Horma

«Oraingo gazteek ez dute sinesten euskara debekatuta egon zenik; gogorra da hori»



Frankismo garaian euskara etxean bizirik mantendu zuenetako bat izan zen Eskuza. Errepresio gogorra izan zela aitortu du, eta urteek aurrera egin arren garai hartako debekuak oraindik bere «barruan» segitzen duela azpimarratu du.
Altxor gisa gorde du euskara urte luzetan eta garai zailetan Mertxe Eskuzak (Laudio, Araba, 1941): etxean, ezkutuan eta isilpean. Amarengandik jaso zuen frankismoak debekatuta zeukan hizkuntza, baina euskal hiztuna ez zen aitaren ahaleginak ditu merezimendutzat: «Nire aitarengatik ez balitz, ez nuke gaur euskaraz jakingo, eta ez nuen zer kontaturik izango». Altxorra altxor da oraindik ere haren ahoan, debekuaren marra gorrietatik harago.

Gerraostean jaio zinen, frankismo garaian. Zer-nolako haurtzaroa izan zenuen?

Oroitzapen onak ditut, egia... Gehiago irakurri
Dagoeneko ez daude bakarrik

Dagoeneko ez daude bakarrik

Nafarroako Gobernuak omenaldia egin die 36ko gerrako biktimei, eta eskerrak eman bide bazterretatik gorpuzkiak ateratzeko lana egin zutenei. Duela 40 urte hasi ziren horretan.
Beste hainbeste bezala, bide bazterretara jo zuen Salvador Miguelek duela 40 urte. Sartagudako (Nafarroa) alkate izan zen 1979. eta 1983. urteen artean. Haren aita Francisco, UGTko jornaltiarra, 1936ko urrian hil zuten, beste 40 herritarrekin batera. Aitaren bila zebilen Miguel. Halako batean, polizia batek baimenik ba ote zuen galdetu zion. Argi erantzun zion: «Gurea dena ateratzera gatoz, eta ez dugu inoren baimenik behar. Baimena hau egin zuenak behar zuen. Joan harengana, eta eskatu, agian oraindik bizi da eta». Duela bost urte hil zen Miguel. Ezin izan du Nafarroako Gobernuaren... Gehiago irakurri

Francoren gorpuzkiak hobitik ateratzea onartu du Espainiako Kongresuak

Talde guztiek babestu dute, UPNk, PPk eta Ciudadanosek izan ezik. Frankismoko krimenak Espainian ikertzeko eskatu du Ceaquak
Espainiako Kongresuak onartu egin zuen atzo Memoria Historikoaren Legea moldatzeko lege dekretua. Talde guztiek egin zuten idatziaren alde, UPNk, PPk eta Ciudadanosek izan ezik: abstenitu egin ziren. Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko bidea irekiko dio dekretuak gobernuari. Hala ere, lege proiektu gisa tramitatzea onetsi zuten; beraz, talde politikoek zuzenketak egiteko eta proposamenak eransteko aukera izango dute.

Carmen Calvo Espainiako Gobernuko presidenteordearen hitzetan, «anomalia krudel bat» da diktadorea biktimen ondoan lurperatuta... Gehiago irakurri
Solidarioak, espioiak eta emakumeak

Solidarioak, espioiak eta emakumeak

Aurten bete dira 75 urte frankistek Luis Alava fusilatu zutenetik: haren omenez, 'Alava sarea' izena hartu zuen 36ko gerran presoei laguntzen ibili zen taldeak. Sarea ez da oso ezaguna, eta are gutxiago hura sortu zuten emakumeak: Bittori Etxeberria, Itziar Mujika, Delia Lauroba eta Tere Verdes. Donostian jarri dute haiei buruzko erakusketa.
Santoña (Kantabria, Espainia): 1937ko abuztua. Euskal armadaren zati handi batek errenditzea sinatu zuen italiarrekin. Erbestean zen ordurako Eusko Jaurlaritza, eta, beraz, ezin ziren euren kabuz aritu; ez, behintzat, Hego Euskal Herrian. «Jaurlaritzaren informazio zerbitzuko Jose Maria Lasarte eta Pepe Mitxelena Baionan zeuden: bazekiten milaka gudari zeudela preso Duesoko kartzelan, eta jakin nahi zuten zein egoeratan zeuden, zer ari zen gertatzen akordioarekin», azaldu du Josu Chueca historialari eta EHUko irakasleak. Konplize bat behar zuten, eta baita aurkitu ere: Bittori... Gehiago irakurri
Eskumenak, eztabaidaren oinarrian

Eskumenak, eztabaidaren oinarrian

Olarizuko ikur frankista kentzearen inguruko desadostasunek duda eragin dute kontzejuen eta udalen funtzioez. Mendiolako batzarrak herritarren erabakia errespetatzeko eskatu du.
Olarizuko gurutze frankista kendu ala ez; horixe Araban bi tokiko erakunderen arteko talka eragin duen gaia. Kendu egin nahi du Mendiolako kontzejuak, bertako herritarrek boto bidez hala adierazita. Kontzejua, ordea, Gazteizko udalerrian dago, udalaren menpe, eta Gorka Urtaranen gobernuak ez du kendu nahi: hiriko beste zenbait tokitan egin duenez, ikurraren testuingurua azalduko duen plaka bat jartzea hobetsi du. Baina norena da eskumena?

Galdera horri erantzuteko, Arabako tokiko erakundeen antolaketari erreparatu behar zaio, eta bi administrazioren funtzioak aztertu: udalerriak... Gehiago irakurri

Memoriaren testuingurua

Olarizuko gurutzea protagonista izan da abuztu amaieran. Mendiolako herritarrek hamar metroko betoizko gurutze hori kentzea erabaki dute, ikur frankista bat dela argudiatuta. Gasteizko Udalak, aldiz, eutsi egin nahiko dio, baina ikur horri testuingurua emanez, plaka informatibo baten bitartez. Hain zuzen, udalak argudiatu du ikur horrek ez zuela, jatorrian, asmo politikorik, erlijiosoa baizik. Are gehiago, azaldu du gasteiztarrek emandako diruaz eraiki zela, eta, gerora, Mugimenduak zentzu politikoa inposatu zuela. Udal gobernuaren jarreraren oinarrian Virginia Lopez de Maturana... Gehiago irakurri
Bertikala izatetik horizontala izatera kanbiatu zen abadea

Bertikala izatetik horizontala izatera kanbiatu zen abadea

Pedro Berrioategortua Murgoitio (Apatamonasterio, 1928 Zornotza, 2018) abade izan zen, abade behargina, abade Zamorakoa, abade zigortua, sekularizatu gabe ere sekular bizia egin zuena azken arnasa eman zuen arte maite izan zuen Txaro Aranbarriren ondoan. Abuztuaren 3an hil zen Pedro Berrioategortua, irailaren 8ko eguerdian agurtuko dute betiko. Duela bi hilabete bilduak dira bere oroitzapenak.
Etxerat ezin joan ilundu artean,

egoten ohi dira zozoen elean

Jean Martin Hiribarren

Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako 339 abadek Francoren Erregimenaren gehiegikeriak salatzeko gutuna idatzi zuten, 1960an. Espainiako gotzainei, Nuntzioari eta Vatikanoko Estatu Idazkaritzari bidali zioten. gutun haren historiaren jakitun zen Pedro Berrioategortua. «Herri mailan bat eginda egon ginen abadeok. Bizkaian [Emilio] Iturraran ibili zen gauza zuzentzen. Gipuzkoan, [Serafin] Esnaola. Nik hor badaukat meritu bat... Zornotzara etorri berria nengoen, eta galdetu... Gehiago irakurri
Francoren gorpua Erorien Haranetik ateratzeko bideari ekin dio Madrilek

Francoren gorpua Erorien Haranetik ateratzeko bideari ekin dio Madrilek

Diktadorearen gorpuzkiak mausoleotik ateratzeko lege dekretua onartu du Espainiako Gobernuak. Abuztuaren 31tik aitzin, Francoren sendiak 15 eguneko epea izanen du beste hilobi bat hautatzeko
Franco hil eta 43 urtera, Espainiak erabaki du haren gorpua ohorezko mausoleotik ateratzea. Espainiako Ministroen Kontseiluak atzo onartu zuen 2007ko Memoria Historikoaren Legea aldatzen duen dekretua, eta heldu den ostiralean jarriko dute indarrean.

Diktadorearen gorpuzkiak hobitik ateratzeko ahaleginen kontra eskuinak orain arte jarri dituen trabak saiheste aldera, ezohiko bide bat hautatu du Espainiako Gobernuak: lege dekretuarena. Horri esker, urtea bukatu baino lehen burutu ahal izanen du prozesua, eta, oposizioko alderdiek edota Francoren sendiak Auzitegi... Gehiago irakurri
Mausoleoak gordetzen duena

Mausoleoak gordetzen duena

Francoren hezurrak aterako dituzte, baina milaka pertsonaren gorpuzkiak geldituko dira Erorien Haranean hilobiratuta. Tartean, Hego Euskal Herriko 1.300dik gora errepublikazalerenak.
Francisco Francoren eta Jose Antonio Primo de Riveraren hilobiez gainera, beste pertsona askoren gorpuzkiak ere hartzen ditu Erorien Haranak. Tartean, baita 1.300dik gora euskal herritarrenak ere. Errepublikazaleak, gehienak; eta familiaren oniritzirik gabe hobiratuak, euren hiltzaileen mausoleoan.

Horregatik, historialari eta elkarte memorialistiko ugarik txalotu egin dute Francoren gorpua bere mausoleotik ateratzeko erabakia, «lehen urrats bat» besterik ez dela nabarmenduta. «Oso albiste positiboa iruditzen zait, noski, baina beranduegi dator, eta, bere... Gehiago irakurri
Olarizuko ikur frankista jomugan

Olarizuko ikur frankista jomugan

Mendiolako herritarrek ebatzi dute beren ardurapeko lurretan dagoen gurutzea kentzea. Gasteizko Udalak ikurrari eutsi baina testuingurua ematearen alde egin du
Gasteizen dagoen ikur frankista nagusietako bat kentzeko erabakia hartuta dago. Mendiolako (Araba) herri batzarrak Olarizuko gurutzea kentzea erabaki du. Uda aurretik herritarrek bozkatu zuten, eta hamarretik zazpi agertu ziren sinbolo frankista kentzearen alde.«Badakigu oso gai sinbolikoa dela, baina ezin dugu ahaztu ikur horrek zer sinbolizatzen duen», esan du Ibon Urizarrek, Mendiolako batzarreko fede emaileak.

Erabakiaren jatorria Gasteizko Udalaren eskaera batean dago. Urte hasieran, udalak Mendiolako administrazio batzarrari baimena eskatu zion gurutzean plaka... Gehiago irakurri
Sistema baten birdefinizioa

Sistema baten birdefinizioa

Sektore ugarik «erregimen» esan izan diote 1978ko konstituzioaren inguruan eraikitako sistema politikoari. «Estatu egitura tradizionalak» lirateke horren isla.
Euskaltzaindia ez da xehetasunetan sartzen definizioan: erregimen bat «estatu bat gobernatzeko era» da. Ingelesez, zehatzagoa da Oxford hiztegia: «Gobernu bat, autoritarioa bereziki». Zer da erregimen politiko bat? Zerk ezaugarritzen du? Espainiakoari zergatik esaten diote «78ko erregimena» hainbat sektorek? Zergatik ezarri diktadurei erantsitako abizen hori demokratikotzat onartua den estatu bati?

Hainbat sektorek eredugarritzat jo dute Francisco Franco diktadorea hil osteko trantsizioa eta prozesu horretatik eratorritako sistema... Gehiago irakurri
«Konstituzioa ez moldatzeko pentsatuta dago »

«Konstituzioa ez moldatzeko pentsatuta dago »

1978ko sistema politikoak «joko demokratiko nahiko zabala» eman arren, Perez Royok uste du Espainiako Estatuak «matxuratutako demokrazia parlamentarioa» duela.
Ibilbide luzea du irakaskuntzan, baina azken hilabeteak jardun handikoak izan dira Javier Perez Royorentzat (Sevilla, Espainia, 1944), hedabide ugaritan idazten baitu. Ekain amaieran, Gernika-Lumon (Bizkaia) izan zen, Euskal Herriko Unibertsitateak Gernika Gogoratuz elkartearekin batera antolatutako udako ikastaro batean.

Zein dira 78ko erregimen esaten zaionaren ezaugarri nagusiak?

Nik ez dut uste 78ko erregimen bat dagoenik. Sistema politiko bat dago, 1978ko prozesuan eratua, eta sistema politiko horrek joko demokratiko nahiko zabala eman du. Sistema... Gehiago irakurri
Gizonek gizonentzat idatzia

Gizonek gizonentzat idatzia

Emakumeen aldarrikapenak konstituzioan jasotzeko borrokatu zen mugimendu feminista, baina salatu izan dute isla eskasa izan zuela testuan. Gaur egun, badaude zenbait proposamen konstituzioa genero ikuspegitik aldatzeko.
E spainiako Konstituzioak loreak eta kritikak jaso izan ditu indarrean eginiko 40 urteotan. Trantsizio «eredugarri» baten emaitza izan zen batzuentzat; Espainiako Estatua Frankismoko diktaduratik sistema demokratikora igaroarazi zuena, «nazionalitateak» aitortu eta autonomia estatutuak garatu zituena, eta Espainiako ezker eta eskuin politikoak hitzarmen batean biltzeko gai izan zena. Kritikak ere, askotarikoak; berrezarkuntza monarkikoa ahalbidetu eta estatuko nazioen autodeterminazio askea galarazi zuela, eta erregimen frankista egokitzera mugatu zela. Horiez... Gehiago irakurri
Valcalderan fusilatutako 52 pertsonak omendu dituzte Iruñean eta Cadreitan

Valcalderan fusilatutako 52 pertsonak omendu dituzte Iruñean eta Cadreitan

IRUÑEA. 1936ko abuztuaren 23an Cadreitako Valcalderan (Nafarroa) fusilatu zituzten 52 lagunak gogora ekarri zituzten atzo. Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkarteak bi tokitan banatu zuen omenaldia: lehena, Iruñeko espetxe zaharra zegoen orubean, bertatik atera baitzituzten; bigarrena, Cadreitan, hil zituzten lekuan. Ekitaldietan, Fusilatuen Senideen Elkarteak eskatu zuen gorpuak senideei itzultzeko. Gehiago irakurri
Trantsizioaren joko zelaia

Trantsizioaren joko zelaia

Korapilatsua, gorabeheratsua eta puntu ilunez betea izan zen Espainiako Konstituzioa idazteko prozesua; aurten 40 urte beteko dira, eta eztabaidak pizturik dirau.
Espainiako Konstituzioa izan zen trantsizioa deitu duten prozesu haren une gorena, emaitzarik behinena eta, aldi berean, haren bururatze eta helmuga. Prozesua lehenagotik zetorren, 1976ko abenduaren 15ean Erreforma Politikorako Legea onartu zutenetik, eta jarraitu egingo zuen Espainiako Estatuaren egitura berria guztiz osatu arte, autonomia estatutuak onartuta. Baina konstituzioak eman zion osotasuna prozesu hari; noranzkoa finkatu zion, eta, aldi berean, hurrengo hamarkadetako jokaleku politikoa zedarritu zuen. Ez da kasualitatea azken bolada honetan 78ko erregimena... Gehiago irakurri
«Nire bizia arrunta, xumea eta hutsa izan da, baina zerbait idatzi dut etxekoentzat»

«Nire bizia arrunta, xumea eta hutsa izan da, baina zerbait idatzi dut etxekoentzat»

Literatura aldizkari batean jaso genuen lehenbizikoz Andoni Garikanoren historia: «Aitaren albisteak Frantziatik». Gerra garaiak ekarri zuen etenaren historia, gero baino gero gutxiago diren lekuko bizien eskutik, zuzenean. Bere belaunaldiaren berri ez ezik, aurrekoarena ere ematen diguna eta, zorionez, Garikanok partez idatzia duena.
Etxerat ezin joan ilundu artean,
egoten ohi dira zozoen elean


Jean Martin Hiribarren

Tolosan jaio, hazi eta bizi zarena zaitugu... 1932ko azaroaren 20an hiru izan omen zineten herrian jaioak.

Gutxienez hiru! Migel Casteres, Muñoa sendiko bat eta hirurok. Etxean jaio ginen denok, ez emaginik ez pediatrarik ondoan genuela. Halaxe zen orduan. Geroago, gure ama ibili zen, emakumeak erditzen laguntzen. Deitu omen zioten behin, joan zen, eta harrezkero behin baino gehiagotan jardun omen zuen horretan. Ezagutzen ditut gure amaren... Gehiago irakurri
1968ko abuztu sargori hura

1968ko abuztu sargori hura

Bihar 50 urte beteko dira ETAk Meliton Manzanas Espainiako Poliziako inspektoreburua hil zuenetik. Garrantzi handia izan zuen gertaera hark, hildakoaren ezaugarriengatik —haren torturatzaile ospea ezaguna zen Gipuzkoa osoan— eta jauzi bat ekarri zuelako ETAren jardueran.

Beroa izan zen uda Euskal Herrian 1968an, baina abuztuaren 2 hartan euria goian behean ari zuen. Meliton Manzanas Espainiako Poliziako inspektoreburuak 14:00etan utzi zuen lantokia, Donostiako polizia etxean, eta autobusez joan zen Irunen (Gipuzkoa) zuen etxera, Villa Arana izeneko txaletera. Autobusetik jaitsi zenean, lasterka egin zuen geltokitik etxeko atarirainoko tartea, bota ahalean ari baitzuen. Eskaileretan, gazte bat zuen zain; ETAko kide bat, zazpi aldiz tiro egin ziona. Antza denez, beste bi etakide zeuden inguruan, zaintza lanetan. Denek ihes egin zuten, Manzanas... Gehiago irakurri

«Bi gauza gorroto zituen: Eliza eta demokrazia»

«Bi gauza gorroto zituen: Eliza eta demokrazia»

Eliza eta aberria. Konpromisoaren sinonimo ditu biak, eta biengatik atxilotu zuten. Hamalau aldiz, eta behin, torturatuta: Manzanasen eskuetan egon zenean. «Hitzik egiten ez nuelako, nazka-nazka eginda, bere onetik atera eta burdinazko erreminta batekin jo ninduen buruan. Umorea ez nuen galdu, baina entzumena ia bai», dio Andoni Perez Cuadradok (Gasteiz, 1925). Tortura saio horiek garai hartako beste hamaika konturekin harilkatzen ditu. Izan ere, 1956tik 1961era EAJk Araban izan zuen militante bakarrenetakoa izan zen; klandestinitateko EBBko kide izan zen, eta Jaurlaritzaren... Gehiago irakurri

«Guk auzitara eraman genuen torturengatik»

«Guk auzitara eraman genuen torturengatik»

«Kalean gurutzatzen genueneko begirada hura barruraino sartzen zitzaigun. Gu guztion berri zuen. Edonon topatzen genuen, baina bereziki gogoan dut Antso Jakitunaren hiribidean zegoen kafetegi hartan, leihoaren ondoan zuen txokoan, jende guztia kontrolatzen. Norbaitek ikusten zuenean, panikoa zabaltzen zen: 'Meliton ikusi dut; han dago!'».

Jose Javier Belzak (Etxarri Aranatz, Nafarroa, 1945) bazekien noizbait «eroriko» zela haren eskuetan. Eta oso gazte zela egokitu zitzaion berari. EGI EAJren gazteen taldeko kide zen orduan Belza. Bera jaio eta gutxira,... Gehiago irakurri

Hiru egun Manzanasen esku

Eibarko polizia etxean galdekatu ostean, Donostiako Gobernu Zibilera eraman zuten, eskuburdinak jarrita. Ziegan sartu, eta, handik 20 minutura, polizien aurrera. Hasi ziren galdezka, eta ukatu egin zituen esandako guztiak. Lehen kolpea: esku-ertzarekin eztarrian. Hitzik egin ezinda gelditu zen. Zaplaztekoak eta kolpeak, aurpegian eta eztarrian. Belarrondokoak. Entzun ezinda gelditu zen, eta une oro burrunba batekin. Ziegara.

Hortik ordu erdira, bigarren zatia. Galderak etenik gabe. Lanpara baten argia zuzenean begietara. Geroz eta polizia gehiago. Kamiseta eta galtzontzillotan... Gehiago irakurri

1936ko gerrako artxiboak ikusgai jarriko ditu Gipuzkoako Aldundiak

Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa Gipuzkoako Foru Aldundiaren esku dago ekainaren 4tik, eta aldundiak ikusgai jarriko ditu han dauden dokumentuak. Besteak beste, memoria historikoari lotutako dokumentuak daude, 1936ko gerrakoak eta frankismo garaikoak.

Foru Aldundiko Kultura diputatu Denis Itxasok adierazi du Oñatin (Gipuzkoan) dagoen eraikinari «ahalik eta probetxu handiena» atera nahi diotela, eta etorkizunean Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoa ere eraikin horretara eraman nahi dutela. Guztira 19 kilometro apalategi ditu, hamasei gordailutan banatuta, eta... Gehiago irakurri
«'Lotuta eta ongi lotuta' hitzak ongi irudikatzen dira Erorien Haranean»

«'Lotuta eta ongi lotuta' hitzak ongi irudikatzen dira Erorien Haranean»

Francoren gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko lanean ari da Madril. Ferrandizen ustez, ordea, Franco ez ezik, Primo de Rivera ere atera behar da, «nazional-katolizismoaren ardatza» desegiteko.
Francisco Ferrandiz antropologoa Donostian da azken egunetan, EHUren udako ikastaroen barruan egin den Gorpu deserosoak: biolentzia masiboa, hobi komunak eta nekropolitika nazioarteko kongresua zuzentzen, Francisco Etxebarria auzi mediku ezagunarekin batera. Ferrandiz Erorien Haranaren etorkizuna erabakitzeko adituen batzordeko kide izan zen; beharrezko ikusten du eremu horrek «monumentu totalitario» izaera galtzea.

Badirudi Espainiako Gobernua Franco hobitik ateratzear dela, eta gaia puri-purian dago. Zure ustez, zer gertatuko da?

Erorien Haranaren... Gehiago irakurri
Justizia eske, 82 urteren ostean

Justizia eske, 82 urteren ostean

Frankismoaren biktimak omendu dituzte 1936ko Espainiako estatu kolpearen urteurrenean
Atzo 82 urte bete ziren Espainiako Errepublikaren aurkako estatu kolpea hasi zutela. Bada, EH Bilduk, Ahal Dugu-k, Ezker Anitzak eta Equok urteurrena baliatu zuten estatu kolpe horren ondorioz errepresaliatutako pertsonak omentzeko: bai estatu kolpean, bai gerran, baita diktaduran izandako biktimak ere. «Arabako errepresioaren argazkia osatzea ezinezkoa da oraindik», gogorarazi zuten aipatu alderdiek Gasteizen egin zuten ekitaldian. Horren harira, egia, justizia eta erreparazioa eskatu zituzten.

82 urteren ondoren, zenbait neurri eskatu zituzten lau alderdiek. Batetik,... Gehiago irakurri

Zamorako konkordatu kartzelaren 50. urteurrena

Euskadin ere historikoa izan zen 1968. urtea. Asko indartu zen diktaduraren aurkako erresistentzia azken hamarkadan: langile mugimendu adoretsua, greba iraunkorrak, errepresio ankerra... Euskal apaizgoak ez zuen okasioa galdu, ekintza franko burutuaz, hots, Gotzaindegian itxialdiak, gose greba... Berriro, euskal apaizgoak Francoren haserrea bereganatu zuen.

1960ko maiatzean 339 abadek ageri deigarri bat plazaratu zuten, sistemaren askatasun gabezia eta torturak salatuaz. Sotana beltzez jantzi ziren Bilboko kaleak 1967an Bandasko grebaren alde. Oro har zabaldu ziren protestak.... Gehiago irakurri
«Azken ukituak» falta dira Franco Erorien Haranetik ateratzeko

«Azken ukituak» falta dira Franco Erorien Haranetik ateratzeko

Sanchezek Kongresuan adierazi du «irmoa» dela gorpuzkiak ateratzeko erabakia. Diktaduraren biktimak omenduko dituzte gaur Gasteizen
Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek atzo azaldu zuen Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko erabakia «irmoa» dela, eta laster egingo dela: «Posible egingo duen instrumentuari azken ukituak ematea falta da; laster gauzatuko da, epe oso laburrean». Harana, ordea, ez zen Sanchezek Espainiako Kongresuan aipatutako gai bakarra izan.

1936ko estatu kolpearen 82. urteurrena da gaur, eta, hainbeste denbora igaro ostean, Sanchezek adierazi zuen «zauriek irekita denbora gehiegi» daramatela: «Ixteko garaia iritsi da». Horregatik,... Gehiago irakurri

Ezkabako lau iheslariren gorpuzkiak atera dituzte lurpetik Larrasoañan

LARRASOAÑA. Ezkabako lau iheslariren gorpuzkiak atera dituzte Nafarroako Gobernuak eta Aranzadi zientzia elkarteak Larrasoaña herrian. Hilerriaren kanpoko aldean zegoen hobi batean aurkitu dituzte. Lauko gobernua agintera heldu zenetik, 72 gorpuzki atera dituzte lurpetik Nafarroan. Paula Lizoain Larrasoañako bizilagunaren testigantzari esker lortu dute zehaztea non zegoen hobia. Gehiago irakurri
«Zentsura likidoa da gaur»

«Zentsura likidoa da gaur»

Luze ikertu du Muñozek zer eragin izan zuen frankismoko zentsurak garai hartako antzerkian. Esan du erregimenak bazuela antzerkiaren indarraren berri, eta indar hori galdu egin duela egun.
Berta Muñoz Caliz filologia hispanikoan doktorea da Madrilgo Alcala de Henaresko unibertsitatean (Espainia). Diktadura frankistaren zentsurak antzerkian izandako eragina ikertzen dabil azken urteetan, eta baditu hainbat argitalpen gaiaren bueltan. Horretaz jardun zuen orain bi aste, Donostiako Miramar jauregian, Zentsura eta literatura: memoria eztabaidatuak nazioarteko biltzarrarean. Iberiar literaturetan zentsurak izan duen eragina aztertzea izan zuen helburu biltzarrak, eta, horien artetik, frankismoan gaztelaniaz sortutako antzerkiaz aritu zen Muñoz.

Zergatik da... Gehiago irakurri
Sanjurjo Erorien Monumentura itzultzea babestu du epaitegiak

Sanjurjo Erorien Monumentura itzultzea babestu du epaitegiak

Epaiak militar kolpistaren sendiaren eskaera onartu du. Iruñeko Udalak helegitea jarriko du
Jose Sanjurjoren gorpuzkiak Erorien Monumentutik ateratzeko ebazpenaren kontra senideek jarritako helegitea ontzat jo du Iruñeko administrazioarekiko auzietako 2. zenbakiko epaitegiak, eta egoera «lehengoratzeko» eskubidea aitortu dio familiari: alegia, militar kolpistaren arrastoak berriro Erorien Monumentuan sartzeko baimena eman dio —Melillan daude gaur egun, Espainian—. Iruñeko Udalak jakinarazi du errekurtsoa jarriko diola erabaki horri.

Udalak 2016ko azaroan atera zituen Sanjurjoren gorpuzkiak monumentuko kriptatik —aurrez atera zituen Emilio Mola... Gehiago irakurri

Baztertutako heroiak

Gezurra badirudi ere, beste behin, uda iritsi da. Laster, hegaldiak antolatzen, pasaporteak indarrean jarraitzen dutela egiaztatzen eta zenbat denboraz kanpoan izango naizen kezkatzen izango naiz. Hamar egun? Bi aste? Denbora gehiago? «Etxera» noa, Erresuma Batura, beti bezala. Baina kontua da Erresuma Batua jada ez dela nire etxea. Euskal Herria da nire etxea eta, hemen 25 urte eman ondoren, euskalduna bezain britainiarra sentitzen naiz, gehiago ez bada.

Erresuma Batura bueltatzen naizenean asko dira faltan botatzen ditudan gauzak. Faltan botatzen dut hiru hizkuntzek ematen... Gehiago irakurri

'Caidos' irauli, edo nola eman buelta «Erorien aldeko monumentuari»

Iruñean, aspaldi, Francoren diktaduraren aztarna arkitektonikorik garrantzitsuenaren —bai tamainan bai sinbologian— aldamenean bizi gara. Iragana «ez xaxatzea»-ren aitzakiarekin eta bideratutako ahanztura baten bitartez hirian asko dira ez dakitenak eraikina zer den, zergatik dagoen hori hiriaren erdian. Ezjakintasun hori, alabaina, mantendu egin da monumentuak Nafarroako gizartearen zati handi batengan sortzen duen minarekin batera.

Eraikinaren etorkizunaren inguruan piztutako eztabaidaren harira, arlo sozial, politiko eta kulturalean memoriarekiko konpromisoa... Gehiago irakurri

Ikur frankistak mantentzen dituztenei, zigorrak

Nafarroako Parlamentuak memoria historikoaren legea betetzen ez duten erakundeei eta norbanakoei zigorrak ezartzea onartu zuen atzoko bilkuran. Espazio publikoak «demokratizatu» eta frankismoko biktimei errespetua erakutsi beharra azpimarratu zuen Geroa Baik.

Lauko gobernuko alderdien eta PSNren aldeko bozekin atera zen aurrera 1936ko gerrako biktimei erreparazioa eta aitortza onartzeko lege proposamena. Ikur frankistak kentzen ez dituztenei zigorrak ezartzea adostu zuten, urtebete igaro ostean legea betetzen ez badute. 2.000 eta 150.000 euro arteko zigorrak izango... Gehiago irakurri

Memoriaren markak Pasilekun... Zer gogoratu, zertarako, zelan

Adierazi, lehengo eta behin, idatzi hau sinatzen dugunok ez gaudela, inolaz ere, gudarien omenaldien eta memorialen kontra. Baina Memoriaren lanketarekin lotutako zenbait arrazoirengatik ezin gara Gernika-Lumoko Pasilekuan jarri den gudarien omenezko irudiaren alde egon. Hainbat arrazoirengatik, ezin diogu aukeratu den gaiari eta tokiari gure oniritzia eman.

Irudiari dagokionez, argi esan behar da Gernikan ez zela benetako borrokarik egon. Gernika eraso basati eta gupidagabeko baten babesgabeko biktima izan zen. Oso egoki ikusiko genituzke gudarien omenezko irudiak Intxortetan,... Gehiago irakurri
Francoren gorpuzkiak lekualdatzeko azterketa juridikoa hasi du Madrilek

Francoren gorpuzkiak lekualdatzeko azterketa juridikoa hasi du Madrilek

Memoria Historikoaren Legea moldatu nahi du Espainiak. PSOEk esan du Erorien Haranak «adiskidetzarako» leku izan behar duela. PPk uste du erabakiak «konfrontazioa» sortuko duela
Espainiako Gobernua eta PSOE prest agertu dira Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko. Horretarako, memoria historikorako legea moldatzeko azterketa juridiko bat hasi du gobernuak. «Erabakiak hartzeko garaia da», adierazi zuen atzo PSOEko bozeramaile Oscar Puentek, Pedro Sanchez Espainiako presidente denetik alderdiko batzorde iraunkorra lehen aldiz bildu ostean. PSOEk esan du erabaki horrek Espainiako Kongresuaren gehiengoaren babesa duela, iazko maiatzean onartu baitzen gaiaren inguruko legez besteko proposamena.

