LAU BEGI

Inteligentziaren markak

IRATI EGUREN ARRUTI Tamaina handiagoan ikusi

Gorka Arrese -

2020ko urriak 18

Marrazten.

 

Hutsetik formaranzko urratsa da marrazkia. Lerroa irudikatu duenak mugimendua pentsatu du. Ekintza bat da forma: inteligentziaren marka. Formak organikoa bihurtzen du ideia.

Hara!, ezkertia zara marrazten! Zure begiaren distira, asmamenaren doinua, eskuaren dantza, borondatearen arrastoa, eta... ustekabean, zer agertu da hemen?: «hau ez da arbola bat», «hau ez da txabola bat», «hau ez da pistola bat». Aizu, zer da ba orduan? Marrazki bat da: itxura, irudia, ikonoa, ikurra, sinboloa.

Halako batean, esku horren hezurrak eta lotailuak, giharrak eta nerbioak, bost atzamarren gaitasunak eta trebeziak hasi dira, baita ere, hizkuntzaren artikulazioaz arduratzen: alfabetoa!

Tira, orain... demagun eskuina zarela zu. Bi marrez, mesedez, egizu L bat (segaren antzekoa) edo T bat (mailuaren tankerakoa). Hizki larri eta sinple horiek osatzeko, ziur aski, lehendabizi goitik beherako marra egin duzu, eta ondoren ezkerretik eskuinerakoa. Berdin egingo zenuke H bat: goitik behera bi marra aurrena, eta ezker-eskuin gero; horixe da zehazki zure ohitura, sekuentziaren ordena; asmatu dut, ezta?

Jolas bat baino zerbait gehiago da marrak egiten jardutea. Adibide bat, ipuin arin hau: «Oi!, zeinen marrazki polita! Egingo al zenidake itsasontzi bat?». «Zer nahi duzu, oporretara joateko?». «Ez, arrantzarako, gose daude-eta haurrak».

Edergintzan.

Idaztea, lehen, marraztea zen, esatearen eta egitearen arteko edergintza. Marrak eta lerroak irristatzen zituen eskuak, formaren bila zebilen akzio muskularra, teknikaren memoria errepikatzen zuen, kaligrafia bat zeukan (edo kalegrafia, hormetan eta komunetan), nortasunaren estiloa igartzen zitzaion.

Han zeuden: paperaren eta arkatzaren arteko fereka, puntuaren desplazamendua marraren sigi-sagarantz, akatsaren zuzenketaren zirriborroa, hitzen arteko espazio isilak, dena xuxurlan.

Tailerrean.

Idazmakinak inprimategia imitatu zuenean eta tramankulua etxean zarataka sartu zenean, tipografiak ordezkatu egin zuen marrazkia. Mekanografoak ginen: qwerty botoiak sakatzen genituen, palanka bultzatu, arrabola mugitu.

Han zeuden: paperaren kontrako kolpe tindatuak, atzamarren pultsazioak, hitzen arteko espazioen hotsak, ertzeko txilina, kalko orriaren kopia, mekanikaren taupadak, perkusioaren erritmoa.

Idazmolde batetik bestera (arkatzetik makinara) gauza asko aldatu ziren: ukimena, tresna, soinua, marraren zentzua, lerroaren zuzena, irudiaren eitea, espazioaren neurria, denboraren arnasa, eskuaren teknika, begiaren dinamika, testuaren plastika, ulermenaren abiadura.

Argitan.

Gaur egun, pantailaren argiaren eta botoiaren sentikortasunaren arteko konexioak obratzen du mirakulua. Papera ez da arbola, orain hodeia da.

Hor daude: leihoaren dirdira, hizki numeriko zehatzak, tipografia ugariak, tamaina aldagarriak, italiko iradokitzaileak eta bold nabarmenak, bilatzailea eta ikur zenbatzailea (3.589 karakter, hutsuneak barne).

Botoi berriek berreskuratu dituzte aspaldiko fereka eta xuxurla. Baina ez dago akatsaren arrastorik; edozein esaldi da mugikorra edo ordezkagarria; moztu, kopiatu, txertatu, ezabatu; abolituta dago zalantza, automatikoa da zuzenketa. Dena multi(a)plikazio bizkorraren mesedetan.

Tailerra baldin bazen idazmakina, laborategia da pantaila. Akabo zaratak eta azantzak. Isil-isilik idazten da orain berriro, sekretuak kontatzen ariko bagina bezala, baina mundu guztiak irakur ditzan. Globala izan nahi du zurrumurruak.

Argi geratu da: teknika artistikoak, musikalak, literarioak ohartezina izan behar du, gogoeta bidez bakarrik antzemateko modukoa. Izan ere, makina onak ez du zaratarik egiten.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Albiste gehiago

Debatea

Debatea

Kirmen Uribe

Trumpen eta Bidenen arteko lehiari begira jarri da Kirmen Uribe ere, aste honetako New Yorkeko munduak podcast-ean.

 ©Malen Amenabar Larrañaga / Txakur Gorria
Itziar-Ondarroa
Hamabostaldia Mexikon

Hamabostaldia Mexikon

Kirmen Uribe

Berezko dudan baikortasun, ezen ez xalotasun, honek traizionatu egiten nau batzuetan. Gaztetan maite nuen Emil Cioran-en ezkortasun beltza, baina orain, zer esango dizuet, nahiago dut Bertrand Russell-en inkonformismo bizizalea. Uste genuen abuztuaren bukaeran gauzak hobeto egongo zirela Covid-aren kontuarekin, Europa eta Estatu Batuen arteko mugak zabalduko zituztela eta ez genuela arazorik izango New Yorkera itzultzeko. Baina ez da izan horrela.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna