Foku

Baserritarrak haserre, Jaurlaritzak azokak debekatu dituelako

Iker Aranburu

EHNEk uste du Jaurlaritzak ez duela eskumenik salmenta zuzeneko eremuak debekatzeko. "Erabaki tamalgarria», Enbaren ustez

Osasungintzako langileak txaloka Nafarroako ospitale gunean ©Idoia Zabaleta, FOKU

Koronabirusaren hedapena geldotzen ari da Nafarroan, baina ez Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan

Ainhoa Larretxea Agirre

Lau hildako eta 112 kutsatu berri izan dira Nafarroan azken orduetan, eta hildakoak hamazazpi dira Araban, 25 Bizkaian eta hamar Gipuzkoan.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna