Albistea entzun

Katalunia. ANALISIA

Errepublika aldarrikatzeko ordua

Urriaren 10ean independentzia deklarazioa itxoiten ari ziren herritarrak, Bartzelonan. Bihar berriz elkartzera deitu ditu ANCk, 12:00etan.
Urriaren 10ean independentzia deklarazioa itxoiten ari ziren herritarrak, Bartzelonan. Bihar berriz elkartzera deitu ditu ANCk, 12:00etan. TONI ALBIR / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Mikel P. Ansa -

2017ko urriak 26

Tentsioak eta eztabaidak goreneko gradura iritsi dira Katalunian. Independentzia deklarazioa ez egiteko presioak inoiz baino handiagoak dira kanpoan, eta baita barruan ere. Analisi hau bukatzeko orduan, presazko bilera bat egiten ari dira Kataluniako Gobernuako kideak Bartzelonan. Baina, aukerei erreparatuta, eta behin honaino ailegatuta, zer aukera ditu Generalitateak atzera egiteko? Ezer gertatu ez balitz bezala egin, eta hauteskunde autonomikoak antolatzea litzateke modu bakarra. Horrek ere ez du bermatzen, ordea, 155. artikuluaren ezarpena gelditzea. Eta geldituko balu eta bizpahiru hilabete barru hauteskundeak egingo balira ere, zer? Independentistek —aurkezteko aukerarik izango balute, ilegalizatuko ez balituzte— berriro irabaziko lukete, eta zer egingo luke Espainiako Gobernuak orduan? Bukle infinituaren egoera da, eta hauteskundeak egiteko eskatzen ari direnek ez dute horrentzako erantzunik. CUPek ohartarazi du egunotan: prozesuaren heriotza agiria sinatzea litzateke hauteskundeak antolatzea.

Kalkulu horiek guztiak mahaiaren gainean daude. Baina Puigdemontek jakinarazi du azkenean ez dela Senatura joango, eta egutegia argitu da gaur: gaur, 17:00etan, Kataluniako Parlamentuaren bilera hasiko da, eta bihar jarraituko du. Ematen du —azken orduko telefono deirik ez baldin bada, urriaren 10ean bezala— independentzia deklarazioa indarrean jarriko duela Kataluniak bihar, Errepublika Katalana aldarrikatuko duela, justu Espainiako Senatuak 155. artikuluari baiezkoa emango dion ia momentu berean —12:00etan espero da bozketa hori, eta ANCk 12:00etan deitu deitu herritarrak—. Junts Pel Siko diputatuak, CUPekoak, ERCko buru nagusiak, ANC... denak ari zaizkio Puigdemonti eskatzen independentzia deklaratzeko. Izatekotan, PDECat barruan soilik gelditzen da zalantzaren bat ordu honetan, eta azken egunetan jasotako presio zaparrada ikaragarria izan bada ere, itxura du deklarazioa egitea beste aukerarik ez duela independentismoak. Izan ere, independentzia deklarazioa indarrean jartzearen aldekoek orain dute aukera eta modua, inoiz izatekotan; orain izango da, edo ez da inoiz izango. Autogobernua galtzeko arriskuak ireki die deklarazioa egiteko aukera.

Nazioartean jokatzen da partida

Independentista katalanek ongi ulertu dute Espainiako Erreinuarekin ez dagoela negoziatzerik. Horregatik iritsi dira muturrera, azken mugara: erreferendum bat behartzera eta, legez kontra bada ere, egitera, eta emaitzak betearazteko konpromisoa hartzera. Espainia muga-mugaraino eraman dute, eta erantzuna gogorra izan da: egurra, kartzela, mehatxuak, irainak, eta autogobernua kentzea. Horregatik, urriaren 2az geroztik, Katalunia ez da Espainiako ligan jokatzen ari, nazioartekoan baizik. Espainia negoziatzera behartzea ezinezkoa baldin bada, aurrera egitea beste aukerarik ez dutelako. Eta, aurrera egitekotan, independentzia deklaratzeko ahalik eta baldintza egokienak lortu behar zituztelako nazioartekoaren begietara.

Urriaren 1ean erreferenduma egitea lortu zuten, bai, baina emaitzak —errepresioarengatik, parte hartzearengatik, legez kontra aritzeagatik...— ez dira homologagarriak: zaila da nazioarteak galdeketa baten emaitzak onartzea, estatuak aitortzen ez baditu. Zerbait gehiago behar zuten independentistek. Indar armatu batzuen egun bateko indarkeria ere ez da nahikoa arrazoi herrialde batek independentzia deklaratzeko; eta bi independentista kartzelara sartzea ere ez. Mundua gerraz eta preso politikoz betea dago, eta horrek ez ditu nazioarteko harremanak iraultzen. Zerbait gehiago behar zuten independentistek.

Independentzia deklarazioa airean uztea eta negoziaziorako eskaintza bat egitea, aldiz, eta betiere nazioarteari begira, lagungarri suertatu zaie independentistei. Madrilek negoziatzeko borondaterik ez duela erakusteko balio izan die. Eta 155. artikuluaren ezarpenak, azkenean, argudio funtsezko bat eman die. Nazioarteko legediaren arabera, nork bere burua gobernatzea eskubide bat da; autodeterminazioa esaten zaio. Gaur egun, eztabaidak eztabaida, eskubide hori ius cogens da: derogatu ezin den arau bat, besteen gainetik dagoena. Alegia: berdin dio Espainiako Konstituzioak zer dioen autodeterminazioari buruz eta erreferendumei buruz, eskubideak dira, unibertsalak, edozein baldintzatan errespetatu beharrekoak. Eztabaida juridikoa, ordea, konplikatu egiten da hortik aurrera: nazioartean ulertzen da Espainiako autonomien estatuak Kataluniari eta beste erkidegoei ematen dizkiela bere buruak gobernatzeko tresnak eta errespetatzen dituela herritarren eskubideak, eta Espainiako Konstituzioa eta haren mendeko legeak gorputz juridiko errespetagarri bat direla, pertsonen eskubideak urratzen ez dituztenak: zuzenbide estatu homologatu bat da Espainia. Horregatik, nazioarteko komunitateak Kataluniako Errepublika onartzeko modu bakarrenetako bat zen erakustea Espainiako Erreinuak urratu egiten duela eskubide hori, ez diela uzten katalanei beren burua gobernatzen. Eta Espainiako Gobernuak, 155arekin, argudio ezin hobea eman du independentzia deklarazioa indarrean jartzeko, falta zitzaien zerbait hori eman die: Kataluniako instituzioak Madrilgo ministroen aginduetara jartzeak erakusten du Espainiak ez diela beren burua gobernatzen utziko katalanei.

Independentzia, orain ala inoiz ez

Eta hori argudio juridiko bat izan liteke nazioarteko komunitatearen eta justiziaren aurrean: remedial secession. Alegia, agerikoa denean estatu batek bere mendeko gutxiengoen autodeterminazio eta autogobernu eskubideak edo oinarrizko eskubideak urratzen dituela, sezesioa erremedio bat dela, konponbide bakarra. Raul Romevak garbi adierazi zuen ideia hori, igande honetan: «Independentzia deklaratzea ez da aukera bat, behar erabateko bat da bizirauteko». Irakur bedi horrela: Kataluniak ez du independentzia deklaratzea beste erremediorik —Oriol Junquerasek ere horrelaxe esan zuen atzo—, bere herritarren eskubideak defenditzeko, bere burua gobernatzeko eskubidea defenditzeko. Nazioarteari begira falta zitzaizkion argudioak eskuratu ditu Generalitateak azkeneko bi aste hauetan, eta orain independentzia deklaratzea beste aukerarik ez duela erakutsi dio nazioarteari —diferentziak handiak dira, baina remedial secession argudioa erabili zuten Kosovoko auzian—.

Larunbatetik aurrera, Kataluniako Gobernuko agintariak kargugabetuko ditu Espainiako Gobernuak, ordezkoak izendatuko ditu, eta administrazioaren kontrola hartzen ahaleginduko da. Horrek intsumisio eta desobedientzia egoera batean sartuko luke Katalunia, eta, gainera, ahalegindu beharko luke lurraldearen kontrola hartzen, ogasun berria abiatzen, Espainiaren zorra negoziatzen, errepublikaren finantzabideak lotzen, Kataluniako Justizia Auzitegi Goren berriaren karguak izendatzen, Kataluniako Errepublikaren Konstituzioa idazteko prozesuari ekiten... Legalitate borroka bat izango litzateke, ezegonkortasun politiko eta ekonomiko izugarria ekar dezakeena Kataluniara bezala Espainiara ere, eta, ondorioz, baita Europara ere. Independentzia deklarazioak, gainera, munduko herrialdeak posizioa hartzera behartuko lituzke, eta gatazka nazioarteko taula gainean jarriko luke ezinbestean. A priori, kanpoko esku hartze bat behartzeko modu bakarretakoa izango litzateke, eta agertoki horrek nazioartearen esku jarriko luke gatazkaren azken-azken konponbidea.

Ezusteko konponbide irudimentsuak asmatzen iaioak izan dira independentista katalanak azkenaldian, baina asmakizunetarako tartea estutzen ari zaie. Zirt edo zart egiteko garaia heldu zaio Kataluniari.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Gizon bat tabberna bateko ataria garbitzen, Vienan, iazko azaroko itxialdiaren hasieran. / ©CHRISTIAN BRUNA, EFE

Otsailetik aurrera, Austriak 3.600 eurorainoko isuna jarriko die txertatuta ez daudenei

Arantxa Elizegi Egilegor

Parlamentuak gaur bozkatuko du lege proposamena. Otsailaren 1etik aurrera, txertatzera derrigortuta egongo dira 18 urtetik gorako herritarrak.

Ratzinger, 2020ko ekainean Regensburgen (Alemania) ©PHILIPP GUELLAND / EFE

Municheko artzapezpiku zela abusuen aurka ezer egin ez izana egotzi diote aita santu emerituari

Arantxa Elizegi Egilegor-Igor Susaeta

Joseph Ratzingerrek lau sexu abusuren berri izan zuen, artzapezpiku zela. Abokatu talde batek egin du ikerketa, artzapezpikutzak berak eskatuta. Gerraostetik 2019ra arte salatutako abusuak jasotzen dira bertan. Marx Municheko kardinalak nabarmendu du Elizak ez dituela serio hartu izan sexu abusuak.

Kataluniako prozesu independentista sustatzeagatik Espainiako Auzitegi Gorenak espetxeratutako bederatzi buruzagi katalanetako zazpi, iazko ekainean, espetxetik irteten. ©Qique Garcia, EFE

Indultuen kontrako helegiteak bertan behera utzi ditu Espainiako Auzitegi Gorenak

Gorka Berasategi Otamendi

PPk, Ciudadanosek eta Voxek errekurtsoa jarri zioten buruzagi independentista katalanak aske uzteko neurriari, baina auzitegiak ebatzi du ez dutela horretarako gaitasunik.

 ©ANGEL MADINA G. / EFE

«Deskolonizazioaz ari ote garen argitu behar du NBEk»

Arantxa Elizegi Egilegor

«Nazioartearen babespean» ezkutatzea leporatu dio Arabik Espainiari. Polisarioko kidearen esanetan, Madrilek «erantzukizun politiko eta juridikoa» du gatazkan.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.