Albistea entzun

Izarrarteko opari bitxia

Espero ez zuten oparia ekarri die Olentzerok astronomoei: eguzki sistemaren kanpotik etorritako harritzarra. Ikatza dirudien arren, benetako harribitxia da.
'Oumuamuaren irudikapen artistikoa.
'Oumuamuaren irudikapen artistikoa. M. KORNMESSER / ESO Tamaina handiagoan ikusi

Juanma Gallego -

2017ko abenduak 24

Izen bitxia jarri diote eguzki sistema bisitatu duen izarrarteko lehenengo objektuari: 'Oumuamua. Hawaiieraz, «mezularia». Hedabideetan, «aurrenekoz datorrena», «kanpotik etorritako lehenengoa» eta halakoak aipatu dituzte. Globalizazio garai honetan, ordea, erraza da datuak zehaztea, eta, Gabonetako opor ordainduen aitzakian ez bada, ez dago Honululura joan beharrik informazioa egiaztatzeko.

Ku-A-Kanaka Hizkuntza eta Kultura Indigenarako Institutuko Ku Kahakalau adituarengana jo du BERRIAk, kontua argitu dezan. Hasierako apostrofea, okina izenekoa, hizkia dela esan du, eta, beraz, idatzi beharra dagoela. Hitzak buruzagia edo esploratzailea esan nahi duela azaldu du Kahakalauk. Halere, argitu du gaur egungo hawaiieraz apenas erabiltzen dela. Akabo eztabaida.

Hawaiiko Pan-STARRS teleskopioaren bitartez aurkitu zuten bisitaria, urriaren 19an, Marteren eta Lurraren arteko orbitan. Kometek garatu ohi duten koma edo isatsik aurkitu ez ziotenez, astronomoek pentsatu zuten asteroide bat zela. Baina, ustezko asteroide horren orbita kalkulatzean, ikusi zuten arroka hori ez zela ohikoa. Gainera, eguzki sisteman egon ohi diren objektuekin alderatuta, ziztu bizian mugitzen zen. Jakina da umeek, txikiteroek eta ekuazioek ez dutela gezurrik esaten: zenbakien arabera, argi geratu zen objektu hori ez zetorrela eguzki sistematik.

Ezohiko itxura

'Oumuamuak islatzen duen eguzkiaren argia eta bere biraketa ikertuta, gainera, egiaztatu ahal izan dute objektuak itxura guztiz bitxia duela. Zigarro baten itxura du; 400 metro inguru da luzeran, eta 40 metro inguru lodieran. Gutxitan ikusi dira halakoak eguzki sisteman.

Halako gertaera baten ostean, astronomo ugarik bisitaria ikertzeari ekin diote, eta, jadanik, ikerketa andana bat kaleratu dira. Horietako batean parte hartu du Antioquiako Unibertsitateko (Medellin, Kolonbia) zientzia planetarioen taldeko Jorge Zuluaga astrofisikariak. Bereziki asteroideak eta kometak ikertzen ditu, eta gaiaren inguruko zientzia dibulgazioa egiten du Siderofilia blogaren bidez. Bisitariaren berri izan zuenean asko poztu zela aitortu du Zuluagak, eta, Ignacio Ferrin kidearekin batera, gaia ikertzeari ekin zion. «Kolorea aztertuta, uste dugu iraungitako kometen kategorian sar daitekeela». Astrofisikariak azaldu duenez, kometek material lurrunkor asko dute, batez ere izotz organikoak. «Eguzki sistemaren barruko aldeko orbita batera jaistean, kometek material lurrunkor horien zati bat galtzen dute, eta, denborarekin, material lurrunkor gehienak galtzen dituzte; ondorioz, iraungitako kometa bihurtzen dira».

Adituaren ustez, eguzki sistemaren inguruetan «halako milioika objektu egongo dira seguruenera, baina horiek atzematea zinez zaila da». Bat dator egunotan argitaratu den hipotesi batekin: dinamikoki oso aberatsa den planeta sistema batean sortu izanari zor dakioke 'Oumuamuaren itxura bitxia, eta, seguruenera, izar bikoitz baten inguruan jaio zen.

Hipotesi horren aldekoa da Torontoko Unibertsitateko (Kanada) astrofisikari Daniel Tamayo ere. Planeta eta sateliteen dinamika orbitalak aztertzen ditu. «Niretzat, interesgarriena da 'Oumuamua beste izar baten edo izar sistema baten inguruan sortu zela. Planetak sortzeko prozesua nolakoa den oso ondo ezagutzen ez dugunez, hori bezalako objektuak ikustea oso ondo etorriko zaigu planetak nola sortzen diren ikertzeko».

Logikak agintzen du eguzki sistema batean arrokaz osatutako objektuak izarretik gertuago daudela, eta izotzez osatutakoak urrunago daudela. Hala izaten da gure eguzki sisteman. Ondorioz, eguzki sistema batetik ateratzen diren objektuak izotzez osatuta egotea espero daiteke, izarraren grabitateari hain lotuta ez daudelako.

Halere, Tamayok ñabardura garrantzitsua egin du. «Hori gertatzen da gurea bezalako izar bakarreko sistemetan, baina badakigu unibertsoan batez ere izar sistema bitarrak daudela. Halakoetan, edozein objektu erdiko aldera hurbiltzen denean, erraz botea izan daiteke eguzki sistema horretatik kanpo». Beraz, arrokaz osatutako objektu bat bere eguzki sistematik kanpo kaleratua izana ez da hain arraroa.

Alabaina, bestelako aukerak ere badira. Adibidez, Nature Astronomy aldizkarian kaleratutako ikerketa batek erdiko bidea urratu du. Aurkeztutako emaitzen arabera, objektuak karbono ugari duen azala izan dezake, milioika urtean izpi kosmikoek eragindakoa. Geruza horrek babestu du objektuak barnean duen izotza, eta, horregatik, eguzkira hurbildu denean 'Oumuamuak ez du isatsik garatu.

Artifizialtasuna, zalantzan

Kanpotik etorritako lehena izatearekin batera, objektuaren itxurarekin harritu dira zientzialariak gehien. Tamayok dioenez, «espero izango zenuke eguzki sisteman sartzen den lehen gauza zerbait oso normala izatea. Baina gure eguzki sisteman ikusten ditugun asteroiderik luzeenak bezain luze da 'Oumuamua».

Bitxitasun horiek guztiak kontuan izanda, normala da mota guztietako espekulazioak kaleratu izana. Lurretik kanpoko bizitza antzematea helburu duen Breakthrough Listen egitasmoak jakinarazi duenez, orain arte egin diren azterketek ez dute adierazi objektu artifiziala denik. Halere, Zuluagak ohartarazi du aukera horri ez zaiola atea itxi behar. Astrofisikariak nabarmendu du 'Oumuamuak itxura eta errotazio bitxiak dituela, eta merezi duela artifizialtasunaren aukera ikertzea. «Askotan entzuten dut zientzialariak munduko pertsonarik eszeptikoenak direla, baina nik beti diot: bai eta ez. Izan ere, zientzialariok espekulatzen ematen dugu denbora gehien: ezinezko aukeren inguruan amesten ari gara. Agian, artifizialtasunaren ideia aipatuta, zientzialari askok barre egingo dute, baina nik badakit egunen batean halako gauza bat topatzeko ametsa dagoela haien bihotzen barrenean».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Urkullu gaur, pleno monografikora sartzen. ©DAVID AGUILAR/EFE

Jaurlaritzak hilean 200 euroko laguntzak emango ditu seme-alaba bakoitzeko, 3 urte bete arte

Jone Arruabarrena

2023. urtean sartuko da indarrean neurria, eta urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten familia unitateek jaso ahal izango dute laguntza hori

Maria Jesus Montero Ogasun ministroa ©JUAN CARLOS HIDALGO / EFE

Ogasun ministroa konpresen eta tanpoien BEZa jaisteko prest agertu da

Oihane Puertas Ramirez

Aurrekontuen proiektuan negoziatu nahi dute neurria, eta, ministroaren arabera, horrela Abortuaren Legean jaso izan balitz baino lehenago sartuko da indarrean. Negoziazioei «laster» ekitea espero du.

Aldak ekintza egin du goizean Baionako suprefeturan, kanpin bat muntatuz. ©Bob Edme

Iruzurrezko alokatze kontratuak jomugan ezarri ditu Aldak

Oihana Teyseyre Koskarat

Baionako suprefetura aitzinean behin-behineko kanpina muntatu dute, alokatzaile andana bat udan etxerik gabe gelditzen dela salatzeko. Prefetari gutun bat helarazi diote, botere publikoek gaiari begirako neurriak har ditzatela galdetzeko.

Ordezkari politikoak eta euskalgintzako eragileen ordezkariak, joan den larunbatean, Seguran, Udalerri Euskaldunen Egunean. ©IDOIA ZABALETA / FOKU

«Arnasguneetako garapen endogenoa» sustatzeko neurriak eskatu ditu Uemak

Olatz Enzunza Mallona

Estrategia demografikoari buruzko osoko bilkura monografikoa dago Eusko Legebiltzarrean. Uemak uste du hizkuntza politikaren ikuspegitik «gai giltzarria» dela, eta euskara estrategia horietan txertatzeko ekarpenak egin ditu.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...