Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Hedy Herrero. Ikertzailea

«Nire aitatxi nor zen jakin zenezan nahi nuen»

Ezkabako gotorlekuan 1934. eta 1945. urteen artean preso izandakoak ikertzen eta dokumentatzen aritu da Herrero urte luzez. Nor ziren azaldu du liburu batean: «Orain biloben eskura daude».
JAGOBA MANTEROLA / @FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Iker Tubia -

2020ko abenduak 31 - Iruñea

Teodoro Hernan Aguado, Ezkabako gotorlekuko 760. presoa, Vicenta Lopez Castillarren senarra. Haien biloba Hedy Herrerok (Bonn, Alemania, 1959) aitatxiren eta beste 5.916 presoren izenak eta izanak bildu ditu Entre rejas liburuan (Pamiela, 2020). Katakraken aurkeztu du preso haien hiztegi biografikoa.

Aitatxiri segika murgildu zara memoria historikoaren ikerketan?

Etxean txikitatik hitz egin zidaten Ezkabako gotorlekuaz, eta 2008an ezagutu nuen bertatik bertara. Izebak gotorlekuko ereserkia erakutsi zidan, pentsa.

5.917 presoren izenak ez ezik, izanak ere bildu dituzu, ezta?

Mikrobiografiak daude. Ageri da norekin ezkondu ziren, seme-alabak, jaioterria, baina, haien bizitza pertsonalari bainoago, kartzelako ibilbideari eta bizitza politikoari eman diet garrantzia. Jende garrantzitsu asko ageri da, eta argigarria da jakitea zergatik atxilotu zituzten.

Zenbaki hutsetik harago, pertsonak agertzea zen zure asmoa?

Noski. Helburu nagusia presoak humanizatzea zen. Aitatxirekin nor egon zen jakin nahi nuen, eta nire aitatxi nor zen jakin zenezan nahi nuen, eta, bera bezala, gainerako 5.916ak. Izan ere, jende askok ez daki zein izan zen haien senideen kartzelako ibilera.

Gotorlekuan gatibu egondako pertsona ia guziak bildu dituzu?

Oraindik ehun eta piko izen ditut erkatzeko, baina ez ziren askoz gehiago izanen. 500 inguru falta direlakoan nago; Ezkaban ez ziren izan 7.000 preso baino gehiago.

«Eskerrik asko nire aita behar den tokian jartzeagatik: bibliotekan». Zer sentitu zenuen esker hitz horiek aditu zenituenean?

Hitz horiek... Hunkitu nintzen, eta merezi izan duela sentitu nuen. Emakume hori 1936ko abenduan sortu zen. Bere bilobak liburua oparitu dio Eguberrietan, 84 urte bete berritan. Andaluziarra da, eta ez da inoiz Iruñean egon. Liburua hartu eta argazkiak begiratu zituen. Bere aita aurkitzean, negarrez hasi zen.

Liburutegia da pertsona horiei luzez ukatu zaien tokia?

Lehenbizi familiako sekretua izan da; ez zuten nahi kontu horiek etxetik ateratzerik. Ez zaitezte nabarmendu esaldia garai hartan oso ohikoa zen. Baina orain, hor dago, hor daude, liburuetan, seme-alaben eta biloben eskura.

Zergatik ez dizute utzi Iruñeko espetxe agiriak kontsultatzen?

Duela urte anitz eskatu nuen baimena, baina ez didate erantzuten. Ana Ollori ere ohartarazi nion. Badakit hor daudela, presoak hildako tokian geratzen direlako agiri horiek. Agiri bakoitzetik hiruzpalau izen atera ditzaket, horregatik dut interesa. Ez dut ulertzen zergatik jartzen duten hainbeste traba.

Zer falta da egiteko?

Esandakoez gainera, izenak bilatzen jarraitu eta dauden hutsuneak betetzen saiatu. Eta deskantsatzeko beharra dut, denbora anitz eskaini baitiot honi. Barne-barnetik atera den lan bat da hau.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Jendea Arbonako lur okupatuetan, gaur goizean, Lurrama jaialdiaren hasieran. ©Lurrama Elkartea

Lurrama jaialdia ospatu dute Arbonan

Berria

Kontzertuak, hitzaldi bat eta beste egin dituzte, eguraldia lagun. Arbonan kokatu dute aurten, okupazioari sostengua emateko.

Hainbat lagun hegazti migratzaileei behatzen, atzo, Lizarietako lepoan, Saran. ©GUILLAUME FAUVEAU

Txorien bidaia, largabistekin

Oihana Teyseyre Koskarat

Agorrilaren erditsutik hasiak dira hegaztien migrazio mugimenduak. Horiek zaintzeko lanetan ari da CPAL elkartea, Saran, Lizarietako lepotik begira.

 ©JON URBE / FOKU

«Sentiberatasunak egon behar du beti argazkien atzean; funtsezkoa da»

Jakes Goikoetxea

Ohiko sinadura izan da Euskal Herriko hainbat egunkaritako argazkietan. Urteek hezitako eta zaildutako begirada bat. Egoera eta aldaketa askoren lekuko zuzena izan da, lekuko deserosoa sarritan. Argazkilaritza utzi du; argazkigintza ez.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iker Tubia

Informazio osagarria

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.