ATZEKOZ AURRERA. Jose Antonio Caballero. Astrofisikaria

«Badirudi Esne Bideko izar guztiek izango dutela planeta»

Dibulgatzaile nekaezina da Caballero, eta gertuko izarren inguruan dauden planeten bila aritzen da Carmenes proiektuan. Superlur izoztu bat aurkitu berri dute Barnard izarraren orbitan.
BERRIA

Andoni Imaz -

2018ko azaroak 16
Astrofisikaria da Jose Antonio Caballero (El Escorial, Espainia, 1977). Eguzkitik gertu dauden izarren orbitako planeta berrien bila aritzen da Carmenes proiektuan (Calar Alto high-Resolution search for M dwarfs with Exoearths with Near-infrared and optical Echelle Spectrographs). Planeta berri baten aurkikuntza iragartzearekin batera, hitzaldia emango du gaur Donostiako Tabakaleran, Materialen Fisika Zentroak antolatuta; astronomia, exoplanetak eta musika izango ditu hizpide.

Planeta ehiztaria zara. Nola egiten da hori?

Planetak bilatzeko, bi metodo daude: abiadura erradiala eta trantsitua. Bigarrena da sinpleena: planeta bat izar baten aurretik igarotzen denean, eklipse moduko bat nabaritzen da, gutxitu egiten da izarraren distira. Teleskopioarekin zehaztasun handiarekin neur dezakegu; izarraren erradioa badakigunez, jakin dezakegu aurretik pasatzen den planetaren erradioa ere.

Eta bestea konplexuagoa da...

Abiadura erradiala espektrografoen bidez jasotzen da. Izar bakoitzak badu espektro bat, hatz marken moduko bat. Izarrek grabitazio indarra eragiten dute planeten gain, baina baita alderantziz ere, eskala txikiagoan. Hala, kulunka txiki bat nabari daiteke izarretan, planetek eragindako indarragatik. Kulunka hori aztertuta, planetaren gutxieneko masa jakin dezakegu.

Bilatu bakarrik ez, batzuetan planetak aurkitu ere egiten dituzue.

Barnard izarraren orbitako planeta bat aurkitu berri dugu abiadura erradialaren metodoarekin.

Nola iritsi zarete planeta berrira?

Eguzkitik gertuen dauden izarrak aztertzen hasi ginen: Proxima Centauri eta Bernard. Barnarden kulunka txiki bat hauteman genuen, eta hura aztertzen hasi ginen. Lurraren masa 3,2 aldiz du planetak, eta 233 eguneko urtea. Bernard izarra oso ahula denez, planeta oso hotza da, 170ºC, gutxi gorabehera. Superlur izoztua, beraz.

Ondoriorik atera daiteke hortik?

Tira, Eguzkitik gertuen dagoen izarrak, Proxima Centaurik, planeta dauka; Barnardek ere planeta dauka. Badirudi Esne Bideko izar guztiek izango dutela euren planeta.

Astronomiaz eta musikaz arituko zara hitzaldian. Badago loturarik?

Queen taldeko gitarra jotzailea, Brian May, astrofisikaria da. Eta alderantziz ere bai: William Herschel, esaterako, bere garaiko astronomo handiena da. Urano aurkitu zuen, besteak beste. Eta musikaria ere bazen. Astronomia eta musika lotzen dituzten adibide asko daude, eta horietako batzuk azalduko ditut.

Esan ohi da espazioan ezin dela ezer entzun. Hala da?

Alien filmean zioten: «Espazioan inork ezin ditu zure garrasiak entzun», eta egia da. Espazioa hutsa da, eta ezin dira soinu uhinak igorri. Baina erradiazio elektromagnetikoa eta grabitatorioa bihur ditzakegu soinu uhin, eta entzun dezakegu nola pultsatzen duten izarrek.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Informazio osagarria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna