Albistea entzun

Hiru lan berri kaleratu ditu Dakit argitaletxeak

Fito Rodriguezen eta Joseba Aurkenerenaren lan berri bana eta Marisa Arruabarrenaren berrargitalpen bat dira argitaratu dituztenak.
Fito Rodriguez, Joseba Aurkenerena eta Marisa Arruabarrena, beren liburuen aurkezpenean, Donostian.
Fito Rodriguez, Joseba Aurkenerena eta Marisa Arruabarrena, beren liburuen aurkezpenean, Donostian. I. ZABALETA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Jone Bastida Alzuru -

2022ko azaroak 1 - Donostia

Askotariko gai eta estilotako hiru lan eman berri ditu Dakit argitaletxeak: Fito Rodriguezen Enararen esanak, Joseba Aurkenerenaren Konfinamenduan ere konta-kontari eta Marisa Arruabarrenaren Ezkutuan dagoena. Aurrenekotik hasita, «saiakera poetiko» modura aurkeztu du Rodriguezek berea. Ekologia jorratzen du, eta egungo egoera ulertzeko bestelako pentsamendu eta hizkuntza bat landu beharra aldarrikatu. Hala laburbildu du egileak: «Liburu labur hau zenbait mailatan pentsarazteko idatzia da; hitzak, teoriak eta oroitzapenak nahastuz munduaren akaberaz eta bonbardaketa nuklear posiblearen arriskuaz ohartarazteko».

Literaturaren funtzioa eta gaitasuna azpimarratu ditu Rodriguezek. Haren arabera, literaturaren eta poesiaren bidez aukera dago mundua ikertzeko eta bestela pentsatzeko. Galdera ere bota du: «Bonbardaketa nuklearraren atarian egon gaitezkeela esaten dugunean, galdetu genezake: 'Eta nola iritsi gara honaino'?». Denboran atzera egin, eta hainbat pentsalariren hausnarketak eta ikuspuntuak bildu ditu idazleak, eta filosofo presokratikoetan zentratu da: «Haustura bat dute magiarekin eta jakintzarekin, eta abiapuntu bat bilatzen dute mundua ulertzeko; hortik hasten dira munduaren antolaketa deduzitzen». Rodriguez, hain zuzen, filosofo presokratikoen pentsamendutik abiatu da bere ideia garatzeko; hots, aldarri egiteko «bestelako pentsamendu ekologikoa» behar dela. Itsaso Beltzean dagoen Enararen habia hartu du abiapuntutzat. Testuan ahozko hizkuntzaren eta idatzizkoaren arteko «borroka» dagoela gaineratu du.

Idazlearen esanetan, enarek etortzeari utzi ziotenean, «ziklo bat apurtu» zen. «Horrekin zer egin behar dugu? Gure mundua bai, bukatuta dago, bukatutzat eman dezakegu, baina horrek esan nahi du itzuli ez den enara ezin dela ezerekin konparatu? Ba ez guztiz». Ginkgo bilobaren metafora erabili du azaltzeko, eta adierazi hor elkartzen direla giza gaitasunak: ulermena, arrazoimena, zentzumena eta irudimena. Hala, uste du kontzeptu horiek baliagarriak direla beste modu batez pentsatzeko, ez soilik modu arrazionalean. «Bigarren mailako pentsamendua behar dugu, pentsamenduari buruzko pentsamendua. Aldarrikatzen dudana da literatura dela mundua ulertzeko eta bigarren pentsamendu hori garatu ahal izateko aukera». Lanaren bukaeran, olerkiak alde batera utzi, eta Lynn Margulisen eboluzioaren inguruko ikuspegia jaso du Rodriguezek: «Gizakiok holobionteak gara; beraz, elkarren arteko laguntza behar dugu, eta hori da bidea». Haren arabera, «akabera aurrean ikusteak» ez du gizartea etsipenera eraman behar; alderantziz, bidea argitu behar lioke. «Horretarako, baina, beharrezkoa da beste modu batez idatzi eta pentsatzea». Hala dio kontrazalean jasotako poemak:

Idatz dezagun lasai bezain sendo,
ez izateko gero eta ahulago,
baizik eta amaranto
baldin halakorik balego,
aurrekoei hartuz errelebo
inoiz izan gabe borrero
eta gaurkotik harago,
nahiz eta bizi okerrago,
bizitzeagatik pozik zeharo
ataka honetatik gara irtengo.

Itxialditik ateratakoak

Olerki liburu bat da Arruabarrenarena ere: Ezkutuan dagoena. 2020an kaleratu zuen Maiatz argitaletxeak, eta, orduko ale guztiak agortuta daudenez, berriro publikatu du Dakitek. Pandemia garaian ikusi zuen argia, beraz, lehenengoz, «nolabaiteko klandestinitatean». Orain, moldaketa «txiki» batzuk eginda berrargitaratu dute. Hala aurkeztu du idazleak: «Hamahiru urteko haurdunaldi luzearen ondoren erditu ostean, makilatu eta zesarearik gabe berriz erditu dudan nire kuttuna da». Arruabarrenaren bizipenetan oinarritutako poemak dira, Orion (Gipuzkoa) idatziak.

Joseba Aurkenerenaren Konfinamenduan ere konta-kontari, berriz, 31 ipuinez osatutako eleberri bat da. Itxialdian du jatorria, eta erretirodunen elkarte bati gertatutakoa biltzen du, errealitatea eta fikzioa uztartuz. Beti Gazte izeneko elkarteko kideek hilabetez konfinatuta egon behar izan zuten Milaneko (Italia) hotel batean, eta han 31 egunez kontatutako ipuinak biltzen ditu. «Bidasoa ibaia da nolabait nire liburu honetan azaltzen diren pertsona, herri eta lekuen banaketa lerroa, baita aipatu guztien arteko konexio eta elkartze gune naturala ere».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Maria Elorzaren eta Iñigo Salaberriaren 'Al borde del agua' filmeko irudi bat. ©Ikuspuntu jaialdia

Hamalau herrialdetako hemezortzi film, Ikuspuntu jaialdiko Sail Ofizialean

Andoni Imaz

Hamar film luzerekin eta zortzi laburrekin osatu dituzte lehiaketako hamar programak. Sei lan lehenengoz erakutsiko dituzte jendaurrean.

Annie Ernaux idazlea, 2022an, Nobel saria jasotzen. ©Christine Olsson/EFE

Gema Lopez Las Herasek irabazi du Zaitegi saria

Berria

Annie Ernaux idazlearen 'La femme gelée' itzuliko du euskarara

Noaingo Faktoria zentro koreografikoko ikasleak. Beltzez, Laura Armendariz irakaslea. ©Iñigo Uriz / FOKU

Dantzaren nazioarteko mapan

Edurne Elizondo - Nafarroako Hitza

Noaingo Faktorian lanean ari da, irailetik, zentro koreografiko horretako ikasleen bosgarren belaunaldia. Marta Coronadok, Laida Aldazek eta Carmen Larrazek jarri zuten proiektua martxan, 2019an, herrialdeko dantza garaikideari astindu bat emateko. Pedagogia eta sorkuntza dituzte ikur.

Sormene jaialdiko mahai inguruetako bat, iaz. ©SORMENE

Apirilaren 27tik 30era itzuliko da Udaberriko Sormene

Olatz Enzunza Mallona

Euskal kulturaren transmisioan eragiteko asmoz, euskarazko hamaika kultur emanaldi eskainiko ditu aurten ere Sormene jaialdiak, Galdakaon (Bizkaia).

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.