Noiz sortua: 2018-06-24 00:30:00

HIZKUNTZA GUTXITUETAKO HEDABIDEAK (IX)

Mugarri bat Latinoamerikan

Maputxe herriak mapuzugun hutsean argitaratzen den lehen hedabidea sortu berri du Txilen: 'Purum Llemay' aldizkaria. Herritik sortua da, eta herriarentzat izatea dute xede.
Bi herritar, <em>Purum Llemay</em> aldizkari maputxea irakurtzen.
Bi herritar, Purum Llemay aldizkari maputxea irakurtzen. PURUM LLEMAY Tamaina handiagoan ikusi

Urtzi Urkizu -

2018ko ekainak 24
Latinoamerikako herri indigenetan badira hainbat paperezko argitalpen, baina kasu gehienetan gaztelaniazko itzulpenak ageri dira orrialdeetan. Maiatzaren 15ean, Txilen, mapuzugun hizkuntzan argitaratutako lehen aldizkaria kaleratu zen: Purum Llemay. Maputxeen hizkuntzan daude testu guztiak, eta, alde horretatik, Latinoamerikan mugarri bat izan daitekeela iruditzen zaio Elizabeth Nuñez aldizkariko zuzendariari: «Latinoamerikan ez zegoen ama hizkuntzan huts-hutsean idatzitako hedabiderik, gaztelaniazko itzulpenik gabe. Horregatik, aldizkariaren sorrera garrantzitsua izan daiteke beste herrialde batzuentzat ere».

Txileko Santiago, Temuco, Concepcion eta Valparaiso hirietan hasi dira aldizkaria banatzen eta saltzen. «Eskala txikian ari gara banaketa egiten, oraingoz. Kontuan izan behar da maputxeen %80 Santiagon eta hiri handietan bizi direla».

Mapuzugun hizkuntzarentzat aldizkaria sortzea funtsezkoa izan daitekeela uste du Nuñezek: «Komunikabideak kontrolatzen dituztenek ideiak ere kontrolatzen dituzte. Guri hizkuntza ikusaraztea axola zaigu. Itzul diezaiotela hizkuntzari zuen estatusa eta balioa, lurralde maputxean egin zuten inbasioaren aurreko egoeraren parera irits dadin. Horretarako, oso garrantzitsua da mapuzugun hizkuntzan komunikabide gehiago egotea. Modu bat baita informatzeko, hezteko, eta neologismoak, kontzeptuak eta hitzak zabaltzeko».

Hamar langilerekin abiatu da proiektua. Pixkanaka-pixkanaka, mapuzugunen idazten duten herritarren kolaborazioak jaso nahiko lituzkete. Aldizkaria hilabetekaria izango da, baina Nuñezek ohartarazi du hasiberriak direla. «Maiztasuna ez daukagu erabat finkatuta; joango gara ikusten».

Finantzaketarako, bestalde, zozketa bat antolatu zuten aurreneko zenbakia atera ahal izateko. «Bigarren zenbakirako, aurrenekoaren salmentetako dirua erabili dugu. Hizkuntza maite duten herritarrek jarritako diruari esker ari gara aurrera egiten», azaldu du aldizkariko zuzendariak.

Edukiei dagokienez, maputxeen lurraldeetako interes orokorreko gaiak lantzen dituzte. «Albiste batzuk Argentinako La Platatik ere bidaltzen dizkigute. Gure lurraldeetan gertatzen diren gaiak landu nahi ditugu, maputxeei eragiten dietenak zein maputxeak ez direnei ere eragiten dietenak», gaineratu du Nuñezek.

Proiektuaren sustatzaileek lehen unetik nabarmendu dute hizkuntza gizartean bistarazteko beharra dagoela. Maputxeen hizkuntza irakasten eta sustatzen ari diren lagun talde bat bildu zen horretarako. Eta aldizkaria tresna baliagarritzat dute orain.

Internet, hurrengo pausoa

Nuñezek, bestetik, ohartarazi du mapuzugunaren egoera zaila dela: «Galtzeko mehatxupean dago». Maputxeen komunitateko %30 dira hizkuntza hitz egiteko gai. «Araucania eskualdean ez da ofiziala, eta ikastetxeetan ez du estatusik. Ikasleen %15 baino gehiago maputxeak badira, ikastetxean astean bi orduz irakasten dute mapuzunguz. Baina ez gehiago». Nuñez kexu da ikastetxeetan ez dutela lehentasuntzat hartzen mapuzungua irakastea.

Badira, bestalde, irrati komunitario batzuk mapuzunguz emititzen dutenak, baina ez soilik maputxeen hizkuntzan. Horietan gaztelaniak presentzia handiagoa izan ohi du.

Aurrera begira, Nuñezek nabarmendu du aldizkariaren ikusgarritasuna handitu nahi dutela. «Webgune bat sortzeko asmoa dugu, eta nahiko genuke bertan herritarrek albisteak mapuzugun hizkuntzan irakurri eta entzun ahal izatea. Txilen pertsona asko daude inoiz ez dutenak maputxeen hizkuntza entzun».

Aldizkariko zuzendariak, bestetik, esan du Txilen aberatsek kontrolatzen dituztela komunikabideak. «Purum Llemay aldizkaria urrun dago haiengandik. Gure kazetaritza herriarena da, eta herriarentzat egina. Gure ildo editoriala sentsazionalismotik urruti dago, eta saiatzen gara eduki sexistak ez ateratzen». Gogoratu du aldizkari eta egunkari askok emakumeen gorputzak erabiltzen dituztela gehiago saltzeko.

Albiste gehiago

Apirilaren 1ean eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 9.358 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda, administrazioen arabera. 501 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 2.134 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Pankarta bat, Biboko Zapikaleetan. ©Marisol Ramirez / Foku

500 hildakoen langa gainditu du izurriak Euskal Herrian

Berria

Dagoeneko 501 pertsona hil ditu gaitzak. Hego Euskal Herrian 9.335 kasu diagnostikatu dituzte. Sindikatuek gutun bat bidali diote Denis Itxaso Madrilek EAEn duen ordezkariari, besteak beste zentralizazioa bertan behera uzteko eskatzeko, eta Maddalen Iriartek mahai bat eratu nahi du erabakiak hartzeko

1983ko abuztuan, Busturian, uholdeetan. ©BERRIA

Zer egin krisi bati aurre egiteko?

Enekoitz Esnaola

Jaurlaritzako eta Nafarroako lehendakariek, euskal gatazkako indarkeriaz gain, zenbait garai sozial gogor ere bizi izan dituzte 40 urteotan: uholdeak, sute eta istripu larriak, krisi ekonomikoak... Carlos Garaikoetxeak, Jose Antonio Ardanzak, Patxi Lopezek eta Uxue Barkosek lehendakari gisara bizi izan zituzten krisietan izandako esperientziak kontatu dizkiote BERRIAri. Garrantzia eman diote gertutasuna eta sentsibilitatea izateari, baita neurriak hartzeari ere.

Gurutzetako ospitaleko sarrera, ostiralean. ©Aritz Loiola / Foku

Erietxeetako «presioa jaisten» ari da, Jaurlaritzaren arabera

Irati Urdalleta Lete

Azken orduetan 44 lagun hil dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Mikel Sanchezek esan du orain arteko igoerarik handiena dela, baina aurreko asteetan okertutako sintomen ondorioa dela.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Zuri esker eskaintzen dugu, BERRIAlagun, baliozko informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun

Izan zaitez BERRIAlaguna