Literatura. Pasarte hautatua. Carlos Fuentes

'Artemio Cruzen heriotza'

Berria -

2013ko maiatzak 26
Ni esnatu egiten naiz... Gauza hotz horrek zakila ukitzean, esnatu egiten naiz. Ez nekien nahi gabe ere batzuetan txiza egin zitekeenik. Begiak itxita nago. Berbots hurbilenak ez dira aditzen. Begiak zabaltzen baditut, adituko ote ditut?... Baina betazalak astun dauzkat: berun zati bi, kobre zatiak mihian, mailuak belarrietan eta... eta zilar ugertu antzekoa arnasan. Dena ere metalezkoa. Minerala ostera ere. Konturatu gabe, txiza egiten dut. Beharbada —konortegabeturik egon naiz, gogoratzen dut aztoraturik—, jan egingo nuen ordu horietan neu konturatu gabe. Izan ere, artean egun-argia urratzen hasi baino ez zela, eskua luzatu eta —orduan ere, konturatu gabe— telefonoa lurrera bota dut, eta ohean ahuspez geratu naiz, besoak zintzilik: inurridura eskumuturreko zainetan. Orain esnatu egiten naiz, baina ez ditut begiak zabaldu nahi. Nahi ez dudan arren: zerbaitek dir-dir egiten dit, tematsu, aurpegi inguruan. Joan-etorri eroan dabiltzan argi beltz eta zirkulu urdinen eitea du betazal itxi hauen beste aldean dagoen dena delako horrek. Uzkurtzen ditut aurpegiko giharrak, zabaltzen dut eskuineko begia, eta hara hor, emakume-poltsa bateko beira-inkrustazioetan islatuta. Horixe naiz Ni. Horixe naiz. Hazpegiak beirako lauki desberdinek zatitutako agure hori naiz. Begi hori naiz. Begi hori naiz. Metatua, aspaldikoa, ahaztua, beti oraingoa den sumin baten zuztarrek zeharkaturiko begi hori naiz. Betazal arteko begi handitu eta berde hori naiz. Betazalak. Betazalak. Betazal koipetsuak. Sudur hori naiz. Sudur hori. Sudur hori. Kakoduna. Sudurzulo zabalekoa. Masail horiek naiz. Masailak. Bizar urdindua hazten den lekua. Hazi. Muzina. Muzina. Muzina. Zahartzaroarekin edota oinazearekin zerikusirik ez duen muzin hori naiz. Muzin bat. Tabakoak belzturiko letaginez. Tabakoa. Tabakoa. Nire hatsaren lurrunlurrunlurrunak kristalak lausotzen ditu eta esku batek poltsa erretiratzen du gau-mahaitik.

— Mediku jauna, begira: itxurak egiten ari da...

— Cruz jauna...

— Heriotzako orduan ere iruzur egin behar guri honek!

NOBELA (HASIERA)

Itzultzailea: Zuriñe Goti Artabe.

Jatorrizko hizkuntza: gaztelania.

Jatorrizko izenburua: 'La muerte de Artemio Cruz'.

Argitalpena: Ibaizabal (Literatura Unibertsala bilduma), 2002.

Azalpena: Joan den maiatzaren 15ean bete zen urtebete Carlos Fuentes idazlea hil zela (Panama, 1928-Mexiko Hiria, 2012). «XX. mendean haragitutako errenazimentu garaiko espiritu bat» izan zela esanez gogoratu dute azken egunotan Mexiko Hirian haren omenez egin dituzten ekitaldi ugarietan. Artemio Cruzen heriotza da Carlos Fuentesen eleberrien artean euskaratuta dagoen bakarra. Jatorrizkoa 1962koa da.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna