Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

Libre bai, baina gerra iraganean utzi ezinik

Hego Sudanen independentziaren bortzgarren urteurrena gatazka zibila konpondu gabe ospatuko dute gaur. Egoera ekonomikoa eta krisi humanitarioa larriak dira; lau pertsonatik bat desplazatua da.
Tomgingeko errefuxiatu guneko irudi bat, Yuban. Emakume desplazatu bat, dokumentu bat jasotzen.
Tomgingeko errefuxiatu guneko irudi bat, Yuban. Emakume desplazatu bat, dokumentu bat jasotzen. JM LOPEZ / EFE

Mikel Rodriguez -

2016ko uztailak 9

Hego Sudan estatu independente gaurko egunez bihurtu zen duela bortz urte. NBE Nazio Batuen Erakundean eskubide osoko kide bihurtu den azken estatua da. Urteurrena, ordea, herrialdearen egoeraren adierazle izanen da, gobernuak adierazi baitu ez duela ospakizun berezirik eginen independentzia oroitzeko, krisi ekonomiko larriaren eraginez. Salva Kiir presidenteak telebista eta irrati publikoan emanen duen hitzaldia izanen da ekitaldi ofizial nagusia. Ia bi milioi hildako eragin zituen gerra luze baten ondoren lortu zuen Hego Sudanek independentzia, baina errepublika burujabe bat denetik ere ezin izan dio ihes egin gerrari.

Krisi humanitarioa ere latza da. Agowuh Lakechen testigantzak elikagai eskasiaren tamaina erakusten du: «Zuhaitzetatik hartzen ditudan hostoak ematen dizkiet jateko seme-alabei». Bahr el Ghazalen bizi da, gosetearen atarian dagoen eskualdean. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak ohartarazi du 4,3 milioi lagun daudela giza laguntzaren beharrean eta datozen hilabeteotan 4,8 milioi izan daitezkeela.

Desplazatuen berri ere eman du erakundeak. Melissa Fleming bozeramailearen hitzetan, gero eta desplazatu gehiago dago. Hego Sudanek 11 milioi biztanle ditu, eta lautik bat da desplazatua; 2,6 milioi. Horietatik 860.000k muga zeharkatu dute; Sudanen, Kongon eta Afrika Erdiko Errepublikan bilatu dute babesa.

NBEk ohartarazi du ekainean 70.000 herritarrek alde egin behar izan zutela etxetik; Wau hiriburuan bakarrik, 35.000 inguruk. Ekainaren 24an piztu ziren borrokak Waun. «Karrika guztietan, hiruzpalau gorpu ikus zitezkeen», adierazi du Mariana Isidoro medikuntza arloko langileak. Lekukoek armadari leporatzen diote sarraskia, eta, zehatzago, dinka etniako soldaduei.

Dinkak nagusi

Hego Sudanen 60 etnia inguru bizi dira, eta dinkak dira nagusi —hiru milioi inguru dira, eta Kiir presidentea ere dinka da—. Bigarren etnia dira nuerrak, bi milioi inguru —Machar presidenteordea nuerra da—. Testigantzen arabera, dinka soldaduek eraso zieten zibil nuerri, fartitei —gehiengoa dira Waun— eta bertze gutxiengoei. Gabriel Jok Riak armadak Waun duen buruzagiak, ordea, ukatu egin du zibilei eraso zietenik. «Matxinoak sartu ziren hirian».

Hego Sudanek ezberdintasun etniko eta erlijioso argiak zituen Sudan iparraldearekiko: hegoaldean, Saharaz hegoaldeko etnia beltzetakoak dira herritar gehienak, erlijioz bertako sinesmenen jarraitzaileak eta kristauak; iparraldean, berriz, nagusiki arabiarrak eta musulmanak. Khartum hiriburuko botere zentroak hegoaldeari autonomia kentzeko erabakia hartu ondoren matxinatu zen SPLA/M (Sudan Askatzeko Herri Armada/Mugimendua) 1983an. Gerra 2005eko bake akordioarekin bukatu zen, eta, hitzarmenean bildu bezala, 2011n egin zen independentziari buruzko erreferenduma. Hego Sudango barne gatazken erroa, ordea, independentzia lortu aitzineko gerran sortuta zegoen, gutxienik.

Horren adibide da herrialdea ezegonkortuta daukan gerra zibila 2013ko abenduan piztu zela, estatu independente bihurtu eta bi urte eta erdi eskasera. Pertsona boteretsuen arteko botere borroka, etnien arteko liskarrak eta interes ekonomikoak dira gatazka iturri —petrolioaren ustiapena, herri abeltzainen eta nekazarien arteko borrokak...—. Salva Kiir presidenteak eta Riek Machar matxinoen liderrak apirilean sinatu zuten bakea, eta bertze gobernu bat eratu zuten, baina indarkeria ez da eten.

Joan den hilean, Bahr el Ghazal estatura hedatu ziren borrokak, ipar-mendebaldean. 2013an gerra piztu zenetik borroka gutxi gertatua ziren estatu horretan, eta NBEk kezka agertu du horregatik, Kiirrek eta Macharrek egindako akordioa ez dela sendoa erakutsiko lukeelako.

Petrolio ekoizpena, behera

Gerra zibilak lehendik kaskarra zen egoera ekonomikoa are larriago egin du. Hego Sudanek Afrikako petrolio baliabide aberatsenetakoak dauzka. Gerraren ondorioz, erabat ustiatu gabeko baliabidea zen, eta iraupenerako nekazaritza zen jarduera ekonomiko nagusia. Gaur egun, estatuak petrolio esportazioen menpekotasuna du, eta ekoizpena anitz murriztearen eta gerra gastuen ondorioz hondoa jota dago ekonomia. Badira hiru hilabete funtzionarioek ez dutela soldatarik kobratu, eta, hilaren bukaerarako, atzerriko dibisarik gabe geldi liteke Hego Sudan. Gerra zibilaren aitzinetik, egunean 245.000 upel ekoizten zituen, eta, orain, egunean 145.000.

Hain zuzen, petrolio aberastasun horrek erakarri zituen AEBak Sudango gerrara, eta SPLA/M babestu zuten Sudango Gobernuaren aurka. Orain, Washingtonek epaile rola hartu nahi izan du gerra zibilean: apirilean, bi aldeetako buruzagiei zigorrak ezartzeko mehatxua egin zien, eta, duela hilabete, gerra krimenak ikertzeko auzitegi bat sortzea babestu zuen.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Gaiak

Albiste gehiago

Margaritis Schinas EBko migrazio politiken burua eta Matteo Piantedosi Italiako Barne ministroa, atzo, Bruselan. ©O. H. / EFE

Migrazio hitzarmen baten beharra berretsi dute EBko kideek

Gorka Berasategi Otamendi

Akordioa 2024ko maiatzerako nahi dute prest. Migratzaileen banaketa zehazteko sistema bat ezarriko luke

Pakistango Lahore hirian atzo egin zuten manifestazio bateko irudi bat. ©RAHAT DAR / EFE

NBEk dirua eskatu du emakumeen eskubideen aldeko taldeentzat

Ander Perez Zala

Guterresek esan du gobernuek %50 handitu behar dutela mugimenduentzako funtsa 2026rako. Emakumeen eta nesken kontrako indarkeria giza eskubideen urraketa «nagusitzat» jo du
Carles Puigdemont Generalitateko presidente ohia eta eurodiputatua, Europako Parlamentuan, Bruselan ©JULIEN WARNAND / EFE

Europako Parlamentuak esan du Puigdemontek «segur aski legez kanpo» eskuratu zuela eserlekua

Mikel O. Iribar

Generalitateko presidente ohiaren defentsak adierazi du sedizio delituaren erreformak «agerian» uzten duela buruzagi independentistek «jazarpen politikoa» pairatzen dutela.

Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchez, atzo, Espainiako Diputatuen Kongresuan, Madrilen. ©KIKO HUESCA / EFE

Sedizio delitua «europartzeko» asmoa azaldu du Pedro Sanchezek

MIkel O. Iribar

Espainiako presidenteak esan du konstituzioak 155. artikulua duela «etorkizuneko saiakerei aurre egiteko». JxCk «iruzurtzat» jo du PSOEk eta Podemosek aurkeztutako lege proposamena

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.