Albistea entzun

 Literatura

Durasen lumaren gaurkotasuna

Marguerite Duras idazle frantziarraren libururik ezagunena da 'Maitalea' eleberri autobiografikoa. Mikel Garmendiak euskaratu zuen, 1996an, eta orain berrargitaratu egin du Elkar argitaletxeak.
Marguerite Duras Frantziaren mendeko Indotxinan jaio zen, jatorriz frantziarra zen familia batean.
Marguerite Duras Frantziaren mendeko Indotxinan jaio zen, jatorriz frantziarra zen familia batean. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Peru Azpillaga -

2018ko uztailak 1

Esan ohi da literatura ez dela emozioetara guztiz heltzeko gai, eta badirela zenbait sentipen, musikak edota koadro batek sortutakoak esate baterako, idatziz ezin azaldu daitezkeenak. Mikel Garmendia (Tolosa, Gipuzkoa, 1961) idazle eta itzultzailea bat dator sentipen horrekin. Hala ere, bada argi duen gauza bat: «idazlerik egon bada hori lortzetik hurbil, hori Marguerite Duras izan da».

1996an itzuli zuen Garmendiak Durasen Maitalea eleberri autobiografikoa, Literatura Unibertsala bildumarako. Elkar argitaletxeak bilduma hartako lehen 100 liburuak berrargitaratzeari ekin zion duela urte batzuk Urrezko Bibliotekaren bidez, eta hor atera du orain Durasena.

Marguerite Duras 1914an jaio zen, Frantziaren mendeko Indotxinan egungo Vietnamen. Han igaro zituen bere bizitzako lehen urteak, eta izan zuen gaztaro latzak oso eragin sakona izan zuen bere lanetan. Maitalea eleberria da horren isla. Indotxinan girotua dago, eta gaztaroko bizipenetan oinarrituta idatzi zuen Durasek. Eleberriak frantses jatorriko 15 urteko neskatxa txiro baten istorioa kontatzen du: aita hil, familia lur jota geratu, eta gaztea bera baino nagusiagoa den txinatar merkatari dirudun baten maitale egingo da. Durasek bien artean sortzen den debekatutako amodiozko harremana azalduko du, zorrotz azaldu ere.

Orain dela 22 urte itzuli zuen arren, Garmendiak, «gaurkotasun handiko» liburua dela uste du; oro har, Durasek idazkerari ematen zion garrantzia dela eta. «Idazkuntza Durasen kezka nagusia izan da beti, eta bere obretan argi ikus daiteke». Eleberri autobiografikoa den heinean, bilaketa bat dela dio, zentzurik zabalenean: «Haurtzarora joaten da. Txikitatik, kontatzen duenaren arabera, bizitza oso zaila izan zuen, baina, hala ere, aurre egiteko gai izan zen».

Garmendiak dio Durasek gaitasun handia duela «errealitatea harrapatzeko», batez ere deskribapenak egiteko orduan. «Oso hitz gutxirekin asko kontatzen du». Horren barruan, emozioen lanketa «harrigarria» egiten duela erantsi du; «hor du benetan meritu handia. Kontuan izan behar da liburu autobiografikoa dela, eta, pasarte oso gogorrak dauden arren, bizitakoa lasai eta era gardenean kontatzen du». Hitzak era oso trebean hautatuz, pasarteetako giroa era «ezin hobean» transmititzen duela deritzo. «Oso modu berezian deskribatzen du inguratzen zuen errealitatea, gauza jakin batzuei erreparatuz; aztertu dutenek diote oso zinematografikoa dela ».

Hain zuzen ere, Duras idazle izateaz gain, gidoilari, zuzendari, antzerkigile eta kazetari lanetan ere aritu zen. Bigarren Mundu Gerran, Frantziako erresistentziaren parte ere izan zen. Garmendiak adierazi du haren lana eta bizitza «eskutik» doazela: «Ezin litezke banatuta ulertu».

Maitalea 1984an argitaratu zuten, Durasek 70 urte zituenean. Haren lanik arrakastatsuena izan zen; Goncourt saria eman zioten, eta liburua, egun, 42 hizkuntzatara itzulita dago. 1991n, pelikula bat egin zuten liburuan oinarrituta. Halaber, Maitalea-z gain, Durasen beste liburu bat ere badago euskarara itzulita: Samina, 2014an Xabier Artolak itzulia.

Gauza batzuk egokitu dituen arren, itzulpena «bere horretan» utzi dutela adierazi du Garmendiak. Elkarreko editore Xabier Mendigurenekin batera berrikusi zuen lana, eta emaitzarekin «oso gustura» geratu dela dio. «Nolabait, doinu bat lortu nuen, eta hori berdintsu mantendu dut». Era berean, berritzulpenen gaiari ere heldu dio. Haren ustez, itzulpen bat ez dago inoiz guztiz definitua, eta beti daude aldatu daitezkeen gauzak. «Gai oso interesgarria iruditzen zait, gramatikatik hasi eta beste hainbat gauzataraino. Ikuspegia, adibidez, denoi aldatzen zaigu; hemen soilik 22 urte igaro dira, baina zer gertatuko litzateke gehiago balira?».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Aktoerak 'Altsasu' antzezlaneko pasarte bat taularatzen ©Oskar Matxin Edesa/ Foku

Altsasuko kasua antzerkira eramango du etzi Arriaga antzokiak

Iñigo Astiz

Maria Goirizelaiak idatzi eta zuzendu du pieza, eta ahozko epaiketako transkripzioak izan ditu abiapuntu. Euskaraz emango dute lana ostegunean, eta gazteleraz ostiralean eta larunbatean

2022ko udazkenean egingo da XVIII. Bertsolari Txapelketa Nagusia

2022ko udazkenean egingo da XVIII. Bertsolari Txapelketa Nagusia

Mikel Lizarralde

Getxon abiatuko da, irailaren 24an, eta finala Iruñean jokatuko da, abenduaren 18an.

Bilboko Rekalde aretoan 90 margolan batu ditu Idoia Monton artista donostiarrak. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Pintura beti itzultzen da

Iñigo Astiz

Idoia Monton artista donostiarrak azken hiru hamarkadatan egindako lanaren berri ematen duten 90 artelan batu ditu Bilboko Rekalde aretoak, 'Zazpi leihoak' izenburupean

Bilbon eman zuten BIMEren jardunaldien xehetasunen berri, atzo. ©BIME

BIME Pro musikaren arloko profesionalen 9. topaketa bihar hasiko da, Bilbon

Erredakzioa

Hilaren 29ra bitarte, hamazazpi herrialdetako 200 hizlari elkartuko dira jardunaldietan. Ostiral eta larunbaterako kontzertuak antolatu dituzte

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.