Noiz sortua: 2017-12-21 00:30:00

HIRUDIA

Plazent eta atsegin

Rikardo Arregi Diaz de Heredia - Idazlea

2017ko abenduak 21
Ez naiz ni txikitan telebista euskaraz ikusteko aukera izan duten belaunaldi horien partaidea, ezta eskolan euskarazko liburuak edo filmak irakurri edo ikusi dituzten haur antza zoriontsuagoen taldekoa ere; eskolan kanta bakan batzuk, gehienak gabon-kantak, euskaraz ikasi nituen kasualitatez (gaur egungo haurrek Agur jaunak kantatzen al dute?). Gaztelania zen nagusi eta ikasi egin behar zen atzerriko hizkuntza, frantsesa (Marseillesa buruz dakit oraindik). Oso-oso aspaldi, bai.

Eskolan ikasi eta irakurritakoari esker segida eman ahal diet, ahalegin berezirik egin gabe, gaztelaniazko literaturan esaldi edo pasarte mitiko bilakatu direnei (Caminante, no hay camino... edo Nuestras vidas son los ríos que... eta abar). Suposatzekoa da gaur egun hezkuntza euskalduna izan duten gehienek antzeko trebetasuna izango dutela eta Lizardi, Rimbaud etorri duk mitikoari segida eman diezaioketela hitanoa sekula erabiltzen ez badute ere, edo Egun batez, konpainia on batean, euskaldunik baizen bezalakoen aurrean haien buruak etxeko egongelan sentituko dituztela eroso, Gero osorik inoiz ez badute irakurri ere. Baina iristen zaizkidan oihartzunek ez diote bide askorik ematen baikortasunari: Leire Narbaiza kexu agertu da EAEn jaio eta B ereduan ikasitakoek ez baitute Mikel Laboa edo hainbat euskal kanta mitiko ezagutzen (D eredua ere ez da bermea); Iban Zalduak zenbait testutan, bereziki (Euskal) literaturaren alde (eta kontra) (Elkar, 2016) liburuan eta Euskal literaturaren mitoak (eraisten) artikuluan, aztertu ditu zer liburu mota ematen zaien ikasleei eskoletan gaztelaniaz eta euskaraz, eta ondorioztatu gaztelaniazko kasuan oraindik nolabaiteko kanon bati eusten dioten bitartean, euskarazkoan kaosa eta azken best seller halamoduzkoak direla nagusi. Horrela zaila da gogoan pasarte edo esaldi mitiko eta beraz klasikoak gordetzea, horrela ezinezkoa da mundu baten partaide sentitzea. Ai, Leire, irakasle askok pentsatuko dute, gainera, ikasleei ez zaiela Mikel Laboa interesatzen, ez badute pentsatzen Laboa zaharrunoa dela. Ahanzten zaigu ezagutzen ez denak ezin duela interesa piztu, ezagutzen ez dena maitatu ezin den moduan.

Euskal telebistaren hasierako garaian batzuk harritzen ziren Far-West generoko filmetan indioak euskaraz mintzatzen zirenean (agian indioen berezko mintzaira infinitiboz jositako gaztelania hura zela uste zuten); orain, aldiz, batzuek beren sukaldetxokoak ez diren euskara guztiak arbuiatzeko joera dute eta emaitza argia da: beren sukaldetxokoak ez diren beste euskarak, hau da euskara, ulertzeko zailtasunak dituzte. Mota guztietako erreferentziak (baita, barkatu, kulturalak ere), hezkuntza, ohiturak, film bikoiztuak eta azpitituludunak, horiek guztiak eta gehiago beharrezkoak ditugu «erresonantzia-kaxa» ospetsu hori sendotzeko, Izarren hautsa egun batean bilakatu zen bizigai bezalakoak lasai ulertzeko, kanta batuegia edo gipuzkeregia den ala ez eztabaidatu barik, bizigai horren jatortasun mailari buruzko digresio aspergarririk gabe. Are gehiago euskarara itzultzen diren film edo liburuak aurreiritzirik gabe jaso arte, gaztelaniazkoekin egiten dugun bezalaxe, ezin izango dugu egoera irauli.

Orain dela aste pare bat, konpainia on batean, euskaldunik baizen etzen lekhuan nengoela pertsona euskaldun gutxi gorabehera ospetsu bati buruz aritu ginen, sexu kontuak hizpide jakina, mingainak gaixtoki zorroztuz; halako batean lagunetako batek hauxe bota zuen: «Auskalo zer egingo duen gizon horrek bere bakardadean!». Barreak ez ziren Gasteiztik pertsona euskaldun ospetsu hori bizi den tokiraino, kostalderaino, iritsi gutarik bik, barre algaren ordez, galderaz beteriko irribarre gizalegezkoa baino ez zutelako erakutsi. Txantxaren nondik-norakoak, erreferentzia literarioa eta abar, azaldu behar izan genizkien, txantxa zapuztuz, noski. Horrelako gauzetarako, batez ere horrelako gauzetarako, behar ditugu, nire ustez, hizkuntza, literatura eta kultura, ondo pasatzeko, konplizitate sarea zabaltzeko; horrela beharbada irakurle gehiago erakarriko ditugu. Eta hala segur da euskarako bidea, behar den bidean hartzen duenarentzat, plaun dela, plazent eta atsegin.

Albiste gehiago

Martxoaren 30ean eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 8.225 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda, administrazioen arabera. 400 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 1.807 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Lantegiak itxita, Basaurin. ©Marisol Ramirez / Foku

Kutsatzeko kezka dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen bi herenek

Berria

Espainiako Gobernuak atzo onartutako dekretua indarrean da, eta funtsezkoak ez diren jardueretan aritzen diren langileek etxean geratu beharko dute gaurtik aurrera. Urkullu ez dator bat neurri horrekin, ezta patronala ere. Txibitek, Europara begira, Sanchez babestu du, eta onartu du egoera «oso konplexua» dela, baina hobe litzatekeela jarduera ekonomikoa ez geratzea eta erabaki hori malgutzea.

Sidenor enpresako langileak jarduera eteteko eskatzen, aurreko astean. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Jaurlaritzak letra txikiari heldu nahi dio gutxieneko jarduera bati eusteko

Xabier Martin

Madrilen azalpen gehiagoren zain dago, baimena nahi duelako enpresei isunik jar ez diezaieten

Ospitale bateko larrialdietako sarrera ©Jon Urbe / Foku

Koronabirusa zuten 400 pertsona hil dira Euskal Herrian, eta 8.225 pertsona kutsatu

Irati Urdalleta Lete

50 pertsona hil dira atzotik, eta 452 pertsona gehiagori atzeman diete birusa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna