Noiz sortua: 2020-02-02 00:30:00

Nafarroako Pirinioak. Imanol Esnaola. Gaindegiaren koordinatzailea

«Baliabideak Iruñerrian pilatzeak ekarri du lurraldearen desoreka»

Gaindegia behategiko zuzendariak lurraldeen arteko oreka aldarrikatu du. Pirinioen kasuan, ezinbestekotzat jo du urbanizazio eredu zaharrak alboratu eta eskualde bakoitzeko pluraltasuna bermatzea
GORKA RUBIO / FOKU

Ion Orzaiz -

2020ko otsailak 2

Gaindegiak, Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiak, udalerrien indize demografikoak eguneratu zituen iaz. Datu berrien argitara, inoiz baino ageriago gelditu da Pirinioetako despopulazioaren arazoa. Fenomenoaren oinarrian dauden faktoreak aztertu ditu Imanol Esnaolak (Lezo, Gipuzkoa, 1971).

Boladan dago Pirinioetako despopulazioari buruz hitz egitea, baina ez da auzi berria, ezta?

Ez. Nafarroako industrializazio prozesua kostaldekoa baino berantiarragoa izan zen. Herrialdea 1936ko gerraren osteko urteetan industrializatu zen erabat. Orduan hasi zen Iruñerriko gune urbanoa gorpuzten eta beste eskualde batzuetatik jendea erakartzen. Orain nabari dira XX. mendeko hazkunde demografikoaren eta Iruñerrian ardaztutako metropolizazioaren ondorioak, herrietan bakarrik geratu zirenak zahartzen ari diren heinean. Hori da faktoreetako bat, baina badira beste batzuk ere: Europak, adibidez, nekazaritza politika bateratuaren aldeko lehen urratsak egin zituen 1956an, eta horrek bete-betean eragin zion Nafarroari.

Nola?

Mendialdeak ez duenez aukera handirik ematen nekazaritza industrialerako, ez zen sartu politika horietan. Nafarroako eremu lauek, berriz, aukera eta baliabide onak ematen dituzte nekazaritza intentsiborako, eta Europako Batasunak hori sustatu zuen, mendialdea kanpoan utzita. 1986an, Nekazaritzaren Liburu Berdea egin zen, eta aitortu zuten nekazaritza politika bateratuak ez zuela balio izan landa guneetan biztanleria errotzeko. Oso baieztapen garrantzitsua da, oraintxe bertan, berriro, nekazaritza politika bateratua berrikusten ari direlako. Nekazaritza industrializatuak lan esku gutxiago behar du, baita eremu zabalak ere. Eta landaguneetako herriak gutxi batzuen bizileku bihurtzen dira. Horrek nora garamatza? Benetan behar al dugu halako politika bat?

Beraz, zer behar dute Pirinioek?

Pluraltasuna, batez ere. Funtsezkoa da aniztasunari eustea: soziologikoari, ekoizpenekoari, soziokulturalari... Biztanleetan ere adin eta belaunaldi ezberdinak behar dira, askotariko formakuntza duen jendea... Feminizazio defizit handi bat ere badago, eta hori ere aintzat hartu beharko litzateke. Mendialdeko komunitate horiek lortzen badute aniztasun osasuntsu hori gordetzea, hortik etor daitezke bizitza proiektu berriak. Aldiz, aurreko lau hamarkadetako bidea urratzen segituz gero, kontrako efektua lortuko dugu: aniztasun ekonomiko eta soziokulturala galdu, lizentziadunak, lanbideak, gay eta lesbianak, abokatuak... denak joango dira. Horrekin oso zaila da komunitate iraunkorrak artikulatzea.

Azken hamarkadetan egindako politikak kritikatu dituzu. Zer egin da gaizki, zehazki?

Ipar Euskal Herrian badira zenbait gune urbano lurralde eremu osoa artikulatzen dutenak: Baigorri, Donibane Lohizune, Maule, Atharratze... Horrek aukera ematen du lurraldean zerbitzuak eta bizimoduak egituratzeko. Nafarroa Garaiko Pirinioan, berriz, basamortua: distantzia izugarriak, lurraldea egituratuko duten udalerri gutxi, eta azpiegiturarik ez. Nafarroan, azken hamarkadetako politikaren arabera —nazioarteko joera jakin bati erantzuten ziona—, beharrezkoa da baliabideak eta gaitasunak hiriburuan metatzea, aukera berriak sortzeko. Hori da urbanizazioaren ideia. Izugarria da Iruñe inguruan izan den kontzentrazioa. Inon baino gehiago eraiki da; inon baino inbertsio handiagoak egin dira; enpresa berritzaileak han daude, baita enplegu aukera gehienak ere, gazteentzat, batez ere. Iruñerriaren inguruan eginikoa da, hain zuzen, lurraldea geografikoki, ekonomikoki eta soziokulturalki desorekatzeko egin zitekeen aukerarik eraginkorrena. Politika hori bereziki nabarmena izan zen 2000. urtetik aurrera, UPNren gobernuekin.

Erribera lehenesteko joera bat suma daiteke politika horietan?

Mendialdeko nekazaritza oso gutxietsia izan da, oro har, Europako Batasunean eta Mendebaldean. Elikagaigintzaren inguruan sortu den ideologia bati erantzuten dio. Badu azalpen bat horrek: begiratzen bada non aplikatzen diren politika publikoak eta non dauden diru laguntzak maximizatzeko aukerak, bistan da Erriberak aukera hori ematen duela. Eta horri guztiari gehitu behar zaio ikuspegi elektoralista ere. Nafarroa urteetan gobernatu dutenen boto eremua, historikoki, Erribera izan da. Hor badago lurraldearen gaineko kategorizazio kritiko bat. Eta, beraz, kategorizatzen badugu lurralde bat hustera kondenatua izan balitz bezala, horrela jokatuko dugu.

Zer proposatzen du Gaindegiak joera hori gainditzeko?

Bi auziri erreparatuz begiratzen diogu etorkizunari. Batetik, lurralde oreka: Euskal Herriak lurralde oreka sustatu behar du era aktiboan. Bilatu behar dira lurraldea hustea eragozten duten bitartekoak. Gure lurraldea ezin dugu desorekatzen utzi. Ezaguna dugu Espainiako Estatuaren adibidea, eta badakigu zer datorren bide horretatik. Eta, bestalde, ezinbestekoa da tokiko iraunkortasunaren euskal eredua garatzea. Tokian-tokian dauden komunitate lokalak iraunkorrak izan daitezen, gure kasuistikara egokituko den eredu bat behar dugu.

Eta, Pirinioei begira, zein da eredu hori?

Aplika daitekeena Nafarroako Pirinioetan, Ipar Euskal Herrian, Gipuzkoako mendialdean edo Arabakoan. Tokian-tokian bizitzari eusten diogun bitartean, ez gara soilik egiten ari eredu iraunkorrago bat naturari begira, komunitateei begira ere ari gara. Horrek esan nahi du zaintzea demografia, jarduera ekonomikoak tokian toki nahikoak izatea, bizitza soziokulturala... Hortaz, tokiko iraunkortasun hori landu, garatu, bermatu beharko genuke, etorkizunean komunitate horietan egon dadin bizitza proiektuak asegarri egiteko modu bat.

Adostasun maila handia eskatzen du horrek.

Gaindegiak bi gako horietan egiten du lan: ikuspegi geografiko espaziala eta ikuspegi sozioekonomikoa. Argi dugu tokian-tokian egin behar denak adostasun handia eskatzen duela. Nork bereari eustera ohituak gaude, baina ez dago lurralde desorekari eta herrien ahultzeari erantzuterik tokian-tokian adostasun zabalak sortzen ez badira. Adostasun soziopolitikoak, erronka horien aurrean erantzun bateratuak sortzeko. Tokiko instituzioek ere izan behar dute harrera baikorra eta kooperazioa gainerako administrazio eta erakundeen aldetik. Hemen, beharrezkoa da herri hitzarmen bat gai honetan. Hamarkada batzuetako lana da. Lurraldeak eskatzen duen inbertsio eta ahaleginak luzera ikusten dira, eta, beraz, bide horretan jarri behar dugu.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Koronabirusaren azken datuak

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 12.944 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda. 846 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 4.601 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Diputatuak saioren hasieran, minutu bateko isilunean. / ©Mariscal, EFE

Espainia "berreraikitzeko" bilera batera deitu ditu Sanchezek alderdiak eta eragileak

Berria

EAJk iragarri du bilera horretan egongo dela. EH Bildu, berriz, ez da joango. Konfinamenduan apirilaren 26ra arte luzatu dute Hegoaldean.

Gasteizko farmazia bat. / ©Endika Portillo, Foku

Bigarren egun beltzena izan da atzokoa hildako kopuruari dagokionez

Ekhi Erremundegi Beloki - Ane Eslava

Gutxienez 59 pertsona hil dira Euskal Herrian azken 24 orduetan koronabirusak jota. 900 hildakoen langa gainditu da. 462 positibo gehiago atzeman dituzte Hegoaldean, eta 59 pertsona hil dira.

Bereziki adinekoei eragiten die koronabirusak: hilkortasuna bikoiztu baino gehiago egin zaie. ©J. FONTANEDA / FOKU

Hilkortasuna bikoiztu egin da gaitzaren goraldian

Garikoitz Goikoetxea

Hiru asteotan goia jo dute heriotzek, eta estatistiketan iragarri baino %89 herritar gehiago zendu dira: 938 espero, eta 1.774 hil. Datuek agerian jarri dute uste baino jende gehiago hil dela COVID-19arekin.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna