Albistea entzun

Maputxeak

Euren lurrak eskuratzeko borrokan ari dira Txile eta Argentinako maputxeak

Bi hilabete bete dira gaur Txileko Gobernuak maputxeak gehiengo diren probintzietan larrialdi egoera ezarri eta militarrak bidali zituenetik. Argentinan egoera ez da hobea: Poliziak setiatuta ditu hainbat komunitate.
Emakume maputxe bat protestan, Santiagon.
Emakume maputxe bat protestan, Santiagon. ALBERTO VALDES / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Cecilia Valdez -

2021eko abenduak 12 - Buenos Aires

Txile eta Argentina bi estatu diren arren, maputxeek herri bakartzat daukate euren lurraldea; Wallmapu Txilen, eta Puelmapu Argentinan. Bakarra da, halaber, haiek deuseztatzeko prozesua —amaitu gabea—, XIX. mendean hasia, eta geroztik jasan duten jazarpena, errepresioa eta kriminalizazioa. Txileko aldean Araucaniaren baketzea deitu zuten (1860-1883), eta Argentinako aldean, basamortuaren konkista (1878-1885). Nazio estatuen sorrerak, kasu bietan, berekin ekarri zuen herri indigenen eskualde autonomoen gaineko subiranotasuna ezarri beharra, eta lurrak kendu zizkieten bertako herriei. Kalkuluen arabera, Txileko kanpainan 50.000-70.000 maputxe hil zituzten, eta Argentinakoan 14.000 maputxe hil edo espetxeratu zituzten.

Txilen, maputxeen auzia aldatu egin zen 1960ko hamarkadan, Nekazaritza Erreformarekin. Dozenaka erakunde maputxe sortu ahal izatea ahalbidetu zuen mende hasieran piztutako indigenismoak, eta horiek bat egin zuten 1968an, Ercillako Kongresuan; han, ebatzi zuten egoera juridikoa ez zela egokia auzia bide baketsu eta legezkoetatik bideratzeko. Horiek hala, lurrak berreskuratzeko prozesuak hasi zituzten. Baina Augusto Pinocheten diktadurak lege bat onartu zuen komunitateen jabetzak banatzeko, lurren merkatu bat sortzeko helburuarekin.

Herrien militarizazioa

Orduko erabakiek ondorio larriak izan dituzte maputxeen egungo borrokan. Txileko Gobernuak larrialdi egoera ezarri zuen urriaren 12an Mallecon, Cautinen, Bio Bion eta Araucon —hau da, maputxeak gehiengo diren eskualdeetan—, eta militarren esku utzi zuen segurtasuna. Txileko presidente Sebastian Piñerak argudiatu zuen «narkotrafikoaren eta terrorismoaren aurka egiteko» hartu zutela neurria; aldiz, buruzagi maputxeek —tartean Batzorde Konstituziogileko presidente Elisa Lonconek— gaitzetsi egin dute erabakia. «Herriek irtenbide politikoak behar dituzte, eskualdeko komunitateei pobreziatik ateratzen lagunduko dien prozesu ekonomiko bat», esan du Lonconek.

Duela aste batzuk, Argentina eta Txileko gobernuak bildu egin ziren, segurtasun arloko ekintzak koordinatzeko. Argentinarentzat, erakargarria da Txileko eredu errepresiboari jarraitzea, nahiz eta bide horretatik zail den gatazka modu baketsuan konpontzea. Gaur-gaurkoz, hala ere, maputxeek euren lurrak eskuratzeko borrokan dihardute, eta tokian tokiko gobernuek Polizia baliatzen dute haiek geldiarazteko.

Gatazkan dauden lurren gaia konplexua da. Veronica Figueroa Huencho irakaslearen arabera, egur enpresa handien esku daude komunitate maputxeek eskatzen dituzten lur eremu gehienak.

Argentinan, 1994an Konstituzioa erreformatu zutenean, 75. artikulua gehitu zioten, eta bertan aitortzen dira Argentinako herri indigenak eta haien kultura, haien komunitateen justizia antolakuntza, eta haien komunitateak bizi izan diren lurren jabetza. Arautzen du, era berean, giza garapenerako lur gehiago eman behar zaizkiela, eta hitzematen du horiek ez direla besterendu edo eskualdatuko. Horrez gain, 26.160 larrialdi legeak bertan behera uzten ditu desjabetzeak, eta agintzen du herri lurrak herri indigenen esku uzteko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©BERRIA

Abortatzeko eskubideak etorkizun ziurgabea

Zuriñe Iglesias Sarasola

Azken 25 urteetan hobekuntzak egon dira munduan abortatzeko eskubidean: Afrikan eman da aurrerapausorik handiena. Europa da andreen eskubideak gehien babesten dituena, eta legedi hori leuntzeko erdibidean geratu da Asia. Amerikan izan dira aldaketa nabarienak: AEBetan, txarrera, eta Latinoamerikan, hobera.

Boris Johnson, joan den astean, Zeelanda Berrian. ©CHRIS J. RATCLIFFE / EFE

Johnsonen gobernua kolokan jarri dute bi ministroren dimisioek

Gorka Berasategi Otamendi

Erresuma Batuko Finantza eta Osasun ministroek gobernua utzi dute, eta mugimenduak nabarmen zaildu dio Johnsoni agintean jarraitzea

 ©Fernando Bizerra / EFE

Bolsonaro, Lula eta zentroa

Cecilia Valdez

Urriaren 2an, Brasilen historiako boz orokorrik garrantzitsuenetako batzuk egingo dira. Ekonomikoki ezin okerrago dago herrialdea, eta, hori gutxi balitz bezala, bizimodu soziala erabat militarizatuta dago.

Traktore bat, herenegun, Milan inguruko lursail batean. ©ANDREA FASANI / EFE

Italia iparraldeko bost eskualdetan larrialdia ezarri dute, lehortea dela eta

Igor Susaeta

Azken 70 urteotako idorterik gogorrena jasaten ari dira Po ibaiaren ibarrean. Gobernuak aukera du etxeetan eta enpresetan ur kontsumoa mugatzeko

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.