Albistea entzun

XVIII. mendeko Bilboren eitea

Luis Pareten obrak bildu dituzte 'Luis Paret Bilbon. Arte sakratua eta profanoa' erakusketan. Bilboko Arte Ederren Museoan eta Eleiz Museoan ikusi ahalko dira, irailaren 5era bitarte
Luis Paretek Micaela Fourdinier emazteari egindako erretratua, eta bere autorretratua, Bilboko Arte Ederren Museoan.
Luis Paretek Micaela Fourdinier emazteari egindako erretratua, eta bere autorretratua, Bilboko Arte Ederren Museoan. MONIKA DEL VALLE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Amaia Igartua Aristondo -

2021eko ekainak 10

Hirigintzari dagokionez, mende bakoitzeko azken hamarkadetan jazo izan dira Bilboren itxuraldaketarik nabarmenenak, bertako Arte Ederren Museoko Ikerketa eta Kontserbazioko koordinatzaile Javier Novok azaldu duenez: hiriak paisaia industriala galdu zuen XX. mendetik XXI.erako jauzian; 100 urte lehenago, Modernitateak ere eragin zuen Bilboren eta inguruaren arkitekturan eta kulturan, XIX. eta XX. mendeetan eraiki baitziren hala nola Arriaga antzokia eta Arte Ederren Museoa bera; eta «XVIII. eta XIX. mendeen artean, berriz, Ilustrazioen ideiek transformatu zuten hiria».

Azken eraldaketa horren lekukoetako bat izan zen Luis Paret pintore espainiarra: 1779. eta 1787. urteen artean bizi izan zen Bizkaiko hiriburuan, eta garai hartan egindako lanetako batzuk bildu dituzte orain Luis Paret Bilbon. Arte sakratua eta profanoa erakusketan, irailaren 5era bitarte. BBK-ren laguntza izan du, eta bi egoitzatan banatu dute bilduma: artelan sakratuak Eleiz Museoan jarri dituzte, eta profanoak, berriz, Arte Ederren Museoan —bi zentroek urtarrilean sinatutako hitzarmenaren lehen emaitza da—. Guztira, 50 bat pieza bildu dituzte, Paretek egindakoak gehienak, baina baita bere garai hartako beste hainbat artistak ondutako gutxi batzuk ere, testuinguru gisa. Askotarikoak dira formatuak: pintura, eskultura, paper gaineko lanak, altzariak, dekorazio arteak eta dokumentuak.

Piezek duten balio estetikoa ez ezik, haien «garrantzi historiografikoa» ere azpimarratu du Jose Luis Merino Arte Ederren Museoko Antzinako Artearen kontserbatzaileak: «Bilboren inguruko dokumentu historiko oso baliotsuak dira artelan hauek». Horrez gain, ibilbide batekin biribildu dute erakusketa: Bilboko Alde Zaharreko toki batzuk proposatu dituzte, Pareten lan batzuetan agertutakoak eta hark egindako pare bat iturriren kokalekuak, besteak beste. Halaber, arte aplikatuen, soziologiaren eta arkitekturaren ikuspegitik aztertuko dituzte Pareten obrak uztailaren 14tik 16ra antolatu dituzten ikastaroetan.

XVIII. mendeko margolaritzako «figura handia» izan arren, margolariarekiko interesa berriki piztu dela esan du Novok. Arte Ederren Museoa 1990eko hamarkadan hasi zen hura ikertzen, eta urte horietan erakusketa bat eskaini zion. Dena den, Novok dio dokumentu gutxi daudela Bilbon egin zuen egonaldiaz. Bilboko Udalari esker lortu ahal izan dituzte batzuk: hala nola bere alaba gaztearen bataio ziurtagiriaren eskuizkribua.

Arte profanoa

Merinoren ustez, Paretek «Modernitatea ekarri zuen, dotoreziaz eta gustuz inguratuta». Margolariaren estiloari dagokionez, «ia miniaturista» zen, adierazi duenez: «Detaileetan antzeman daiteke: hornidurazko bodegoi txikiak txertatzen zituen margolanetan. Trebetasun teknikoa zuen, eta erraztasuna zuen naturaren nondik norakoak harrapatzeko».

Arte Ederren Museoak hartzen dituen artelanetan agerikoak dira ezaugarri horiek. Adibidez, Paret beraren bi autorretratu eta haren emazte Micaela Fourdinierren erretratu bat daude museoan, eta hiru obrak xehetasunez lepo daude: 1780. urteko autorretratuan, itsasoa paratu zuen hondoan, eta, han, itsasontzi bat, «agian naufragio bat», Merinoren arabera; emazteari eginiko koadroan, arropa eta orrazkera dotoreak daramatza emakumeak.

Ñabardura andana dituzte, orobat, Bizkaiko zenbait bazterren bistak irudikatzen dituzten koadroek. Hainbeste, ezen panoramiketako asko identifikagarriak baitira egun; gainera, jada desagertuta dauden eraikin batzuk xehe-xehe ezagut daitezke. Mihisean erreproduzitu zituen, beste hainbat guneren artean, Bermeoko portua, Santurtziko Peñota hondartza eta Bilboko Areatzako eremua, egun Arriaga antzokia dagoen tokitik margotu zuena. Detaile handiarekin pintatu zituen, halaber, garai hartako biztanleak, burgesak gehienbat: «Hirian bizi ziren pertsonaiak islatu zituen: idealizatu egiten zituen, baina jantziek garai hartan erabiltzen zirenen antza zuten».

Artista barrokoa zen Paret, baina, poliki-poliki, neoklasizismoaren eragina hartuz joan zen, Juan Manuel Gonzalez Eleiz Museoko zuzendari teknikoak adierazi duenez. Irizpide aldaketa hori ere islatzen dute erakusketako piezek. Gonzalezen arabera, arkitekturan igartzen da lehenik eta behin estilo berrien eragina, eta, Pareten kasuan ere, haren diseinu arkitektonikoetan oso agerikoa da irizpide estetikoaren moldaketa: «Erdibidean daude bozetoetako diseinu asko: rokoko oparoa mantentzen dute, baina, aldi berean, neoklasizismoa nabari zaie».

Arte sakratua

Madrilen bizi bitartean, gorteko gaiak jorratu zituen nagusiki Paretek; Puerto Ricon egon zen erbesteratua gero, hiru urtez, eta Bilbora joan zen hurrena. Gonzalezek dio Bilbon beste enkargu mota batzuk egin zizkiotela margolariari, nagusiki gai erlijiosoak hizpide zituztenak: «Eliteek etxeak hornitu nahi zituzten, baita, kasu batzuetan, etxe barruetan kokatutako kaperak ere, eta obra erlijiosoak oso modan zeuden garai hartan».

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Baita ozenki esan ere

Baita ozenki esan ere

Edu Lartzanguren

Gaur duela 30 urte, Gure Jarrera diskoa aurkeztu zuen Negu Gorriak taldeak. Haien bigarren diskoa zen, eta eurek sorturiko Esan Ozenki zigiluaren lehenengoa.

Peio Agirre, Damaris Pan eta Dario Urzay aurtengo saridunak, goizean egindako aurkezpenean, Bilboko Arte Ederren Museoan ©Aritz Loiola/ Foku

Dario Urzai, Damaris Pan eta Peio Agirre dira 2021eko Gure Artea irabazleak

Amaia Igartua Aristondo

Ibilbide artistikoagatik saritu dute Urzai; sorkuntza lana aitortu diote Pani, eta artearen dibulgazioan eginiko lana hartu diote aintzat Agirreri

Norman Foster 'Agravitas' proiektua azaltzen, 2019an ©Foku

Bilboko Arte Ederren Museoak 700 metro koadroko terraza bat izango du eskulturak erakusteko

Amaia Igartua Aristondo

Norman Fosterrek museoa zabaltzeko lehiaketara aurkeztutako proiektuak ez zuen jasotzen aire zabaleko eremurik; azken lanketetan, berrikuntza hori gehitu diote. Halaber, aurreikusi baino zabalagoa izango da erakusketa areto nagusia: 25 metrotik 29 metrora igaro da

Imanol Iribarren eta Peio Irigoien taldeko kideak. ©Gorka Rubio / Foku

Euskal kantuak latin jazzera eraman ditu Aldapeko Basque Latin Jazz taldeak

Mikel Lizarralde

'Iri barrenetik' diskoa argitaratu du Imanol Iribarren pianista eta tronboi jolea buru duen zortzikoteak.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.