Albistea entzun

Memoria historikoa. Francoren hilotza. IRITZIA

Urrats txikia, harlauza handia

Josu Chueca - Historialaria

2019ko urriak 25

1940ko apirilaren 1ean, Gerra Zibilaren bukaera militarraren urtemugan hain zuzen ere, tragedia horren eragile handienetako eta heriotza zigor sinatzaile azkarrenetako Francisco Francok sinatu zuen dekretu bat, Cuelgamuros aldean «Erorien Harana» deituriko oroitarri erraldoia eraikitzeko. 19 urte geroago, 1959ko apirilaren 1ean, lan bortxatuen bitartez eraikitakoa inauguratu zuten, 11.000 hildakoren gorpuzkiak hilobiratuz. Horrela eratu zuten, gerra horren eraginez, Espainiako hilobirik handiena. Horretara, 491 eraldatzearen ostean, 33.847 hildako eraman zituzten, 1959 eta 1983 bitartean. Horien guztien gainean, basilika eta monasterio bat, nazionalkatolizismoak agintzen zituen kanon artistikoez eta ideologikoez hornituta. Lan ikaragarri horiek egiteko, bi hamarkadetan zehar, gerraren ondoriozko milaka preso eta gatibu bortxaz aritu ziren, auzitegi frankistek ezarritako zigorrak neurri batean berrerosteko.

Lehentasunezko lekuetan, hau da, basilikako aldarearen aurrean, 1959az geroztik Jose Antonio Primo de Rivera ezarri zuten, Falangearen buruzagia, Alacanteko kartzelan 1936ko azaroaren 20an erail zutena. Francisco Franco diktadorea, aldiz, hil ostean, 1975ko azaroaz geroztik atzo arte hor izan dugu. Lehendabizikoa, gerraren biktimatzat har zitekeen arren, diktadorearen kasuan, inolaz ere. Are eta makurragoa, bera izan baitzen hor bildutako biktima askoren eragilea. Alde batetik, 1936ko gerra piztu eta aurrera eraman zuelako, eta bestetik, 1939az geroztik izandako erailketa ugariren erantzule nagusia izan zelako.

Nola uztartu, beraz, hildako horien oroimena borrero nagusi eta iraunkor horren presentziarekin? Nola onartu lau hamarkadatan zehar diktadura ankerrari eutsi zion buru hori beste hainbeste denbora —1975etik 2019ra bitartean, alegia— izatea gerraren eta diktaduraren sinbolorik garrantzitsuenaren muina? Odolez hasi eta odolez bukatutako agintaldi frankistaren bihotz eta ardatza nola gorde, momifikatua izan arren, aintzaz eta laudoriozko giro faxistan memoria demokratikoa gauzatzeko tenorean? Hori dela eta, premiazkoa bezain funtsezkoa zen Franco pribilegiozko eta lotsazko leku horretatik desobiratzea eta bere ondorengoek zein jarraitzaileek nahi duten tokira eramatea.

Bide batez, pareka dezaten diktadorearen gorpuzki horien patua eta haran horretan gelditu diren horiena. Izan ere, asko eta asko, alde errepublikanokoak, esate baterako, erailak izan ondoren, 1959tik berriro bortxaz, ezkutuan, eta familiakoek jakin edo baimenik eman gabe Cuelgamurosera eraman zituzten, frankistekin batera lurperatzeko. Eta batez ere, konpara dezaten frankistek beraiek eragin zituzten milaka biktimen egoerarekin: leize zuloetan, bide bazterretan, orubetean eta hilobi amankomunetan oraindik desagerturik jarraitzen dutenekin. Konturatuko dira noizbait diktadorea haran horretatik kanporatzea egia, justizia eta ordaintzaren bidean urrats txikia besterik ez dela? Jabetuko dira gure agintari aurrerakoiak eta demokratak gaur egun frankismoaren harlauza —epaitegietan, parlamentuan, hainbat alderdi politikotan...— haren hilobikoa bezain astuna dela eta benetako demokrazia gauzatzeke dugula?

Estatu hileta Francori

Mausoleoan gelditu direnak

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Hizkuntza eragileetako ordezkariak, atzo goizean, Baionan. ©GUILLAUME FAUVEAU

Eragileak «baikor» dira Parisek murgiltzeaz eginiko zirkularra dela eta

Ekhi Erremundegi Beloki

Aste honetan bilkurak egin dituzte Frantziako Hezkuntza Ministerioko teknikariekin Parisen, eta lehen zirriborro bat aurkeztu diete
Ibaetan duela hilabete batzuk egindako manifestazioa. ©GORKA RUBIO / FOKU

EHUko irakasle batek Ibaetan egindako eraso sexista salatu dute ikasleek

Erredakzioa

Arkitektura Fakultateko irakasle batek ikasleei eraso sexista bat egin ziela salatu dute UIB Unibertsitateko Indar Batasunak eta Arrakalak
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeetako arduradunak izan ziren atzo BECen, estrategia soziosanitarioaren aurkezpenean. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Zaharrak etxean zaintzea sustatu nahi dute instituzioek

Edurne Begiristain

Estrategia soziosanitario berria aurkeztu dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakunde nagusiek
Hezkuntza eragile ugaritako ordezkariak bildu ziren, atzo, Gasteizko Europa jauregian. ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

Ikasleen segregazioa nola utzi aparte

Irati Urdalleta Lete

'Euskal Hezkuntza Sistema: Adituekin solasean, herritarren azpimarra' sinposioa egin dute Eusko Ikaskuntzak eta Eusko Jaurlaritzak. Eskola segregazioa landu dute

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.