Albistea entzun

Distira galdu dute luma hori eta urdinek

Amilotx urdina txori espeziearen bi zonatako populazioak azken hamabost urteetan izandako koloregabetzea aztertu du EHUk parte hartu duen ikertalde batek. Ikerlarien hipotesien arabera, litekeena da klima aldaketa izatea horren eragile nagusia.
Amilotx urdinak bere lumen kolore bizia galdu duela ikus daiteke argazkian.
Amilotx urdinak bere lumen kolore bizia galdu duela ikus daiteke argazkian. EHU Tamaina handiagoan ikusi

Unai Etxenausia -

2022ko abuztuak 6

Duela ez urte asko zeukaten kolore bizia joan zaie. Amilotx urdina (Cyanistes caeruleus) espezieko txoritxoen koroa urdina eta bular horia ez da 2005ean bezain distiratsua eta bizia. Hamabost urtez lumajearen koloregabetzearen zergatia aurkitu nahian aritu ondoren, ikerketa talde batek hipotesi bat proposatu du: klima aldaketa izan daitekeela koloregabetzearen erantzule.

The American Naturalist aldizkari zientifikoan argitaratu duten Long-Term Decrease in Coloration: A consequence of Climate Change? artikulu zientifikoak amilotx urdinaren hainbat ezaugarri aztertu ditu. 2005. eta 2019. urteen artean egin dute ikerketa EHUko eta Montepellierko CEFE Centre d'Ecologie Fonctionnelle et Evolutiveko zientzialariek. Lankidetzan aritu dira bi taldeak, eta oraintsu argitaratu dituzte ikerketaren ondorio nagusiak.

Frantzia hegoaldeko eta Korsikako amilotx urdinen bi populazio aztertu dituzte ikerketa egiteko. Espeziearen kolorazioari eta bestelako ezaugarriei buruzko 5.800 behaketa ohar baino gehiago lortu dituzte denera: «Hainbat gauza ikertu dira, baina beti kontrolatu dira zona horietako populazioak, oso baliotsuak baitira aldaketa ekologikoak aztertzeko», azaldu du David Lopez EHUko Landareen Biologia eta Ekologia saileko ikertzaileak. Ikerketan parte hartu duten ikertzaileetako bat da Lopez.

1975. urtean hasi ziren amilotx urdinaren bi populazio horiek ikertzen. Txoriak harrapatu egin dituzte ikertzeko, eta gero askatu. Ikerketa metodoak ez du eragin nabarmenik haien ekosisteman edo populazioan. Lopezek ohartarazi du, halere: «Animalia bat harrapatzeak beti izango ditu ondorioak. Espezie honi dagokionez, ordea, apenas nabarituko den eragina, gero beren bizilekura itzultzeko gaitasuna daukatela frogatu baita».

Ez da estetikoa

Lurraldean aldaketaren bat gertatzen denean, adituek lau ondorio bereizten dituzte animalien populazioetan: aldaketa genetiko bat jasatea, aldaketa «plastiko bat» izatea —ezaugarri fisikoak aldatzea—, emigratzea edo desagertzea. Amilotx urdinari dagokionez, aldaketa plastiko bat gertatu da, zehazki. Halere, aldaketa guztiak «elkarren artean lotuta» daudela ohartarazi du Lopezek.

Ez da aldaketa sinple bat. Lumajearen koloregabetzea aldaketa estetiko hutsa dela iruditu arren, espezie gehienek bezala, amilotx urdin guztiek ez dituzte ezaugarri berak, eta, beraz, lumajea ere ez da ezaugarri estetiko soil bat. «Lumajean kolore biziagoa daukatenek kalitate hobea daukate», azaldu du Lopezek.

Ezaugarri askori egiten die erreferentzia Lopezek kalitateaz hitz egiten duenean. Adibidez, ugalketarekin zuzenean lotuta ez badago ere, baliteke horrek lumajearekin «oso harreman estua» izatea, emeek erreferentzia gisa erabiltzen dutelako. Baina beste eragin batzuk ere izan ditzake, ikertzaileak adierazi duenez: «Lumen koloregabetzeak klima aldaketetara moldatzeko daukan gaitasunean eragin dezakeela uste dugu».

Uste dute klima aldaketarekin lotura daukaten bi faktorek eragin dietela txoriei: «Lumen kolore aldaketa tenperatura igoeraren eta prezipitazioen gutxitzearen ondorioa dela esan genezake», azaldu du Lopezek. Ikerketa hasi zutenetik 1,23 gradu igo da tenperatura bi eremuetan, eta batez beste 0,64 milimetro euri gutxiago egin du.

Amilotx urdinaren inguruko lau ikerketa daude martxan orain munduan, baina horietako bat ere ez hemen. Euskal Herrian erraz aurki daitekeen txori bat izanik, Lopezek uste du interesgarria izan daitekeela espezie horrek lurraldean izan duen bilakaera ere aztertzea. «Frantzia hegoaldeko eta Korsikako ingurunearen oso antzekoa da gurea. Hala ere, klima ez da berdina; hezeagoa da gurea. Hangoa, berriz, oso lehorra da».

Iraupena

Lumajearen aldaketak, ordea, ez dirudi eraginik izango duenik espeziearen iraupenean. Lopezi «dramatikoegia» iruditzen zaio desagertzeko arriskuaz hitz egitea. Halere, ez du ukatu etorkizunean hori gerta daitekeenik: «Lumen koloregabetzea ez da galzorian daudelako froga zuzena, baina hipotesiak badaude frogatzen dutenak etorkizunean gerta daitekeela».

Atzerrian edo Euskal Herrian ikertzen jarraituko du Lopezek. Ezin izan du frogatu amilotx urdinaren lumajearen koloregabetzearen arrazoia klima aldaketa denik. Hipotesiak hor daude: «Hipotesi garrantzitsuak ditugu. Horregatik, hipotesi horiei erantzun bat emateko ikertzen jarraitzeko motibatuta dago talde guztia».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©Gurutze Gorria

Aukera berberak izateko eskubidea

Mikel Garcia Martikorena - Bizkaiko Hitza

Bizkaian hamar adingabetik bat pobre bizi da, eta hamarretik biri ongizatea falta zaie. Halako zaurgarritasun egoerei erantzun eta umeei aukera berriak eskaintzeko, zenbait egitasmo dituzte, Bizkaiko Foru Aldundiak ez ezik, Save The Childrenek eta Gurutze Gorriak.

 ©Juan Carlos Ruiz / Foku

Hizkuntzak duen zama

Itsaso Jauregi - Nafarroako Hitza

Nafarroako Gobernuak ‘Migrazioak eta kultur aniztasuna’ izenburuko komunikazio gida aurkeztu du, hedabideei migratzaileen inguruan hitz egiteko gomendioak eskaintzeko.

Sololuzeri eta Beltrani egindako omenaldia, gaur, Zaldibarko Eitzaga auzoan. ©Aritz Loiola / Foku

Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran omendu dituzte, eta gertatutakoa argitzeko eskatu

Paulo Ostolaza

Bihar beteko dira hiru urte Zaldibarko luizitik. Han hildako bi beharginei omenaldia egin die Zaldibar Argitu plataformak.

 ©BERRIA

BERRASMATU BEHARREKO SISTEMA

Arantxa Iraola - Garazi Aduriz

Erruz ugaritzen ari dira osasun sistema publikoan dauden arazoei buruzko berriak; izurriak zamatu egin du aurrez ere usu herren ari zen lan eredua. Populazioa zahartzen ari den neurrian, premia handitzen ari da, eta sistema berriz asmatzeko garaia da, sare publikoak sendo iraun dezan, pribatuaren itzal gero eta luzeagoaren aurrean.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...