Albistea entzun

Euskal presoak. EPPKren eztabaidako txostenaren ondorena. Juan Luis Ibarra. EAEko Auzitegi Nagusiko presidentea

«Presoen eta Sorturen estatutuen artean ez badago desadostasunik, pausoa emango da»

Ibarrak nabarmendu du euskal presoek indibidualki egin behar dutela legezko bidea, antolakunderen baten agindurik jaso gabe. Zigorraren azkeneko helburua haiek «gizarteratzea» dela adierazi du.
ARITZ LOIOLA / ARGAZKI PRESS Tamaina handiagoan ikusi

Enekoitz Esnaola -

2017ko uztailak 23 - Bilbo

Duela zazpi urtetik da Juan Luis Ibarra (Sopela, Bizkaia, 1948) EAEko Auzitegi Nagusiko presidentea; Fernando Ruiz Piñeiroren lekukoa hartu zuen. Garai batean, Demokraziarako Epaileak taldeko kide izan zen. Euskadiko Ezkerran ere ibili zen. Euskal presoen auziko eskumenak eta politikak Madrilen esku daude, baina garrantzitsua da Ibarraren iritzia jakitea. Interesa dauka gaian; besteak beste, biharko egunean esku artean izan dezakeelako.

EPPK-k plazaratu du hausnarketako ondorioen txostena. Zer diozu jorratu nahi duten bideaz?

Ez da oso albiste ona presoen antolakunde bat egotea. Zigorra betetzen ari diren pertsona horiei aginduak eman izan dizkie antolakundeak. Edukiaz esan dute zigorra betetzeko tratamendua onartuko dutela, espetxe araudiari jarraituta, baina araudi horrek dio tratamenduak indibiduala izan behar duela. Hori da giltzarria. Albiste ona litzateke presoek hartzea erabakia, izen-abizenekin, eta ez antolakunde edo kolektibo batek.

Iragarria dute indibidualki jorratuko dutela legezko bidea.

Alde horretatik, balorazio positiboa egin behar da. Baina preso batek beste 250 lagunen idatzi berbera egin eta esaten badu ez dagoela antolatua eta indibidualki egin duela eskaera, zailagoa izango da sinestea. Gaizki hasiko litzateke. Nahi bada prozedura bat hastea eta arrakastaz bukatzea, ez da onena 250 idatzi berdin aurkeztea.

EPPKren txostenak dio preso bakoitzaren esku egongo dela zer urrats egin erabakitzea.

Erakunde kriminal bateko kideak izateagatik zigortu zituzten epaileek, eta Zigor Kodeak terroristatzat jotzen du krimen mota hori. Preso horiek erakunde gaizkile horretan parte hartzen segitu dute. Erakunde horrek ez zien uzten tratamendu indibidualizatua jarraitzen, graduetako progresioa segitzen eta abar. Hori erakundeak erabakitzen zuen, ez preso bakoitzak. Beraz, erakunde hori —hau da, ETA— desegiten ez den bitartean konplikatua izango da zigorra betetzen ari diren pertsonentzat bi mundutan bizitzea; edo onartzen dituzte espetxe sistemako joko arauak edo ez. Zigorra betetzen ari den horrek delituak ziren ekintzak egiteko sartu zen erakundean segitzen badu, oso zaila izango du.

EPPKren txostenak dakar bere «binkulazio politiko zuzena ezker abertzalearekin» izango dela. Juridikoki garrantzirik ba al du esaldi horrek? Ezker abertzalearen Abian prozesuan iaz ebatzi zuten euren hiru antolakunde politikoak Sortu, LAB eta Ernai direla.

Presoek ETAra binkulatuta egon nahi badute, euren erabakia da. Sortura binkulatzeak alderdi politiko batean sartzea esan nahi du, eta presoak izan daitezke alderdietako kide. Sortu legeztatutako alderdi bat da. Aipatutako esaldi horrek esan nahi badu Sortun sartu direla, ondo iruditzen zait. Baina aurrerapena ez da hori, baizik eta delituak egin dituzten erakundetik desbinkulatzea. EPPKri historikoki irakurri izan dizkiogun planteamenduek ez zuten zerikusirik ezker abertzaleko alderdi legeztatuekin. Beste bide batetik ari ziren. Orain Sorturekin sintonia badute, dudarik gabe hori izango da biderik onena eta bermea zigorra betetzen ari direnak gizarteratzeko. Sorturi oso lan garrantzitsua egitea dagokio; uste dut ari dela egiten. Terrorismo delituengatik zigortutakoak gizarteratzeko lan handia egin dezake.

EPPK-ko kideek azaldu dute, legezko bide horretan, uko egingo diotela damuari eta euren kideen zigorra luzatzeko edo espetxeratzeko kolaborazioari.

Baldintzapeko askatasuna lortzeari buruz esaten duena esaten du Zigor Kodeko 90.8 artikuluak [ordenagailua zabaldu du Ibarrak, eta irakurri egin du artikulua]. Damua hitza ez da agertzen. Adierazpide moral bat da. Salaketa ere ez da exijentzia, baina ez bada nahi Justiziarekin kolaboratzerik, bidea askoz zailagoa izango da. Espetxe onuretarako baldintza batzuk daude, eta, horrez gain, bukaeran espetxe bakoitzeko batzordearen balorazio bat egoten da, eta orduan kontuan hartuko da argitzeke dauden krimenak argitzeko kolaboratu den, nola ez. Espetxe administrazioak egiaztatu egin behar du presoa desbinkulatu egin dela erakunde kriminaletik, utzi egin dituela erakunde horren helburuak, utzi egin dituela bitarteko terroristak. Sortuk bere estatutuetan helburuez eta bitartekoez egindako definizioarekin preso bat modu leial batean ados balego, baldintzapeko askatasunerako baldintzak beteko lituzke; eta gero hori egiaztatu egin behar da.

Esanda zaude euskal presoak onartu egin behar duela eragindako mina. EPPK-k aitortu zuen 2013ko adierazpenean.

50 urtean indarkeria terrorista bat pairatu dugu. Ustez helburu politikoengatik erakunde batek gizartearen zati bat azpian eduki nahi izan du. Ustezko helburu horiek ez zuten bilatzen ezarritako erregimen politikoa deuseztatzea bakarrik, baizik eta, batez ere, zuzenbide estatua erabat mespretxatu nahi zuten. Oinarrizko giza eskubideekiko erabateko mespretxurik ez badago, ez dira 800 pasa hilketa egiten. Erakunde horren delitu jarduera orain dela bost urte bukatu zen, erakunde horren jarduerak egiteagatik pertsona batzuk zigortuta daude, eta ETAk ez zien uzten espetxe tratamendua jarraitzen. Egoera hori aldatzen bada, planteamendu konstituzional bat egitea ahalbidetuko da: presoaren gizarteratzea. Hori da zigorraren azken helburua. Herritar bezala planteatu behar dugu hori ahalbidetzeko zein izan daitezkeen osagaiak. ETAk jarraitzen badu, horrek presoei ez die onik egingo.

ETAk utzi zuen jarduera armatua, 2011n. Eta armagabetu berri da.

ETAren jarduerarik ezak esan nahi al du erakunde modura jadanik ez dituela aginduak ematen? Ez baditu ematen aginduak eta ez badu jarduerarik, zergatik ez da desegiten? Desegiten bada, bidea leundu egingo du. Bestela, zaildu.

Sara Majarenas euskal presoaren kasua ezaguna izan da, alaba labanaz zauritu ziotelako. Ondoren, espetxe onurak izateko idatzian esan zuen ETAk eragindako mina aitortzen duela, ez dela ETAkoa, ez duela indarkeria erabiliko, bide baketsuen alde egingo duela eta biktimen erreparaziorako ariko dela. Gradua aldatu zion Espetxe Zaintzak, baina oraindik ez dago euskal kartzela batean. Zer espero daiteke beste presoen eskaerez?

Ezagutzen dut haren kasua, prentsatik. Tratamendu erregimen batean dago Majarenas, eta lehen ondorioak izan ditu. Nik uste beste kasuen aldean desberdina dela; Eusko Legebiltzarrean bertan jorratu dute gaia, eta ez da denbora asko pasatuko Zaballara edo Martutenera ekartzeko. Arrazoizkoa eta justiziazkoa litzateke.

Etxetik gertueneko kartzela batean preso egotea eta gaixotasun larriak dituztenak edota 70 urtetik gorakoak aske uztea zer dira, soil-soilik eskubideak eta, ondorioz, bete beharrekoak?

Terrorismo kasuetako presoen eskubideak ere bermatzen dituen sistema al dugu? Nik uste dut nahikoa egiaztatuta dagoela baietz, badugula. Argudio juridikoak erabiltzen dira. Epaiarekin ados ez egonez gero, helegiteak aurkezteko aukera dago, eta Europako Giza Eskubideen Auzitegiraino hel daiteke. Europak zuzendu izan du Espainia, eta aldearekin garrantzitsuena Parot doktrina izan da.

Baina zer egin behar da euskal presoak etxetik gertueneko espetxe batean egoteko?

Espetxe Administrazioaren kudeaketako parte bat da hori.

Erabaki politiko bat al da?

Espetxe politikakoa.

Espetxe Instituzioko Idazkaritza Barne Ministerioan dago.

Hala da. Demokrazia konstituzionalen sistema osoa botereen arteko oreka joko batean oinarritzen da. Espetxe Instituzioa Barne Ministerioan dago, eta, beraz, dudarik ez, politikako parte da. Horrek ez du esan nahi haren erabakiak zuzenbide estatuaren aurkakoak direnik. Baina eztabaida daitezke, eta kontua da prozesu justu baterako bermeak dauden. Badaude.

Legezko bidea betetzen badute, «gizarteratzerako» onuragarria izan al daiteke presoak Euskal Herriko kartzeletan egotea?

Ez lukete izango kartzelatik kanpoko euren erreferentziazko alderdiak izandako gizarteratze desberdina. Sorturen eta presoen arteko harremana oinarrizkoa da zigor betetzeetan helburu konstituzionalak konpli daitezen. Etxera itzultzeko planteamendua duten presoen eta Sorturen estatutuen artean desadostasunik ez badago, pausoa emango da.

Zer behar da oso larri gaixorik dauden presoak aske geratzeko? Eta 70 urtetik gorakoak?

Gaixotasun sendaezinak dituztenek beste edozein zigorturen egoera juridiko berbera dute baldintzapeko askatasunari buruz. Legezko bidea segitu behar dute. 70 urtetik gorako presoak hirugarren graduan sartzeko eta, beraz, baldintzapeko askatasuna izateko, ez da beharrezkoa zigorraren hiru laurdenak beteta egotea. Ondorioz, adinak baldintza malgutzen die, baina preso horiek ere legearen bidea jarraitu behar dute, banakako tratamenduarekin.

Iñigo Iruinek esan izan du 7/2003 legea «salbuespenekoa» dela, presoari eragozpen ugari jarri diotelako onuretarako. Ados?

Iruinek legelari modura aipatutako edozein kalifikatibori atxiki egingo natzaio, euskal legelaririk onenetakoa baita. 1979tik 2003ra arte zigorren kudeaketarako eredu bat egon zen, eta 2003an terrorismo delituen zigorretarako aurreko eredura itzuli zen, baina horrek ez du esan nahi eredua konstituzioaren aurkakoa denik. Batzuk ez gara 2003ko legearen aldekoak. Zergatik hautsi zuten eredua? Espainiako gizartearen eta ordezkaritza politikoaren zati bati onartezina iruditzen zitzaion delitu asko eta larriengatik zigortutako pertsona batek kartzelan 30 urte baino gutxiago betetzea. 1979ko legeak ahalbidetzen zuen hori; 30 urtekoa zen gehienezko zigorra. 2003ko legearekin, ezinegon sozial bati modu populista batean aurre eginez, 40 urtera igo zen gehienezko zigorra, eta gutxieneko zigorra luzatzeko modua ere aplikatu zuten. Ikusi beharko litzateke etorkizunerako balio duen.

Bizi guztiko zigortzat jotako kasuak berrikusi beharko al lirateke Espainiako Estatuan?

Aitortzen dut egun ez direla berrikusten, baina espetxe administrazioak alda dezake. Zuzenbidea interpretatzean epaileek justiziako emaitza bat bilatu behar dute. Errazagoa izango da hori gertatzea presoak laguntzen badu legezko bide bat egiten eta ETA deseginda badago. Zuzenbidea lengoaia bat da, eta klabeek esangura bat ematen diote. Presoek benetan uzten badiote ETAko kide izateari, klabe horrek eragina izango du.

Justiziak nola frogatu dezake preso bat ETAkoa den edo ez?

Lehen aipatu dugu binkulazioari buruzkoa.

Espainiako Estatuan zenbatu beharko al lirateke preso batek beste herrialde batean betetako zigor urteak? 50en bat euskal presori eragingo lieke neurriak.

Europako zuzentarau batek dio baietz, zenbatu behar direla. Espainiako Gobernuak zuzentarau hori Kongresura eraman zuen, PPk gehiengo osoa zeukan, eta baztertu egin zuen. Nire ustez, ez zen izan interpretazio logikoa. Oso Europa zalea naiz, Europak justizia sistema bat du, eta kasu horretan ez da aitortzen sistema hori. Uste dut Europako Justizia Auzitegian jorratuko dela gaia, eta nahiko nuke esatea Espainiak egindako transposizioa zuzentarauaren kontrakoa izan zela.

Parot II bat gerta al daiteke?

Aukera handiak daude gertatzeko.

Espetxe politika desberdin baterako lanabes eta aldaketa batzuk beharko lirateke. Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak behar al dute kartzeletako eskumena?

Bai. Oso garrantzitsua iruditzen zait. Gainera, estatutuan jasota dago, eta konstituzioaren aurkakoa litzateke ez banengo ados. Jaurlaritzako Bizikidetza Idazkaritza ahalegintzen ari da. Dokumentu landuak eta ondo pentsatuak dira harenak, eta erabilgarriak izango dira.

Ba al daude baldintzak espetxe eskumena jasotzeko?

Lege aldetik, denak. Politikoak? Gai honetan behin soilik egin dut lan, 1990eko hamarkadako legealdi batean, eta Jaurlaritzak ez zuen interes handirik eskumenean.

Euskal presoen eskaerak aztertzeko Espetxe Zaintzako Epaitegiak non behar luke, tokiko lurraldean ala, egun bezala, Espainiako Auzitegi Nazionalean?

1990eko hamarkada bukaerara arte EAEko Auzitegi Nagusiko Espetxe Zaintzako epaileak terrorismo delituetako eskumena zuen, eta gero Auzitegi Nazionalak hartu zuen ardura. Presoak Zaballara eramango balituzte —badago tokia—, orduan haien kasuetarako-eta hemen Espetxe Zaintzako Epaitegia sortu beharko litzateke.

Esanda zaude Espetxe Instituzioak Justizia Ministerioan egon behar duela, eta ez, 1996tik bezala, Barne Ministerioan.

Konstituziora hobeto egokitzen da hori. Epaileak, epaitzeaz gain, zigorra exekutatzeko erantzukizuna du, eta, beraz, zigorra betetzeko kudeaketaren ardurak Justizia Ministerioan egon behar du.

ETAren jarduerarik gabeko aldi berri batean gaude. Zer funtzio bete behar du hor Justiziak?

Aldi berria da, ETAren mehatxurik ez duelako jadanik gizartearen parte handi batek. Askatasun aldi berri bat da. Epaileak beti ezagutu behar du inguru soziala, eta kontuan hartzen du askatasun egoera dagoen ala ez bere erabakia justiziara gertura dadin. ETAk jarduera uzteak eraginik izan dezakeen Justizian? Zigor Kodean aurreikusita dago kontuan hartzea erakunde terroristaren eboluzioa araua ezartzeko. Epaileen lana, ordea, ez da hain heroikoa ere.

«ETArekin lotutako gai denak orain normaltasunez jorratu behar dira», zenioen urte hasieran.

Askatasuna ez baldin badago kolpatua, normaltasun egoera bat dago. Justizia ia burka baten atzean egin izan dugu.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Hiru herritarretik bik onesten dute ikasleen euskalduntzea bermatzea

Jon O. Urain

Naziometroaren neurketaren arabera, «erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen» dien estatua da lurralde antolaketarako lehen aukera (%31,5). Eskola publikoak jaso du baloraziorik onena
Gonzalo Boye pantailan eta Oihana Goiriena eskuinean. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Pablo Gonzalez, lau hilabete inkomunikatuta

Iñaut Matauko Rada

Kazetariaren bikotekideak uste du Espainiak «lan gutxi» egin duela. Gonzalezen familiak bi eskutitz bakarrik jaso ditu espetxeratu zutenetik
Buruntza Mendiko gurutze frankista bota dute

Epaileak deklaratzera deitu du Ernairen legezko ordezkaria, Buruntzako gurutzearen eraisketagatik

Berria

Gazte antolakundeak bere gain hartu zuen ikur frankista hori bota izana. Espainiako Abokatu Kristauen Fundazioak jarri zuen haien aurkako salaketa.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.