LEKU-LEKUTAN

Sezesioak eta demokrazia

Urtzi Urrutikoetxea -

2018ko apirilak 22
Sezesio kasuak oso bereziak izaten dira. Teknikoki, dagokion lurraldeko biztanleek izan ezik, inork ez ditu gura: ezarritako ordena hankaz gora jartzea dakar, ezegonkortasun iturri da, eta, gehienetan, statu quo-aren eta egonkortasunaren ustezko onura unibertsala talde baten desio kolektibo baina partikularraren gainetik ezartzen da. NBE sortu zenetik eperik luzeena daukagu New Yorkeko egoitzan aulki berririk gabe: zazpi urte beteko dira aurki Hego Sudanek azkena lortu zuela. Ez dirudi aurten ere estatu berririk sartuko denik erakundean, Kaledonia Berrian azaroan gertatzen dena gorabehera.

Datorren urtean, aldiz, litekeena da Ozeanian Bougainville uharteak Ginea Berritik bereiztearen alde bozkatzea. 2019ko ekainean egingo dute erreferenduma eta baietza gailenduz gero, zortzi urte izango dira Hego Sudanen independentziatik beste estatu bat sortu dela. II. Mundu Gerra ostean NBE jaio zenetik, ia etengabeak izan ziren estatu berriak 1950eko eta 1960ko hamarkadako deskolonizazio sasoian, erritmoa motelduz joan zen 1970eko hamarkadan, eta 1980koan etena etorri zen, Gerra Hotzaren amaierara arte. Sobietar Batasun ohia eta Jugoslavia desegin ziren orduan. Afrikan ere lehen bi sezesio-prozesuak izan ziren: Europako estatu batekiko deskolonizazioa izan beharrean, Afrikako estatu batetik bereizita sortu dira azken estatuak: Namibia eta Eritrea lehendabizi, Hego Sudan azkena. Aurretik, ezinezkoa zen halakorik egitea, Biafran duela mende erdi ondo ikusi zuten legez.

Hala, mende berriraino luzatu zen estatu-sorrera berri haren olatua: Montenegrorekin amaitu zen Jugoslavia izan zenaren azken federazioa, eta Ekialdeko Timorrek ere Indonesiatik bereiztea lortu zuen. 1980ko hamarkadako etena zen orain arte luzeena, Brunei Erresuma Batutik bereizita NBEn sartu (1984) eta Namibiak (1990) gauza bera egin zuen tartea.

Deskolonizazioak sortu ditu estatu gehien. Gerrek hurrena, eta potentzien arteko gatazketatik ere ez dira estatu gutxi jaio. Azken elementu horrek babes erabakigarria eman izan du, baita NBEn sartu ez baina teknikoki jatorrizko estatutik bereizita dauden errealitateetan ere: Kosovo ezin uler liteke Washingtonen laguntza gabe, ezta Abkhazia Moskuren babesik gabe ere. Bertako biztanleen borondatea ere aintzat izan behar da, baina borondateak borondate, potentzien babesak markatu du aldea; Hego Kurdistanen ere denek bozkatu zuten baietz irailean, baina munduak bizkarra eman eta galdeketak hondamendia ekarri die Irakeko kurduei.

Kataluniaren kasuan, sezesiorako elementu horietako gutxi daude. Ez dute nazioarteko inolako potentziaren babesik, plano teoriko eta oso abstraktutik kanpo: teorian komenigarri izan liteke Espainia txiki eta EBn horrenbesteko pisurik gabekoa, Poloniarentzat, esaterako, baina hori gertatzeko behar den ezegonkortasun mailak, horrelakorik ez sustatzera bultzatzen ditu estatuak. EBko (eta NATOko) estatu baten eta estatu horretako independentisten artean hautatu behar bada, estatuek itsu-itsuan egingo dute beren kidearen alde.

Testuinguru horretan, Europako agintariak harrituta daude Espainiaren baldarkeriarekin: Katalunian urtez urte handitzen joan da independentziaren aldeko eskaria, baina ez zegoen gainontzeko kasuetan agertu izan den baldintzarik, eta, eskari baketsu eta guztiz demokratikoa izanik, zentzuzkoa zirudien neurri berean erantzun eta estatuak dituen abantailekin nagusitzea. Kevin McKenna eskoziar kazetariak hala galdetzen zion Madrili The Guardian egunkarian berriki: zergatik tematu zarete indarkeriaz zapaltzen, erreferendumari jaramonik egin ez eta ez aitortzeko aukera izanda?

Europan lehen zartada izan ziren urriaren bateko irudiak. Txeke zuri baten antzekoa zirudiena eman zioten Espainiari orduan, indarkeria berriz ez erabiltzeko baldintzarekin autonomia kentzea onartuz tarte baterako. Baina Europaren berme hori negoziatzeko erabili ordez, mendekurako baliatu Madrilek, katalanek bozkatutako agintariak espetxeratzeko. Horrekin aski ez, eta bere lan zikinean ez ikusi egitea ez eze, kolaboratzeko eskatu diote Europari, ordura arte bezala itsu-itsuan jaramon egingo ziotelakoan. Eta gauza bat da Berlinen sudurra estaltzea ustezko demokrazia baten zabor-kiratsaren aurrean, eta beste bat zure demokrazia ere zaborretara botatzea Espainiari laguntzeko. Aste interesgarriak datoz.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna