Noiz sortua: 2018-06-03 00:30:00

HIZKUNTZA GUTXITUETAKO HEDABIDEAK (VI)

Estereotipoak apurtuz

Maia hizkuntzak hiztunak galdu ditu azkeneko urteetan. Yuuyum irratiak egoerari buelta eman nahi dio. Internet bidez emititzen dute, eta Mexikoko eta AEBetako entzuleen mezu ugari jasotzen dituzte.
Elisa Chavarrea Chim esatariak <em>Jaalk'ab Tuukul</em> literatur saioa egiten du Yuuyum irrati maian.
Elisa Chavarrea Chim esatariak Jaalk'ab Tuukul literatur saioa egiten du Yuuyum irrati maian. YUUYUM Tamaina handiagoan ikusi

Urtzi Urkizu -

2018ko ekainak 3
Gure hizkuntzan egin dezakeguna eramaten dugu irratira: informatu, kantatu, entzun, protesta egin, seinalatu, hausnartu eta batu». Hala dio Yazmin Novelok, Yuuyum irratiko esatariak —irratiaren ekoizpen lanetaz ere arduratzen da—. Maiaz emititzen du irratiak, Meridatik (Yucatan, Mexiko). 2016ko otsailaren 22an hasi zituzten emankizunak, eta Novelok nabarmendu du herritar askoren borondateari esker ari direla aurrera egiten. «Irratian parte hartzen dugunok ez dugu soldatarik jasotzen. Horren eraginez, batetik, askoren batuketa da irratiaren emaitza. Baina, bestetik, zailtasunak ditugu aurrera egiteko, irratian ari garenok ezin diogulako proiektuari nahi adina denbora eskaini», gaineratu du.

Irratiak Internet bidez baino ez du emititzen. Programa gehienak astelehenean egiten dituzte, 17:00etatik 22:00etara —gero, entzuleen eskura izaten dira www.yuuyum.org webgunean—. Kan Maaya irratsaioan, Mirna Canul eta Tere Pool esatariek maieraz ikasteko eskola praktikoak ematen dituzte astero; maia herriaren pertsonaia garrantzitsuen inguruko irrati-nobela bat egiten dute; Guadalupe Chan kazetariaren esku gelditzen da asteroko albistegia; Elisa Chavarreak, berriz, literatura maiari buruzko Jaalk'ab tuukul saioa egiten du; Novelok eta Socorro Cauichek xKumalo'ob saioa gidatzen dute —askotariko gaiak lantzen dituzte ikuspegi feministatik—; eta Jose Icek, Orlando Balamek eta Betty Gomezek idazle maien testuak errezitatzen dituzte Ki'ichkelem T'aan saioan. Saio hori eta maia ikasteko programa elebidunak dira, eta gainontzeko guztiak maia hutsean egiten dituzte.

«Hizkuntza ikusarazteko»

Novelok nabarmendu du irratia kolektibo bat dela eta ez dutela egitura hierarkikorik. «Lanak banatu ditugu, baina saiatu gara partaide bakoitza bere lan erritmora egokitu dadila eta bere interes profesionalen arabera har ditzala betebeharrak».

Yuuyum irratiko partaideak pozik daude, gizartean erantzun ona izaten ari direlako. «Ez gara bakarrik maia hiztunentzat ari, eta ez ditugu soilik Mexikotik jasotzen mezuak. AEBetan bizi diren maiek entzuten gaituzte: Portlanden, San Frantziskon, Los Angelesen, Seattelen eta Arizonan. Hartzaileentzat, Yuuyum irratia entzutea haien sustraiekin berriro konektatzea bezala da», azaldu du Novelok. Irratiak orri bat du Facebooken, eta entzuleek iruzkin asko idazten dituzte. «Motibatzailea da, erakusten digulako entzuleak adi daudela».

Gaineratu du irratiko denek argi dutela zeintzuk diren irratiaren helburuak: «Gure hizkuntza ikusarazteko tresna izatea, erabilerarako espazio bat sortzea, eta maia izatearen estereotipoen aurka rol aglutinatzailea jokatzea». Irratiko partaideen artean, bestalde, hainbat jatorri eta ogibidekoak daude. «Maia herria pobrea eta itxaropenik gabekoa delako ideia zabaldua hankaz gora jartzen du horrek», dio esatariak.

Helburuen artean, berriz, orain arteko kolektiboa figura juridiko egonkortu bihurtzea dute.

Albiste gehiago

Martxoaren 30ean eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 8.225 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda, administrazioen arabera. 400 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 1.807 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Lantegiak itxita, Basaurin. ©Marisol Ramirez / Foku

Kutsatzeko kezka dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleen bi herenek

Berria

Espainiako Gobernuak atzo onartutako dekretua indarrean da, eta funtsezkoak ez diren jardueretan aritzen diren langileek etxean geratu beharko dute gaurtik aurrera. Urkullu ez dator bat neurri horrekin, ezta patronala ere. Txibitek, Europara begira, Sanchez babestu du, eta onartu du egoera «oso konplexua» dela, baina uste du hobe litzatekeela jarduera ekonomikoa ez geratzea eta erabaki hori malgutzea.

Sidenor enpresako langileak jarduera eteteko eskatzen, aurreko astean. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Jaurlaritzak letra txikiari heldu nahi dio gutxieneko jarduera bati eusteko

Xabier Martin

Madrilen azalpen gehiagoren zain dago, baimena nahi duelako enpresei isunik jar ez diezaieten

Ospitale bateko larrialdietako sarrera ©Jon Urbe / Foku

Koronabirusa zuten 400 pertsona hil dira Euskal Herrian, eta 8.225 pertsona kutsatu

Irati Urdalleta Lete

50 pertsona hil dira atzotik, eta 452 pertsona gehiagori atzeman diete birusa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna