Marie-Luce Hiriart. Les Mouettes-eko zuzendari ohia

«Gure helburua jendea zutik ezartzea zen, euren autonomia berreskura zezaten»

Orain 35 urte sortu zuten Baionako Les Mouettes egoitza, zailtasunetan zeuden emakumeei eta haurrei laguntzeko; bertako zuzendari izan zen Hiriart hogei urte luzez, eguneroko erronkei aurre eginez.
AURORE LUCAS

Eihartze Aramendia Iparragirre -

2018ko urriak 14
Esperientziarik gabe, baina gogotsu. Halaxe hasi zen Marie-Luce Hiriart (Naoned, Bretainia, 1940) Baionako Les Mouettes egoitzan lanean. Hastapenean, zailtasunetan ziren emakume eta haurrak hartzen zituzten egoitza bat zen, eta, urteek aurrera egin ahala, aterpea jende gehiagori zabaldu zioten. Momentu biziki gogorrak bizi izan ditu, baina helburuak parte batean lortu izanak pozten du. Les Mouettes —itsas ainara edo antxeta euskaraz— sorreran ibili zen pertsona bati otu zitzaion. Haren arabera, antxetak ekaitz bat datorrenean portuan pausatzen dira, eta hori izango zen hain justu egoitzak egin behar zuen lana, zailtasunetan ziren pertsonei, ekaitz betean zeudenei, geriza eman.

Naoneden sortu zinen; noiz etorri zinen Euskal Herrira?

22 urterekin etorri nintzen, euskaldun batekin ezkondu ondoren. Senarraren familiak harrera biziki ona egin zidan, baina egia da hastapena pixka bat zaila izan zela. Hiri handi batetik atera ondoren jin nintzen Baionara, eta Baiona biziki tipia zela atzeman nuen, baina senarra Baionako langile gazteen aterpetxearen zuzendari zen, eta bera laguntzen nuen; beraz, oso okupatua nintzen, eta ez nintzen aspertzen.

Gero, Les Mouettesen hasi zinen. Nolatan?

1983a zen. Egoitza berri baten zuzendaritza hartzeko prest ote nintzen galdegin zidaten. Zailtasunetan ziren emazteak eta haurrak zituzten amak errezibituko zituen zentro bat izanen zen. Egoera ez zen berria, zailtasunean ziren emazteak baziren jadanik, eta Montaut plaza inguruan aterpetuak ziren apartamentuetan, baina ez zegoen zainketarik, ez zegoen kudeaketarik, eta, beraz, arazoak sortzen ziren auzoan. Hortaz, jende multzo batek gogoetatu zuen, eta egitura berri baten sortzea erabaki zuen; beraz, proiektu bat eraiki zuten, eta niregana jin ziren dena egin eta gero.

Baietza eman, eta hogei urtez aritu zara bertan.

Hastapenean kezkatua nintzen, ez nekien gai izanen nintzenetz lan hori egiteko; ez nuen esperientziarik alor horretan. Nire lan esperientziak nerabeekin ziren Frantzian, eta hemen hezitzaile gisa aritu nintzen Matignon zentroan haur elbarrituekin, eritasun fisiko zein mentalak zituztenekin. Urteek formakuntza eman didate, baina beste eskualdeetara joan nintzen horrelako aterpetxeek nola funtzionatzen zuten ikusteko.

Nolakoa izan zen egoitzaren hastapen hori?

Esperientzia zuen hezitzaile bat hartu zen, eta horrek anitz lagundu zuen; fite, beste hezitzaile batzuk hartu ziren, eta zinez talde sendoa eta elkar laguntzen genuen taldea osatu genuen.

Hastapenean, indarkeria jasaten zuten emazteak errezibitzen genituen, haurrekin izan edo ez, hemen ingurukoak zein beste departamenduetatik etorritakoak. Baziren, hala ere, mintzatzera etortzen ziren emazteak ere, aterpetuak ez zirenak. Informazioa nahi zuten, guk euren kasuan zer eginen ote genuen galdetzen ziguten. Gu ez ginen euren lekuan, eta zaila zen erantzun bat ematea egoera horretan. Hasierako urteetan, egoitza logeletan antolatua zen, emazteak ganbaratan zeuden aterpetuak, eta bizi kolektiboa egiten zen, hala nola elkarrekin bazkaltzen eta afaltzen zuten, astelehenean denak elkartzen ziren, eta astea antolatzen zuten: nork prestatu zuen bazkaria, afaria... Lanak banatzen ziren. Egunean zehar emazteak libre ziren nahi zutena egiteko, sartzeko, ateratzeko, haurrak eskolara eramateko, jardueretara... Behean sala bat zegoen, eta aukera zuten lagunak edota familiakoak errezibitzeko.

Denborarekin ohartu ginen bizi kolektibo hori ez zela beti ona: haurren artean baziren kalapitak, emazteen artean ere bai... Bizi kolektibo hori ere ez zen ona arazo arras desberdinak izaten ahal zirelako emazteen artean, desberdintasun hori ez zen egokia beti elkarrekin bizi ahal izateko. Beraz, antolaketa berrikusi genuen, eta, logeletan ezarri ordez, apartamentu txiki batzuetan ezarri genituen. Aldaketa hori onerako izan zen, emazteak hobeki ziren apartamentuetan, batzuetan esku hartu behar bagenuen ere. Gero, ordea, ez zen aski leku, eta Baionan apartamentuak alokatzen hasi ginen diru laguntza berezi batzuen bitartez.

Zenbat denboraz egoten ziren egoitzan?

Garai hartan genuen arazoa etxebizitza bat topatzea zen, orain baino zailagoa zen orduan. Beraz, familiak batzuetan sei hilabetez, zortzi hilabetez edo urtebetez egoten ziren egoitzan. Izan ere, egoitza uzteko irtenbide bakarra etxebizitza bat atzematea zen. Denbora hartzen zuen etxebizitza bat topatzeak, familia horiek ez ziren biziki lagunduak diruz, laguntzekin bizi ziren familiak izan ohi ziren. Dena den, jadanik zaila zen haientzat lan egitea, arazo anitz baitzituzten konpontzeko. Etxebizitza eskuratzen zutenean, egoitzatik joaten ziren, baina batzuk itzuli egiten ziren euren bikotekidearekin ezin zirelako bizi. Apartamentutik joaten zirenean, hala ere, harremanetan segitzen genuen haiekin, egoitzarekin berarekin, hezitzaileekin... adibidez, astebeteko otorduen plangintza bat bazuten, laguntza guztiz konkretua zen, baina horraino ere behar zuten laguntza. Euren etxebizitzan instalatzen zirelarik, berehala harremanetan sartzen ziren auzoko edo eskualdeko gizarte laguntzailearekin, berak hartu behar baitzuen segida.

Nolakoa zen harremana hezitzaileekin?

Hastapenean hezitzaile emakumeak hartzen genituen bakarrik, baina mundu honetan gizonak ere sartu nahi izan genituen emazte zein haur horiek gizonaren irudi bat ukan baitzuten. Ideia zen gizonez ukan zuten irudi negatibo hori aldatzea. Hastapenean zaila izan zen, baina pixkanaka lortu genuen.

Behar bati erantzunez sortu zen egoitza, lehenagotik eman ez zitzaiona. Kontzientzia feminista bat nabaritzen zenuen?

Hastapenean ez nuen sobera hautematen. Garai hartan ez zen emazteen eskubideen informazio zentrorik [CIDF frantsesezko sigletan] Baionan; Pauen bazen, eta hara bilkuretara joaten nintzen. Borrokatu nintzen Baionan horrelako zentro bat egoteko, eta Pauetik norbait etortzea lortu nuen; gure zentrora noizbehinka etortzen zen zerbitzu hori emateko. Erran behar da CIDFeko pertsona hori egoitzara etortzen bazen ere, ematen zuen zerbitzua ez zela egoitzan zeuden emazteentzat bakarrik, edonorentzat irekia zen. Geroztik, Baionan garatu da, eta gaur egun egoitza bat bada.

Zaila zitzaizuen administrazioarekin lan egitea?

Zaila zen estatutik dirua lortzea. Hala erraten ziguten: «Kostu handia duzue, eta, gainera, ez diguzue fitsik ekartzen». Ekonomikoki ez ginen errentagarriak estatuarentzat. Aurrekontua borrokatzera joaten nintzen urte guziz, eskatutakoa ez zuten eman nahi... Zaila zen.

Beste elkarteekin harremanik bazenuten?

Paueko, Tolosako eta Ageneko mota bereko egoitzetako zuzendariekin elkartzen ginen, gure kezkak, arazoak-eta trukatzeko; elkarlan bat eramaten genuen, hiru hilabete guziz elkartzen ginen.

Pertsona gisa eta egoitzako zuzendari gisa, zerk ematen zizun minik handiena?

Bi gauzak. Lehenengoa, emaztea bikotekide biolentoarekin itzultzen zenean. Baina ezin zenuen ezer egin, aske zen hori erabakitzeko. Eta, bigarrena, haurrak objektuak balira bezala tratatzen zituztenean. Haur bat pertsona bat dela erakusten genien emazte batzuei, eta hezitzaile batzuk haurrekin jolasten ziren amaren aitzinean amak ikusteko nolabait zer egin behar zuten.

Egoera zailak bizi izan zenituen, onak baino gehiago, agian...

Gogoratzen naiz gaztetxo batzuk amarekin aterpetuak izan zirela, eta handik hamabost urtera haur berak errezibitu genituela heldu zirela. Horrek min egiten du, eta horrelako bi kasu izan genituen. Egoera positiboak ere izan ditugu, noski: emazte bat haur batekin jin zen, haren bikotekidea biolentoa zen, eta egoera horretatik ateratzea lortu zuen, formatu eta hezitzaile berezitua bihurtu zen. Gure helburua jendea zutik ezartzea zen, euren autonomia berreskura zezaten. Parte batean lortu genuen.

Zaila zitzaizun arazoen motxila uztea?

Kasu biziki zailak zirenean ez zen erraza; etxera ekartzen nituen arazo horiek. Adibidez, amari haurrak beste egitura batzuetan jartzeko kentzen zitzaizkiolarik, biziki zaila zen. Ama horietako askok erraten zuten nahiago zutela familian gelditu, nahiz eta tratu txarrak pairatu ez eta haurrak kendu. Mendira joateak on egiten zidan.

Les Mouettes egoitza oraindik ere existitzen da, eta gaur ere eginkizun garrantzitsua betetzen du. Ez da kezkagarria? Hau da, sortu zenetik 35 urte pasatu dira dagoeneko....

Kasu zailak beti egon dira, eta egonen dira; nik erranen nuke, gainera, orain biolentzia kasu gehiago daudela egoitza sortu zenean baino. Les Mouettes garatuz joan da; ez dakit orain nola funtzionatzen duen, baina gaur egun baliabide gehiago daude zailtasunetan diren pertsonei laguntzeko, jendea ere formatuago dago; egun osoan daude jendea errezibitzeko. Gu ere 24 orduz prest ginen errezibitzeko, baina orain antolatuago dago dena. Gauzak aberastuz joan dira esperientziak hala erakutsita. Berehalako harrerarentzat ere eraginkorragoak dira.

Les Mouettes utzita, emakumeen alde lanean jarraitu duzu?

Erretreta garaia iritsi zenean utzi nuen Les Mouetteseko zuzendaritza. Alor sozialean jarraitu dut lanean, baina egituretatik kanpo; Emausen engaiatu naiz, esaterako.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna