Noiz sortua: 2018-07-08 00:30:00

HIZKUNTZA GUTXITUETAKO HEDABIDEAK (XI)

Hizkuntzak iraun dezan

Galtzeko arrisku larrian dira Kongoko kinyanga eta kihunde hizkuntzak. Bi irrati txiki tresna garrantzitsu bilakatu dira hizkuntza horiek berpizteko ahaleginean.
Pingako REPI FM irratiak kinyanga hizkuntzan emititzen du Kongoko ipar-ekialdeko Kivu eskualdean.
Pingako REPI FM irratiak kinyanga hizkuntzan emititzen du Kongoko ipar-ekialdeko Kivu eskualdean. THADEE TWENDI Tamaina handiagoan ikusi

Urtzi Urkizu -

2018ko uztailak 8
Kongon hiltzeko arriskuan dira hainbat hizkuntza gutxitu. Haietako batzuk datozen bi hamarkadetan gal daitezkeela diote hizkuntzalariek. Kihunde eta kinyanga hizkuntzen kasuan, irratia funtsezko tresna bilakatzen ari da bizirik irauteko borrokan.

Thadee Twendi Pingako REPI FMko arduradunak azaldu duenez, irratia kinyanga hizkuntzaren balioa transmititzen saiatzen da komunitateei. «Ohitura tradizionalei buruzko saioaren bidez egiten dugu hori. Horrez gain, gure hizkuntzan adituak diren hainbat lagun etortzen dira abestiak eta istorioak mikrofono aurrean kantatzera eta kontatzera». Irratiko programetan kultura sustatzen saiatzen direla nabarmendu du Twendik: «Gai berezituak dauzkagu saioetan, eskualdeko ohituren eta ingurumenaren zaintzaren inguruan». Pinga hiria Kivu eskualdean dago, Kongoko ipar-ekialdean.

Kihunde hizkuntzan emititzen du RAO FM irratiak, eta eduki gehienak alfabetatzearekin, kulturarekin eta erlijioarekin lotuak direla azaldu du Pasteur Bubuya emisioetako arduradunak. Dena den, ohartarazi du irratiak egunean ordu gutxi ekoizten dituela. Honako toki hauetan entzuten dira RAO FMko kihundezko emankizunak: Masisi, Rutshuru, Kaleheko parte bat, Walikale, Idwi, Nyiragongo eta Goma hiria. «Diru aldetik arazo dezente daukagu. Sarrera nagusiak entzuleen eta kluben ekarpenak dira. Elizek ere egiten dituzte ekarpenak tarteka, baina oso txikiak dira behar dugunerako».

Twendik ere aipatu du kinyangaz emititzen duen irratiak finantzaketa arazoak dituela: «Bazkide batzuek dirua jartzen dute euren iragarkiak edo mezuak emititzeko. Zoritxarrez, ez dute maiztasun iraunkorrik izaten, eta beti ez dute behar bezala ordaintzen. Horretan datza irratiaren funtzionamendu txarraren arrazoi nagusietako bat».

Hizkuntzei ospe ona eman

Kinyanga urte luzez «baliorik gabeko pertsonen hizkuntzatzat» jo zutela nabarmendu du Twendik: «Nyanga tribuko pertsona batzuek lotsa sentitzen zuten beren hizkuntzan aritzeagatik. Baina irrati bidez kinyangan abestiak eta programak transmititzen hasi zirenetik, tribuko pertsona asko hasi dira sentitzen beren hizkuntza garrantzitsuagoa dela. Horrenbestez, guretzat komunikabideak oso garrantzitsuak dira kinyangari balioa emateko».

Bubuyaren iritziz, behar oso handiak daude komunikabideetan hizkuntza gutxituak sustatu daitezen. «Kihunde hizkuntzarentzat ere hala da». Galtzeko arriskuan dauden hizkuntzetako irrati gehiago sortu behar direla ihardetsi du esatariak. «Kihunde hizkuntzaren kasuan, langile tekniko kualifikatuak beharko genituzke, baita formakuntzaz arduratuko liratekeenak ere». Diru faltak, ordea, halako pausoak ematea zailtzen duela salatu du: «Irratiak arazo ekonomiko larriak ditu, eta tresneria mantentzeko nahiko lan badaukagu. Irratiak rol oso garrantzitsua joka dezake hizkuntzarentzat, baliabide gehiago izanez gero».

Pingako REPI FM irratiak Ipar Kivuko irrati komunitarioen bi plataformetan kolaboratzen du: CORACON eta REMED. Bigarren horrek Kivu probintziatik harago ere egiten du lan. Kihundezko irratiko kideek tarteka egiten dituzte bilerak beste irrati batzuekin, baina Bubuyak esan du trukeek ekarpen txikia egiten dietela oro har.

Kezkaz mintzo da Bubuya kihunde hizkuntzaren etorkizunaz: «Kihunde hizkuntzak galtzeko arrisku oso handia du. Irratiaren etorkizuna ere zalantzazkoa da, eta irratia itzaltzea ez litzateke batere ona hizkuntzarentzat». Kinyangaren egoera ere zaila da, batik bat adinekoek hitz egiten dutelako. Hala baieztatu du Twendik: «Gazteek eta helduek ez diote garrantzirik ematen kinyangaz hitz egiteari».

Albiste gehiago

Martxoaren 30ean eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 8.225 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda, administrazioen arabera. 400 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 1.807 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Iruñeko kaleak, hutsik. ©Iñigo Uriz / Foku

Jaurlaritzak agiri bat prestatu du lanera joan behar dutenentzat

Berria

Espainiako Gobernuak atzo onartutako dekretua indarrean da, eta funtsezkoak ez diren jardueretan aritzen diren langileek etxean geratu beharko dute gaurtik aurrera. Urkullu ez dator bat neurri horrekin, ezta patronala ere. Txibitek, Europara begira, Sanchez babestu du, eta onartu du egoera «oso konplexua» dela, baina hobe litzatekeela jarduera ekonomikoa ez geratzea eta erabaki hori malgutzea.

Ospitale bateko larrialdietako sarrera ©Jon Urbe / Foku

Koronabirusa zuten 400 pertsona hil dira Euskal Herrian, eta 8.225 pertsona kutsatu

Irati Urdalleta Lete

50 pertsona hil dira atzotik, eta 452 pertsona gehiagori atzeman diete birusa.

Kaleak hutsik atzo, igandez. ©Jaizki Fontaneda / Foku

Espainiako Gobernuak 24 orduko luzapena eman die enpresei, itxialdira egokitzeko

Jon O. Urain

Sanchezen gobernuak igande gauez argitaratu du funtsezkoak ez diren jarduerak eteteko dekretua. 25 sektore zerrendatu ditu.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna