Ezarian

Azafraia, urre gorria

X. Martin -

2011ko otsailak 6
Munduko espeziarik garestientzat jo daiteke azafraia eta, beraz, munduko elikaigairik garestientzat —kiloa 1.100 eta 11.000 euro artean saltzen da—. Mundu zabaleko herrialde eta kultura anitzetan baliatu izan dute historiaren joan-etorrian, dela medikuntzan, dela kosmetikan, lurrinak egiteko eta gastronomian. Duela 3.000 urte hasi zen ereiten, nahiz eta askoz lehenago ezagutu eta erabili.

Crocus familiako loreen estigmetatik lortzen da espezie gorria, urre gorria askorentzat. Banilla baino bost aldiz garestiagoa da, eta kardamomoa baino 30 aldiz garestiagoa. Kilo bat azafrai lortzeko 185.000 eta 285.000 arrosa bildu behar dira. 45 gramo azafrai lortzeko futbol zelai oso bat lore bildu behar da. Urri aldera jasotzen dira Iberiar Penintsulan, beti goizaldeko orduetan, loreak 15 bat zentimetroko altuera dutenean. Zapore mikatza dauka, belar onduarena gogoratzen du batzuetan. Bildu ondoren, pizarrak kendu eta lehortu egiten da. Azkenean, hasierako pisuaren %20 baino ez zaio geratzen. Ezaugarri guztiak bere horretan dauzkala ontziratzen dute. Hor dago azafraiaren indarra: zapore sotil baino iraunkorrean. Izpitxo bat erabilita, platerak goitik behera alda daitezke gastronomian. Kolorea nahiz zaporea gehitzen die eltzeei. Arrozari (paellari) izpitxo bat gehituz gero, edonork ikusiko du aldea.

Historia pixka bat

Aro klasikoan etengabe azaltzen da azafraia, bai Grezian bai Erroman. Azafraiaren bilketa margoturik azaltzen da antzinako Kretan, esaterako. Greziarren elezaharrek Siliziatik azafrai sortak ekartzen zituzten itsas gizon ausarten istorioak aipatzen dituzte. Dena den, historiaurrean ere baliatzen zuten: azafrai pigmentuarekin egindako margo piktorikoak daude gaur egungo Iraken. Sumerioek ere erabili zuten pozima magikoetan eta sendabelar gisa. Antzinako Pertsian, halaber, erein egin zuten Isfahan eta Derdenan, X. mendean. Orduko zenbait alfonbratan azafrai hariak aurkitu dituzte, hainbat hilobitan. Horrez gain, betidanik espezia preziatua izan denez, haren salerosketak bidaiarien ekina hauspotu zuen antzinatasunean.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna