Albistea entzun

Tuberkulosiaren atzean zegoena

Frankismo garaian Andoaingo baserri batean izandako gertakariak ikertzen dabil Burdina taldea
Andoaingo egoitzan izan ziren haurrak, Sorabillako baserriaren kanpoaldean.
Andoaingo egoitzan izan ziren haurrak, Sorabillako baserriaren kanpoaldean. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Olatz Esteban Ezkati -

2019ko uztailak 14

Frankismo garaian Andoaingo (Gipuzkoa) baserri batean izandako gertakariak ikertzen hasi da Burdina, ondare historikoa ikertzen eta berreskuratzen diharduen talde bat. 1949tik 1952ra zer gertatu zen jakin nahi dute. Garai hartan, Andoaingo Sorabilla auzoko baserri batean, tuberkulosia zuten haurrak sendatzeko egoitza bat zegoen berez, baina, taldearen arabera, beste zerbait zen: «Neska bihurriak hartzen zituen espetxe bat ezkutatzen zuen».

Egoitza hura laikoek zuzentzen zuten, eta 6 eta 12 urte bitarteko neskak eramaten zituzten gehienetan, nahiz eta 15 urte bitarteko neskak ere eduki zituzten. Hala azaldu dute Ander Otaño eta Xabier Arruti ikertzaileek. Familia batzuek ere bidali zituzten umeak egoitza hartara, beste kide bat ezin zutelako mantendu, edo «haur bihurriak» zuzen hezteko arrazoiak bultzatuta.

Orain arte bildu dituzten datuen arabera, 20-25 neska egon ziren Sorabillako baserri hartan, eta baldintza lazgarrietan eduki zituzten, ikertzaileek kontatu dutenez: «Egoera eskasa zen: inkomunikaturik izaten zituzten; ez zizkieten senideen gutunak helarazten; higiene falta nabarmena zen, eta janari errazionamenduak, oso zorrotzak». Lekuko batzuek azaldu diete «bizitzako momenturik gogorrenak» izan zirela bertan jasandakoak.

Ikerketa hastapen fasean dago, baina, orain arte bildutako dokumentazioaren arabera, Donostiako, Mutrikuko, Hondarribiko eta Itziarko haurrak izan ziren Sorabillan. 1949 eta 1952 artean egon zen martxan, baina susmoa dute Donostian ere izan zela horrelako beste egoitza bat. Ikertzaileen arabera, laikoak ez ezik, Donostiako familia esanguratsu bat ere bazegoen egoitzaren atzean.

Testigantza bila

Andoaingo baserri hori itxi egin behar izan zuten 1952an; bertan zeuzkaten emakumeak matxinatu egin ziren, eta Sorabillako apaizaren aurrean salatu zuten zer ari ziren jasaten. Horren ostean, berriro ere Donostiara itzuli ziren, ikertzaileen hipotesiaren arabera.

Komunikabideetan gertakarien berri izan ostean heldu zioten gaiari Burdinako bi kideek, eta baserri hartako langile batzuen senideekin egin zuten topo ezustean. Orain, ikerketan sakontzen ari dira, eta liburu bat osatzea dute helburua. Oraingoz, zenbait dokumentu eskuratu dituzte: zuzeneko lekukotasunak, baserriko eskriturak —zutik dago oraindik—, eta orduko argazki bat.

Ikerketarekin aurrera jarraitu ahal izateko, baina, beharrezkoa dute zuzeneko testigantza gehiago lortzea. Jakin badakite zaila dela garai hartako ahotsak aurkitzea, bertan izan ziren neskak edadetuak direlako gaur egun, baina dei egin diete haiei eta haien senideei ikertzaileekin harremanetan jar daitezen, «testuinguru osatuagoa» izateko. Dei bera egin diete informazioa duten guztiei. «Enbata eta korapilo hori askatzeko ametsetan gabiltza. Testigantza gehiago behar ditugu aurrera jarraitzeko». Memoria historikoa berreskuratzeko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Elhadji Ndiaye omentzeko ekitaldia, Iruñeko Arrotxapea auzoan, iaz. ©JESUS DIGES / EFE

ESPALOIAN ITOTAKO BIZITZA

Ion Orzaiz

Duela bost urte, 2016ko urriaren 25ean, Elhadji Ndiaye senegaldarra zendu zen, Espainiako Poliziaren zaintzapean, Iruñean. Atxiloketa bortitz baten ostean konfirmatu zuten hila zela. Poliziaren jokabide arrazisten ondorio dela uste dute Ndiayeren lagunek eta gobernuz kanpoko erakundeek.
Egonkorrak bilakatu dira Ipar eta Hego Euskal Herriaren artean Frantziako indar armatuek egiten dituzten kontrolak. ©BOB EDME

Sistemaren belauna lepoan

Oihana Teyseyre Koskarat - Jone Arruabarrena - Ion Orzaiz -Javi West Larrañaga

Migratzaileen aurkako jazarpena fenomeno orokortua da Euskal Herrian. Adituek eta gobernuz kanpoko erakundeek salatu dute Poliziak «sistematikoki» erabiltzen duela bortxa pertsona arrazializatuen aurka.
 ©BERRIA

«Polizia, nahitaez, giltzarri da gizarte arrazista iraunarazteko»

Maite Asensio Lozano

Segurtasunaren zein mehatxuen inguruan zabaltzen diren ideiak «eraikuntza politikotzat» dauzka Douhaibik; horrekin lotu ditu kolektibo arrazializatuen aurkako kriminalizazioa eta jazarpen poliziala.
 ©BERRIA

«Behartu nahi gaituzte Poliziaren aurrean behera begiratzera»

Ion Orzaiz

Modou Faye, 'Beltxa'. Senegal atzean utzita, Iruñera iritsi zen duela urte asko. Paperak ditu orain, Africa United elkarteko burua da, baina horrek ez du Poliziaren jazarpenetik libratu.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.