Albistea entzun

Sarajevoko setioak 25 urte

Itzalita ere irauten duen sua

Duela 25 urte utzi zuten Sarajevo Bosniako serbiarren tropek, Daytongo Akordiotik gutxira. 11.000 lagun inguru hil zituzten lau urtean. Gerrako zauriek eta etnien arteko ezin ulertuek herritarren bizitza eta herrialdearen egitura zeharkatzen dituzte oraindik. Bideoa albistearen barruan.

Sarajevoko eraikin bat zeharo suntsituta, hiria setiatu zuten garaian.
Sarajevoko eraikin bat zeharo suntsituta, hiria setiatu zuten garaian. EFE Tamaina handiagoan ikusi

Julen Aperribai -

2021eko martxoak 2

Joan den mendearen hondarrean, gerrako irudiek ezagutarazi zuten Sarajevo, eta irudi horiei iltzatuta dago oraindik hiria askorentzat. Srebrenicako sarraskiarekin batera, Bosnia eta Herzegovinako gerraren gordintasunaren sinbolo bihurtu zen Sarajevoko setioa. Bosniako serbiarren tropek lau urtez hartua izan zuten hiria. Duela 25 urte amaitu zen. 11.000 lagun inguru hil zituzten lau urte pasatxoan; horietatik 1.500 inguru, adingabeak.

 

Jugoslaviaren desegite gatazkatsuaren barnean, arorik odoltsuena ordezkatzen du Bosniako gerrak. 1992an lehertu zen, errepublikako gobernuak independentziarako erreferendumera deitu eta gero. Baietzak irabazi zuen, eta Jugoslaviarekiko independentzia deklaratu zuen Bosnia eta Herzegovinak.

Arrazoi politikoak etnikoekin korapilatuta zeuden aspalditik, eta Jugoslaviaren desegiteak azkartu egin zituen etnia eslaviarren arteko tirabirak. Serbiarren, bosniaken eta kroaziarren arteko bereizketa giltzarria izan zen lurraldearen banaketan, eta horren ondorioak gordinen pairatu zituzten lekuetako bat izan zen Sarajevo, gehiengo musulmanekoa.

Bosniako serbiarren tropek independentzia adierazpenetik hilabetera hasi zuten Sarajevoko setioa. Europako Batasunak independentzia adierazpena onartu zuen egun berean, frankotiratzaile serbiar batek tiro egin zion manifestari talde bati. Ordurako, hiriaren inguruko muinoak hartuak zituzten serbiarrek, eta handik egin zituzten lehen erasoak, artilleria erabilita.

Bakartu egin zuten hiria, inguruko errepide nagusiak blokeatuta nahiz elikagaien eta sendagaien iritsiera galaraziz, besteak beste. Blokeo horri aurre egiteko, 800 metroko tunel bat egin zuten 1993an. Pasabide horrek hiria kanpoaldearekin lotzen zuen. Herritarrak hiritik ateratzea eta hornigaiak iritsaraztea lortzen zen modu horretan.

Posizio militar estrategikoen jabe azkar egin ziren Bosniako serbiarrak, eta intentsifikatu egin zituzten bonbardaketak, hiria kontrolatu eta hurrengo hilabeteetan. Hilketa masiboak egin zituzten. Markaleko merkatukoak izan ziren sonatuenetakoak. 1994an, 68 lagun hil zituzten, eta, handik hemezortzi hilabetera mortero bidez egindako bonbardaketa batean, beste 43 lagun hil zituzten.

Militarki, bosniar musulmanen baliabideak urriak ziren, Bosniako serbiarrenekin alderatuta. Egoerari buelta ematea lortu zuten, hala ere, bi arrazoi nagusirengatik: batetik, AEBen bitartekaritzaren bitartez kroaziarrekin bakea sinatu zutelako eta horrek serbiarren aurka indarrak batzeko modua eman zielako; eta, bestetik, NATOren hegazkinek esku hartu zutelako gatazkan.

1995ean izenpetu zuten Daytongo Akordioa Serbia eta Montenegro, Bosnia eta Herzegovina eta Kroaziako presidenteek. Herrialdeari gaur duen egitura administratiboa eman zitzaion: subiranotasuna aitortu zitzaion, bai, baina bi entitate politiko konfederatutan banatu zuten; Bosnia eta Herzegovinako Federazioa —Federazio Kroaziar-Musulmana ere deitzen diote— batetik, eta Bosniako Serbiar Errepublika bestetik.

Hiru politikarik osatzen dute herrialdeko presidentetza, etnia bakoitzak bere ordezkaria baitu, eta zortzi hilabetetik behin txandakatu egiten dira ordezkari serbiarra, kroaziarra eta bosniaka. Horrek baldintzatzen du giro politikoa, eta baita eztabaida ere, elkarri bizkarra emanda bizi diren komunitate finkoak baitituzte hirurek.

Belaunaldi berriak eta etnien arteko liskarrez gaindiko auziak hasiak dira ikuspegi zurrunak arrakalatzen, ordea, eta Sarajevon ere ari dira horren eraginak sumatzen.

LEKUKOTASUNAK

Oliver Dujmovic, tabernaria.

«Telebistan amaitu zela esan zutenean, denek jaitsi zituzten armak. Inork ez zuen jarraitu nahi, luzeegia izan zelako».

Edvin Avdic, eraikuntzako langilea.

«Gazteok gero eta gehiago aldentzen ari gara nazionalismoaren ikuspuntu primitibotik».

Adela Jusic, artista eta gerrako haurra.

«Frankotiratzaileak saihesten ikasi genuen, oraindik heriotzaren kontzeptua ulertu gabe».

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

 ©CECILIA VALDEZ

«Hautagaiok ez dituzte aintzat hartzen indigenen eskakizun historikoak»

Cecilia Valdez

Ekuadorko presidentetzarako bozen lehen itzulian iruzurra izan zela salatu zuen Perezek, baina entzungor egin zion hauteskunde batzordeak. Gaur egingo duten bigarren itzulian baliogabe bozkatzeko eskatu du mugimendu indigenak.
Quebeceko jai nazionalaren ospakizuna ekainaren 24an egiten dute urtero. Irudian, Montreal hirian. ©BERRIA

Quebecen autodeterminazioari buruzko legea konstituzionala dela ebatzi dute

Ander Perez Zala

99. Legea eta Kanadako Konstituzioa bateragarriak direla baieztatu du Apelazio Auzitegiak: independentzia erreferendum batean botoen «%50 gehi bat» nahikoa izango da emaitza onartzeko.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.