Albistea entzun

'Solteroen dantzalekuak' plazaratu du Joxean Agirrek

Eleberriko protagonistak lehendakarigai izateko proposamena jasoko du, baina gaztaroa «itxuraldatu» beharko du aurrena.
JON URBE / @FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Itziar Ugarte Irizar -

2022ko apirilak 1 - Donostia

«Bizitzaren kontakizuna egiten hasten garenean, joera daukagu pasarte ilunak ezkutatzeko eta ederrak ederragotzeko. Eta hain humanoa den joera hori ia fenomeno soziologiko bihurtzen da diktadurak erortzen direnean: mundu guztia hasten da hor bere biografiak itxuraldatzen». Joxean Agirrek nobela berriaren bihotzean jarri dituen gogoetetako bat izan daiteke hori, baina, idazlearengan ezagun denez, umorez eman dio forma. Solteroen dantzalekuak deitu du, eta izenburuak berak aurreratu dezake liburuaren tonua. Xehetasunak aletu ondotik egin du aitorpena: «Nobela guztian badago solterotasunaren gorazarre bat, kontraesanez betea. Neuri ere harrigarria egiten zait, baina asko maite dut: badago zerbait esaten didana solteroa izatea gauza ederra dela». Pausa bat, eta ñabardura: «Soltero modernoa behintzat, tradizionala ez hainbeste».

Duela bi urte eman zuen Nobela errealista bat Agirrek (Zarautz, Gipuzkoa, 1949), eta handik bi urtera itzuli da eleberri berriarekin. Elkar-ekin eman du hori ere, eta, liburuz liburu, goranzko bide bat egiten ari den autore gisa kokatu du Xabier Mendiguren editoreak: «Idazle askoren ibilbideari jarraitzea suertatu zait, eta ikusi dut gazte hasten diren asko nola joaten diren gutxika hobetzen, goia jo eta ondoren beherantz-edo egiten hasteko, kalitatean, intentsitatean». Ez da Agirreren kasua, haren ustez: «Iruditzen zait ez duela goia jo oraindik. Orain dela pare bat urte idatzi zuen Nobela errealista bat, nire ustez bere nobela onenetako bat, eta hau haren pare dagoela esango nuke».

Eleberri «dibertigarri» gisa definitu du editoreak, «gai serioak planteatzen dituena, umorez, eta adarjotze puntu bat ere badaukana». Idazlearengan ohiko diren gaiak —«obsesioak»— eta gai berriak uztartu dituela aurreratu du, eta bi garairen uztarketa deigarria egin zaiola erantsi: «Bata da 1975 ingurua, Joxeanen gazte garaia, normalean zirrara bereziz gogoratzen duguna; baina bada beste bat ere: gaur egungoa».

Bien artean agertuko da dantzan protagonista: erretiratzear den Soziologiako irakasle bat, dibortziatua, ezusteko gonbidapen bat jasoko duena: lehendakarigai joateko proposamena egingo dio Alderdiak. «Boleto guztiak dauzka alde, beste profil bat nahi dutelako», idazleak. Eta zehaztapena Mendigurenek: «Lehendakarigai ez hain zozoa». Agirre: «Bai. Hau batzokiz batzoki ari da hitzaldiak ematen, eta emakumeak hunkitzen ditu, eta gizonezkoak ere ateratzen dira aldarte onarekin. Badauka jendearekiko dohaina».

Baina badauka, halaber, orbain bat «curriculum politikoan», eta hor kiribilduko dira iraganeko hariak orainaldikoekin. 1975eko salbuespen egoeran, Erakundean sartuta ibili zen protagonista, eta torturak jasan zituen bi eguneko atxiloaldian. Zuberoara alde egin zuen horren ostean. Horren jakitun, Alderdiko kideek haren biografiaren parte hori «itxuraldatzeko» ikastaro bat antolatuko dute, eta itxialdi bat egingo du protagonistak Hondarribiko (Gipuzkoa) Bista Eder hotelean.

Identitatearen parte bat antzaldatze horretan du, hain justu, abiapuntua nobelak. Reginie Robin historiagile eta idazle frantsesaren lan batek eman zion ideia Agirreri. «Kontatzen du Berlingo harresia erori zenean Stasiko milaka agente lanik gabe geratu zirela, eta kurtso batzuk egin, bakoitzari identitate berri bat eman, eta Alemanian barreiatu zituztela. Abiapuntu polita izan zitekeela pentsatu nuen, zeren, badirudi ezetz, baina denok ezkutatzen eta aldatzen baititugu [biografiako] gauzak; kuriosoa da».

Motozerra pista erdian

Kontakizuna «alaitzeko» elementuren bat behar zuela jabetuta, dantzalekuetara joaten ziren baserritarren gaineko ikerketa bat ere sartu du jokoan Agirrek, Pierre Bourdieuk egindako azterlan bat gogoan hartuta —«guretzat guru bat izan zen Bourdieu, garai batean»—. Hala azalduko dira, nahasian, motozerra batekin dantzalekura sartu zen mutilaren pasadizoa, salbuespen garaian zezen plazan egindako galdeketak, protagonistaren emazte ohiak aldizkari bati aitortutako ezkonbizitzako kontuak, haurtzaroko oroitzapenak eta beste. «Horrela esanda ez dakit graziosoa dirudien, baina gauza esperpentiko samarra da», aho txikiz egileak, eta arin albotik editoreak: «Bai, bai! Bada!».

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Kepa Junkera, erdian, gaur Bilboko Arte Ederren museoan egindako liburuaren aurkezpenean ©Aritz Loiola/ Foku

Kepa Junkerak bere obra osoa berrikusten duen arte liburua kaleratu du

Iñigo Astiz

Musikariaren diskografia osoa errepasatzen du Berpiztu lanak, eta, gainera, 40 artistak propio sortutako obra bana eta Junkerak sortutako kanta guztien partiturak ere badakartza. Musikariak berak parte hartu du argitalpenaren aurkezpenean.

 ©Joanes Etxebarria

«Anitz egin da hitz berrien asmatzeko, baina zahar anitz galdu ditugu»

Joanes Etxebarria - Ipar Euskal Herriko Hitza

Liburu edo pastoraletan, historia landu du bereziki, olerkiekin batean. Idazlan luzeak gehiago ez egitea deliberatu du. Uste du aitzinatu dela euskararen alorrean, baina lan asko dela egiteko.

<em>Maus</em> liburuko lau bineta. ©ASTIBERRI

Saguen txilioak holokaustoan

Uxue Rey Gorraiz

Gurasoek holokausto nazian bizitakoetan oinarrituta sortu zuen Art Spiegelmanek 'Maus' komikia. Pulitzer saria irabazi zuen 1992an. Euskarara ekarri dute berriki.

Soinu txikia XIX. mendearen amaieran hedatu zen Euskal Herrian. ©BERRIA

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.