Albistea entzun

LEKU-LEKUTAN

Indigenak estatu bila

Urtzi Urrutikoetxea -

2021eko abuztuak 15

Herri indigenen nazioarteko eguna izan zen astelehenean. Aspaldion zintzotasun politikoz hedatutako basati zintzoaren irudiaren ondoan, ekologiaren antzera zaindu eta babestu beharreko elementu gisa erakutsiz erabat soziala den fenomeno bat, herri indigenak beste ezeren aurretik gizataldea baitira. Eta ahaldundu ahala, protagonismoa eta erabakimena hartzen dute, eta hitzarekin batera, eztabaida eta kontraesana ere badatorkie taldeari, noski, zelan ez, baina ezinbesteko pieza da hori, iragan mitiko batean galdutako basati gizajoa denean alternatiba.

Bide horretan herri batek baino gehiagok dihardute. Esanguratsuenak ziur aski, planetaren bi muturretan dauden herri bi dira, eremu polarrean bata, Pazifikoko gune tropikalean bestea.

Groenlandiako inuitak dira lehenak noski —edo inuitak, oro har—, Kanadan egin dituzten urratsei erreparatu, baina Groenlandia are laborategi interesgarriagoa bihurtu dela esango nuke: independentziaren beharra geroz eta zabalago ulertzen da, horrek norbere burua ahalduntzea dakarren neurrian. Herri indigena batek estatu baten ardura hartzeak, ordura arteko ardura zeukanak lan hori kendu eta zeu horretarako gai zarela erakustea da. Berez ez da erraza, estatu hori munduan demokrazia indizeetan goi samar ageri ohi den eskandinaviar herrialde bat bada. Eta hori guztia, zure esku egon litezkeen baliabide guztiak erabilita erraz izan baliteke ere, horietako batzuei uko egitea, zure lurzorua meatzeetarako baliatzea, adibidez.

Beste adibidea, bistan da, kanak herria da, eta Kaledonia Berrirako dakarten proposamen independentista, horretarako urterik erabakigarrienean. Inuiten antzera, urrats sendoz doaz independentziara bidean, ustez aurten bertan burutuko den prozesu baten amaieran. Noumeako akordioek iragarritako balizko hirugarren erreferendumerako lau hilabete baino gutxiago falta dira; hilaren 12an zirt edo zart egiteko unea izango da, eta akordioan adostutako bidearen amaiera izan liteke. Hortik aurrera, lurralde ezezagunean sartuko litzateke artxipelagoa, ezetza gailenduz gero, paperaren gainean Parisek diseinatutako bide-orri zabalera iristeko abiapuntua litzatekeenez gero. Oraindik definitu gabeko estatus bat landuko litzateke, beste erreferendum bat, eta Kaledonia Berriko artxipelagoko herri nagusia izan den kanakentzat mehatxu kolonial demografikoa: Noumeako akordioek aintzat hartzen zituzten ezaugarri indigenak —batez ere, kanak herritar guztiei erreferendumean parte hartzeko gaitasuna—, baina gainerakoen kasuan, bertan denbora luzea daramatela frogatzerik badute, XX. mendeko gutxitze demografikoa orekatzeko neurri gisa. Horrek tentsioa ekarri du, geroz eta eskuinerago eta arrazistago jo duten unionista askoren eskuetan, bozketan baztertuta zeudela salatzen. Eta presio horrek gora egingo du, zalantzarik gabe.

Horren aurrean, kanak independentismoak ere bere burua berrasmatu behar du, neurri handi batean. Abagune historikoan, lurraldeko erakunde garrantzitsuenetakoen agintea lortu dute, Gobernuan gehiengoa, exekutiboan presidentetza Louis Mapouk eta, azkena, Kaledonia Berriko Biltzarreko presidentetza Roch Wamytanek. Hala, FLNKSeko kideek gidatuko herrialdea datozen hilabeteetan. Esan liteke, noski eguneroko kudeaketari dagokiola ardura hori, ez herrialdearen estatusari, baina horrek ere berebiziko garrantzia du Frantziako Errepublikatik bereizitako Kaledonia Berri independente baten normaltasuna erakusteko.

Frantziaren itsasoz besteko lurralde askotan egoera dramatikoa da azken egun eta asteotan, Covid-19a sekulako txikizioa ari da egiten Guadalupen eta Martinikan esaterako, eta derrigorrezko konfinamendua ezarri dute. Ozeanian, Frantziaren menpeko Polinesian itzel hazi dira egunotan kutsatzeak, Emmanuel Macron presidentearen bisitaren ondotik. Eta horren aurrean, bi neurri garrantzitsu melanesiar artxipelago «ahaidean»: berehalako laguntza bidaltzea Papeetera, hasteko, osasun-langileak dagoeneko Polinesian dira, hondamendian laguntzen. Bigarrena, Kaledonia Berriaren itxiera Urtezahar egunera arte luzatzea, erreferenduma igaro arte, alegia. Orain arte, emaitza bikainak eman dizkie itxierak, osasunari dagokionez, eta bakarrik ibiltzeko gaitasuna ere agerian utzi du. Izan den agerraldi garrantzitsuena ere, aste batzuetan kontrolatzeko gai izan ziren; Wallis eta Futunan jatorria zuten langileren batekin iritsi ote zen zabaldu zen. Batzuen oldar xenofoboaren aurrean, mugimendu independentistak mezu integratzaile garrantzitsua bidali zuen; Kaledonia Berrian erabateko garrantzia izango du tonu horrek: kanak herriaren arragoan, denentzako estatu hobe bat eraikitzea. Baliteke europar jatorriko askorengan eraginik ez izatea mezuak, baina hortik kanpoko eremu zabal horretako biztanleak, polinesiarrak kasu, erakarriz gero, erreferenduma irabaztea benetako aukera bihurtzen da.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

<b>Karbono isuriak.</b> Auto pilaketa bat, ke eta behe laino artean, Nigeriako Lagos hirian. ©AKINTUNDE AKINLEYE / EFE

Egungo konpromisoekin, «klima hondamendira bidean» da mundua

Gorka Berasategi Otamendi

Nazio Batuen Ingurumen Programaren txosten baten arabera, estatuek hartu dituzten azken konpromisoak baino askoz ere ausartagoak behar dira klima aldaketa bortitz bat ez gertatzeko
Arantxa Tapiak beste sailburu batzuekin batera atzo egin zuen agerraldia. ©DAVID AGUILAR / EFE

Eusko Jaurlaritzak %30 murriztu nahi ditu berotegi efektuko gasak 2024rako

Jone Arruabarrena

Jaurlaritzak Energia Trantsizioaren eta Klima aldaketaren plana aurkeztu du. Tapiak 305 milioi euroko inbertsioa iragarri du arlo horretan
Erizain bat gizon bati txerto dosi bat jartzen, Johannesburgon (Hegoafrika). ©Kim Ludbrook / Efe

Afrikako Batasunak izurriaren aurkako 110 milioi txerto dosi jasotzeko akordioa egin du

Igor Susaeta

Moderna etxearekin egin du ituna kontinenteko 55 herrialde biltzen dituen elkarteak, AEBetako Gobernuak bideratuta. Afrikan, oraingoz  herritarren %5,23ri jarri dizkiete txertoaren bi dosiak.

Sudango Khartum hiriburuan atzo izandako protesta baten irudia. ©STRINGER / EFE

Militarrek esan dute trantsizioaren «bidea zuzentzen saiatzen» ari direla

Ander Perez Zala

Al-Burhanek adierazi du Sudanen ez dela estatu kolperik izan, eta azaldu du «laster» gobernu berri bat izango dela; Kontseilu Subiranoarentzat, hark du «autoritate legitimoa» oraindik ere. Armadak gutxienez zazpi lagun hil ditu manifestazioetan.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.