<![CDATA[Hodei Iruretagoiena | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 24 Oct 2017 02:26:41 +0200 hourly 1 <![CDATA[Hodei Iruretagoiena | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Estrategia konpartitu bat behar da, errealista baina eraldatzailea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1761/005/001/2017-09-02/estrategia_konpartitu_bat_behar_da_errealista_baina_eraldatzailea.htm Sat, 02 Sep 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1761/005/001/2017-09-02/estrategia_konpartitu_bat_behar_da_errealista_baina_eraldatzailea.htm Gobernantza irekia eta lankidetzazkoa: Etorkizuna Eraikiz kasua izeneko EHUko uda ikastaroa, eta Barandiaranek zuzenduko du.

Gobernantza irekia eta lankidetzazkoa. Zergatik behar hori?

Gobernantza eredu berri baten premia dago, bereziki Mendebaldeko herri aurreratuetan. Eta, noski, horrek bete-betean harrapatzen ditu Euskal Herria eta Gipuzkoa. Sarri esan izan dugu: globalizazioaren testuinguruan, egitura eta kultura politikoak izugarri aldatzen ari dira. Ondorioz, ezinbestean, egitura politikoek egokitu egin behar dute garai berrietara. Oro har, herritarrak urruti daude sistema politikotik.

Eta Etorkizuna Eraikiz, zer da?

Etorkizunaz hausnartzeko gune bat, baina baita esperimentatzeko ere. Gure agenda politikoa nahiko zaharkitua geratu da, eta eztabaida berriei heldu behar diegu: dibertsitatea, kontziliazioa, enpresetako eraldaketak, klima aldaketa... Horri heldu nahi diogu. Gipuzkoako Foru Aldundiak apustu estrategiko garbia egin du gobernantza eredu horretan.

Eredu horren zertzelada batzuk eman ditzakezu?

Etorkizuna Eraikiz iaz jarri zen martxan; beraz, eskuartean gauzak badauzkagu. Batetik, Gipuzkoa Lab, gune bat, proiektu pilotuak esperimentatzeko: Pasaiako adinekoen atentzio zentroa, euskarazko produktu berriak ikus-entzunezko sistemara nola sartu; enpresetan, langileek parte hartzeko kudeaketa eredu berriak; bizitza laborala eta etxekoa arduraz kontziliatzeko esperientziak... Dagoeneko ez da nahikoa teoriaz hitz egitea; esperientziak jarri behar ditugu, herritarrekin eta gizarte eragileekin lankidetzan.

Bestetik, Gipuzkoa Taldean deitzen dioguna dago, gizarte eragileekin batera hausnarketa sendo bat egiteko, Gipuzkoako etorkizunari nola heldu behar diogun. Eta nazioarteratzea eta sarean lan egitea ere alderdi garrantzitsuak dira, unibertsitateekin, enpresekin eta gizarte eragileekin lankidetzan eginda.

Publiko eta pribatuaren arteko lidergo partekatua aipatzen duzue, baina pribatu hori nor den, aldea egongo da, ezta?

Pribatua baino gehiago, egokiago litzateke esatea gizarte ekimena. Argi dagoena da administrazioak bere autarkiatik atera behar duela. Gipuzkoan badago tradizio bat sektore askotan, herritarrekin eta gizarte eragileekin. Egin behar duguna da hori sendotu eta indartu.

Aspaldian aurkako joera nabari da: distantzia bat, hoztasun bat erakundeekiko, politikariekiko. Zer arrazoi daude atzean?

Distantzia hori orokorra da Europako demokrazietan. Nagusiki, XIX. gizalditik XX. mendeko erdira arte ezagutu dugun nazio estatuak, globalizazioak, indibidualizazioak eta kontsumo gizarteak eraman dute politika distantzia handi batekin bizitzera. Noski, politikak berak ongi egin ez dituen gauzek ere bai. Gertatu dira aldaketa estruktural batzuk, eta horrek behartzen du sistema politikoa gizartearekin berriz konektatzeko moduak bilatzera. Gizartearekin, eta gizartea antolatuta dagoen moduarekin. Bestela, arazoak areagotu egingo zaizkigu.

Europako testuinguruan, badago beste sentsazio bat: erakundeek, estatuek barne, zenbaterako erabaki ahalmena duten benetan, egiturazko gauzetan. Ez al da hori arrazoietako bat?

Bai. Erakundeek daukate ezagutza eta konfiantza problema serio bat. Ezin dugu pentsatu betiko legitimatze sistemek balio dutela; gaur ez dira nahikoa. Flexibilizatzea, berrasmatzea, sare berriak eraikitzea... Azken batean, lankidetza eta kolaborazio sistemak bilatu behar dituzte beren inguruarekin. Munduan paradigma aldaketa izugarri bat gertatu da, eta etorkizuneko debate eta erronka horiei buruz hitz egin behar dugu.

Horren guztiaren ondorio dira azkenaldian sortutako alderdi berriak? Podemos, esaterako.

Halako fenomenoak dira sistemarekiko kritika zorrotz baten ondorio. Beste gauza bat da, horiek forma politikoa hartzen dutenean, planteatzen dituzten alternatibak egokiak diren edo ez. Hor ez naiz sartzen, baina argi dagoena da Podemos, nagusiki, Espainiako sisteman sortutako ondoez baten ondorioa dela. Hegoaldean indartsu sartu da.

Bai, ikusi beharko dugu zer indar duen. Hori herritarrei dagokie.

Euskal gatazka politikoan gertatu da aldaketa bat. Nola ikusten dituzu indar abertzaleak?

Momentu historiko berezi bat bizitzen ari gara, aldaketa eta krisi momentu bat. Amaitu da Espainiako 1978ko trantsizio garaian eraiki zen gizartea. Batetik, ezker abertzaleak aldaketa estrategiko serio bat egin du, eta bere denbora behar du. Bestetik, abertzaletasun historikoak EAEko erakundeak kudeatu ditu, baina, oraintxe, nahiz eta hegemonia elektoral bat daukagun, garai aldaketa baten aurrean gaude, etorkizunerako erronka handi batekin. Bereziki EAEn ezagunagoa dudalako, eredu aldaketa batean gaude.

Abertzaleak sustraituago daude gizartearekin konektatzeko bide horretan, ala ez du zertan?

Bai ezker abertzalea, bai EAJ, biak dira herrian ondo txertatuta dauden alderdiak. Ez dira koadro alderdiak. Hori abantaila handi bat dela uste dut. Baina esfortzu handi bat daukate egin beharra, belaunaldi berriekin konektatzeko, jendearekin konektatzeko, beren egiturak birsortzeko...

Herri estrategia baten falta sumatzen da sektore batzuetan. Euskal Herri gisa irauteko, nondik jo daiteke? Nazio eraikuntza aspaldian ez da asko aipatzen...

Beti esan izan dut, eta mantentzen dut orain ere: herri honen garapenerako herri estrategia sendo bat eraikitzeko ezinbestekoa da EAJren eta ezker abertzalearen arteko lankidetza sendoa eta konfiantzazkoa. Ez elkar markatzen aritzea. Orain arte ez dira baldintzak eman, baina lan egin behar da hori eraikitzeko. Gero, herri proiektu bat behar da. Alderdiek oinarrizko sistema batzuk konpartitu behar dituzte. Beste gauza batzuetan lehiatuko dute, baina, adibidez, sistema ekonomikoaren, komunikazio sistemaren edo hezkuntza sistemaren hedatzean oinarrizko kontsentsu batzuk ez badaude, eragozpena serioa da. Herri honen erabakitzeko eskubidean oinarritutako egitura politiko bat nahi badugu, horrek ezinbestean behar du estrategia konpartitu bat, errealista, pragmatikoa, baina aldi berean eraldatzailea. Bestela, batek edo besteak irabaziko ditu hauteskundeak, baina faltako da herriaren zutabetzea. Ikuspegi horretatik, krisi egoera inportante batean gaude.

Alderdietatik haragoko eremuetatik iritsi daiteke bultzada? Gure Esku Dago, ELA-LAB...

Euskal gizartea bizia da, eragile asko daude, eta aktibatu egin behar da. Ezin da bakarrik gizarte eragileen bitartez bideratu prozesu instituzional bat, baina prozesu instituzional eraldatzaile bat ezin da sortu gizartearekin etengabe lankidetza bat egin gabe. Balio handia ematen diet dinamika berriak sortu nahi dituztenei. Bereziki, lankidetzazko dinamikei. Lan inportante bat egin dezakete, egiten ari dira dagoeneko.]]>
<![CDATA[Primarioak aurreratu, eta idazkaritza nagusia utziko duela iragarri du Albak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1753/005/001/2017-08-30/primarioak_aurreratu_eta_idazkaritza_nagusia_utziko_duela_iragarri_du_albak.htm Wed, 30 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1753/005/001/2017-08-30/primarioak_aurreratu_eta_idazkaritza_nagusia_utziko_duela_iragarri_du_albak.htm
Hauteskunde zikloak ezarritako denborak aipatu ditu Albak azalpen modura, Gasteizen, EAEko Hiritar Kontseiluaren bileraren ostean egindako agerraldian. «[Barne prozesua] Orain egingo ez bagenu, 2018 erdialdean Batzar Hiritarrak [alderdiaren batzar nagusia da] eta udal eta foru bozetarako prozesuak bat egingo lukete. Hori aukerarik txarrena zela uste dugu. Orain eginda, Euskadiko Ahal Dugu indartuta aterako da, eta zuzendaritza berriak behar adina tarte izango du udal eta foru mailako faseari ekiteko».

2014ko Europako Parlamenturako bozetara aurkeztu zenetik, erakunde guztietarako hauteskundeetan aurkeztu ditu zerrendak Ahal Dugu-k, udaletan izan ezik. Albaren aurreko idazkari nagusi Roberto Iriartek 2015eko azaroan eman zuen dimisioa, Espainaiko Kongresurako hauteskundeen atarian. Madrilgo zuzendaritzari konfiantza falta egotzi zion erabakia, baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere bazituen aurkariak. Albaren kasuan ere bi faktoreek eragin dutela dirudi: Madrilek, eta bertakoek.

Podemosek otsailean egin zuen Vista Alegre II kongresua, eta modu nabarmenean azaleratu ziren alderdiko bi sortzaile nagusien arteko desadostasunak. Pablo Iglesias batetik, Iñigo Errejon bestetik. Madrilen ikasten ari zela, Albak gertutik ezagutu zuen Podemos eratzeko prozesua —Herritar Kontseiluko kide ere izan zen—, eta Errejonen aldeko jarrera agertu zuen otsaileko kongresuan. «Euskadiko Ahal Dugu-ren proposamenak bere egin dituen bakarra Iñigo Errejonen proiektua da», esan zuen, esaterako, Info 7 irratian. Alderdia «askoz deszentralizatuago» bihurtzeaz ari zen, besteak beste.

Kritikak, apiriletik

Vista Alegren, ordea, Pablo Iglesiasen proiektua atera zen garaile, eta haren ingurukoak pisu gehiago hartuz joan dira Podemosen egituretan. Apirilean, EAEko Ahal Dugu-ko zuzendaritzako kide Patricia Insuak dimititu egin zuen —Uriarteren ildokoa zen—, eta, besteak beste, alderdia «egoera berrira egokitu» beharra aipatu zuen. Hau da, Iglesiasen proiektura egokitu beharra. «Ez dut funtzionamendu aldaketarik ikusi», kritikatu zuen Eldiario.es-era bidalitako gutunean.

Egunotan azkartu da guztia. Astelehenean, EAEko hamazazpi zirkuluk —maila lokaleko taldeen %38k— batzar nagusira deitzeko eskatu zuten: Donostiakoak, Errenteriakoak, Irungoak, Barakaldokoak, Gasteiz iparraldekoak... Denetan ez dira nagusi ildo berekoak, bakoitzak arrazoi ezberdinak izan ditzake eskari horretara batzeko. Baina Bilboko bi zirkuluk —erdialdekoak eta hegoaldekoak— behintzat zehaztu zuten EAEko Ahal Dugu Vista Alegren garaile irtendako proiektura egokitu beharra, eta premia hori agertu dute alderdia «birfundatzeko» eskatu duten Bizkaiko 170 militanteek ere.

Eldiario.es-en arabera, batzar nagusira deitzeko eskatu zuten militante horiek; zehaztu zuten ez dutela zuzendaritzarekiko «konfrontazioa» bilatzen, alderdiari buruzko «benetako eztabaida ireki» bat egin ahal izatea baizik. Albaren taldeak aurreikusia zuen batzar politikoa urrian egitea, baina espero ez zena zen zuzendaritza berritzeko batzar nagusia iragartzea haren osterako.

Hala egin zuen atzo Albak berak, Hiritar Kontseiluaren bileraren ondorengo agerraldian. Kargua hartu zuenetik, hainbat lanetan aritu direla azaldu zuen; besteak beste, Eusko Legebiltzarreko lanera egokitzen, «barne komunikaziorako protokoloak» ezartzen eta antolakuntza egiturak udalerrietara zabaltzen. Alba: «Orain, duela bi urte baino prestatuago gaude. Eta datozen bi urteetan askoz ere prestatuago egongo gara Euskadiko udalerri eta eskualde guztietan».

Nafarroan, emaitza estua

2014tik honako bozei begiratuz gero, askok espero gabeko emaitzekin, indartsu sartu da Ahal Dugu Hego Euskal Herrian. Oraindik, ordea, indar berria da, eta falta zaio, besteak beste, maila lokalean egituratu eta egonkortasun bat eskuratzea. Nafarroan, esaterako, maiatzean bukatu zuten primarioen prozesua, eta estua izan zen emaitza: 595 boto (%45,5) jaso zituen Eduardo Santosek, eta 567k (%43,4) Laura Perezek.]]>
<![CDATA[«Daukan egiturarekin, PSNk ezin du aukera aurrerakoi bat egin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1781/004/001/2017-08-26/daukan_egiturarekin_psnk_ezin_du_aukera_aurrerakoi_bat_egin.htm Sat, 26 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1781/004/001/2017-08-26/daukan_egiturarekin_psnk_ezin_du_aukera_aurrerakoi_bat_egin.htm
Indar berria zarete. 2015ean Nafarroan lehenengo aldiz aurkeztu, eta lauko gobernuan sartu zineten. Bi urte hauek nolakoak izan dira Ahal Dugu-rentzat?

Akordio programatikoa negoziatzen hastean hasi ginen neurria hartzen hain erritmo azkarretan dabilen politika instituzionalari. Gure oinarri nagusiak zirkuluetan eta hauteskunde programan daude. Bi urteotako lana izan da hori egutegian jarri eta aurrera eramateko babes taldeak osatzea, alde teknikoetan laguntzeko. Nahiz eta esperientzia azkar hartu behar izan dugun, orain gure taldeak ez du zertan inoren inbidiarik izan profesionaltasun aldetik.

Primarioak egin berri dituzue, emaitza estuarekin. Antolakuntzan, zer urrats ari zarete egiten?

Lehenik, argitu nahi nuke nire jarrera. Ni ez nintzen aurkeztu primarioetara, bi urtez izan naizelako Antolakuntza idazkaria eta parlamentaria, eta, orain, nire apustua gehiago delako parlamentuko lanean zentratzea. Nire ustez, primarioen emaitzak erakusten du integrazio lan handia geratzen zaigula, premiazko lana.

Lehen, parlamentuko taldea eta alderdiko kontseilua batera aritzen zineten; orain, bi eremu bereizi dituzue. Zertan da hori?

Orain, koordinazio kontseilu bat dugu, baina hor badaude talde parlamentarioko kideak ere; adibidez, Ainhoa [Aznarez]. Gauzak hobetu egingo dira antolakuntzak dakarren presioa eta presio insituzionala banatzen badira. Biak nola komunikatu, hor dago gakoa; asmatuz gero, oso ondo atera daiteke. Dena den, oraintxe hasi gara hori artikulatzen.

Zer harreman duzue EAEko Ahal Dugu-rekin? Hego Euskal Herri moduan, elkarlanik baduzue?

Lurralde burujabeak gara, eta ez dago komunikazio organikorik. Baina baditugu arazo eta esparru politiko antzekoak. Ez dakit zuzendaritza berria harremanetan jarri den haiekin, baina aurreko taldekook harreman emankorra genuen; adibidez, bi lurraldeetan dauden alderdien mugimenduak aztertu eta modu bateratuan erantzuteko.

Zer balantze egiten duzue gobernuaren jardunaz?

Gure kritika nagusia beti berbera izan da: erritmoa. Bi urteotan, politika progresistak egin dira, eta babestu ditugu. Ahal izan dugun guztietan estutu dugu gobernua. Falta zaiguna da, batetik, politika horiek sendotzea, eta, bestetik, navarrisimoek proposatutako neurri elitizatzaileei aurka egitea.

Bide horretan, egongo ziren erresistentziak, ez bakarrik UPNrenak. Botere faktikoekin lehiatzea gogorra izan da?

Bi urteotan Ahal Dugu-k jasandako erasoen prentsa laburpen bat egin eta nondik datozen ikusten saiatuz gero, Nafarroako eliteak eta botere faktikoak aurkituko dituzu atzean. Gogorra izan da, askotan erasoa ez delako politikoa, pertsonala baizik. Eta horrek nekatu egiten du bat. Baina kontziente gara borroka honen parte dela hori; beti egon gara prest.

Botere horien aurka, nola indartu aldaketaren gobernua?

Kanpoko erasoek laukoa indartzen dutela uste dut, baina arazoa da nola aurre egin gobernuari egiten dizkioten presio estrategiei. Adibide argiak daude: AHTa, Nafarroako ubidea... Gu ari gara politika aurrerakoiak babesten, eta eliteen politika horietatik probetxua nork ateratzen duen seinalatzen: ustelak alde guztietan, inork ezagutzen ez dituen gainbalio izugarriak... Hori bai, lau urteotako kontakizunean argi geratu behar da aurrera egiten ari garela UPNren gobernuekiko. Horrekin oso arduratsuak izan behar dugu, eta, bestalde, eliteek gobernuan lekua irabazten dutela ikustean, hori ere seinalatu behar dugu.

Nola ikusten duzu Geroa Bai? Besteak beste, EAJ dauka barruan. Eragina du horrek?

Noski, badu eragina. Badirudi Garapen Ekonomikorako presidenteordetzak, Nafarroako Buru Batzarreko presidente ohi Manu Aierdi burkideak [ironiaz] zuzendutakoak, EAJren ildoko proiektuak atera nahi dituela aurrera. Laguntxo asko dituzte zementu politiketan... Badakigu Geroa Baik ideia progresistak dituela; kontua da barne lehia horretan progresismoak irabaztea, ez atzerakada dakarten politikek. Horiek hobeto egingo ditu UPNk.

Vianako kasua ere hor dago. Maila lokalean kokatu duzue, baina ez al dirudi, esaterako, Geroa Bai PSNri begira ari dela?

Noski. Hori da gure sentsazioa. Argi dago PSNri leihoak eta besoak irekitzen ari direla modu adeitsuan. EAJk ere hori egiten du Euskadin. Gu ez gara baztertzaileak, bazterkerian hasi dena PSN da, esan duenean agian sudurra estali beharko dutela etorkizunean Ahal Dugu-rekin gobernatzeko. Hori bai, EH Bildu gabe. Hasieratik jartzen dituzte baldintzak. Askotan aipatu gaituzte udan, baina guk ez dugu deirik jaso. Marketina da aukera erreal bat baino. Izan ere, Nafarroan behintzat, ez dut uste PSNk aukera aurrerakoi erreal bat egin dezakeenik, daukan egituragatik, zorragatik eta dauzkan aliantzengatik.

Zuek nola bizi izan duzue EH Bildurekiko harremana?

Berehala jartzen gara ados EH Bildu, Ezkerra eta Geroa Baiko alderik aurrerakoienarekin. Herentzian jaso dugun panoramarekin du zerikusia: hiritarrei itzuli behar zaie lehen hondatutako guztia. Horrelako egoera batean, erraza da ados jartzea aurrerabide sozialaren nozio bat badaukazu.

Espainian, lehentasuna Rajoyren gobernua kentzea dela diozue. PSOE eta Podemosen arteko bidean aurreratuz gero, ez du eraginik izango Nafarroan?

[Nafarroako] Gobernurako akordio guztiak Nafarroako batzarretik pasatu behar dira. 7.000 bat pertsona daude hor; beraz, ez da egingo akordiorik PSNko ustezko eliteen eta Ahal Dugu-ko ustezko eliteen artean. Ez dago halakorik. Nafarroan zaila daukate, hemen indar gehiago daudelako aldaketa gauzatu ahal izateko. Eta egin egin da, gainera. Falta da aldaketan sakontzea, gobernu honi Aldaketaren Gobernu deitu ahal izateko, letra larriz. Eta PSNk ez du horretan lagunduko. Baina, tira, ikusiko dugu zein den bere apustua: aurrerabidea ala elitizazioa.

Une erabakigarriak datoz Katalunian, eta Laura Perezek eta Jose Loayssak kritikatu dute Podemos «modu sotilean alboratzen» ari dela erabakitze eskubidearen defentsa. Ados zaude?

Erabakitzeko eskubidearen atzean dagoen ideia da gaur egun daukagun estatu bateratzaile honek ez diola egoki erantzuten errealitate sozialari: nazioaniztuna da herrialde hau. Nire ustez, parte hartze sozialean aurrera egitea, erreferenduma, gakoa da. Erabaki ahal izatea, bakoitzak bere lurraldean, zer izan nahi dugun. Ez dakit aipatutako iritzi hori interpretatzen nazio [Espainia] mailan, baina Nafarroan erabakitzeko eskubidea eta estatuaren nazioniztasuna defendatzen ditugu.]]>
<![CDATA[Benta Haundi eta gerra kontseilua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4673/009/002/2017-08-26/benta_haundi_eta_gerra_kontseilua.htm Sat, 26 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/4673/009/002/2017-08-26/benta_haundi_eta_gerra_kontseilua.htm
Meliton Manzanasek torturatu zuen, eta bederatzi urte pasatu zituen kartzelan. Gerra kontseilu bat egin zioten frankistek, eta hiltzera zigortu zuten bigarren epaiketan. Mobilizazioen ondoren, bizi guztiko kartzela zigorra jarri zioten, baina, 1977ko amnistia baino lehen, Norvegiara deserriratu zuten. Amnistiarekin itzuli zen handik.

ETA eta HBtik bereizita egin zituen ondorengo urteak. 1984an, Auzolan zerrendetan aurkeztu zen Eusko Legebiltzarreko bozetara.]]>
<![CDATA[«Izarrek aurrera egin behar du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1838/004/001/2017-08-23/izarrek_aurrera_egin_behar_du.htm Wed, 23 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1838/004/001/2017-08-23/izarrek_aurrera_egin_behar_du.htm
Indarkeria matxistaren biktimatzat aitortuak dituzte Majarenas eta haren alaba, baina Ibarretak salatu du praktikan eskubideak ukatzen ari zaizkiela. «Imajinatu zer den 24 orduz egotea muga-mugan dagoen haur batekin. Izarrek sufritu egin du, eta erasoaren ondorioak sufritzen jarraitzen du: ezin du amarengandik aldendu, amesgaiztoak ditu, beldurrak... Dena amarekin ordaintzen du, han ez baitu beste inor».

Madrilgo psikologoen txostenaren arabera, osatzeko prozesu psikologikoan aurrera egin ezinik geratu da Izar. Lehen momentuan, amarekin egotea zuen premiazkoena, baina une batetik aurrera, jende gehiago ere behar du inguruan. Ibarreta: «Edozein aldaketa egiten bada, amarekin izan behar da. Haurra ezin da harengandik bereizi. Bost minutu amarik gabe pasatzen baditu, alarma guztiak pizten zaizkio. Argi ikusten da ezin duela aurrera egin, amaren erabat menpeko dela, eta hori ez da normala hiru urte eta erdiko ume batengan. Hori gaindituta izan behar luke, pertsona gehiagorekin izan behar luke harremana, konfiantza izaten hasteko beste batzuekin ere. Hasi behar du independentzia gehixeago izaten, pixka bat askatzen... Baina, han, horrela, ezin du».

Egoera horretan, legez, Ibarretak bi aukera baino ez ditu ikusten egoera konpontzeko: Majarenasi baldintzapeko askatasuna onartzea, edo hirugarren gradua onartu eta zigorra Donostian betetzeko aukera ematea —bigarren graduan dute orain—. Bizileku izango duten hirian biak elkarrekin egon ahal izatea, azken batean. Espainiako Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaile Jose Luis Castrok apiriletik du Izarri buruzko txosten psikologikoa, baina, orain arte, eskaera guztiak ukatu dizkio Majarenasi. Azkena, uztailaren 12an. Hirugarren gradua lortzeko beste helegite bat jarri zuen euskal presoak gero, eta epailearen erantzunaren zain daude orain.

Luzatzea, haurraren kaltea

«Sara erabat bereizi da denetik, dena sinatu du», nabarmendu du haren amak. Euskal presoak idatzi batean adierazi zuen ETAk eragindako mina aitortzen duela, ez dela ETAkoa, ez duela indarkeria erabiliko, bide baketsuen alde egingo duela eta biktimen erreparaziorako ariko dela. Senideek argi dute, ikuspegi «politikoa» baino gehiago, indarkeria matxistaren biktimen eskubideak gailendu behar direla; batez ere, haurraren eskubideak eta osasuna.

Beste kasu askotan bezala, aurka dute denbora, eta horregatik deitu dute manifestaziora irailaren 3rako —13:30ean, Donostiako Bulebarrean—, «hilaren 7an Izarrek hemen egon behar duela kontuan hartuta». Izan ere, ordurako egoera bideratzen ez bada, haurraren kalterako izango dela ohartarazi du Ibarretak: «Orain arte, haurtzaindegi batean egon da, eta egokitu behar izan du horretarako. Orain, beste eskola batean hasi beharko du. Berriz ere egokituko gara. Baina Sarari ez badiote ezer onartzen, apirilera goaz, eta, orduan, Izarrek etorri behar luke Donostiara eta beste egokitze fase bat hasi. Ezin da izan; psikologoaren arabera, ez da batere gomendagarria. Kontrakoa: kaltea eragingo dio hainbeste aldaketa egin beharrak».

Majarenasen beraren egoera ere aipatu du Ibarretak, hura ere biktima dela nabarmenduz: «Eusten ari da, ezin du barrena hustu. Eta hark ere beharko du hori... Denbora pasatzen utzita, pilota handitzen ari da». Izarrekin plataforma osatu zutenetik, hainbat mobilizazio egin dituzte biak Donostiara ekartzeko. «Herria gurekin dago, erabat», dio Ibarretak. Besteak beste, Eusko Legebiltzarrean izan ziren egoera salatzeko, eta hango alderdiek bideratu dituzte haien eskariak. Donostiako Udala ere inplikatuta dago, baina auzitegien erabakia falta da. Ozen egin nahi dute aldarri hilaren 3an: «Ekar ditzatela, lagundu ahal izateko».]]>
<![CDATA[Bartzelona, gune beroa Europan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1838/007/001/2017-08-19/bartzelona_gune_beroa_europan.htm Sat, 19 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1838/007/001/2017-08-19/bartzelona_gune_beroa_europan.htm gerra horren biktima gehienak. Baina, Europan bertan ere, ez dute presentzia bera leku guztietan. Herrialde Katalanak, eta, zehazki, Bartzelona, gune beroenetakotzat dituzte adituek. Elkano Insitutuaren Terrorismo Globalari Buruzko Programako Fernando Reinaresen eta Carola Garcia-Calvoren ikerketa baten arabera, Espainiako Estatuan terrorismo jihadistarekin lotuta zigortutakoen %33,3 Katalunian atxilotu zituzten 1996 eta 2013 artean; gehien-gehienak, Bartzelonako probintzian. 2004 eta 2012 arteko tartea hartuz gero, handiagoa da kopurua: %37,5 -Ceuta, Melilla eta Madril Espainiako Estatuko beste gune beroak-. Datuok Euskal Herrikoekin alderatuta, nabarmena da aldea: 2012tik, ustezko 88 jihadista atxilotu dituzte Herrialde Katalanetan -horietatik 62 Bartzelonako probintzian-; Euskal Herrian, 15.

Datu horiek erakusten dute ideologia jihadistaren ondorioz «jarduera terroristekin» lotura dutenak ez daudela modu orekatuan banatuta lurralde guztietan. Reinaresek eta Garcia-Calvok Estatu Islamikoa Espainian izeneko ikerketan diotenez, gune horiek ezin dira lotu komunitate musulmanen presentziarekin; hau da, ikertutako atxilotuen datuek erakusten dutenez, «erradikalizazio jihadista» ez da proportzionala leku jakin bateko musulman kopuruarekin. Kontrara, leku zehatzetan kontzentratzera jo du «erradikalizazio» horrek.

Beraz, baldintza soziologiko eta demografiko antzekoetan hazita ere, jihadismora bihurtutakoen kopuruak ezberdinak dira lekuaren arabera. Eta leku eta baldintza berberetan bizi izanda ere, emaitza asko aldatzen da. Zergatik? Bi faktore aipatzen dituzte Reinaresek eta Garcia-Calvok: «erradikalizazio agenteekin» aurrez aurreko harremana izatea, eta aurretiazko harreman sozialak izatea «erradikalizatuekin».

Aldagai asko daude atzean

Espainiako Estatuko poliziek 2013 eta 2016 artean atxilotutako 178 pertsona aztertu dituzte adituek. Gizonezkoak dira ustezko jihadista gehienak, eta Espainiako eta Marokoko nazionalitatea dute. Yassine Souidi Marokoko adituak BERRIAri azaldu zioenez, «kasu gehienetan, erlijioa azken orduan agertzen den aldagaia izaten da, erradikalizatu ostean [...] Oro har, formazio erlijioso on bat duten gazteak erreklutatzeko zailagoak dira». Motibazio ezberdinak izan ditzake pertsona bakoitzak; besteak beste, autoestimu falta, senideen arreta falta eta estatus soziala hobetu nahia.

Otso bakartien fenomenoa eta Interneten eragina asko aipatu izan dira azkenaldian, baina, adituen arabera, tentuz begiratu behar zaie. Izan ere, beste norbaitek lagunduta bihurtu dira jihadismora aztertutakoen %86,9. Eta, horietatik, %73k aurrez aurreko harremana izan dute jihadismora bultzatu dituzten agenteekin.

Horrek ez du esan nahi, noski, Interneten eragina gutxietsi behar denik. Gertuko harremanez gain, tresna hori ere erabili izan baitute jihadismora bihurtu diren gehienek, eta bide hori beren kabuz egin dutenentzat, ezinbesteko espazioa da sarea. Sarean, nabarmentzeko datu bat ere badago: gazteak jihadismora bihurtzeko agenteak oso gutxitan izaten dira erlijio komunitateetako kideak.

Espainiako Barne Ministerioaren datuetan agerikoa da 2012an hondoa jo eta gero gorantz egin duela atxilotu kopuruak. Reinares eta Garcia-Calvoren arabera, zerikusi handia du Siriako gerrak; eta, besteak beste, Mendebaldeko potentziek bultzatu dute gerra hori. Zerbitzu sekretuen arabera, Espainiako nazionalitatea duten 220 bat pertsona joan dira Siriara Baxar al-Assaden gobernuaren aurka egitera. Duela lau urte, hamasei ziren.

Mossoak eta Espainia

VilaWeb agerkarian Pere Cardus kazetariak azaldu duenez, jihadistentzat ez ezik, krimen antolatuarentzat eta era guztietako mafientzat ere kokaleku garrantzitsua dira Herrialde Katalanak, mugikortasunari, ekonomiari eta geoestrategiari lotutako arrazoiengatik. Horregatik, Cardusen arabera, Mossos d'Esquadra aspaldi dago prestatuta fenomeno horien aurka; bai prebenitzeko, bai eraso egoera bati erantzuteko.

Kataluniako Gobernuak eta Mossos d'Esquadrak urteak daramatzate Espainiari esaten CITCO Terrorismoaren eta Krimen Antolatuaren Aurkako Inteligentzia Zentroan eta Europolen alerta sisteman integratu nahi dutela -Ertzaintza integratzen hasi dira, Madrilgo gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren gerturatze testuinguruan-. «Egiaztatu dugu [dio Cardusek], gertaeren berri eman nahi dutenean, nazioarteko medioak ministro katalanekin jartzen direla harremanetan. Harrigarria da Espainiako Estatuaren absentzia erabatekoa. Izan ere, koherentea da Mossos d'Esquadra jihadismoaren eta krimen antolatuaren inguruko Europako eta nazioarteko polizien koordinaziotik kanpo utzi izanarekin». ]]>
<![CDATA[«Herria gertu» sentitu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1736/007/001/2017-08-18/herria_gertu_sentitu_du.htm Fri, 18 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1736/007/001/2017-08-18/herria_gertu_sentitu_du.htm Bateragune auziko azken presoak, eta gainerako kideak gogoan zituela hasi du hitzaldia. Aipamen berezia egin nahi izan dio senideen «sostengu lanari» ere, eta haien eta beste hainbat herritarren laguntzaz, preso izan duten urteotan hormak leundu eta distantziak laburtu izana eskertu du: «Herria gertu nabaritu dut».

Hurbiltasun hori bertatik bertara sentitu ahal izan zuen atzo Diezek, eta nabari zen bera ere gertukoa dutela herritarrek. Ekitaldia hasteko ia ordubete falta zela, dena prest zuten Lasarteko plazan. 19:30 pasatxoan heldu, ehunka lagunek egin diote harrera, Euskal presoak etxera oihu artean. Senide eta lagunez gain, jende artean ziren, besteak beste, EH Bilduko diputatu Marian Beitialarrangoitia eta LABeko idazkari nagusi GarbiñeAranburu.

Familiak inguratuta igo da oholtzara Diez, kartzelatik irtetean egin bezala, bi ukabilak gora jasota. «Ongi etorri plazara», kantatu dio Alaia Martinek, bertsotan: «... gure herri esklaboa; askatasunera doa; zaila izango da, badakit baina, zurekin errazagoa». Herriko zortzi gaztek eman diote segida ekitaldiari, aurreskua dantzatuz. Diezi, eta haren senideei. Bi lore sorta eman dizkiete amaieran, eta Diezen amak heldu du horietako bat, oholtza erdian eserita zegoela.

Aurkezleak azaldu du keinua. «Pozik eta esker oneko» zeudela esan du: «Pozik, preso bat irten delako». Eta esker oneko, besteak beste, Diezen senideekin, urteotan guztiotan haren sostengu izan direlako. «Josunek, Maitanek, Naikek eta Doloresek ez dute gehiago kristal atzetik bisita gehiago egin beharko, ez dute bidaia gehiago egin beharko».

Lasarteko ezker abertzaleko kide Liher Unanuek hartu du hitza gero, euskal preso eta iheslarien egoera gogora ekartzeko. Sakabanaketa politika EAJk eta PSOEk «diseinatu» zutela kritikatu du: «EPPK eta ezker abertzalea hautsi nahi zituzten. Ez dute lortu». Izan ere, azken urteotan herrian bultzatutako ekinbideetan Diezek ere parte hartu duela nabarmendu du, semearen eta emaztearen laguntzarekin: «Kartzelako hitzak ekarri dizkiguzue, eta geureak hara eraman».

Pikoketa, El Dueso, Lasarte

Diezek bezala, Lasarteko gainerako euskal presoak ere aipatu ditu ezker abertzaleko kideak: Aitzol Iriondo, Pello Eskisabel, Santi Arrospide, Javi Gallaga eta Ibon Fernandez Iradi. «Besarkada iraultzaile bat, hemendik, zuentzat. Maite zaituztegu».

«Egun oso bereziak izan dira», hasi da Diez ondoren. Lau urtez El Dueson kide izan duen Imanol Vicente presoa eta Kepa del Hoyo —uztailaren 31n zendu zen, Badajozeko (Espainia) kartzelan— aipatu ditu aurrena. «Kepa, ez zekiat non egongo haizen, baina jakin Euskal Herriak ondo zainduko dituela Maite eta Peru, eta hire ametsak ere bai». PPren gobernuak, interes politikoengtik, euskal presoak «bahituta» dituela salatu du LABeko idazkari nagusi ohiak, eta oraindik egiteke dagoela «bake prozesu osoa».

Preso zegoen denboran agurtu ahal izan ez zituenak aipatzeko ere baliatu du Lasarteko plaza betea Diezek: «Iñaki Usabiaga, lehengusua. Gaixo egon arren, bisitan etortzen zen beti, animoak ematera. Ezin izan nuen agurtu». Marcelo Usabiaga ere izan du gogoan: «Aitonaren lehengusua. 21 urte espetxe frankistetan. Komunista. Haren anaia, Bernardo Usabiaga, faxistek hil zuten Pikoketan [Oiartzunen, 1936an, fusilatuta]. Marcelok esan zidan, irtetean, batera joan behar genuela Pikoketara. Ezin izango dugu harekin joan [2015ean hil zen]».

Ekitaldia amaituta, Xirimiri elkarteko argazkia kentzera joan zen Diez, senide eta gertukoak ondoan zituela. Aurrez, ordea, mezu bat utzi zuen Lasarteko plaza betean: «anbizio falta» sumatu duela, baina «autonomismotik burujabetzara» igarotzeko prozesuari ekin beharra dagoela, besteak beste, preso eta iheslariak etxeratzeko. Diez: «Euskal Herrian badago indarra».]]>
<![CDATA[Sindikalista bakegilea, kalera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1837/002/001/2017-08-15/sindikalista_bakegilea_kalera.htm Tue, 15 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1837/002/001/2017-08-15/sindikalista_bakegilea_kalera.htm Bateragune auzia izendatu zutenaren operazioa zen, Baltasar Garzon epaileak agindua. Hamar lagun atxilotu zituzten denera, baina poliziak iristerako, zabaldua zuten ezker abertzalearen norabide aldaketa ekarriko zuen eztabaidarako txostena. Kalean jarraitu zuen gogoeta hark, baina Arnaldo Otegik, Miren Zabaletak, Sonia Jacintok, Arkaitz Rodriguezek eta Diezek osorik bete behar izan dute auzitegiek jarritako zigorra. Sei urte eta erdiko kondena beteta, etzi aterako da Rafa Diez Usabiaga (Lasarte-Oria, 1956) El Duesoko (Espainia) kartzelatik.

«Gogoratzen naiz etxean nengoela, eta lagun batek esan zidala aita atxilotu zutela», oroitu du Diezen seme Naikek: «18 urterekin, ez neukan une hartan azterketa politikoa egiteko gaitasunik. Leihotik begiratu nuen: hiru Opel Astra zeuden, bakoitzean bi pertsona, gure etxera begira. Zurrunbilo batean sartzea bezala izan zen, hasieran ez nuen ulertzen zer gertatzen zen». LABen egoitzara joan ziren senideak, handik Espainiako Poliziaren komisariara, eta etxera gero, miaketara.

Gerora hasi zen ulertzen Naike Diez operazioaren atzean zer zegoen. «Kanpoan egon zen tartean gehiago ulertu nuen -2010eko apiriletik 2011ko irailera baldintzapeko askatasunean egon zen Diez, ama gaixo zuelako-. PSOEren gobernuak, Alfredo Perez Rubalcaba Barne ministroa buru zela, estrategia aldaketa zapuztu nahi izan zuen. Kontua da berandu iritsi zirela». Naike Diezen esanetan, arrisku horren jakitun zen Rafa Diez, eta berak ere hala adierazi izan du gero kartzelatik emandako elkarrizketetan.

«Ideologo handienetakoa»

1980ko hamarkadatik, gertutik jarraitu du LABeko idazkari nagusi ohiaren ibilbidea Carlos Etxeberri kazetariak. Bateragune auziak eta Diezekin gertatutakoak erakusten du, haren esanetan, interes politikoen zerbitzura jokatu izan duela maiz Espainiako judikaturak. «Haiek ziren politikan oinarritutako estrategia baten zutabeak jarri zituztenak; ez bakarrik indarkeriak traba egiten zuelako jada, baita kaltegarria zelako ere herri honentzat. Zein da ondorioa? Rafa kartzelatuta, erditik kendu zuten aldaketa haren ideologo handienetakoa, borroka gehien egin duenetako bat oraingo egoeran egon gaitezen. Paradoxikoa da: hori egin zuenak, kartzelarekin ordaindu du».

LABeko buruarekin harreman pertsonalik ez zuen arren, zeregin horretan aritu izana aitortu eta eskertzen dio Diezi Gemma Zabaleta PSE-EEko kideak ere. Bereziki gogoan du 2006ko abenduan ETAk Barajaseko (Madril) aireportuko T4an jarritako lehergailuaren ondorengo unea -urte hartako martxotik «su-eten iraunkorra» iragarria zuen ETAk; ofizialki, 2007ko ekainean utzi zuen bertan behera-. «Oso deigarria izan zen bere diskurtso publikoa T4ko atentatua izan ondoren», oroitu du Zabaletak: «Argi eta garbi azaldu zuen bake prozesuan bonbak eta biolentzia sobera zeudela, eta jarrera politiko hori eskertu nuen momentu hartan».

ETAk jardunean jarraitu zuen -2009ko uztailean egin zuen pertsonen aurkako azken atentatua: bi guardia zibil hil zituen Mallorcan-, eta Espainiako polizia eta epaileek ere bai. Bateraguneko atxiloketak gertatu eta hilabetera, 2009ko azaroan Altsasun egindako agerraldi batean, «soilik bidepolitiko eta demokratikoak» erabiltzearen alde agertu zen ezker abertzalea. Guztiarekin ere, auziarekin jarraitu zuten epaileek, eta 2011ko irailean, hamar urtera zigortu zuen Diez Espainiako Auzitegi Nazionalak, Otegi, Zabaleta, Jacinto eta Rodriguezekin batera. Gorenak sei urte eta erdira murriztu zion zigorra 2012an. Epaileen arabera, ETAren aginduetara aritu ziren atxilotuak.

Ez zuen hala ulertu Euskal Herriko jende askok. Besteak beste, Zabaletak eta Etxeberrik parte hartu zuten Diez aska zezatela eskatzeko iazko urrian Donostian egindako ekitaldi batean. Eskariak babes zabala zuela erakutsi zuten; besteak beste, Carlos Garaikoetxea eta Juan Jose Ibarretxe lehendakari ohiek, Jose Elorrieta ELAko idazkari nagusi ohiak, CCOOko idazkari nagusi ohi Josu Onaindik, Ainhoa Etxaide LABeko idazkari nagusiak, Marian Beitialarrangoitia EH Bilduko diputatuak, Itziar Aizpurua HBko buruzagi ohiak, EAJko diputatu Joseba Agirretxeak eta Iñigo Barandiaranek eta Daniel Arranz Bizkaiko gobernadore zibil ohiak babestu zuten ekinbidea.

«Gehiago esango nuke», kontatu du Etxeberrik: «Jende asko egon zen joan ez zena, balizko errepresalien beldur. Harremana egin genuen epaile batzuekin ere, baina ez zuten adierazpena sinatu nahi izan, beldurragatik».

Rafa gure artera agiria kaleratu zuten ekitaldi hartan Etxeberrik-eta. «Injustizia bat gertatzen ari zela ikusi genuen», oroitu du kazetariak. Ados dago Zabaleta ere: «Auzi politikoa izan da Bateragune auzia. Horrexegatik, hor sartu zituztenak eta kartzelan egon direnak preso politikoak izan dira nire ustez, eta, tamalez, hala da oraindik ere Rafa Diezek».

Hurbiltasuna eta karisma

«Rafa nor den erakutsi nahi genuen», azaldu du Etxeberrik: «Bere izaeragatik, hurbiltasuna transmititu izan dio ezker abertzalekoa ez den jendeari ere. Jende horrek aitortzen du Rafaren ausardia eta lana herri hau orain dagoen egoeran egoteko». Kartzelatzeaz gain, zigor osoa bete behar izatea salatu zuten: «ETAk jarduera armatua utzi ondoren, zentzu juridikoa ere aldatu egin behar zela pentsatzen dugu, zigorrak berrikusiz; ez bakarrik Rafarena, beste batzuena ere bai: urruntzea, gaixo dauden presoak, hiru laurdenak bete dituztenak...».

Aita preso eduki duten urteetan sakabanaketa politika zer den gertutik ezagutu du Naike Diazek: «Sufritu dugu, baina tira... Kantabrian egonda, sei urte... Ez ditugu sakabanaketaren muga guztiak ezagutu, baina, azkenean, sakabanaketa da. Desgastea, karga, bidaiak, dirua...». Begirada baikorra ere badu, ordea, Naike Diezek: «Babes sozial handia jaso dugu. Presoen senideekin ere egiten duzu harremana. Azkenean, Etxerat-en lanean bukatu dut nik. Senide izateak bultzatzen zaitu elkartasun hori zabaltzera, familia handi bat osatzera».

Ikuspegi hori lehenetsi ohi du Rafa Diezek ere. Iñigo Iruin abokatuak kontatu zuen Donostiako ekitaldian, «mandatu bat» eman ziola presoak: «Ezinbestekoa denean soilik pertsonalizatzeko». Naike Diez: «Bisitetan ere aipatzen zuen: ez zuen bere kontuaz hitz egin nahi. Zigorra murrizteko eskatzean, nahi zuena zen bere kasua aterabide bat izan zedila kolektibo guztiarentzat. Berak, osorik beteko du zigorra azkenean, baina badaude presoak noiz aterako diren ere ez dakitenak».

Rafa Diez erreferente izan bada, ordea, sindikalismoan egindako lanagatik izan da. Etxeberriren hitzetan, «pragmatikoa» izan da beti, eta LAB sindikatu soziopolitiko gisa definitzea ere nabarmendu du: «Pragmatismo horrek eraman du LAB orain dagoen tokira, inoiz bere ideologia alboratu gabe».

Etzi irtengo da espetxetik LABeko idazkari nagusi ohia, zigorra osorik beteta. Etxeberri: «Ea berreskuratzen dugun. Haren karisma baliagarria izango da, ez ezker abertzalearentzat soilik, baizik eta herrialde osoarentzat». ]]>
<![CDATA[«Ekintza batasuna ere behar da eremu politiko eta sindikalaren artean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1854/003/001/2017-08-15/ekintza_batasuna_ere_behar_da_eremu_politiko_eta_sindikalaren_artean.htm Tue, 15 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1854/003/001/2017-08-15/ekintza_batasuna_ere_behar_da_eremu_politiko_eta_sindikalaren_artean.htm
1992tik 2008ra aritu zen Rafa Diez LABeko idazkari nagusi. Zer aipa liteke garai hartaz?

Esan ohi dugu LABek lau garai izan dituela: sorrera, sendotzea, berrikuntza, eta, orain, sindikalismoa berri bat egitekoa. Rafarena izan zen sindikatua zabaldu, sendotu, eraginkorrago egin eta eragile sindikal, sozial eta politiko gisa bere pisua nabarmen areagotu zuen garaia. Batez ere, hazkundea nabarmenduko nuke. Baita nazioarteko aitortza ere -harekin sartu ginen ofizialki Sindikatuen Munduko Federazioan-.

Gehiengo sindikalaren sorrerarekin ere lotzen da Diez.

Noski. 1992ra arte, LAB nahiko bakarrik zegoen posizio politiko eta sindikal batzuk defendatzeko. ELA gehiago aritzen zen beste era batean. Baina 1992tik, eta bereziki, 1994tik aurrera, ELAk aldaketa bat egin zuen, nolabaiteko bira bat ezkerrera. Eta horretarako, erabakigarria izan zen LABek garai hartan hartu zuen indarra. LAB eta ELAren artean, beste sindikatu txikiago batzuekin batera, gehiengo sindikala izendatu den ekintza batasuna osatu zen. Garai ezberdinak izan ditu horrek, gorabeherak, baina ordutik aurrera, ezinbesteko erreferentzia izan da.

2008an belaunaldi berri bat sartu zen LABen, eta hainbat berrikuntzari buruz aritu zarete azken kongresuan ere... Zein aldaketa nabarmendu litezke?

Hiru ildo aipatuko nituzke. Bat, klase subjektua berriz osatzeko, sindikatuak borrokarako eskaintza egin behar diela langileria osatzen duten sektore guztiei, atomizazio joerei buelta emateko. Bi, ekinbide soziosindikal oso bat egin beharra; lantokietan, baina kalean ere bai. Kapitala ez da soilik kolokan jartzen ari langileen lan eskubideak, nolabait esateko; bizi baldintzak, zerbitzu publikoak, ekosistema, zibilizazio baten iraupena dago jokoan. Orain, gatazka ez da soilik lanaren eta kapitalaren artekoa; bizitzaren eta kapitalaren artekoa da. Azkenik, Euskal Herriak behar dituen aldaketa politikoetan ere eragin nahi dugu. Aldebakarreko burujabetza prozesuari egin behar dio ekarpena LABek, ikuspegi sozial batekin, estatu egiturak sortzeko.

Nola ikusten dituzue halako prozesu bati ekiteko baldintzak?

Gehiengo handi batek ikusi du atzerakada gertatu dela azken hamarkadan: bizi baldintzetan, eta autogobernu mailan. Badago sentsazio orokor bat; atzera goazela Espainiako eta Frantziako gobernuen eskutik, eta behar dela muga bat jarri, aldatu. Badakigu, oraindik orain, badaudela langile sektore batzuk aldaketa horren itxaropena Madrilen kokatzen dutenak. Bide hori antzua da. Horregatik, saiatzen ari gara abertzale ez diren langileekin ere lan egiten, argudiatuz bide askoz emankor eta eraginkorragoa dela bertatik bertara abiatzen dena.

Gehiengo sindikalari eta ELArekiko harremanei begiratuta, zein martxatan dago elkarlana?

Aldaketa prozesua abiatzea eta Euskal Herritik Euskal Herrira egitea posible dela sinesten dugunok proiektu subiranista sinesgarri bat eskaini behar dugu. Eta, horretarako, bi gauza behar dira: proiektu sozioekonomiko bat, eta indarrak biltzea aldaketa sozialak gako soberanistetan egin behar dela uste dugunon artean. Hor, funtsezkoa iruditzen zaigu ELAren eta LABen arteko aliantza.

Nolakoa izan behar da aliantza?

Autonomoa izan behar da, ez da egon behar eremu politikoaren atzetik. Ahots propioa behar du, ikuspegi propioa, jarduteko lerro berezitu bat. Baina, era berean, zubiak ere egon behar dira eremu sindikal, sozial eta politikoen artean: ekintza batasuna. Gutxieneko adostasun batzuk behar dira, prozesuari oinarriak jartzeko. Azken hilabeteetan, baldintzak hobetzen ari direla uste dugu. Bai ELAren eta LABen arteko elkarlana sakontzen ari garelako, bai EH Bildu argitasun handiagoz ari delako uztartzen burujabetza prozesuaren eta aldaketa sozialaren beharra.

Atxilotzerako utzia zuen kargua, baina erreferente bat izan da Rafa Diez sindikalismoan. Nola irudikatzen duzu etzikoa?

Preso bat ateratzea beti da pozerako arrazoia, jakin arren oraindik asko geratzen direla. Denak etxeratzeko aldarriarekin lotzen dugu guk Diez irtetea. Eta, noski, gogoz gaude Rafarekin aritzeko; azken urteez, baina, batez ere, etorkizunaz. Lurra hartzen utzi beharko zaio, baina gogotsu gaude amets egiten segitzeko Euskal Herriaren askatasunaren bidean.]]>
<![CDATA[Elkartasuna, bidean bat egiteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/006/001/2017-08-13/elkartasuna_bidean_bat_egiteko.htm Sun, 13 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1896/006/001/2017-08-13/elkartasuna_bidean_bat_egiteko.htm Herri oso bat mugimenduan. Kataluniarekin bat. Demokraziarekin bat lelopean egindako mobilizazioan —euskaraz eta katalanez zegoen idatzita goiburua—. Esteladak eta ikurrinak eskuan, Artzain Onetik Zuloaga plazaraino egin zuten martxa, eta han ere argi utzi zuen Maddalen Iriartek ekitaldiaren xedea, Agirre lehendakariaren hitzak gogora ekarrita: «Gu beti Kataluniarekin. Espainiaren mespretxuen aurrean tinko eutsi diotelako».

Izan ere, EH Bilduko bozeramailearen esanetan, «erregimena kolokan» jartzea lortzen ari da Kataluniako prozesua, bi herriei erabakitzeko eskubiderik aitortzen ez dien «erregimen» berbera. «Zuen borroka gure borroka da. Zuen etorkizuna gure etorkizuna da. Eta zuen askatasuna gure askatasuna da», esan zien EH Bildukoak katalanei: «Visca Catalunya lliure. Gora Euskal Herria askatuta». Oihuka erantzun zuten Zuloaga plazan bildutakoek, «independentzia» eta «Kataluniarekin elkartasuna» oihuka. Iriarte: «Katalunia erakusten ari da demokrazia dagoela, egon behar dela herrien eta herritarren askatasunaren oinarrian».

17:00etarako jarri zuten martxa hasteko ordua, Artzain Onean. Euskal herritarrak ez ezik, kanpotik etorritakoak ere nabari ziren jende artean, katalanak gehienak. Haiekin batera zeuden EH Bilduko eta hura osatzen duten alderdietako kideak: Ainhoa Beola, Arkaitz Rodriguez, Lorena Lopez de Lacalle, Maddalen Iriarte eta Arnaldo Otegi, besteak beste —katalan batek baino gehiagok baliatu zuen aukera Otegirekin argazkiak egiteko ere—. «Altsasukoak aske» zioen pankarta bat ere jarri zuten errepide ondoan Altsasuko (Nafarroa) gazte auzipetuen gurasoek, datorren larunbaterako elkarretaratze batera deitzeko.

Eskerrak eta kritikak

Babesa eskertu zuten Herrialde Katalanetako hainbatek. CUPeko diputatu Albert Botran eta Mireia Boyak, esaterako, parte hartu zuten manifestazioan. «Garrantzitsua da erreferenduma irabaztea», esan zuen Boyak, martxa hasi baino lehen: «Baina garrantzitsua da emaitza defendatzea ere, eta, horretarako, gainerako herrien indarra daukagu; batez ere, gaur hemen dauden euskal herritarrena». Espainiako Kongresuko diputatu Joan Tardak ere (ERC) bidali zuen esker mezua, sare sozialen bidez.

San Martin kaletik Foru pasealekura joan, eta Salamanca pasealekuan barrena egin zuten manifestariek Zuloaga plazarako bidea, besteak beste, «bi herri, borroka bat» oihu eginez. Beñat Gaztelumendi bertsotan ari zela bete zuten plaza: «[...] Euskal Herria ta Katalunia, nahiz ez garen herri bera; gu ere sartu gaitezke haiek irekitako bidera». Bide hori bide bat eta bera dela nabarmendu zuen Iriartek ere. «Kataluniako errepublika hurbilago baldin badago, euskal errepublika ere hurbilago egongo da», esan zuen, Lluis Llachen L'estaca eta Esteban Urkiaga Lauaxeta-ren Mendigoxaliarena aipatuz.

EAJren jarrerak, ordea, aldendu egiten du Euskal Herria «askatasunaren» bide horretatik, EH Bilduko bozeramailearen ustez. «Gipuzkoa hipotekatuko dugu hamarkadetarako, errauskailuarekin herritarren osasuna arriskuan jarriz. Ehunka haurrek asteburuero milaka kilometro egin behar dituzte senideak kristal zikin baten atzean ikusteko... Hara nola negoziatzen duten batzuek», esan zuen, jeltzaleak «PPren sozio» bihurtu direla kritikatzeko: «Ez gaitzatela engaina; har dezagun Katalunia eredu».]]>
<![CDATA[«Utzi alderdikeriak, egin dezagun presio eraginkor bat»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1744/004/001/2017-08-12/utzi_alderdikeriak_egin_dezagun_presio_eraginkor_bat.htm Sat, 12 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1744/004/001/2017-08-12/utzi_alderdikeriak_egin_dezagun_presio_eraginkor_bat.htm
Joan den astean heldu zen berria: Kepa del Hoyoren heriotza.

Zoritxarrez, denbora daramagu esanez kartzela politika hau suntsitzailea dela, mendekuan oinarritua; bai guretzat, senide garen heinean, baina, bereziki, presoentzat. Zoritxarrez, beste behin, aktualitateak arrazoi eman digu. Kepak 20 urte zeramatzan espetxean, sakabanatua, etxetik 750 kilometrora urrunduta, eta kartzelan bizitako baldintza gogor horiek izan dira bihotzekoak jotzeko arrazoia. Ezin da esan gauza natural bat izan denik. Bakartzeak, jipoiak, mehatxuak... Horrek deuseztatu egiten du pertsona, fisikoki eta psikologikoki. Denbora gure kontra doa. Leku guztietan esaten da denbora behar dela gauza hauek aldatzeko, baina hain justu, denbora da ez daukaguna. Asteburu honetan ere, errepidean jarri beharko gara, presoek egoera berean jarraitzen dute. Ezin dugu gehiago itxaron. Halakorik ezin da berriz gertatu.

Del Hoyok ez zuen gaitz larririk, ez zegoen zerrenda horretan. Eta, hala ere, hilik da. Zer hausnarketa eragiten dizue horrek?

Horrek adierazten du zer krudela den espetxe politika hau, eta zein baldintzatan dituzten euskal preso politikoak. Bizi osorako zigorrak dituzte, ateratzeko aukera izpirik ere ez da ikusten, eta, gainera, baldintza horietan. Politika suntsitzailea da. Egunez egun doa okerrera presoen osasuna; bai fisikoki, bai psikologikoki.

Senideekin egon zarete?

Noski. Notizia jakin bezain pronto, harremanetan jarri ginen, eta, ahal izan dugun neurrian, haiekin egon gara une zail eta gogor hauetan, ahalik eta elkartasun gehiena adierazteko, eta behar zuten guztian laguntzeko. Zoritxarrez, aurreko astean Kepa del Hoyoren senide eta lagunei egokitu zitzaien mina beren gorputzean sentitzea, baina preso guztiek eta senide eta lagun guztiek, hein batean, min hori bera sentitzen dugu, badakigulako edozein egunetan guri egokitu ahal zaigula.

Loiolako elkarretaratzean, Urkullu lehendakariarekin une batez egoteko aukera izan zenuten. Zer helarazi asmo zenioten?

Urtero bezala, Loiolako elkarretaratze horretan beti saiatzen gara lehendakariari, edo Eusko Jaurlaritzako ordezkariari, azken hilabeteetako txosten bat edo eskuartean dugun gaia helarazten. Asmoa genuen azken hilabeteetako datuak emateko: azaltzeko preso eta senideentzat egoera ez dela batere aldatu. Ez aldatzeak ez du esan nahi berdin gaudenik, egoera okertzen ari dela baizik; egunak aurrera doazen heinean, gure egoera okertuz joaten delako. Larritasun hori helarazi nahi genion, pausoak azkartzeko.

Testuingurua berezia izan da aurten: preso bat hil eta hurrengo egunean izan da ekitaldia.

Zoritxarrez, bai. Oraindik eta indar gehiago hartu zuen eman nahi genion urgentziazko mezu horrek. Aitortu genion pausoak ematen hasi direla, eta Euskal Herrian ikusten dela alderdi politikoen, sindikatuen, eta, batez ere, gizartearen aldetik, eskakizun zehatzak daudela mahai gainean. Baina, hori onartuta ere, denboraren auzia jarri genion mahai gainean: guk ere nahiko genuke iraganean hitz egin, honi guztiari atea itxi, eta beste perspektiba batekin hasi hau guztia ikusten.

Erantzunik-edo eman zizuen?

Esan zigun guk ere bagenekiela lanean ari direla, denbora daramatela horrekin, eta azken hilabeteotan pauso berriak ematen ari direla, ahal duten guztia egiten ari direla. Esan genion guk: argi dago, oraingoz, ez dela nahikoa.

Bestelakoan, baduzue harremanik erakundeekin-eta?

Iazko udazkenean hasi ginen harremanak egiten alderdi eta sindikatu guztiekin, akordio sozial bat ateratzeko aurrera, gutxieneko neurrietan oinarrituta. Ez gara ari beste munduko ezer eskatzen: legea betetzea. Gaitz larriak dituztenak etxeratzea, eta sakabanaketa, urruntzea amaitzea. Hor, kontsentsu zabala dago; batez ere, euskal gizartean. Baina baita sindikatu eta alderdien artean ere; PP kenduta, beste guztiak ados daude. Baina hori aurrera eraman behar da, Euskal Herritik ahots bakarrarekin joan gaitezen Madrilera eta Parisera.

Parisera joan zineten talde bat duela gutxi, ezta?

Hor ere antzeko zerbait bilatu genuen. Denok ahots bakarrarekin, helburu batekin joan ginen eskakizun bat egitera. Hori da Hegoaldean ere bultzatu nahi genukeena, eta horretan ari gara.

Armagabetzea gauzatu ondoren, aipatu da balio dezakeela hango formulak. Parisen, goi mailako harremanak ere izan zenituzten. Zer sumatu zenuten?

Prozesua luzea izan da. Aieteko Konferentziaren egunean hasi zen hau. Han, Hegoaldeko eta Iparraldeko hainbat alderdi politikotako jendea egon zen. Egia da apirilaren 8ko armagabetzeak hori guztia bultzatu duela. Ordezkari talde horretan, aipatzen zen baikorra zela Frantziak hura ez oztopatu izana, eta bide berean segitzeko eskatu genion.

Nork osatu zenuten taldea?

Aipatu beharra dago alderdi politiko guztietako ordezkariak egon zirela, Iparraldeko erakundeetan ordezkaritza dutenak. Baita eragile sozialak ere: Bagoaz, Bake Bidean, Etxerat, Bakegileak... Jean Rene Etxegarai zen denen buru, eta denek ahots batez hitz egin genuen: bakea nahi dugu, bake prozesu hau bukaeraraino eraman nahi dugu, eta hurrengo ezinbesteko pausoa presoen gaiari heltzea da. Hasteko, gaixo dauden presoek kaleratzea, presoak etxetik ahalik eta gertuena egotea, eta baldintzapeko askatasunak ematen hastea. Eta, hortik aurrera, hasi beharko gara pentsatzen nola egin guztiak etxeratzeko epe motz-ertain batean.

Norekin bildu zineten?

Bilera mordoxka bat izan genuen: giza eskubideen aldeko taldeekin —Frantzian garrantzia handia dute—, eta baita politikariekin ere. Barne Ministerioko talde batekin ere egon ginen.

Harrera ona izan zen?

Bai. Entzun gintuzten, eta asko agertu ziren laguntzeko prest. Ikusiko dugu datozen hilabeteetan pausoak ematen hasten diren. Espero dugu Frantzia Espainiarengandik aldentzen hasiko dela.

Abenduaren 9an dago hitzordu bat Parisen. Zer garrantzia du?

Guri gustatuko litzaiguke abenduaren 9rako pauso batzuk emanak izatea Frantzian, baina, zoritxarrez, badakigu estatuei kosta egiten zaiela, ez badute benetan presio handia nabaritzen. Garrantzitsua da egun hori, Parisen egingo den mobilizazio handi bat izango delako. Lanean ari gara horretarako, Frantziako hainbat eragilerekin bilkurak eginez, Euskal Herriaren hitz hori Frantziako askok ere har dezaten. Estatuei argi eta garbi esan behar diegu horrela ezin dugula jarraitu. Data hori gorde behar dugu, denok joan behar dugu Parisera.

Hegoaldean ere adostasun bat lortzen ari dela esan duzu. Madrilen aurrean ahots bakarrez aritzeko baldintzak badaude?

Gero eta argiago ikusten dugu, Hego Euskal Herrian ere, presoen eskubideen eta Espainiak eta Frantziak erabilitako salbuespen legeen inguruko egoera horiek gainditzeko garaia badela. Hor, PP kenduta, ados gaude beste guztiak. Orain, ordua da hori praktikara eramateko. Hitzetatik ekintzetara pasatu behar da, zeren, azkenean, atzean dagoena sufrimendua da. Giza eskubideak urratzen ari dira, ez gara gauza arinez ari. Utz ditzagun alderdikeriak, eta egin diezaiogun benetan presio eraginkor bat Madrili.

Denbora pasatzen ari da, eta, Espainiako Barne ministroaren adierazpenak entzunda, baldintzak gehitzen ari dela dirudi.

PPen immobilismoa eta mendeku gosea erakusten du horrek. Pauso batzuk eskatzen ziren, horiek bete, eta segidan beste batzuk. Gero ere izango dira gehiago. Azkenean, aitzakiak baino ez dira. Hori puskatu beharra dago, eta horretarako denok batera joan behar dugu. PP bakarrik utzi behar dugu Espainian ere. Horretarako, politikari eta sindikatuek badute indarra, baina gizarteak ere bai. Guk gizartearengan sinesten dugu. Hari egiten diogu dei, bultza dezan, ahalik eta presio gehiena egiteko; bai hemengoei, baina, batez ere, Espainiakoei. Sufrimendua bultzatzen segitu nahi dute, ez digute utzi nahi bakean bizitzen Euskal Herrian.

Aktibazio sozial hori nola ikusten duzu? Badaude dinamika berriak — Ireki, Kalera—...

Ikusten da mugimendu handiak sortzen ari direla. Ireki-rena garrantzitsua izan da: langile mugimenduan 80.000 sinadura jaso zituzten, eta Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari eman, Foro Sozialaren bidez. Foroaren lana ere oso garrantzitsua da; eragile eta norbanako ugari ari gara hor lanean, eta konfiantza osoa daukagu gizartean. Gizarteak argi dauka zer nahi duen: bake justu eta iraunkor bat. Horretarako, presio egiten jarraitu beharko dugu, benetan aukera daukatenek hori aurrera eraman dezaten. Foro Sozialak hartu du indarra, eta aurrera jarraituko du, nik uste, gero eta indar gehiagorekin. Horrek guztiak eramango gaitu bake justu eta iraunkorrera. Argi daukagu iritsi, iritsiko dela. Galdera da: zergatik atzeratu, atzeratze horrek hainbeste sufrimendu sortzen duenean?

EPPK-ren gogoetak aldaketa esanguratsuak ekarri ditu. Zer nabarmenduko zenukete zuek?

Pauso bat gehiago eman duela kolektiboak, pauso garrantzitsu bat. Guztiek ikusi dute hori. Baina argi utzi beharra daukagu: hori praktikara eraman ahal izateko, salbuespen legedia amaitu behar da, bestela ez dago zer eginik. Horretarako, kolektiboari lagundu egin behar zaio, esparru guztietatik, pauso horiek egingarriak izan daitezen. Oraintxe, ez dira. Lehen ere eskatzen ziren baldintzapeko askatasunak. Gaitz larriak dituzten presoak hor daude: eskatzen eta eskatzen ari dira, legedia guztia betetzen, eta, hala ere, ez dituzte onartzen. Espetxean hiltzen uzten ari dira. Horretan, argi dago estatuek dutela zerikusi handia, baina besteok ere asko lagun dezakegu. Jar gaitezen denak bide berean, behingoz, eta gara dezagun bide orri bat.

Bide orri horrek zer jaso behar luke zuen ustez?

Etxerat elkartea hain plurala eta zabala izanik, ez gara sartzen gai politikoetan-eta. Guk exijitzen dugu konponbidea, baina hori adosteko badaude alderdiak, sindikatuak... Kolektiboarekin batera, jar daitezela lanean; batez ere, elkarlanean. Ez bakoitza bere bidetik. Guk mahai gainean jartzen dugu gaitz larriak dituzten presoena, sakabanaketa politikarena, urgentziazko gaiak direla. Baina, aurrera begira, beste arazo batzuei ere eman beharko zaie soluzioa, eta hori da preso eta iheslari guztiak etxean egotea.

Zer lan ildo nagusi dituzue aurrera begira?

Senide eta lagunen asistentzia, preso eta iheslarien eskubide urratzeak salatzea eta guk bizi ditugun sufrimenduak mahai gainean jartzea. Azken urte honetan, gehienbat, urruntzea eta preso gaixoen gaiarekin ari gara. Adingabeei urruntzeak dakarkiena landu dugu, eta orain adineko pertsonengan eta gaixo daudenengan dituen ondorioak lantzen ari gara. Eta, noski, bake prozesu honetan aurrera jarraitzea. Etxerat-ek, ahal duen neurrian, jarraituko du horretan: Foro Sozialean, Bagoaz-en... Memoria historikoaz-eta hitz egiten da hemen, baina sufrimendu batzuk ez dira aitortzen. Errepidean hildako hamasei senide eta lagunak biktimatzat hartzea nahi dugu, bi xederekin: bat, sakabanaketa amaitzeko, eta bi, berriz gerta ez dadin.

Zer moduz doaz Europako bidaietan egindako harremanak?

Europarlamentariak hemen egon ondoren atera zuten txostenetik abiatuta, ikusi genuen gaitz larriak dituzten presoen egoerak sortu zuen harridura, larritasuna. Haiek esan zuten interesgarria zela hori Europan gehiago zabaltzea, eta horretan gabiltza. Guk gure bidean jarraituko dugu, eta espero dugu guk ere, laster, iraganean hitz egitea.]]>
<![CDATA[«Huste gisako bat, presentzia galtze bat gertatzen ari da ezker abertzalean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1859/004/001/2017-08-05/huste_gisako_bat_presentzia_galtze_bat_gertatzen_ari_da_ezker_abertzalean.htm Sat, 05 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1859/004/001/2017-08-05/huste_gisako_bat_presentzia_galtze_bat_gertatzen_ari_da_ezker_abertzalean.htm
Nola hartu zenuen gaztetatik kontzientzia politikoa?

Frankismoan geunden oraindik. Erabat normala zen, batez ere unibertsitatean, kontzientzia politiko bat sortzea. Etxetik, banuen gutxieneko kontzientzia bat jada.

Agurainen zinegotzi aritu, eta Eusko Legebiltzarrean sartu zinen 1994an. HBko Mahai Nazionalean ere, garai bertsuan. Tentsioa handia izango zen, ezta?

Garai hartan hil zuten Gregorio Ordoñez, legebiltzarkide zela, eta HBko mahaian ginela egin zuen bere buruaz beste Eugenio Aranburuk, epaiketaren bueltako tentsiogatik. Egunerokotasuna zen. Miguel Angel Blancorena, Jose Antonio Ortega Lararena... Oso giro tentsionatua bizi izan genuen. Baina, nire ustez, instituzioetan gehiago nabaritzen zen hori kalean baino. Gero, alderantziz izan da. Instituzioetan, askoz lasaiago bizi da konfrontazio politikoa, baina, kalean, badaude komunitate batzuk asko sufritzen dutenak oraindik. Hor, tentsioa mantentzen da kalean.

1992aren osteko urteak ziren. Ezker abertzalean aipatzen da krisi garaiak zirela: Algerren ondorena, Bidarteko atxiloketak... Nola gogoratzen duzu hori?

Nik uste dut erraztasun handiagoa zegoela iritzia eman eta planteamendu politikoak argi azaltzeko. Orain, gehiago erabiltzen da politikoki egokia dena.

Ezker abertzalearen barruan?

Bai. Une hartan, oso bortitza zen batzuetan diskurtso politikoa, baina argiagoa, nolabait. Jendeak ondo zekien nor zegoen non. Egoera gogorrak ziren, baina koherentzia politikorako errazagoak. Orain, egokitasun politiko horrekin, dena nahasi da pixka bat. Iragana baikorregi ikusten dugu sarri, baina orain, askotan, kosta egiten zait neure burua kokatzea.

HBko Mahai Nazionalean hiru emakume zineten, eta hogei gizon. Nola bizi zenuten hori?

Nire belaunaldia borroka feministaren agente aktibo bat izan zen. Aurreko borrokak bazuen bere zentzua, eta ekarri ditu lorpenak. Baina edozein aldaketa sozial bezala, igotzen dena jaitsi egiten da gero. Une honetan, ikusten dut emakumeok piztuta gaudela, baina ez dugula lorpenik ikusten. Askotan aldarrikatzen dugu emakumeen presentzia, baina, gure garaian, politikan geundenok ez genuen bidesari handirik ordaintzen. Orain, nire ustez, bidesari handiegia ordaintzen dute.

Bidesaria, zer zentzutan?

Politika maskulino batean sartzea buru-belarri. Lehia; deshumanizazioa; eskema oso zurrunak; berdintasunaren defentsa lauso bat; dena irabazita balego bezala jokatzea, legeak horrela agintzen duelako, guztiok dakigun arren legeak ez direla betetzen... Uste dut emakumeok ez dugula geure burua aurkitzen politikagintzan. Eta hori bortitza da. Gizarte hau ez da aldatuko hori aldatzen ez bada.

Kartzelan bi urtez egon zinen, Konstituzionalak HBren aurkako epaia bertan behera utzi arte. Zer ekarri zizun kartzelaldiak?

Nire familia bizitza ere aldatu zen. Ni irten, eta senarra berriz sartu zuten. Horrek ere baldintzatu zuen nire parte hartzea, baina ateratzean, gauzak aldatzen hasiak ziren ezker abertzalean, arlo politiko eta instituzionalean. Pentsatu nuen fase hori bukatu zela niretzat, eta nahiago izan nuen LABen sartu. Beti izan dut oso ikuspegi soziala. Gero, lau urtez aritu nintzen zuzendaritzan.

Nolako esperientzia izan zen?

Oso ona. Oso esparru zabala da sindikatuarena, eta nire koherentzia politikorako errazagoa.

2008an utzi zenuen kargua. Urteotan, gauzak aldatu egin dira sozialki. Nola ikusi duzu bilakaera?

Sindikatuan gauza asko egin dira, oso ondo eginak, gainera. Denboraren poderioz, ordea, haustura sozial gero eta handiagoa sortzen ari da Euskal Herrian ere. Lehen, kontzientzia soziala askoz horizontalagoa zen. Ez zegoen hainbeste ezberdintasun jendartean bertan. Ikasi dugu bizikidetza eroso batean bizitzen, haustura hori mantenduz, eta kezkagarria da. Komunitate, herri txiki honetan haustura sozial handi bat sortzen bada, oso kaltegarria izango da edozein proiektu emantzipatzaile aurrera eramateko.

Kongresua egin berri du LABek; nola egokitu egoera horretara?

Aurrerapauso asko eman ditu. Baina gauza da sindikatu baten, sindikatu guztien arrakasta soziala mugatuta dagoela. Jendartean, nola bizi dira egoera sozial eta politikoak? Euskal Herria erosotasun batean sartzen ari dela uste dut. Adibidez, gazteek galera izugarria izan dute, eta jendartea ohitu egin da horretara. Jendartearen zati handi bat prekaritatean bizi da, eta beste bat, oso ondo.

Legez kanporatzeen zikloarekin batera gertatu da bilakaera sozial hori. Zer ondorio izan ditu garai horrek ezker abertzalean?

Zaila egiten zait pentsatzea nola egin zitezkeen gauzak beste era batera, baina badaukat sentsazio hori, gauza batzuk ez zirela ondo egin, presaka bezala egin zirela. Eta oraindik ondorioak ordaintzen ari gara. Orain, ezker abertzalean huste moduko bat gertatzen ari da. Lehen uste nuen alderantziz izango zela, baina ez da horrela izan. Eztabaida batzuk ireki dira, baina bere garaian ezker abertzaleak jendartean zuen presentzia, prestigioa, galdu egin da pixka bat, eta horrek kezkatzen nau. Hori berreskuratu behar da: ez gu olatuaren aparretan egoteko, baizik eta beharrezkoa delako jendartea iraultzeko.

Errepresioak perspektibaz jokatzea zaildu zuen?

Zurrunbilo batean sartzen zaitu. Erabaki potoloa [estrategia politiko-militarra alboratzea] oso eraginkorra izan zen, baina, gero, prozesua ez da eraman nik pentsatzen nuen bezala. Ezin delako da askotan. Jendarteak hartzen du bide bat, eta hortik joaten da, zuk beste bat nahiago izan arren.

Inertzia indartsuegiak dira?

Hori da. Adibidez, ondo bizitzearen, erosotasunaren inertzia oso indartsua da Euskal Herrian. Lehengo sakrifizioaren idealismo hori ez dago. Jendea mugiarazteko, ezegonkortasun bat egon behar da; bestela, oso zaila da.

Kartzela alde askotatik ezagutu duzu: preso, senide eta mediku gisa... Zer izan da gogorrena?

Torturen inguruko lana. [Garzon protokoloaren garaian] Baimena geneukan atxilotuekin hamar bat minutuz egoteko. Guardia Zibilaren Madrilgo atxilotze zentroetara joaten nintzen, pertsona torturatuak ikustera. Han sartzea, handik irtetea, izugarria zen.

2007aren aurreko su-eten garaian, presoen eskubideen aldeko Ibaetako Foroan aritu zinen. Zer irizten diozu ordukoari?

Une konplikatuak izan ziren hor ere. Akats bat egon zen, nire ustez: eskubideen garapena egoera politiko-militarrekin lotzea. Borroka armatuaren etena zegoenean, eskubideen aldarrikapena areagotzen zen, baina, gero, indarra galtzen zuen. Horrek argudio oso indartsuak ematen zizkion estatuari, bere mesedera erabiltzeko. Ideologikoki ez genuen sendotu hori: eskubideak eskubideak dira, beti.

Eta nola kokatzen duzu presoen izaera politikoa?

Nire ustez, preso politikoen izaera horrekin aldarrikatzen zen, batez ere, salbuespen politika eskubideen aurka zihoala, eta, bestalde, haiek, kolektibo moduan, bazutela beren nortasuna, eta aukera izan behar zutela beren diskurtsoa osatzeko. Ibaetako Foroan ez genuen lortu hori ondo kokatzea.

Orain ez gaude su-eten batean; behin betiko etena 2011n iragarri zuen ETAk. Presoen gaian, nola ikusi duzu bilakaera?

Lehen esandakoaren ildotik. Erabaki batzuk hartu zirenean, beste prozesu bat aurreikusi zen. Gero, hori gertatu ez zenez, denbora dezente galdu da. Kalean ni lasai nago, baina barruan, jende asko dago kartzelan, urteak pasatu eta pasatu. Herri honetan, eta ezker abertzalean ere bai, askotan kendu diogu garrantzia kartzelako egonaldiari. «Zortzi urte, ba! 25 urte ere egon dira eta...». Ez. Zortzi urte zortzi urte dira, edozein bizi prozesutan. Eta urte hauetan izan ez diren aldaketek sakondu egin dute min hori.

EPPK-k erabaki garrantzitsu batzuk hartu berri ditu.

Beren eztabaidaren ondorio izan da, baina ikusten dut gauza batzuk aldatu behar direla erabaki horiek aurrera eramateko. Eta horiek ez daude presoen esku. Zein da bakoitzaren ardura, adibidez, legedia aldatzeko? Ze, legedia aldatzen ez bada, benetako aldaketarik ez da gertatuko espetxe politikan. Hori ez da argitu. Eta zer babes sozialekin lortuko dugu hori, jakinda Espainiako Estatuan irabazi behar dela bataila? EAJ eta PPren akordioa ikusita, ez du itxura onik. Baina kontua ez da bakarrik hatzarekin seinalatzea. Bakoitzak hartu behar du konpromisoa. Bestela, presoen gatazkak urte luzez segituko du.

Azken operazioetan, abokatuak, bitartekariak, Jaiki Hadi, Etxerat, Herrira jo dituzte. Zein analisi egiten duzu hortik?

Alde guztietan jo zuten. Orain, erreserban daukate auzi hori, eta aktibatuko dute behar dutenean, baina uste dut nahikoa merke atera zaizkiola estatuari operazio horiek. Orain, intentsitate baxuan ari dira, baina kaleko aktibazioa ere oso neurtua delako. Presoen elkartasunerako mugimenduan zailtasunak daude egoera hau gainditzeko, kalea eta jendartea berreskuratzeko.

Saiakera batzuk badaude...

Bai: Kalera, Ireki... Baina falta da aktibazio orokor bat, eskubideen inguruan.

Otegi espetxetik irtetear zela, idatzi zenuen: «Bihar itzuliko da Arnaldo etxera, lokartutako herri batera. Injustua litzateke esna gaitzan eskatzea, eta, hala ere, horixe espero dugu askok». Ari da esnatzen herri hau?

Arnaldo atera baino lehen, ezker abertzalean oso dinamika motela egon zen, nire ustez. Sortu zen Sortu, baina ez zituen bete jendearen espektatibak. Bitartean, jende asko urrundu zen, beste batzuk baztertu ziren, eta zauri sakonak egin ziren ezker abertzalearen barruko gorputzean. Denok ikusten genuen gizon edo emakume on bat behar genuela hori berrantolatzeko. Politikoki eta pertsonalki, oso ona da Arnaldo; erreferente bat da diskurtsiboki: erraztasun handia du komunikatzeko. Baina jendartea aldatu egin da, eta Arnaldok zuen oihartzun hori moteldu egin da. Jende gaztearekin hitz egitean-eta, ikusten da hori. Bultzada bat izan da, eta beharrezkoa da hor egotea, baina beste ahalegin batzuk ere behar dira egitura politikoan.

Zein ahalegin mota?

Nire esperientzian, batzorde lokaletatik, herri txikietatik hasten zen dinamika politikoa. Une honetan, ez Sortun, ez ezker abertzalean, horrek ez du funtzionatzen, eta hori berreskuratu behar da. Benetan jendartearen parte izateko, ez izateko beste eragile politiko bat, lau urtean behin bozkatzen duguna; oso jende ondradu eta jatorra, baina hor dagoena, ez hemen. Hori aldatu behar da. Ez dago hurbiltasun hori.

Gazteekin baduzu harremanik?

Herrian-eta bai. Batzuetan, esparru sozialak idealizatzen ditugu; gazteen artean, badaude sektore oso onak, gauzak mugiarazteko. Baina badaude kontsumo mailari eutsi nahi diotenak ere, oso ondo bizi direnak aldatzeko.

Nola ikusten dituzu biktimen inguruko politikak?

Izugarrizko garrantzia hartu du kontakizunak, eta, nire ustez, ez dagokio gure belaunaldiari hori egitea. Hori bai: bizikidetzaren mesedetan, oinarritik egin behar dira gauzak, ez goitik behera. Ikusten ditudanean omenaldiak-eta, instituzionalki soilik eginak, erabilpen alderdikoia eginez, atzerakoa eragiten dit. Ez dut ikusten horrek benetan mesede egiten dionik jendeari. Izugarrizko ohitura dugu antzezpenerako, ikuskizunaren politikarako, baita gauza delikatu hauekin ere. Nik ezin dut: erabat arrotza zait hori. Aldiz, herri eta talde txiki batzuetan ikusten dira esperientziak, modu naturalean, behartu gabe. Horrek balio du.]]>
<![CDATA[Ezker abertzaleari «bere ardura aitortzeko» eskatu dio Urkulluk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2372/008/002/2017-08-02/ezker_abertzaleari_bere_ardura_aitortzeko_eskatu_dio_urkulluk.htm Wed, 02 Aug 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/2372/008/002/2017-08-02/ezker_abertzaleari_bere_ardura_aitortzeko_eskatu_dio_urkulluk.htm
Del Hoyoren senide eta gertukoei doluminak helarazi, eta Urkulluk esan du «beste espetxe politika baten» alde aritu dela azken hogei urteotan, legebiltzarkide lanetan hasi zenetik. «Hogei urteotan bakoitzak zer egin dugun, bakoitzak daki. Nik badakit legebiltzarkide gisa, EAJko presidente gisa eta lehendakari gisa, zein urrats eta zer lan egin dugun beste egoera batera iritsi ahal izateko». Aipatu duenez, presoak «gerturatzeko plan bat» ere aurkeztu zion Espainiako Barne Ministeroari 1990eko hamarkadan.

Sarek, bestalde, «elkartasun, babes eta maitasun guztia» helarazi die Del Hoyoren senide eta lagunei. Gogora ekarri du «kartzelak egunerokoan eragiten duen sufrimenduaz» gain, ehunka kiltometrora urrunduta egoteak dakarren «eskubide urratzea» jasan duela Del Hoyok hogei urteotan: «Ezinbestekoa da mendekuzko politika hau behingoz amaitzea». Gaitz larriak dituzten presoak askatzeko beharra nabarmendu du Sarek, herritarrak presoen eskubideen alde lan egitera deitzearekin batera.

Salhaketa elkarteak, berriz, Del Hoyo «espetxearen biktima» izan dela nabarmendu du. «Senideenganako kezka bizi zuen, bisitetarako bidaietan istripuren bat gertatzeko arriskuarena. Zigorra hain luzea izateak, preso pasatutako denbora luzeak, bere osasun egoera kaltetzea zekarren».

Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkari Javier de Andresek, aldiz, garrantzia kendu dio heriotzari: «Preso bat kartzelan hiltzea gertatu egiten da noizbehinka, ETAkoekin edo bestelakoekin». PPkoaren hitzetan, «ETArengandik bereizi» behar dira presoak —EPPK-k iragarri berri du «binkulazio politiko zuzena ezker abertzalearekin» izango duela: Sortu, LAB eta Ernairekin—. Gehiago ere esan du De Andresek:«Egin ezin dena da erakunde kriminal bateko kideak kartzelen barruan antolatzea; hori saihestu behar da».

Bizkaiko PPk, bestalde, Del Hoyoren aldeko «omenaldi publikoak eragozteko» eskatu dio Eusko Jaurlaritzari.

Protestak herriz herri

Atzo iluntzean, Sortuk deituta, herriz herri salatu zuten Del Hoyoren heriotza. Espetxe politika hiltzailea. Agur eta ohore Kepa lelopean egin zituzten protestak. Ehunka lagun bildu ziren, besteak beste, Baionan, Donostian, Bilbon eta Gasteizen —Iruñean, astelehenean bildu ziren—.]]>
<![CDATA[Presoak «etxeratzeko» mobilizazioa eta elkarlana behar direla dio Sortuk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1830/007/001/2017-07-26/presoak_etxeratzeko_mobilizazioa_eta_elkarlana_behar_direla_dio_sortuk.htm Wed, 26 Jul 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1830/007/001/2017-07-26/presoak_etxeratzeko_mobilizazioa_eta_elkarlana_behar_direla_dio_sortuk.htm
Izan ere, Sorturen iritziz, Euskal Herrian ez da «normalizazio politikorik eta bizikidetzarik» izango Espainiako eta Frantziako estatuetan ehunka preso dauden bitartean. «Euskal gizarteak nahi eta merezi du konponbide oso bat, konponbide justu bat, konponbide iraunkor bat», esan du Rodriguezek, martxa Zarautzera iritsitakoan egindako agerraldian. Eta horrek «preso, iheslari eta deportatu politikoek etxerako bidea izatea» eskatzen du ezinbestean, Sortukoaren hitzetan.

Euskal Preso Politikoen Kolektiboak uztailaren 16an jakinarazi zituen barne eztabaidaren ondorioak. Besteak beste, «askatasuna eskuratzeko» bidea herritarrekin partekatuko dutela jakinarazi zuten; preso bakoitzak izango duela txosten juridiko bana, eta horren arabera eman beharreko legezko pausoak ere jakinaraziko dituztela, babesa lortzeko.

Ondorio horiek «berebiziko garrantzia» dutela azpimarratu du Rodriguezek Kalera martxan: «Hemendik aldarrikatu nahi dugu gatazkaren parte diren beste alde horiek ere nolabait ardura berberaz joka dezatela, eta haien posizioak egoki ditzatela». Euskal eragile eta instituzioekin bide orri bat adostea da helburua, eta, horretarako, herri mobilizazioa eta eragile eta erakundeen arteko elkarlana funtsezkotzat jo ditu Sortuko kideak.

«Ez dira garaiezinak»

Ez dute proposatu egin gabeko ezer. Hasiera batean Espainiako eta Frantziako gobernuek erantzun baikorrik eman ez arren, antzeko formula batek egin zuen posible ETAren armagabetzea apirilaren 8an: gizarte zibilaren, euskal erakundeen eta nazioarteko eragileen arteko elkarlanak. Rodriguezen hitzetan, «armagabetzearen aferak frogatu zuen estatuak boteretsuak direla, baina ez direla garaiezinak, inondik inora. Konbentzituta gaude herri mobilizazioarekin eta eragileen eta instituzioen arteko elkarlanaren bidez lortuko dugula euskal preso politikoak kalera ateratzea, lortuko dugula errefuxiaturik gabeko eta deportaturik gabeko etorkizun bat».

Rodriguezek adierazpenak egin bitartean, herritar eta turistei esku orriak banatzen ari ziren Kalera martxako partaideak. «Hau ez da Espainia, ezta Frantzia ere. Hau Euskal Herria da» azalduz hasten da euskaraz, gazteleraz, frantsesez eta ingelesez idatzitako testua. 1936ko altxamendu faxistatik gaur arteko irakurketa egin zuten hala, euskal presoen egoera azaltzeko. Martxako pankarta nagusiaren aurretik, Zarauzko euskal presoak —Ekhiñe Eizagirre eta Ekaitz Sirvent— askatzeko zioen bat eraman zuten.

Ibilaldia amaituta, ekitaldia egin zuten Musika plazan, «borrokan» jarraitzeko beharra nabarmenduz: «Gure herriak zapalduta jarraitzen du». Lehentasun gisa, aurreko «zikloa itxi» behar dela esan dute: «Beharrezkoa da blokeoa hautsiko duen herri prozesu bat martxan jartzea».

Bertan bazkaldu, eta Usurbilera joan ziren denak, trenez, ondoren Hernanirako bidea egiteko. Handik hasita, Anoeta eta Ibarra arteko bidea egingo dute gaur, eta, Gipuzkoa atzean utzi ostean, Lakuntzan (Nafarroa) amaituko dute martxa, Hatortxu Rock jaialdiarekin bat egiteko asmoz.

AVT ere, Estrasburgora

AVT elkarteak jakinarazi du euskal presoen zigorrak batzeko auzian pertsonatzeko eskatu duela Estrasburgoko auzitegian. Hiru presoren kasuetan egin du eskari hori. Haiei buruzko erabakiak gehiagori ere eragingo die.]]>
<![CDATA[Emantzipatu bai, integratu ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/006/001/2017-06-27/emantzipatu_bai_integratu_ez.htm Tue, 27 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1867/006/001/2017-06-27/emantzipatu_bai_integratu_ez.htm
Ernaiko eta GITE Gizarte Eraldakaterako Talde Eragileko zenbait kidek osatutako talde batek urtebete inguru darama gazte botereaz gogoetan —eta, ondorioz, heldu botereaz—. Palenzuelaren hitzetan, gazteen eta helduen arteko botere harremanek ere eragiten baitute hiru zapalkuntza nagusietan —klasea, generoa, nazioa—. Asteazkenean ikastaro bat egingo dute UEUn, baina atzeragotik datoz gogoetak. GITEko Ibon Meñikak (Zamudio, 1977) esan duenez, beti jarri nahi izan diote arreta berezia «gako eraldatzaileetan kokatzen diren subjektu, sektore eta esparru ezberdinen arteko elkarlanari». Gazte eta ikasle mugimenduekin sarri aritu izan dira; besteak beste, Eta gazteok zer? proiektuan eta, azkenaldian, Herri Unibertsitateetan.

Inurritegia kongresu-prozesuan gaia landu zuten, baina gazteen egoera «modu sakon eta iraunkorragoan» aztertu nahi zuten Ernaiko kideek, eta horrela iritsi zitzaien proposamena GITEko kideei. Neguko oporretan, topaketa bana egin zuten Gasteizen, Baionan, Iruñean, Bilbon eta Tolosan (Gipuzkoa), eta hausnarketa hori zabaldu eta aberasten jarraitzea da asmoa, asteazkeneko ikastarotik harago. Luzerako xedea baitu proiektuak, Meñikak azaldu duenez: «Hausnarketa bat eragitea jendartean, edo, bederen, eztabaidarako bitarteko bat jartzea jendartea eraldatu nahi duten sektore guztientzat».

Heldu eta gazte botereak

Gazte izatea hainbat modutan ulertu da historian, baina, normalean, gaztaroa «trantsizio aro gisa» ikusi izan dela azaldu du Ernaiko kideak: «Dependentzia egoeratik —gurasoekiko dependentzia ekonomiko, afektibo, politiko horretatik— beste kategoria batera igarotzea: hau da, heldu izatera, eskubide eta betebehar jakinekin». Heldu izatera, era jakin batean, xede jakin batekin: «Sisteman integratzea». Palenzuela: «Guretzat zentzua dauka helduen eta gazteen arteko lehia horrek, heldu boterea ulertuta bestelako zapalkuntzak sostengatzeko bitarteko gisa. Adinari lotutako rol eta kokapen sinbolikoen arabera, ibilbide jakin horiek inposatzeko erabiltzen baita botere hori, hainbat instituzioren bidez: familia, hezkuntza sistema formala...».

Gazte boterea, beraz, «integrazio» horren aurkako bultzada litzateke. Ezaugarri partikular batzuk dakartza, berez, gazte izateak: eremu guztiak zeharkatzen dituzten arriskuak eta aukerak. Ernaiko kidearentzat, gakoa da gaztea ez dagoela oraindik «sistema politiko-ekonomikoan hain integratuta». Palenzuela: «Horrek zaurgarritasun egoera bat sortzen du, baina, aldi berean, potentzialitate bat dauka errealitate hori eraldatzeko. Krisi kapitalistaren ondorioz, prekarizazio orokor bat dago gizartean, aldaketa batzuk gertatu dira integrazio prozesu horretan. Hori ikusita, eta espektatibak txikituta dauden honetan, uste dugu aukera dugula benetan bestelako bizi eredu bat garatzeko, bestelako eredu ekonomiko eta sozial batean. Guretzat, ardatza hori da».

Gazte mugimenduetan ari dira gogoetan, eta, Meñikak nabarmendu duenez, «interes eta arreta berezia» eduki behar luke eztabaida horrek, «dagokion zentraltasuna». Gazte boterearen logika hori, izan ere, herri boterearen ideiarekin dago lotuta, eta GITEkoaren hitzetan, herri mailan, gaiak interesa du «ikuspegi eraldatzaile edo iraultzaile batean kokatzen den ororentzat».

Gazte mugimenduek bezala, bestelako subjektu batzuek ere, «berezko ezaugarriengatik, protagonismo berezi bat» eduki behar luketela uste du Meñikak; esaterako, mugimendu feministak eta antidesarrollistak. Horiei ere tresna bat eman nahi diete, herri boteretzearen inguruko hausnarketak partekatzeko: «Garrantzitsua iruditzen zaigu zubigintza lana». Prozesua modu dinamiko eta iraunkorrean ulertzen dutela azaldu du GITEkoak, «eztabaida ez baita egun zoragarri batetik aurrera modu kategorikoan egiten den zerbait; egunero ezbaian jartzen diren gogoetekin egiten dira eztabaida garrantzitsuak».

Gogoetaren ildo nagusia heldu botereak gazteak «sisteman integratzeko» duen zeregina izan arren, gazte boterearen beste alderdi bat ere nabarmendu du Palenzuelak. «Batzuetan, botere harremanak badaude helduen eta gazteen artean, zapalkuntza oro gainditu nahi duten espazioen barruan ere. Horretan, feminismoak egin du ekarpen interesgarri bat azken urteetan, mugimendu eraldatzaileen barruan gizonen eta emakumeen arteko botere harremanak aztertuz».

«Zertan dabiltza gazteak?»

«Beti daukagu pertzepzio hori», aipatu du Meñikak: «Zertan dabiltza gazteak?». Askotan, «distantziatik» begiratzen zaiela azaldu du: «Garrantzitsua da entzutea, elkarrizketa sozial hori garatzea. Horrela, agian, irakasgai sozial handi batzuk ateratzeko aukera emango digute». Sarri abiapuntua «gutxiespena» izaten dela salatu du Palenzuelak, eta gogorarazi du proposatzen ari direna ez dela zerbait «bakandua, minoritarioa, ghettizatua». «Guretzat, funtsezkoa da ulertzea parte hartze politikoa boteretze hori gauzatzeko prozesu bat dela, eta boteretzea, berriz, egitasmo alternatibo batzuk garatzeko bitartekoa, gaur egungo sistema politiko-ekonomikoak dituen botere egiturak gainditzeko».

Gazteak zertan dabiltzan, parte hartzen ote duten politikan... Ernaiko kideak dio sarri begirada oker bat egon daitekeela kezka horien atzean: «Gazteen parte hartze politikoari demokrazia liberal ordezkatzailearen ikuspegitik erreparatzen zaio: krisian dagoela parte hartzea, ez dutela bozkatzen, protesta forma bat-batekoagoetara jo dutela...».

Gazteen artean ez ezik gizartean ere parte hartze politikoari buruzko ikuspegiak «lehian» daudela uste du Meñikak: «Euskal Herrian, antolakuntza eta borroka ikuspegitik, parte hartze hori askoz ere garatuagoa, sustraituagoa egon da, eta askoz ere zabalagoa izan da. Ez da bakarrik ulertu botere instituzional batzuetan egon daitekeen zerbaiten gisan».

Gaur egun, «dena berrikuntza amaiezin» batean murgilduta dagoen garaian, GITEko kideak azaldu du garrantzitsua dela «iturrira» jotzea ere, «esperientziei dagokien garrantzia ematea». Meñika: «Euskal Herrian, gazteriak parte hartze politiko hori eduki du, du eta edukiko du». Hausnarketaren abiapuntuan horixe dagoela nabarmendu du Palenzuelak ere: «Euskal Herrian gazte borrokak frogatu du zein emankorra izan daitekeen».

Egoera aldatu arren, gaur dagoena ibilbide horretan ulertu behar dela dio Meñikak: «Praktikan adierazten digute gazteek indar hori. Ez genuke ulertuko, bestela, Errekaleor bat existitzea, ikasle mugimenduak mobilizatzeko daukan gorputza izatea, gazteen web telebista bat lantzea...».

Sortu zenetik, Ernairen lehentasunetako bat izan da proiektu horiek bultzatzea. «Gure filosofian sartzen da hori egitea, baina ez hainbeste Ernairen barruan, baizik eta indar horiek askatzea gazte mugimendu osoan, gazte mugimenduekin egitea». Abenduan Gazteraiki gazte mugimenduen autogestio topaketetan egindakoa izan liteke adibide bat. Feminismoa, euskara, komunikazioa, autodefentsa eta beste hainbat arlo hartuta, «gazteen arazoak bete-betean iraultzeko» proiektuak jarri dituzte martxan: emantzipazio bulegoak, etxebizitza sareak, langileen babes sareak, eskola kolektiboak, gazte udaleku feministak, web telebista bat... Azkenaldian, askotan esaten da ez dela ikusten dagoenaren alternatibarik. Topaketetan ateratako leloak erakusten du gazteen jarrera: Gu geu gara alternatiba.

Prozesu independentista da

Euskal Herrian prozesu independentista bat bultzatzeko eztabaidan ere badute zer esana gazte mugimenduek. Ernaiko kideek horrekin lotuta ikusten dituzte gazte boterearen inguruko gogoetak eta aipatutako proiektuak. «Askotan, prozesu politikoak elementu oso telebisibo moduan ikusten ditugu, baina uste dugu prozesu politiko baten indarra eremu lokalean ezaugarritzen dela, sare eta harreman eredu horietan. Egitasmo horiek Euskal Herria markatzen dute esparru politiko eta sozial gisa, eta horrek prozesu eratzaile batera garamatza: gure herria eratuz goaz komunitarioki, eremu ezberdinetatik. Prozesu independentistari sekulako ekarpena egitea da hori; egun zoragarri bati itxaron ordez, gaurtik ekiten diogulako».]]>
<![CDATA[«Gazteak dira, ez terroristak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/010/001/2017-06-24/gazteak_dira_ez_terroristak.htm Sat, 24 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1923/010/001/2017-06-24/gazteak_dira_ez_terroristak.htm Etorkizunaren alde. Atxilotutako gazteak askatu.

«[Atxilotutako gazteak] Inoiz ez dira izan antolakunde terrorista bateko partaide, ez dira bat etorri horrelako helburuekin, eta ez dute erabili terroristatzat har daitekeen bitartekorik», azaldu zuen Patxi Petrirenak, senideen plataformaren izenean. Haien semeak «gizarte arazoekin konprometitutako gazte kontzientziatuak» direla adierazi zuen, eta, besteak beste, Elikagai Banku Solidarioan laguntzen zutela.

Hala, auzia Espainiako Auzitegi Nazionalean ikertzea «bidegabea eta arbitrarioa» dela salatu zuen, besteak beste, Auzitegi Gorenak ez duelako aintzat hartu segurtasun juridikoaren printzipioa. Epaileak Espainiako Zigor Kodeko 573. artikuluan oinarritu ziren auzia Madrilera bideratzeko, eta hainbat delitu aipatu zituzten: lesioak, kalteak, desordena publikoa, sutea eta atentatua.

Plataformako kideen iritziz, ordea, Gorenak berdintasun eta proportzionaltasun irizpideen aurka hartu du erabakia: «Iruñeko manifestazioaren ondoren izandako liskarrak inoiz ez ziren bideratuko terrorismo gertaera baten moduan baldin eta Espainiako Estatuko beste edozein tokitan gertatu balira». Nafarroako Lurralde Auzitegiak ere kasua Iruñean epaitzearen alde egin zuen, baina, azkenean, Gorenak izan du azken hitza.

Parte hartzeko deia

Etorkizunaren Alde plataformakoak sinadurak biltzen ari dira gazteak askatzeko eta auzia Iruñera itzultzeko eskatuz, eta aldarri horixe egin nahi dute uztailaren 2ko manifestazioan ere. Herritarrei, alderdiei, erakundeei eta «era guztietako» taldeei eskatu diete parte hartzeko.

Agerraldiaren ondoren, elkarretaratzea egin zuten Foruen plazan bildutakoek, Etorkizunaren alde. Errenteriarrak aske lelopean. Bat egin zuten Oreretako 4ak Askatu plataformako gazteek ere, eta, senide eta lagunei babesa erakutsiz, txaloka amaitu zuten protesta bildutako guztiek.

Atxilotu zituztenetik, Iruñeko kartzelan dituzte preso hiru gazteak. Gorenaren erabakiaren ondoren, Espainiara urrunduko dituzten kezka daukate, baina oraingoz ez daukate horren inguruko berririk. Nafarroako Lurralde Auzitegiak ukatu egin zien behin-behinean libre uzteko eskaera, baina berriz egin asmo dute Auzitegi Nazionalean.]]>
<![CDATA[Auzitegi Nazionalean ikertuko dute Iruñean atxilotutako gazteen auzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/006/001/2017-06-17/auzitegi_nazionalean_ikertuko_dute_iruean_atxilotutako_gazteen_auzia.htm Sat, 17 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1866/006/001/2017-06-17/auzitegi_nazionalean_ikertuko_dute_iruean_atxilotutako_gazteen_auzia.htm
Goreneko epaileen ustez —Jose Ramon Sorianok, Francisco Monterdek eta Juan Ramon Berdugok osatu dute epaimahaia—Altsasuko auzia Auzitegi Nazionalean ikertzea erabaki zuten berak dira azkenengo biak—, «hiritarren artean terrore egoera eta segurtasun falta sortzera zuzendutako jokabideak» izan ziren Iruñeko manifestazioaren ondoren: «Beraz, zantzuei begiratuta, Zigor Kodeko 573. artikuluko terrorismo delituen artean sailka daitezkeen gertaeren aurrean gaude».

Nafarroako Lurralde Auzitegia ez zen horrekin ados agertu. Izan ere, kasua Iruñean ikertu behar dela esan zuten hango epaileek; delituak larriak izan arren, desordena publikoen barruan sartzekoak direla azaldu zuten, ez delitu «terroristen» barruan. Auto hura ere aipatu du Gorenak bere erabakia argudiatzeko; nabarmendu du delitu larritzat hartu zituela gertaerak Nafarroako auzitegiak ere, eta atxilotuak preso mantentzearen alde egin zuela.

Fiskalaren tesia onartu dute

Atzoko autoan, delituak zehazteko «goiz» dela esan dute Goreneko epaileek, eta eskumen gatazka argitzea bakarrik izan dela haien zeregina. Gertaerak azaltzerakoan, ordea, bere egin dute fiskalaren tesia, Espainiako Poliziaren txostenetan oinarritua. Auzipetuen parte hartzeaz, zehazki, esan dute gutxienez bi edukiontzi gurutzatu zituztela, horietako bat, sutan. «Agerikoa» da, epaileen esanetan, gertatutakoekin «harremanetan» zeudela. «Egilekidetza» aipatu dute, nahiz eta adierazi ez dagokiela beraiei auzipetuen inplikazioa zehaztea.

Martxoan, Gure seme-alaben etorkizunaren alde lelopean, milaka lagunek hartu zuten parte auzipetuen alde Errenterian egindako manifestazioan. Gazteen gurasoek deituta, kasua Iruñeko auzitegiaren esku uzteko eta preso dituzten hirurak askatzeko eskatu zuten. Azken egunetan, sinadurak biltzen ere aritu dira.]]>
<![CDATA[Gorenak Auzitegi Nazionalaren esku utzi du Iruñeko istiluen auzia]]> https://www.berria.eus/albisteak/135943/gorenak_auzitegi_nazionalaren_esku_utzi_du_iruneko_istiluen_auzia.htm Fri, 16 Jun 2017 11:31:26 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/albisteak/135943/gorenak_auzitegi_nazionalaren_esku_utzi_du_iruneko_istiluen_auzia.htm Nafarroako Lurralde Auzitegiak ere atera zuen auto bat gertaera horien inguruan. Auzia Iruñean ikertu behar dela esan zuten hango epaileek, delituak larriak izan arren desordena publikoen barruan kokatu zituztelako, eta ez delitu "terroristen" barruan. Gorenak nabarmendu du delitu larritzat hartu zituela gertaerak auzitegi hark ere, eta argudio moduan oroitarazi du atxilotuak espetxean mantentzearen alde egin zuela. "Terrore egoera" Gorenaren ustez, ordea, "hiritarren artean terrore egoera eta segurtasun falta sortzera zuzendutako jokabideak" izan ziren Iruñeko manifestazioaren ondoren; "beraz, zantzuei begiratuta, Zigor Kodeko 573. artikuluko terrorismo delituen artean sailka daitezkeen gertaeren aurrean gaude". Horrekin batera, lesio, kalte, desordena publiko, sute eta atentatu delituak egon daitezkeela esan du. Auzipetuen parte hartzearen inguruan, Gorenak adierazi du "manifestazioa egin behar zen lekura joan zirela", eta "agerikoa" dela gertatutakoekin "harremanean" zeudela. ""Egilekidetza" aipatu dute epaileek, baina adierazi dute ez dagokiela auzipetuen inplikazioa zehaztea.]]> <![CDATA[Espetxe ereduaz eztabaidatu nahi du EH Bilduk, lantalderik gabe ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2431/004/003/2017-06-16/espetxe_ereduaz_eztabaidatu_nahi_du_eh_bilduk_lantalderik_gabe_ere.htm Fri, 16 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/2431/004/003/2017-06-16/espetxe_ereduaz_eztabaidatu_nahi_du_eh_bilduk_lantalderik_gabe_ere.htm
Gernikako Estatutuan (1979) jasota dago EAEren espetxe eskumena. Eusko Jaurlaritzak hainbatetan adierazi du eskumen hori eskatua diola Espainiako Gobernuari, baina hark ez du igorri oraindik. Kupoaren eta aurrekontuen inguruko akordioaren ondoren, esaterako, Jaurlaritzako bozeramaile Josu Erkorekak esan zuen «lehentasunezkoa» dela falta diren eskumenak lortzea, eta espetxeei buruzkoa aipatu zuen garrantzitsuenen artean.

EH Bilduren iritziz, ordea, ezin da itxaron eskumena eduki arte espetxe ereduaz hausnartzeko. «Eskumena lortzen dugunerako argi eduki behar dugu zer nolako espetxe politika garatuko dugun; zentzugabekeria litzateke transferentzia egin eta gero egungo eredu berari eustea», azaldu zuen atzo Jone Goirizelaia legebiltzarkideak. EH Bilduko ordezkaritza bat Katalunian izan da asteon hango eredua aztertzen. «Eredu propioa» nahi dutela adierazi dute, ez dutelako «[Espainiako] estatutik datorrena ezarri nahi».

«Gizarteari entzun» beharra

Goirizelaiaren hitzetan, «presoen bizi baldintzak hobetzeko» baliatu behar litzateke eskumena: «Adibidez, emakume presoentzako moduluak behar bezala egokitzeko, kartzelak gizonentzat pentsatuta daudelako». Eztabaida sustatu nahian, hainbat agerraldi eskatuko dituzte, «gizarteari entzun» asmoz; besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Lan eta Justizia, Hezkuntza, Osasun, Segurtasun eta Gobernantza Publikoko sailetako arduradunena, ESEN Espetxe Sareko, Euskal Kriminologia Institutuko eta EHUko kideena, kartzela zaintzako epaileena, Kataluniako Generalitateko Justizia sailburuarena, eta Etxerat, Sare eta Cassandra elkarteetako kideena.

EAJko legebiltzarkide Joseba Zorrilak gogorarazi zuen Espainiako Gobernuak espetxe eskumena ukatzen jarraitzen duela, baina nabarmendu zuen, hala ere, egin duela lan bat Eusko Jaurlaritzak «presoen baldintzak hobetzeko». Justizia leheneratzailea bultzatu izana aipatu zuen, adibide modura. PSEko Alexia Castelok, berriz, azaldu zuen ez dutela beharrezko ikusten batzorde hori sortzea, Eusko Jaurlaritza ari delako EAErako espetxe ereduaren ildo estrategikoak zein izan behar liratekeen aztertzen. «Lan hori bukatutakoan, legebiltzar taldeek izango dute aukera ekarpenak egiteko».

PPko Nerea Llanosek «gehiegizko» jo zuen EH Bilduren ekinbidea, eskumen aldaketa Eusko Jaurlaritzaren eta Madrilen artean erabaki behar dela-eta. Gainera, oroitarazi zuen gai horretan ere «estatuko legediaren arabera» jokatzea dagokiola EAEri.

Arartekoaren txostena

Joan den astean aurkeztu zuen EAEko Arartekoak urteroko txostena, eta espetxe ereduaren gaia ere jorratu zuen. Espetxe administrazioa Madrilen esku dagoela azaldu zuen, baina eragin daitekeela presoen egoeran, bertako erakundeek kudeatzen dituzten zerbitzuen bidez —osasuna, hezkuntza, laneratzea...—. Honakoa aipatu zuen xedeen artean: «Politika kriminalari eta espetxe ereduari buruz hausnartu beharra dagoela adieraztea gizarteari».]]>
<![CDATA[Majarenas eta Izar «ingurune segurura» ekar ditzatela eskatu dute: Donostiara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1812/007/001/2017-06-15/majarenas_eta_izar_ingurune_segurura_ekar_ditzatela_eskatu_dute_donostiara.htm Thu, 15 Jun 2017 00:00:00 +0200 Hodei Iruretagoiena https://www.berria.eus/paperekoa/1812/007/001/2017-06-15/majarenas_eta_izar_ingurune_segurura_ekar_ditzatela_eskatu_dute_donostiara.htm
Haurra kartzelatik ateratzeko baimen bat baliatuta, aitak labanaz eraso zion Izarri urtarrilean. Majarenas amarekin bizi zen, Picassenteko kartzelan (Herrialde Katalanak), baina, haurrak hiru urte betetzean, Madrilgo harrera etxe batean sartu zituzten ama-alabak, Majarenasi bigarren gradua onartu ondoren. Hangoa «trantsizio aldi» bat izan dela azaldu zuen atzo Ibarretak, baina salatu zuen euskal presoari eta haren alabari ez dietela eman indarkeria matxistaren gainerako biktimei ematen dieten tratu bera: 17:30ak eta 20:30ak artean bakarrik irten daitezke kalera, eta ez dute asteburuetako baimenik.

Hori entzunda, EAJko legebiltzarkide Irune Berasaluzek adierazi zuen ez duela ulertzen zergatik ari den hori gertatzen, epaileak zehaztu baitzuen, Majarenasi bigarren gradua emateko autoan, harrera etxeko gainerako biktimen baldintza berberak izango zituztela. EH Bilduko Julen Arzuagarentzat, «bigarren eta hirugarren aldiz biktimizatzen» ari dira ama-alabak, tratu hori emanda. Elkarrekin Podemoseko Tinixara Guantxek nabarmendu zuen haurraren interesa lehenetsi behar dela, eta bat etorri zen horretan PSE-EEko Rafaela Romero ere. Majarenas eta haren alaba indarkeria matxistaren biktimak direla nabarmendu zuen, hor jarri behar dela fokua; erasotik osatzeko biak Donostiara ekarri behar badira, Romeroren hitzetan, «hori da egin behar dena».

PPko Carmelo Barrio izan zen Izarrekin Sara Etxera plataformaren eskaera babestu ez zuen bakarra, aurka agertu ez arren. Majarenasek «justiziarekin duen zorra» bete egin behar duela, kezka hori azaldu zuen PPkoak, eta esan zuen presoaren eta haren alabaren osatze prozesua «ahalik eta ondoen bateratu» behar dela horrekin. Berasaluzek (EAJ) oroitarazi zuen gisan, zigorraren hiru laurdenak beteak ditu Majarenasek, eta, lege aldetik, posible da hura baldintzapean aske uztea.

Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, bestalde, hasi da Euskal Preso Politikoen Kolektiboko kideek bidalitako gutunei erantzuten, banan-banan. Atzo jakinarazi zuenez, «irakurketa kritikoa» eskatu die presoei: «Ez da onargarria exijentziak eta salaketak egitea gainerako guztiei, eta norberaren ardurapekoak diren pausoak ez ematea». Urkulluren hitzetan, «ekarpen anitzak» behar dira espetxe politika aldatzeko. Horra EPPK-ko presoei bidaltzen hasi den eskutitzetako zati bat: «Harrigarria da hori [autokritika] aipatu ere ez egitea zure gutunean. Are harrigarriagoa da zuk eta zu bezala preso direnen ingurune politikoak irakurketa kritikorik egin gabe jarraitzea ETAk eragindako giza eskubideen urratzeen inguruan, horrek espetxe politika aldatzeko eragin zuzena izango lukeela jakinda».

Urkulluri ez ezik, EAJren EBBko buru Andoni Ortuzarri eta Nafarroako lehendakari Uxue Barkosi ere ari dira gutunak bidaltzen EPPK-ko kideak, pertsonalki. Hausnarketa prozesuan da kolektiboa, eta «uda parterako» iragarri dituzte ondorioak.

Urkulluren gutunen berri izan orduko, Sortuk oroitarazi zuen ezker abertzaleak egin zuela autokritika bat 2012an, Donostiako Kursaaleko ekitaldian: «Ezker abertzaleari alde bateko biktimekiko erakutsitako sentsibilizazioa falta izan zaio beste aldeko biktimekiko». 2013an, berriz, «eragindako alde anitzeko sufrimendua eta mina zinez aitortu» eta «erantzukizun osoa» bere gain hartu zuen EPPK-k. Hala, «sakabanaketa EAJk sustatu eta babestu» zuela salatu zuen atzo Sortuk, ohar bidez: «Adierazpen hutsalez eta exijentzia alderdikoiez harago, bakoitzak bere gain hartu behar ditu ardurak bakea eta bizikidetza sendotzeko. Lehendakari batek ikuspegi horrekin jokatu beharko luke».

Kartzela ereduaz gogoeta

Kataluniako espetxe eredua aztertzen aritu da egunotan EH Bilduren ordezkaritza bat, eta Eusko Legebiltzarrean ere horri buruzko batzorde bat sortzeko eskatu zuen atzo Jone Gorizelaia legebiltzarkideak. Espetxeen eskumena Eusko Jaurlaritzak hartzea premiazkoa dela berretsi zuen, baina bitartean gogoeta behar dela esan zuen: «Une hori iristen denean, ezin dugu [Espainiako] estatutik datorren eredua ezarri».]]>