Albistea entzun

Gerra Ukrainan. Gosetea

Gudaren muturreko ondorioak

Ukrainako lehengaiak esportatzeko blokeoak ataka larrian jarri ditu milioika lagun. Baita MEP erakundea ere: «Elikagai segurtasunaren aurkako gerra deklarazioa da».
Otsail amaieratik Ukrainako portuetan blokeatuta daude hogei milioi tona gari baino gehiago, ez aurrera ez atzera.
Otsail amaieratik Ukrainako portuetan blokeatuta daude hogei milioi tona gari baino gehiago, ez aurrera ez atzera. OLEG PETRASYUKE / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Mikel O. Iribar -

2022ko ekainak 30

Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik lau hilabete bete diren honetan, lehendik larri zegoen munduko elikadura segurtasuna are gehiago larritu da; izan ere, Ukrainako portuetan blokeatuta daude hogei milioi tona zereal baino gehiago, ez aurrera ez atzera, eta egoera horrek elikagaien hornidura eta munduko milioika pertsonaren bizitzak arriskuan jarri ditu, are gehiago. «Ukrainako portuak ez irekitzea munduko elikagai segurtasunaren aurkako gerra deklarazioa da», laburbildu zuen, iragan hilabetean, MEP Munduko Elikadura Programako zuzendari David Beasleyk.

Ukraina lehengaietan aberatsa da, hots, 400 milioi pertsonarentzako elikagaiak ekoizten dituzte bertako nekazaritzako industria enpresek, MEPen arabera. FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen arabera, Ukrainak mundu osoko ekilore olioaren %42 esportatzen du urtean batez beste; artoaren %16; garagarraren %10; eta gariaren %9. Horiek horrela, munduko zenbait herrialdek neurri handi batean Ukrainako lehengaien menpekotasuna dute; Moldaviak gariaren %92 inportatzen du handik; Libanok, %81; Qatarrek, %69, Tunisiak, %49; Libiak eta Pakistanek, %48; Palestinak, heren bat.

Herrialde horiei ez ezik, Ukrainako lehengaien blokeoa bete-betean eragiten ari zaio MEPi ere, 84 herrialdetako 44 milioi laguni laguntzen dien NBE Nazio Batuen Erakundeko entitaterik handienari; gariaren %40 erosi zion Europako herrialderik handienetan bigarrenari. Gainera, horniduraren etenagatik, erregaiaren eta garraioaren prezioak izugarri puztu dira; Ukrainako gerra hasi zenetik, MEPi kostu operatiboak hilero 67 milioi euro garestitu zaizkio, eta, ondorioz, muturreko murrizketak egin behar izan ditu elikadura programetan, hala nola errazioak murriztuz.

Etiopian, Kenyan, Hego Sudanen eta Ugandan bizi diren errefuxiatuek sufritzen dute gehien elikagai errazioen murrizketengatik. Joan den hilean, Yemenen, esaterako, MEPek zortzi milioi pertsonara murriztu behar izan zituzten errazioak. «Hori gutxi ez, eta herrialde askotan, behartuta gaude goseak jota dauden haurrei janaria kentzera, gosez hiltzen ari diren haurrei emateko», azaldu zuen Besleyk. NBEko erakundeak ohartarazi duenez, premiazko ekintzarik baliatu ezean, munduko familiarik pobreenek gerraren ondoriorik latzenak jasango dituzte, Ukrainako Itsaso Beltzerako irteerek itxita jarraitzen duten bitartean; zehazki, gerra hasi baino lehen, herrialdearen esportazioen %90 itsasoz ateratzen zuten.

MEPek zenbaki deigarriak bezain kezkagarriak plazaratu ditu: Egun, 811 milioi lagun daude goseteak jota. Horietatik 276 milioi elikagai faltan geratzeko zorian daude; COVID-19aren aurretik, 135 milioi pertsona zeuden, eta 2017an, 80 milioi. Horietatik 43 herrialdetako 49 milioi lagun goseak jota egoteko zorian daude.

UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandataria arabera, errefuxiatuen eta asilo eskatzaileen %67k elikadura krisia pairatzen ari diren herrialdetatik ihes egin zuten iaz. Ukrainatik, berriz, jada zortzi milioi lagunek alde egin dute otsailaren 24az geroztik, eta elikagai faltak milioika pertsona gehiago emigratzera bultza ditzakeela ohartarazi du MEPek. Hori aski ez, eta 2023rako, elikagaien eskuragarritasun arazoa are handiagoa izango dela aurreikusi du.

«Ukrainan funtsezkoa da etxaldeak, trenak eta itsasontziak berriro martxan jartzea», esan du Beasleyk, eta eskatu munduko liderrek biziak salbatzeko berehalako neurriak har ditzatela eskatu: «Hil edo biziko egoeran gaude. Mundua sutan dago. Irtenbideak baditugu. Bada, erreakzionatu beharra daukagu, baina orain».

AEBak, Errusiari begira

Herrialde azpigaratuak bakarrik ez, Mendebaldeko potentziak ere nozitzen ari dira Ukrainako blokeoaren albo kalteak. AEBak zuhurtziaz bultzatzen ari dira herrialdeko nekazaritza eta garraio enpresek Errusiako ongarri gehiago eros eta garraia ditzaten; izan ere, Mendebaldeak ezarritako zigorren eraginez, hornitzaile asko amildu egin dira, elikagaien munduko kostuen zurrunbiloa are gehiago handituz.

Mendebaldeko agintariek Kremlini egotzi diote elikagaiak «arma gisa» erabiltzea, Ukrainari esportatzea «galarazi» diola eta. Errusiak, aldiz, ukatu egin du hori, baita Ukrainako portuei eraso egin diela ere. Hain zuzen, esportazioen etenen errua AEBek eta beren aliatuek inbasioagatik ezarritako zigorrei leporatu die Moskuk. Errusiako ongarrien esportazioak %24 jaitsi dira aurten.

Mendebaldeak duen erronka da Errusiaren inbasioak eragindako presioari aurre egitea, baina baita munduko ekonomiaren albo kalteak eragoztea ere, hein handi batean Errusiako lehengaien horniduraren pean baitago, gas naturaletik eta petroliotik hasi, eta ongarri eta zerealetaraino.

Nahiz eta Errusiak esan zigorren eraginez aleen esportazioak geldiarazten ari direla, aurtengo sasoiko bidalketak %14 baino ez dira apaldu; aldiz, gariaren esportazioak bikoiztu egin zituen maiatzean, Errusiako Zerealen Federazioaren arabera.

Bitartean, arazoa konpontzeko elkarrizketak motel doaz. Errusiako presidente Vladimir Putinek Ukrainari egotzi dio sortutako krisia, eta Kremlinek Kievi eskatu dio bere portuetatik minak kentzeko. Ukrainak, baina, ez du nahi bere segurtasuna arriskuan jarri, portuen defentsa ahulduko litzatekeela argudiatuta.

Errusiak Turkiaren babesa lortu du Mendebaldeak ezarritako zigorrak arintzeko, baina Ankararen ahaleginek orain arte ez dute fruiturik eman. Ukrainako lehengaiak trenez Europako Batasuneko kide diren herrialdetara bidaltzeko ahaleginak hutsalak izan dira, trenbidearen zabalera ezberdinak eta beste arazo logistiko batzuk gorabehera.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Langile bat atseden hartzen Butxako hilerrian, Kiev iparraldean. Dozenaka hilotz agertu ziren hirian, Errusiako tropak erretiratu ostean. ©ROMAN PILIPEY / EFE

Errusiaren azpiegitura militarretatik urruntzeko eskatu die Kievek herritarrei

Arantxa Elizegi Egilegor

Erdoganekin eta Zelenskirekin bilduko da gaur NBEko idazkari nagusia Lviven. Moskuk ohartarazi du IAEAren misioak ezin duela desmilitarizazioa agindu
Pakistango herritarrak, montzoi garaiko euriteen ondorioz urak hartutako kaleetan, Karachin. ©XAHZAIB AKBER / EFE

Pakistanen gutxienez 635 lagun hil dira montzoi sasoiko uholdeetan

Gorka Berasategi Otamendi

Balutxistanen aurreko urteetan egin duen euria halako hiru bota du. Milioi bat lagun daude elikadura segurtasunik ezan gelditzeko zorian
Hainbbat militar Perko Amazonian, legez kanpoko lurreratze pista bat desegiteko operazio baean, artxiboko argazki batean. / ©Sebastian Montalvo Gray, EFE

Sendero Luminosoko hainbat kide hil ditu Peruko armadak

Arantxa Elizegi Egilegor

Taldeko buru Victor Quispe Palominok ihes egitea lortu du, baina militarrek uste dute zaurituta dagoela.

Saudi Arabiako Mohammed bin Salman printzea Joe Biden AEBetako presidentearekin ©BANDAR ALJALOUD HANDOUT / EFE

Emakume saudiarabiar bati 34 urteko espetxe zigorra ezarri diote Twitterren duen jardunagatik

Lide Egizala Urteaga

Salma al-Xehab izena du, eta bere delitua izan da Palestinako eta Yemengo herrien abertzaletasuna babestu eta emakumeen eskubideen alde agertzea. Saudi Arabiak emakumeen eskubideak defendatzen dituen ekintzaile bati ezarri dion kondenarik luzeena da.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...