Albistea entzun

Leyla McCalla. 'Breaking The Thermometer'.

Haiti irratiaren ahotsa

Diskoetxea: Anti 2022.

Andoni Tolosa -

2022ko maiatzak 15

Musika afro-amerikarren erroetara jotzeko hautua egin du, beti, New Orleanseko kantari, txelo eta banjo jotzaileak. Horren lekukotasuna utzi du bai bakarka kaleratutako lau diskoetan, bai aurretik Carolina Chocolate Drops taldearekin plazaratutako lan bakarrean. Abiapuntua folkaren, bluesaren eta jazzaren alderik beltz eta berezkoenetan jarrita, ikuspuntua zorroztu, eta musika afro-karibearrera zabaldu du bere sormenaren etorria. Horretarako, bere erro haitiarretan murgildu, eta denborarekin, zubi musikal bat eraiki du New Orleansen eta Port-au-Princeren artean, erritmoak, doinuak, hizkuntzak, musika tresnak... ausardiarekin nahastuz. Horren adibide ederra da disko hau irekitzen duen Nan Fon Bwa kantua, non perkusioak eta txeloak elkarrizketa ederrean ari diren, musika tresna kultoen gaineko topiko bat baino gehiago hautsiz.

Leyla McCallaren bakarkako lanetan eragin horien guztien printzak ikus daitezkeen arren; kontinentekoak, zein irletakoak, sekula ez dira hain nabarmen gertatu bigarrenak. Horregatik, hasi eta buka, zalantzarik gabe esan daiteke hau dela lau diskoen artean musikariaren lanik haitiarrena. Baina, horretarako McCalla andrearen lanaren beste ezaugarri nagusia hartu behar da kontuan, haren jardunaren dimentsio politikoa. Emakume eta beltz izatearen kontzientzian oinarritutako jarrera da, baina baita haitiar eta kreola izatearena ere. Hain zuzen ere, Haitiko gobernu eta botere-egiturek kreolekiko eduki duten jarrera baztertzaile eta zapaltzailea salatzea da disko honen zio nagusietako bat.

Egoera hori irudikatzeko, Haiti Irratiaren historia azaltzen digu Leylla McCallak kantu sorta honetan. 1968tik 2003ra arte, kreolen eskubideen defentsan eta ustelkeriaren aurka jardun zuen irratiak. Ibilbide horretan, hainbat eraso eta itxiera jasan behar izan zituen. Eraso horien punturik gailena, berriz, Jean Dominique esatari ospetsuaren hilketa izan zen, 2000. urtean. Beste hiru urte baino ez zituen iraun. Irratiaren presentzia oso nabarmena da lanean, hitzetan, eta han-hemenka entzungo dituzun bertako saioetako pasarte edo jingleek osatzen duten soinu-collagean.

Berriro ere konposizio propioak, eta haitiar kantu/melodia tradizionalak nahastu ditu musikariak. Instrumentazio aldetik, biluztasunera jo du, baina, aurrekoetan bezala, moldaketa fin eta burutsuekin bete ditu ustezko pobrezia instrumental horren hutsuneak. Kantu batzuetan, aski dira perkusioak eta ahotsak; beste batzuetan, banjoa da ahotsaren laguntzaile; pare batean, berriz, txeloak eta danborrak ari dira buruz buru. Dena dela, badaude konbentzionalagoak gertatzen diren kantuak. Adibidez, Caetano Velosoren You Don't Know Me-ren bertsioa, eta bals eta jazz aldera egiten duen Memory song ederra. Edozein modura, Leylla McCallaren beste disko borobil, zuzen eta esanguratsua.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Dantzertiko arduradunak eta antzezlaneko aktore nahiz zuzendariak, herenegun, Getxon. ©GETXOKO UDALA

Euripides feminista bat

Iñigo Astiz

'Bakanteak' tragedia klasikoaren gaurkotze bat taularatuko dute Dantzertiko ikasleek, ostiralean, Getxon: 'Basatiak-Animales salvajes'

Mairu taldekoek giro tribala sortzen dute beren musikaren bitartez. ©MATHIEU PRAT

Mairuen doinuen baratzea

Ainize Madariaga

Mairuk lehen diskoa jalgi du, taldearen izen berekoa. Erroetara murgiltzeko musika organikoa sortzen du orkestra ttipiak. Musika elektronikoa nahasten du, eta trantze giroa sortu

Aristides Hernandez 'Ares' eta Joseba Sarrionandia, gaur, Donostian, 'Munduari bira eman zion ontzia' liburua eskuan dutela. ©Maialen Andres / Foku

Joseba Sarrionandiak 'Munduari bira eman zion ontzia' liburua kaleratu du

Andoni Imaz

Idazlearen nahia da gazteek Euskal Herriko historiari buruzko gogoetak irakurtzea, euskaraz, Elkanoren mundu bira abiapuntu hartuta. Ares marrazkilari kubatarrak sortu ditu liburuko irudiak, eta Pamielak atera du.

 ©MAIALEN ANDRES / FOKU

«Beldurrari beldurra dion gizarte batean bizi gara»

Andoni Imaz

Jatorrira itzultzea umetako hitzen magalean berriro jartzea da, baina baita leku hartan eta norbere baitan aldatu diren gauza guztiez jabetzea ere. «Aldaketek nostalgia aktibatzen dute». Adinak ekarritako kezkei buruzko poemak idatzi ditu Zabalak, hala nostalgiaz nola umorez, «aurrera egiteko adorea» biltzeko asmoz.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...