Duela sei hilabete PSOEk... Gehiago irakurri
1978ko gertaerak ikertzeko trabak salatu dituzte

1978ko gertaerak ikertzeko trabak salatu dituzte

78ko Sanferminak Gogoan taldeak Europako Parlamentuan salatuko du Espainiako erakundeek ez dituztela desklasifikatu agiriak
Ehun egun behar izan dituzte. Azaroan, Iruñeko Udalak baimena eman zuen 1978ko sanferminetako gertaerak ikertzeko egiaren batzorde bat osatzeko, eta martxoaren 6tik ikertzen aritu da lantaldea. Historian, antropologian, memorian eta arlo juridikoan aritutako adituek osatu dute batzordea, eta garai hartako egoerari, sanferminetako gertaerei eta ondorengo jarraipen historikoari erreparatu diote. Josu Txueka historialari eta batzordeko kidearen arabera, aldez aurretik beste ikerketa batzuk egin izan direnez, elementu berri gutxi ditu lanak, baina agerian utzi du sasoi hartako... Gehiago irakurri

Gernikaren lagunak

Picasso, Gernika koadroa pintatzeko, zalantzan ibili zen hizkuntza plastikoa aukeratzeko orduan. Ez zen erraza izango Espainia Gerra Zibilaren zurrunbiloan zegoen bitartean Nazioarteko Erakusketa baterako koadroa pintatzea, gainera Espainiako Gobernuak eskatuta.

Picassok ez zuen esperientziarik arte politikoan. Ordura arte, nahi zuena pintatu zuen, eta artearen autonomia estetikoa defendatzen zuen mugimendu baten asmatzaile moduan sailkatuta zegoen; kubismoarena alegia. Hala ere, 1920ko hamarkadan ordenara buelta izeneko pintura mota landu zuen, eta figurazioaren... Gehiago irakurri
Ezkabako bi iheslariren gorpuzkiak atera dituzte hobitik Leranotzen

Ezkabako bi iheslariren gorpuzkiak atera dituzte hobitik Leranotzen

ESTERIBAR. Ezkabako ihesa gertatu zela 80 urte bete ziren atzo. Eguna baliatuz, ihesean parte hartu zuten eta hil zituzten bi lagunen gorpuzkiak atera zituzten atzo Leranotzen (Esteribar, Nafarroa). Gobernuko ordezkariek parte hartu zuten ekitaldian. Agintaldi honetan frankismoko 66 biktimaren gorpuzkiak atera dituzte hobitik Nafarroan. Gehiago irakurri
Lokatzak gordetako ihesa

Lokatzak gordetako ihesa

Gaur beteko da Ezkabako ihesaldiaren 80. urteurrena. Igandean, Txinparta elkarte memorialistak omenaldia egin zien kartzela frankistatik ihes eginiko 800 presoei.
Zer gertatu da, atera aurretik ere, lokatzak zure pausoak gorde ditzan?», abestu zuen Enrique Villareal Drogas-ek, Ezkabako presoen omenezko 22 de mayo kantuan. Ez da metafora hutsa; egiazki, lokatz artean bukatu zen Ezkabako ihesa: 1938ko maiatzaren 22an, 795 presok egin zuten ihes espetxe frankista bihurtutako gotorlekutik (Nafarroa). Horietatik, 207 tiroz hil zituzten toki berean. Beste hamalau, berriz, handik bi hilabetera fusilatu zituzten. Hiruzpalauk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea. Oinutsik, goseak amorratzen eta hotzak hiltzear. 80 urte igaro dira ordutik,... Gehiago irakurri
Martxoaren 3ko gertakarien frogak eskatu ditu Maria Servini epaileak

Martxoaren 3ko gertakarien frogak eskatu ditu Maria Servini epaileak

Batzar Nagusiek aurkeztutako kereila artxibatu egin zuen Arabako Probintzia Auzitegiak. Hark onartu ez zituen frogak eskatu ditu orain epaileak
Maria Servini Argentinako epaileak 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako hilketen inguruko informazioa eskatu du; zehazki, Arabako Probintzia Auzitegiak aintzat hartu ez zituen testigantzak eta dokumentazioa. Egun horretan, bost manifestari hil zituen Espainiako Polizia Armatuak, eta, aurkeztutako kereilan, hilketak gizateriaren aurkako krimena izan daitezkeela argudiatu zuten Arabako Batzar Nagusiek eta aldundiak.

Servinik Gasteizko Instrukzio Auzitegiari eskatu dio hogei bat lagunen testigantzak jasotzeko: «Arabako erakundeek beren kereilan zehaztutako horienak». Halaber,... Gehiago irakurri
Memoria historikoaren erakunde publikoa sortu dute Nafarroan

Memoria historikoaren erakunde publikoa sortu dute Nafarroan

Oroimen historikoari buruzko politika publikoak «koordinatzea eta indartzea» izanen da Memoriaren Nafarroako Institutuaren xedea. Liburutegi espezializatu bat eta dokumentazio gune bat izanen ditu
Oroimen historikoa gorde; ondare dokumentala, ahozkoa eta ikus-entzunezkoa zaindu; biktimek egia jakiteko duten eskubideari erantzun; memoria ezagutzera eman, eta ondorengo belaunaldiei helarazi. Horiek dira, hitz gutxitan, Memoriaren Nafarroako Institutuaren lan ildo nagusiak. Atzo aurkeztu zuten erakunde berria Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako kontseilari Ana Ollok eta Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusi Alvaro Baraibarrek.

Institutuak memoriari lotutako politika publiko guztiak koordinatuko ditu, Baraibarrek zuzentzen duen departamentuaren... Gehiago irakurri

Ikur frankistak ez kentzeagatik zigorrak zehazten dituen legea aintzat hartu dute

IRUÑEA. Nafarroako Parlamentuko osoko bilkurak aintzat hartu du Ezkerraren lege proposamen bat; aurkeztutako testuan zigor ekonomikoak xehatu dituzte ikur frankistak kentzen ez dituztenentzat. Arau hauste arinak 200-2.000 euro arteko isunekin zigortuko dira; larriak, 2.001-10.000 euro bitartekoekin. UPNk eta PPNk ez beste gainontzeko talde politiko guztiek aldeko boza eman dute. Gehiago irakurri
Isilarazitakoen memoria

Isilarazitakoen memoria

Frankismoak 47 lagun hil zituen Larragan. Hildakoei, haien senideei, eta gutxiespena eta ahanztura sufritu zuten emakumeei omenaldi hunkigarria egin diete herrian.
Ez dut ahaztuko, eta ez dut barkatuko ere! 82 urte igaro eta gero, ez dakit non dagoen nire aita». Josefina Lambertorenak dira hitzok. Memoria historikoaren ikur bilakatu den Maravillas Lambertoren ahizpa da. Larragan (Nafarroa) Frankismoak hildako 47 herritarrei eta haien senideei atzo egindako omenaldian parte hartu zuen. Ia 90 urte ditu, baina ez dago 1936ko abuztuaren 15ean gertatu zena ahazteko prest. Udako gau bero hartan, 14 urteko ahizpa Maravillas eta aita Vicente atxilo eraman zizkion guardia zibil, falangista eta errekete talde batek. Aita aurrean zela bortxatu zuten... Gehiago irakurri

1936an hildako lau errepublikazaleren gorpuzkiak identifikatu dituzte Nafarroan

IRUÑEA. Nafarroako Gobernuak, 2016an sortutako DNA banku publikoari esker, 1936. urtean falangistek hildako lau errepublikazaleren gorpuzkiak identifikatu ditu, eta euren senideen esku utzi. Gregorio Almingol, Avelino Arriazu, Marcos Cerdan eta Victor Urkijo dira. 2009an topatu zituzten, eta identifikatu gabe egon dira orain arte. Gehiago irakurri
Memoria bakarraren gabeziak

Memoria bakarraren gabeziak

Amaitzear daude Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroaren lanak, Gasteizen. ETAren biktimak erdigunean izango ditu gune berriak, estatuaren eta frankismoaren biktimak albo batera utzita. Udazkenean irekiko ditu ateak.
Udazkenean irekiko ditu ateak Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak, Gasteizen. Ia amaituta daude eraikinaren lanak, eta udazkena bitartean erakusketa eta museo proiektuak garatuko dituzte. Espainiako Gobernuak aurkeztu berri duen aurrekontu egitasmoan 1,6 milioi euroko diru saila gordeta dago proiektu horretarako. 1960tik 2011ra «terrorismoak» eragindako biktimen «balio demokratikoak babestea eta zabaltzea» izango da zentroaren helburua, baina ETAk eragindako biktimen memoria gordetzeko gunea izango da, beste ezer baino gehiago.

ETAren biktimak egongo baitira... Gehiago irakurri
«Biktima guztiek merezi dute duintasuna, baita hilobietan daudenek ere»

«Biktima guztiek merezi dute duintasuna, baita hilobietan daudenek ere»

Haserre eta minduta daude elkarte memorialistak Gasteizko Biktimen Oroimenezko Zentroak kanpoan utzi dituelako frankismoaren biktimak. Josu Ibargutxik (Eibar, Gipuzkoa, 1949) salatu du «erabat baztertzailea» dela egitasmoa.

Gasteizen irekiko den Biktimen Oroimenezkoarekin oso kritikoak zarete. Zergatik?

Erabat baztertzailea delako. Izatez, 2011n onartutako Terrorismoaren Biktimen Legea da baztertzailea. Memoria Historikoaren lege txepel batetik lau urtera onartu zuten Terrorismoaren Biktimen Legea. Pisuzko lege bat da. Guk nahiago genuke lege... Gehiago irakurri

Ustelkeria estatua

Estatu kolpe baten eta hiru urteko gerra zibil baten ostean, Francisco Franco genozidak abian jarri zuen tiraniazko eta bidegabekeriazko erregimen bat, berrogei urtekoa. Zuzenbide estatuaren kontrako estatu bat sortu zuen, zuzenbide estatuan legearen aginteak gobernatzen baitu. Espainian, delituaren aginteak gobernatzen zuen —eta gobernatzen du gaur egun ere—, delitugile kolpistek eginak baitziren legeak, eta, 1984 idazlanean bezala, arau, erabaki eta erakunde oro, benetan, zegokionaz bestelakoa zen guztiz. Legegileak tiranoaren lekaioak ziren; epaileak, berriz,... Gehiago irakurri

Txakolinaren txinpartak bustita

Txakolin eguna egingo dute bihar Aian (Gipuzkoa). Herriko plazan elkartuko dira, 11:30ean. Aiako, Getariako eta Zarauzko (Gipuzkoa) hamabost bodegatako txakolinak dastatu ahal izango dituzte hara doazenek. Eusko Labeldun txahal errea ere izango dute jateko. Jan-edanerako aukera egun osoan izango da. Aiako Udalak eta Getariako Txakolina Jatorrizko Deituraren Kontseilu Arautzaileak antolatu dute eguna.

Txakolin eguna

Bihar, 11:30ean hasita, Aian (Gipuzkoa). Gehiago irakurri
MEMORIATIK EZABATUAK

MEMORIATIK EZABATUAK

Oroimen historikoak zor handia du emakumeekin. Urteetan, gizonezkoek idatzi dituzte frankismoari buruzko orrialdeak, iragana euren galbahetik iragazita. Azken urteetan, emakumeen kontrako jazarpenaren ezaugarriak aletu dituzte hainbat ikertzailek.
Zutik. Haur txikia aldamenean eta begirada ortzimugan iltzatuta, etorkizunari so. Frankismoak jazarritako emakumeak gisa horretan irudikatu zituen Rodrigo Romero artistak, Sartagudako memoriaren parkean (Nafarroa) paratutako eskulturan. Monumentu horrek islatzen duen emakumea faxismoaren biktima da, baina ez hori bakarrik: protagonista ere bada. 1936ko kolpean eta gerraostean, lehen lerroan edo atzeragoardian, lantokian nahiz etxean, frankismoaren kontra borrokatu ziren izenik gabeko emakumeak irudikatzeko xedez jarri zuten artelana, iaz. Historiografia ofizialaren orrialdeetatik eta... Gehiago irakurri
«Frankismoko beldurra oso hedatua dago oraindik ere»

«Frankismoko beldurra oso hedatua dago oraindik ere»

Ezkabako Alfontso XII.a gotorlekuan preso ziren errepublikano eta abertzaleei laguntza emateko sareak ez dira ezagunak izan Amaia Kowasch ikerlariak argitara atera dituen arte.
Sei urteko lanaren fruitua da Sareak ehotzen liburua. Nafarroako Gobernuak argitaratu du, urteetako isiltasunari akabera emanez. Emaitzarekin pozik dago Kowasch (Iruñea, 1990).

Nola abiatu zen proiektua?

Orain dela sei urte hasi nintzen gai honetan sakontzen. Genero ikasketetako titulu bat ari nintzen egiten Nafarroako Unibertsitate Publikoan, eta Ezkabako emakumeen gaia proposatu nuen proiektu gisa. Zenbait elkarrizketa prestatu nituen, eta orduantxe ezagutu nuen Petra Irigoien, Ezkabako sarean ibilitako 106 urteko iruindarra. Hari horretatik... Gehiago irakurri
Elkartasun izpiak, zulo beltzean

Elkartasun izpiak, zulo beltzean

1934tik 1945era, ehunka sozialista, abertzale eta errepublikazale sartu zituzten preso Ezkaban. Horiei laguntzeko, elkartasun sareak osatu zituzten dozenaka emakumek. Askok garesti ordaindu zuten.
Carmen Fleta Recio, Juana Astondoa Gilzu, Petra Irigoien Bidaurreta, Josefina Gerendiain Caro, Basilisa Blazquez Tabernero, Julia Etxarte Asin, Gregoria Medrano Balda, Zulema Rios Telletxea, Socorro Aranguren Esparza, Gurutze Ziga... Emakume horien izenak ez dira oroitarrietan azaltzen, ez dago haien izena daraman karrikarik, eta, urteetan, ia ezinezkoa izan da andre horien inguruko informazioa artxibategi ofizialetan topatzea. Klandestinitatean egin zuten lan 1934tik 1945era, askotan identitate faltsuak erabilita, Ezkaba mendiko San Kristobal gotorlekuan preso zirenei sostengua emateko. ... Gehiago irakurri
Diktadurak ebatsi zien haurtzaroa

Diktadurak ebatsi zien haurtzaroa

Orbain sakona utzi zien frankismoak Josefina Lamberto larragarrari eta Paquita Bretos pasaitarrari, eta kolpeka ikasi behar izan zuten bizirik irauten. Barruak hustu dituzte errepresioaz eta borroka antifrankistaz izandako hizketaldian. Bideoa albistearen amaieran.
Solasaldia hasi aurretik ez zuten elkar ezagutzen, baina besarkada estu eta musu zaparrada batekin agurtu dute elkar, aspaldi ikusi gabeko lagun minak balira bezala. Begietara begiratu diote elkarri, irribarrez, negar malkotan kasik, protokoloak nahiz etiketak albo batera utzita. Biek ezagutzen duten —eta aretoan diren besteei ihes egiten dien— zerbaiten jakitun direnen konplizitateaz. Izan ere, hari ikusezin batek lotzen ditu Josefina Lamberto (Larraga, Nafarroa, 1929) eta Paquita Bretos (Pasaia, Gipuzkoa, 1927): horrore beraren biktima dira biak ala biak. Diktadura frankistak... Gehiago irakurri
«Andreak aintzat hartu gabe ezin da ulertu 70eko hamarkadako borroka»

«Andreak aintzat hartu gabe ezin da ulertu 70eko hamarkadako borroka»

Frankismoaren hondar urteetan, langile mugimenduaren inguruan eratu zen protesta olaturik indartsuena. Baina Nerea Perez ikerlariak uste du garai hartako kroniketan emakumeen lana aitortzea falta dela.
Langile mugimenduak gerraostetik trantsiziora bitartean izandako bilakaera aztertu du Nerea Perez Ibarrola historialari eta NUPeko irakasleak (Iruñea, 1984), Nafarroako Gobernuak argitaratutako Langileria berri baten eraketa liburuan. Bereziki andrazkoek mugimendu horren barruan eginiko «lan ikusezina» azpimarratu du.

Frankismoaren azken bi hamarkadak ikertu dituzu, batez ere Euskal Herriko mugimendu sozialak eta borroka sindikala. Zer rol jokatu zuten emakumeek gatazka horietan?

Ezinbestekoa. Historikoki, mugimendu sozial eta sindikaletako... Gehiago irakurri
Errepresioaren hatzak, azalera

Errepresioaren hatzak, azalera

Azazetako mendatean kolpistek hil zituzten hamasei pertsonak omendu dituzte. Lemoan, berriz, Aranzadi zientzia elkarteak miliziano baten gorpuzkiak atera ditu lurpetik.
Kolpistek hasi zuten errepresioak izen propio asko ditu», entzun zen Azazetako (Araba) kaleetan atzo goizean. «Gernika, Durango...», xehatu zituen bozgorailuetako ahotsak. Bada, izen propio horietatik bik garrantzi berezia izan zuten atzo. Azazeta izan zen lehena: 1937an kolpistek inguru horretan hil zituzten hamasei pertsonak omendu zituzten. Bigarrena, Lemoa: miliziano baten gorpuzkiak lurpetik atera zituzten.

Haizeak gogotik astindu zituen bandera errepublikanoak eta ikurrinak Azazetako kaleetan. Gaur zortzi 81 urte beteko dira Arabako mendate horretan... Gehiago irakurri

Frankismoko biktimek eskatu dute ez babesteko Gasteizko oroimen zentroa

GASTEIZ. Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataformak Arabako Foru Aldundiari eta Gasteizko Udalari eskatu die ez babesteko Espainiako Gobernuak Gasteizen sortu duen ikergunea —Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroa—, ez dituelako kontuan hartzen «estatu indarkeriaren biktimak». Era berean, babesa eskatu diete, frankismoko «krimenak» auzitara eramateko. Gehiago irakurri
1977ko Amnistia Legea moldatzeari uko egin dio Espainiako Kongresuak

1977ko Amnistia Legea moldatzeari uko egin dio Espainiako Kongresuak

EH Bilduk eta ERCk legeari paragrafo bat gehitzea proposatu dute, aurrerantzean frankismoaren krimenak ikertu eta epaitu ahal izateko. PSOEk, PPk eta Ciudadanosek aurka bozkatu dute
«Ez begiratu niri. Franco hil zenean, nik 7 urte baino ez nituen. Begiratu zuen alderdiko militante izandakoei, diktaduraren aurka borroka egin zutenei». Marian Beitialarrangoitia EH Bilduk Espainiako Diputatuen Kongresuan duen bozeramaileak azken unera arte egin zion dei PSOEri «erantzukizunez» jokatzeko. Baina ez zuen lortu bere alderdiak eta ERCk egindako proposamena sozialistek babesterik. 1977ko Espainiako Amnistia Legea moldatzeko lege proposamena tramiterako onartzea bozkatu zuten Kongresuan, atzo egindako osoko bilkuran. EAJ, Unidos Podemos, PDeCAT, Compromis eta Nueva... Gehiago irakurri
Ezkabatik ihes egindako hiru lagunen gorpuak atera dituzte

Ezkabatik ihes egindako hiru lagunen gorpuak atera dituzte

Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta beste 13 erkidegok frankismoaren aurkako agiria sinatu dute
IRUÑEA. «Demokraziaren eta memoria historikoaren balioekiko konpromisoa» berretsi zuten atzo Hego Euskal Herriko, Herrialde Katalanetako eta Espainiako hamahiru erkidegok, Iruñean eginiko bilkuran. Saioaren bukaeran, 1936ko kolpe militarraren eta diktadura frankistaren aurkako adierazpen instituzionala sinatu zuten, eta Urdaitz herrian (Nafarroa) aurkitutako hobi komun batean egiten ari diren lanen berri izan zuten. Hain zuzen, Ezkaba mendiko San Kristobal gotorlekutik ihes egindako hiru presoren gorpuzkiak lur azpitik atera zituzten atzo, Urdaizko lursail... Gehiago irakurri
EH Bilduk Amnistia Legea aldatzea proposatuko du, auziak epaitzeko

EH Bilduk Amnistia Legea aldatzea proposatuko du, auziak epaitzeko

Asteartean aurkeztuko dute moldaketa, eta Espainiako Kongresuko talde politiko ugarik babestu dute. Asmoa da gizateriaren aurkako krimenen erantzuleak «ikertu, epaitu eta zigortu» ahal izatea
1977an Espainiako Kongresuan onartutako Amnistia Legea eztabaidagai izango dute ganbera horretan bertan datorren asteartean. Hura aldatzeko lege proposamena landu dute Ceaqua, Goldatu eta Martxoak 3 elkarteek, eta EH Bilduk eramango du eztabaidara. Koalizio subiranistak Espainiako Kongresuan aurkeztuko duen aurreneko lege proposamena da, eta parlamentuko talde ugariren babesa izan du: EAJ, PdeCAT, ERC, Unidos Podemos (En Comu Podem) En Marea, Compromis eta Nueva Canariarena. PP edo PSOEren botoak beharko lituzke, ordea, proposamenak aurrera egiteko.

Funtsean, 1977ko arauaren 9.... Gehiago irakurri
Munstroarekin zer egin

Munstroarekin zer egin

Errepresio frankistaren ikur nagusiak zutik dirau Iruñean. Erorien Monumentuak iragan luze eta iluna du; etorkizuna, berriz, airean. Eraikina eztabaidagai izan da egunotan, Iruñeko Udalak antolatutako jardunaldietan. Apirilean ekinen diote proiektu berriak aukeratzeko faseari.
Ezin zaio iskin egin. Hiriguneko ia edozein bazterretatik begiratuta, hantxe dago, gainontzeko eraikinen gainetik burua ateratzen, so. Frankismoaren itzal luzeak Iruñea osoa zelatatzen du, Erorien Monumentuaren talaiatik.

1936ko kolpe militarra goratzeko xedez eraikitako mausoleo erraldoiak zutik dirau, zabaldu zutenetik 76 urtera. Lehen aldiz, baina, udal gobernu batek konpromisoa hartua du faxismoaren arrasto oro kentzeko. Orban frankista erauzi, gertatutakoaren oroimena ezabatu gabe; horixe dute erronka.

Hainbat aukera daude mahai gainean: batetik, eraikina... Gehiago irakurri
«Europan erreferente izanen den oroimen gune bat sor daiteke Iruñean»

«Europan erreferente izanen den oroimen gune bat sor daiteke Iruñean»

Erorien Monumentua «desakralizatu eta eraldatzeko» proposamena egin du historialariak, Iruñeko Udalak antolatutako jardunaldietan.
Bartzelonako Unibertsitatean irakasle da Jordi Guixe historialari eta ikerlaria (Bartzelona, 1970). 2012. urteaz geroztik, gainera, Europako Memoriaren Behatokiko zuzendaria da. Iruñean izan da asteburu honetan, udalak gonbidatuta, Erorien Monumentuari buruzko jardunaldietan.

Monumentuari buruzko txosten bat aurkeztu berri duzu. Zeintzuk dira zure analisiaren ildo nagusiak?

Alde batetik, Europako beste esparru batzuekin alderatu dut Iruñeko Erorien Monumentua; besteak beste, Heinrich Himmlerren SSen egoitza izandako Wewelsburgeko gazteluarekin... Gehiago irakurri
Memoria osatu du Gasteizek

Memoria osatu du Gasteizek

Emakumeak izan dira protagonista Martxoaren 3an. 1976ko eta egungo egoera parekatu dute
Martxoaren 3ko memoria osatzeko pausoa irudikatu zuten, atzo, Gasteizko kaleetan: 1976ko sarraskiaren kontakizuna biribiltzeko urratsa egin zuten. Emakumeen hitzak aldarrikapenen lehen lerroan jartzeko beharra erakutsi zuten: barrikadak jarri zituzten emakumeen hitzak; gurpilak erre zituztenenak; gizonen soldata bera aldarrikatu zutenenak; zaurituak sendatu zituzten emakumeenak; poltsa hutsen martxa egin zutenenak. 1976ko eta egungo borrokak parekatu zituzten, eta, kontakizun horien bitartez, Martxoaren 3ko biktimen elkartearen aldarria hauspotu zuten: egia, justizia eta ordaina... Gehiago irakurri

1936ko gerran eta frankismoan preso egon ziren emakumeak omendu dituzte

GASTEIZ. Udalak Jesusen Bihotza ikastetxearen ondoan monolito bat jarri zuen atzo. 36ko gerran eta frankismoan emakumeen espetxe moduan erabili zuten eraikin hori. Omenaldian bertan, preso izan ziren hainbat andre eta horien senideak izan ziren. Gorka Urtaran alkateak gogora ekarri du emakumeek jasan zuten «jazarpen bikoitza». Gehiago irakurri

LOTSABAKO

Liburu bat?Oraintxe bertan ez daukat liburu bat bera ere gaueko mahaiaren gainean. Baina, bat aukeratu beharko banu, Nikolas Alzola Bitaño-ren Atalak esango nuke.

Idazle bat? Patxi Zubizarreta.

Film bat? Handia. Gehiago irakurri

LOTSABAKO

Politikari bat? Alfonso R. Castelao.

Gertakari historiko bat? Fronte Popularrak irabazitako hauteskundeak.

Zer titulu rakurri nahiko zenuke? Felipe VI.a erbestera joan da, eta prozesu konstituziogileen prozesu bat hasi da. Gehiago irakurri

Memoria legea ez betetzeak zigorra ekartzea nahi dute

IRUÑEA. Ezkerrak Nafarroako memoria historikoaren legea osatzeko proposamen bat aurkeztu du. Lege horri zigor araubide bat ezarri nahi dio; hartara, ikur frankistak kentzen ez dituztenak zigortzeko oinarria izango du Nafarroako Gobernuak, besteak beste.

Jose Miguel Nuin Ezkerrako legebiltzarkideak «mugarritzat» jo du memoria historikoaren legea. 2013an onartu zuten, eta ordutik «memoria demokratikoa» berreskuratzeko balio izan du, haren ustez. Dena den, oroitarazi du badaudela legea betetzen ez duten «espazioak», eta ohartarazi du hori ezin dela onartu. «Hori... Gehiago irakurri

Bergarako epaile bati eskutitza

Ez gara lege gaietan oso jakitunak... baina jakin badakigu, eta oso ondo, gure familiak pasatutakoak 1936ko urriaren 21ean Ondarretako espetxetik libre utzi eta gero, zelan faxistek, Juane, aita-aitajauna, Hernaniko kanposantura eraman eta erail zuten egun horretan, beste 20 pertsona zibilekin batera. Ordutik desagertuta daude, orduko epaile baten erabakiari esker. Hark ere, zuk bezala, Arrasateko Udalak Frankismoaren Krimenen Aurkako kereilaren kasuan ezarritako legea bete zuen. Bera, Ramiro Llamas komandanteak, faxistek Donostian jarria zuten epaile bereziak deklarazio batzuetan esan... Gehiago irakurri

EAEko memoria historikoaren legerako pausoa

GASTEIZ. Eusko Legebiltzarrak erabaki du memoria historikoaren bidean aurrera egitea, lege proposamen bat atzera bota eta astebetera. Gogora institutuari eskatu dio orain arteko politikak aztertzeko, beharrizanak zehazteko, eta egungo araudiaren aukerak eta gabeziak zehazteko. Zortzi hilabeteko epea eman dio horretarako. Txosten horretan oinarrituta, Eusko Legebiltzarrak erabakiko du memoria historikoaren lege bat lantzen hasiko den ala ez.

Legebiltzarreko osoko bilkurak onartu zuen bide hori egitea, atzo. EAJk eta PSE-EEk egin zuten jatorrizko proposamena. Elkarrekin... Gehiago irakurri
Maravillas Lambertok plaza bat du

Maravillas Lambertok plaza bat du

«Ezin dugu ahantzi, ezin dugu barkatu, baina ekitaldi honek bake pixka bat ekarriko du gure bihotzetara». Josefina Lamberto, 1936an indar frankistek Larragan (Nafarroa) bortxatu eta hil zuten Maravillas Lamberto neska gaztearen ahizpa, hala solastatu zen atzo Iruñeko Lezkairu auzoan, hango plaza bati Maravillas Lamberto izena jartzeko egin zuten ekitaldian. Joseba Asiron alkatea han izan zen; memoria historikoarekin lotutako jarduera guztien garrantzia nabarmendu zuen. 13.000 metro koadro ditu Lezkairuko plaza berriak. Gehiago irakurri
Memoria lantaldeak bilera egin du berriz

Memoria lantaldeak bilera egin du berriz

Hiru hilabeteko etenaren ondotik, atzo hasi zen berriz ere lanean Eusko Legebiltzarreko Memoria eta Bizikidetza lantaldea. 2018ko lehen bilera horren ostean, jakinarazi dute hemendik aurrera ez dutela publiko egingo lantalde horrek egin beharreko bileren agenda eta aurrera eraman beharreko metodologia, lana «diskrezioz» egin ahal izateko. Iaz, indarkeriaren hainbat biktimak testigantza eman zuten lantaldean. Landu beharreko hurrengo arloak memoria, espetxe politika, bizikidetza eta giza eskubideak dira. Argazkian: Pili Zabala eta Eukene Arana Elkarrekin Podemosekoak, eta Jone... Gehiago irakurri

Ezkabako ihesaldiaren bidea zabaldu dute, «memorian sakontzeko»

Ezkabako gotorlekutik Urepelerako bidea prestatu dute Nafarroako Gobernuak eta boluntarioek
Ezkaba mendiko (Nafarroa) San Kristobal gotorlekutik Urepelera (Nafarroa Beherea) doan bidea zabaldu du Nafarroako Gobernuak. Atzo aurkeztu zuten Ana Ollo Herritarrekiko Harremanen kontseilariak eta Alvaro Baraibar Nafarroako Gobernuko Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendariak. 1936ko gerraren testuinguruan, 1938an gotorlekutik ihes egindako presoen memoria gordetzeko asmoz egokitu dute ibilbidea, Ollok azaldu duenez: «San Kristobal gotorlekua memoria aktiboa eraikitzeko eta giza eskubideen urraketak salatzeko tresna bihur daiteke».

Ezkaba deituriko... Gehiago irakurri
Gerrako milizianoen gorpuzkiak, kolunbariora

Gerrako milizianoen gorpuzkiak, kolunbariora

Elgoibarko (Gipuzkoa) Duintasunaren Kolunbarioan 1936ko gerrako 24 milizianoren gorpuzkiak sartu zituzten atzo; haietatik 21 identifikatu gabe daude oraindik. Identifikatutako Ramon Portilla, Millan Zabala eta Nicolas Obregon CNT sindikatuko kideen senitartekoek parte hartu zuten ekitaldian. Eusko Jaurlaritzako, Gogora Fundazioko eta gorpuzkiak agertu ziren herrietako ordezkariak ere izan ziren Elgoibarren. Gehiago irakurri
Memoriaren lekuak nola babestu arautuko du Nafarroak

Memoriaren lekuak nola babestu arautuko du Nafarroak

1936ko estatu kolpearen ondorengo eskubide urraketekin lotutako lekuen zerrenda osatu dute, eta haiek babesteko legea onartuko da
Memoria Historikoa Koordinatzeko Nafarroako Batzorde Teknikoak herrialdean memoriari lotutako lekuen behin-behineko zerrenda onartu zuen udazkenean egindako bileran. Leku horiek babesteko asmoz Nafarroako Gobernuak onartu nahi duen legea egiteko lehen urratsa izan da. Harrezkero, zerrenda hori osatzen dabiltza, eta datorren astean aurkeztuko dute legearen oinarrian egongo den txostena. Legearen helburua da modu egokian mantentzea 1936ko estatu kolpe frankistaren ondorioz egindako giza eskubideen urraketekin zerikusia duten tokiak.

Lege berriak toki horiek ordezkatzen duten... Gehiago irakurri

Legebiltzarrak uko egin dio memoria historikoaren lege bat eztabaidatzeari

EAJk, PSE-EEk eta PPk bat egin dute, eta atzera bota dute EH Bilduren lege proposamena. Sozialistek azaldu dute legea behar dela, baina gaineratu dute «adostasun zabalagoa» behar duela
Memoria historikoari buruzko politikak bateratuko dituen EAEko lege bat behar da. Hala adierazi zuen Eusko Legebiltzarreko taldeen gehiengoak, atzoko osoko bilkuran. Areago, lege hori onartuko dela gaineratu zuten gehienek. Ordea, hori esanda, uko egin zioten araudia eztabaidatzen hasteari. EH Bilduk EAEko memoria historikoaren lege proiektua aurkeztu zuen, baina osoko bilkurako gehiengoak erabaki zuen aintzat ez hartzea. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek alde bozkatu zuten; EAJk, PSE-EEk eta PPk, aldiz, aurka.

Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak «lege integral» baten... Gehiago irakurri
«Ez da egon frankismoa iraultzeko memoria ariketa masiborik»

«Ez da egon frankismoa iraultzeko memoria ariketa masiborik»

1977ko Amnistia Legean «eztabaidatu gabe» gehitu zen artikulu batek amnistia armistizio bihurtu zuela dio adituak, eta horrek memoriaren lanketa oro oztopatzen duela. PPren «ondare frankista» ere jarri du azalpen gisa.
Espainian biolentzia politikoa, trantsizio pazifiko baten mitoa liburuaren idazlea da Sophie Baaby (Chatenet Malabre, Frantzia, 1977). Horren harira gomitatu zuten joan den larunbatean Egia eta Berradiskidetze Komisioen mintegira, Baionan. Babyk azaldu zuen 2000tik goiti Espainiako trantsizioak eredu izateari utzi diola eta kritika ugari egin dizkiotela.

Nola deskribatuko zenuke Francoren diktaduraren ondorengo trantsizio prozesu hori?

Saiatu naiz ulertzen Espainiako demokraziaren fundatzailea izan den momentu hori, imajinario poetikoetan... Gehiago irakurri
Espainia honetan ezin da

Espainia honetan ezin da

Egia eta adiskidetze batzordeen lana aztergai izan dute azkeneko egunetan Baionan. Adituek ez dute uste horrelakorik sortuko dutenik Espainiako Estatuan.
Ezinezkoa. Hara nola ikusten duten Espainian egia eta adiskidetze batzorde bat sortzeko aukera, atzo Baionako Unibertsitatean batu ziren adituek. «Uste dut inoiz ez dudala halakorik ikusiko, ez Espainiako diktadurari buruz, ez eta gertatu berri denari buruz ere», azaldu du Francisco Etxeberria auzitegi medikuak eta EHUko irakasleak.

Mahai inguruko guziek bat egin dute Etxeberriaren erranekin. Eusko Jaurlaritzak halako komisio bat sortu zuela gogorarazi du hark, «baina aski azkar bertan behera geratu zen». Baltasar Garzon epaile espainiarraren eginkizuna ere jarri du... Gehiago irakurri
Durangoko bonbardaketa ikertzeko auzia artxibatu dute

Durangoko bonbardaketa ikertzeko auzia artxibatu dute

Ebazpenaren aurkako helegitea jarri du udalak. Krimenak ez ikertzeko «aitzakiak» jartzea egotzi dio Durango 1936 elkarteak epaileari
Elgeta, Gasteiz, Iruñea... Frankismoko krimenen aurkako prozesu judizialak bata bestearen atzetik ixten ari dira. Kereilak onartu eta berehala, kolpea jasotzen dute epaitegietan. Durango (Bizkaia) izan da zerrendara batzen azkena. 1937ko martxoaren 31n 336 hildako eragin zituen bonbardaketa ikertzeko salaketa jarri zuen bertako udalak iazko uztailean, eta hura tramiterako onartu zuen epaitegiak artxibatu du orain.

Udaleko abokatuek aurkeztua dute jada ebazpenaren aurkako helegitea, «gertatu zenaren inguruko egia jakin dadin, eta, presio politikoaren bidez, Italiako Gobernuak... Gehiago irakurri

Estrasburgora jotzeko asmoa agertu du Martxoak 3 elkarteak

Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ez ditu tramiterako onartu udalaren eta Batzar Nagusien babes helegiteak
GASTEIZ. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak beste behin baztertu du 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izan ziren hilketak ikertzeko eskaera. Auzia artxibatzearen kontra helegiteak aurkeztu zituzten Arabako Batzar Nagusiek eta Gasteizko Udalak, baina auzitegiak ez ditu tramiterako onartu eskaera horiek. Espainiako auzibidea amaituta, Martxoak 3 elkarteak jakinarazi du Giza Eskubideen Europako Auzitegira jotzeko aukera aztertzen ari dela, eta Arabako erakunde nagusiekin batera egin nahi duela.

Konstituzionalak ontzat jo ditu Arabako Probintzia Auzitegiak auzia artxibatzeko... Gehiago irakurri
Elgetako krimen frankisten aurkako kereila artxibatu dute

Elgetako krimen frankisten aurkako kereila artxibatu dute

Datorren astean deklaratu behar zuten zazpi biktimak auzitegian. Krimenak ofizioz ikertzeko agindu zuen epailea ordezkatu dute
Gutxi iraun du Elgetako (Gipuzkoa) herritarren eta memoria historikoaren aldeko ekintzaileen ilusioak: abenduan epaile batek onartutako salaketa bertan behera utzi zuen atzo beste batek. Elgetako Udalak berak ipini zuen kereila, urrian, herrian 1936 eta 1980 artean gertatutako hamalau krimen salatzeko. Garai hartan Bergarako (Gipuzkoa) auzitegian arduran zegoen Maider Imaz epaileak genozidio eta gizateriaren aurkako delitu zantzuak ikusi zituen gertakariotan, eta haiek ofizioz ikertzeko agindua eman zuen. Erabakia historikotzat jo zuten memoria historikoaren aldeko elkarteek, ordura arte... Gehiago irakurri
«Ezin gara aitortzan geratu; justizia eskatu behar da, beti»

«Ezin gara aitortzan geratu; justizia eskatu behar da, beti»

Lehenbiziko aldiz, epaile batek onartu berri du frankistek egindako krimenak ofizioz ikertzea. Udaletatik abiatuta, «zurrunbilo bat» sortzeko aukera ikusten du Ibargutxik.
Argentinatik itzuli berritan elkartu da BERRIArekin Josu Ibargutxi (Eibar, Gipuzkoa, 1949), krimen frankisten aurkako kereilen euskal plataformako bozeramailea. 2014tik krimenok ikertzen diharduen Maria Servini epailearekin egon da han: «Badaki bere lana, egiaz, aurretiko lana dela, azkenean hemengo auzitegiek frankismoa epai dezaten». Elgetako (Gipuzkoa) kasuak hauspotu ditu ekintzaileen animoak.

Bergarako auzitegiko Maider Imaz epaileak onartu berri du Elgetako krimen frankistak ofizioz epaitzea. Zergatik da historikoa erabaki hori?

Historikoa, zoritxarrez,... Gehiago irakurri

Nork idazten duen historia

Hainbatetan izan naiz Txinparta elkarteak Ezkaba mendiko gotorlekuko presoei eskainitako omenaldietan. Gailurrean, euripean, Fermin Valentzia kantari zela espetxearen sarreraren parean. Mendi hegian, eguzkipean, Drogasek gitarra astintzen zuela Artikako hilerriko bazter batean. Irakurria dut Felix Sierrak eta Iñaki Alforjak presoen ihesaldiari buruz idatziriko liburua, baita gaiari buruzko hainbat artikulu ere.

Badakit gotorlekua 1934tik 1945era izan zela kartzela. Han milaka lagun eduki zituztela preso: nazionalistak, sozialistak, komunistak, anarkistak, errepublikazaleak.... Gehiago irakurri
Frankismoko biktimen aitortza Gipuzkoan

Frankismoko biktimen aitortza Gipuzkoan

Frankismoko biktimak omendu zituen atzo Gipuzkoako Foru Aldundiak: lurraldearen urrezko domina eman zien Markel Olano ahaldun nagusiak. Aitortzarekin batera, konpromiso bat ere hartu zuen diputazioak: haien memoria gordetzea eta transmititzea. «Frankismoaren atzaparrak jasan zituztenek ez zuten inoiz euren duintasuna galdu, baina orain, guk bai, guk gurea gal dezakegu ez badugu haien memoria zaintzen», adierazi zuen Olanok. Paco Etxeberria Aranzadi zientzia elkarteko presidenteak egin zuen hasierako laudatio-a: «Memoria ez da etsaia, baizik eta bakearen aliatua, eta demokraziaren... Gehiago irakurri
Frankismoko krimenak ikertzeko bidea ireki du Bergarako epaitegiak

Frankismoko krimenak ikertzeko bidea ireki du Bergarako epaitegiak

Lehenbiziko aldia da Euskal Herriko epaile batek genozidio salaketa aintzat hartzen duena
Elgetak (Gipuzkoa) ere badu bere Maravillas Lamberto: Anttoni Telleria. 1937ko apirilean, 13 urte zituela, frankistak familiako baserrira sartu, eta bi gurasoak hil zizkioten begien aurrean; gero, bortxatu egin zuten bera. Lamberto ez bezala, Telleria bizirik atera zen: 2007ra arte bizi izan zen mila biztanle eskaseko herrian. «Baserrira iristea zaila zen, eta berak beti uste izan zuen herrikoek lagunduta heldu zirela hara frankistak», azaldu du Julia Mongek, Intxorta 1937 memoria elkarteko kideak. Duela hamar urte elkarrizketatu zuen Telleria, hura hil baino lehentxeago: «Herriko beste... Gehiago irakurri
PSOEk proposamena egin du Memoria Historikoaren Legeak dioena betearazteko

PSOEk proposamena egin du Memoria Historikoaren Legeak dioena betearazteko

Erorien Haranetik Franco diktadorearen aztarnak erretiratzea da eskari bat. Legea betetzeko «borondaterik eza» egotzi die PPko buruzagiei
Toki esanguratsu bat hautatu zuen atzo PSOEko idazkari nagusi Pedro Sanchezek Memoria Historikoaren Legearen erreforma proposamena aurkezteko: Paternako hilerria, Valentzian, Herrialde Katalanetan, bertan 2.300 lagun inguru fusilatu baitzituzten frankismo garaian. Erreforma proposamenarekin, legeak dioena «bermatzeko» neurriak hartzea nahi dute, eta hainbat eskari zehatz adierazi dituzte. Esaterako: Erorien Haranetik Francoren aztarnak ateratzea eta han memoria historikoa lantzeko zentro bat jartzea, egiaren batzorde bat martxan ipintzea, biktimak identifikatzeko ADN banku bat... Gehiago irakurri

'Guernica' Gernikara, askatasuna Euskal Herrira

Picassoren Guernica izan daiteke gaur egun mundu mailako koadrorik ezagunenetakoa, eta agian gehien errepikatzen dena etxe, bulego eta kaleetan; manifestazio ugariren pankartetan ere ikusten dugu maiz. Arte bikaina eta erreibindikazio aurrerazaleak ordezkatzen ditu, eta balio sinboliko handia bereganatu du, zalantzarik gabe. Gaur bertan zabaltzen da Bilbon erakusketa, Madriletik ekarria, Picasso, todos los viajes del Guernica izenekoa.

Gernikatik bertatik interpelazio zuzena egin behar dugu: Picassoren Guernica ondo dago Madrileko Reina Sofia museoan?... Gehiago irakurri

Legala, baina ez morala

Herri batek bere historia ezagutzen ez badu, errepikatzera kondenatuta dago, bai eta historia ezagututa ere, oraina aldatzeko prest ez badago. Bestela, galdetu katalanei, edo are hobeto, PPko Pablo Casadori: «Companys aldarrikatutako independentziaren 83. urteurrena nabarmendu gabe igaro zen [urriaren] 6an. Uste dut historia ez dela errepikatu behar, espero dezagun bihar ezer ez aldarrikatzea. Baliteke berriro aldarrikatzen duenak orain dela 83 urte aldarrikatu zuena bezala amaitzea».

1932ko irailaren 9an Kataluniako Estatutua onartu zuen Azañaren Gobernuak, orduko PSOEk ere... Gehiago irakurri
«1936an kazetari abertzaleak oso profesionalak ziren»

«1936an kazetari abertzaleak oso profesionalak ziren»

1936ko gerra garaiko prentsa abertzaleaz hitzaldia eman du asteon San Sebastianek, Bilbon. Haren ustez, prentsak garrantzi handia izan zuen garai hartako gizartean.
Ibilbide luzea egin du kazetari, saiakera idazle, telebista ekoizle eta gidoilari gisa Koldo San Sebastianek (Aviles, Espainia, 1953). Erretiro aurreratua hartua du, baina ez dago geldi.

Zer egunkari abertzale zeuden 1936ko gerraren aurretik?

Bospasei egunkari abertzale zeuden: Nafarroan La voz de Navarra, Gipuzkoan El Día —Aitzolek eta Ricardo Leizaolak bultzatua— eta Bizkaian Euzkadi, La Tarde eta Excelsius —kirol kazeta—. Donostian El Pueblo Vasco zegoen, baina hori abertzalea baino gehiago... Gehiago irakurri
Legebiltzarrean egiaren batzorde bat eratzea nahi du EH Bilduk

Legebiltzarrean egiaren batzorde bat eratzea nahi du EH Bilduk

Frankismoko biktimei erreparazio «osoa» emateko lege proposamena aurkeztu du koalizioak. Barnean hartzen ditu aurrekoak
Frankismoaren biktimak aitortu eta dagokien erreparazioa emateko lege proposamen bat aurkeztu du EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean. «Ikuspegi oso bat» emanez, 1936ko uztailaren 18tik 1978ko abenduaren 29ra artean gertatutako giza eskubideen urraketa oro salatu, eta izandako biktima «guztiei» babesa eman nahi die lege horrekin, Julen Arzuaga legebiltzarkideak azaldu duenez. Bide horretan, Gogora institutuaren barruan eratuko litzatekeen ikerketa talde bat eta egiaren batzorde bat eratzea proposatu du koalizioak. Arzuaga: «Leihatila bat zabaldu nahi dugu, frankismoaren azken biktima... Gehiago irakurri
Frankismoko epaiketak baliogabetzea eragotzi dute EAJk eta PPk

Frankismoko epaiketak baliogabetzea eragotzi dute EAJk eta PPk

Elkarrekin Podemosek 1936 eta 1978 arteko epaiketen zilegitasuna ukatzeko lege proposamen bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean. Soilik EH Bilduk babestu du ekinbidea, eta ez da aurrera atera
Frankismo garaian egindako epaiketak bertan behera uzteko lege proposamen bat aurkeztu zuen atzo Elkarrekin Podemos taldeak Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, baina a ezerezean gelditu zen, EAJk eta PPk kontra bozkatu baitzuten. Soilik EH Bildu izan zuen bidelagun; PSE-EE abstenitu egin zen. Denera, 27 baiezko, 36 ezezko eta hamar abstentzio jaso zituen frankismoko biktimen erreparazio juridikoari buruzko ekinbideak.

Jon Hernandez Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak argudiatu duenez, «Eusko Jaurlaritzak frankismoko biktimekin duen behar moral eta historiko bat da ordain... Gehiago irakurri
Memoria «gorde eta zabaltzeko» institutua eratu du foru gobernuak

Memoria «gorde eta zabaltzeko» institutua eratu du foru gobernuak

Ana Olloren arabera, «erreminta garrantzitsua» izango da memoriaren politikak bultzatzeko. 750.000 euroko aurrekontua izango du
Ez du ahanzturarik nahi. Nafarroako Gobernuak Memoriaren Institutua sortuko duela iragarri zuen atzo. Ana Ollo Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako kontseilariak azaldu zuen «erreminta garrantzitsua» izango dela memoriaren arloko politikak bultzatzeko. Erakundeak jorratuko ditu 36ko gerrak eta frankismoak eragindako jazarpenaren memoria historikoa eta azken hamarkadetan izandako indarkeriaren oroimena. Olloren arabera, memoria «gordetzea eta hedatzea» izango da institutuaren helburua. «Gizarte moduan, betebehar horri eta egia, justizia, erreparazioa eta halakorik berriz ez... Gehiago irakurri

Iruñeko Udalari ez diote onartu frankismoaren aurkako kereila

Argudioak dira delituek «preskribatu» dutela eta Aministia Legeak «debekatu» egiten duela. Udala aztertzen ari da helegitea jarriko duen
Iruñeko 3. Instrukzio Epaitegiko epaileak ez du onartu udalak frankismoaren aurka ipinitako kereila. Diktadura sasoian agintea izan zuten edo estatuko funtzionario izan ziren bederatzi pertsonaren aurkako kereila jarria zuen udalak, eta genozidioa eta gizatasunik gabeko krimenak egotzi zizkieten, zuzenean haiek egindako ekintzengatik edo zeharka haietan parte hartu zutelako. Udalak badu aukera oraingo erabakiari helegitea jartzeko. Alkatetzako iturrien arabera, hasiera batean, hori da asmoa, baina oraindik ez dute ezer erabaki. Atzo zerbitzu juridikoak autoa aztertzen ibili ziren, eta... Gehiago irakurri
Arranorik eta lelo frankistarik gabe

Arranorik eta lelo frankistarik gabe

Bilboko Moyua plazan dagoen Espainiako Ogasun Agentziaren Espainiako armarriak itxura berria du: frankismoaren ikur diren San Joanen arranoa eta Una, grande, libre [Bat, handia, askea] leloa galdu ditu. Hasieran, koroa aldatuko zitzaiola iragarri zuten, baina, oraingoz, lehengoa dauka. Maiatzean hasi ziren obrak. 136.500 euroko aurrekontua izan du Ogasun Ministerioak. Kasu honetan, kostata bete da 2007ko Espainiako Memoria Historikoaren legea. 2012an, Bilboko Udalak ez zuen obra baimenik eman gura izan, armarriak «balio eskultorikoa» zuela argudiatuta. Iaz, berriro eskatu zuen... Gehiago irakurri
«Gerraren logika ere gainditzen du hemen 1936an gertatu zenak»

«Gerraren logika ere gainditzen du hemen 1936an gertatu zenak»

Bizitza erdia darama Balbino Garcia Albizuk Ameskoa eta Urbasa inguruko jazarpen frankista ikertzen. Liburu bat argitaratu berri du, «faxismoak atzeragoardian ezarritako krudelkeria» agerian uzteko.
1936ko gerran, krimen latzenak ez ziren frontean gertatu. Urte luzez isilarazitako pasadizo lazgarri ugari bildu ditu Balbino Garcia Albizu peritu industrial eta historialariak (Donostia, 1943), ¿Qué hicimos aquí con el 36? liburuan.

Gertaera latzak azaltzen dituzu liburuan, baina oso era aseptikoan, baloraziorik ia egin gabe. Ohartuki hartutako erabakia izan al da?

Jakinaren gainean eginiko hautua da, bai. Kazetaritza moldera hurbildu nahi izan dut, datuei eta gertaerei estu lotuta, egia azalera atera dadin. Modu horretan, edonork ulertuko du 1936tik... Gehiago irakurri
Frankismoa «eztitzea» egotzi diote biktimek Gasteizko Udalari

Frankismoa «eztitzea» egotzi diote biktimek Gasteizko Udalari

Informazio panelekin osatu ordez, kale izen frankistak kentzeko eskatu dio Urtarani Frankismoko Krimenen Aurkako Plataformak
Gasteizko Udalak aurkeztu duen Memoria Historikoaren Planarekin haserre agertu da Frankismoko Krimenen Aurkako Plataforma. Argudiatu duenez, proposamenak ez du «pedagogia demokratikoa» bultzatzen, eta ez ditu betetzen biktimei zor zaizkien lau berme nagusiak: «Egia, justizia, konponketa eta berriz ez gertatzea».

Udalak astelehenean eman zuen bere asmoen berri: besteak beste, erabaki zuen ez dituela kenduko agintari frankisten kale izenak, eta, horren ordez, «testuinguruaren berri» emango duten plakak jarriko dituela guneotan. Bestalde, iragarri zuen «memoriaren mapa» bat... Gehiago irakurri
Azkar eraiki, eta azkarrago ahaztu

Azkar eraiki, eta azkarrago ahaztu

72 urte igaro dira Gurseko kontzentrazio esparrua itxi zutenetik. Sei urtean 60.000 lagun izan zituen giltzapetuak 1939 eta 1945 artean. Ireki eta berehala, 2.745 euskal herritar jaso zituen.
Nahiz eta historia liburuek errepikatu, joera da gerrek utzitako arrastoak fite ahaztea. Horren lekuko da Gurseko kontzentrazio esparrua (Okzitania) izan zena: II. Mundu Gerra bukatu bezain laster, ahalkez mapatik ezabatzen saiatu ziren. Zuberoatik kilometro batzuetara gertatutakoaz idatzi zuen Josu Chuecak Gurs, el campo vasco (Gurs, euskal eremua) liburua, «ongi oroituak eta omenduak izan daitezen Amicaleko kideak eta han egondako lekuko apurrak, haiek merezi baitute urteetan ukatu zaien onespena jasotzea», adierazi zuen BERRIAn. «Ea denon artean ahanzturaren basoa oroimenaren... Gehiago irakurri

Agur eta ohore, Zegamako biktima guztientzat eskubide berberak

Datorren irailaren 22an 81 urte beteko dira Zegamako Idiakaitz-Goenan jaio zen Eugenio Echeverria Azurmendi frankista-faxistek fusilatu zutela Tolosan. Hurrengo egunean, 1936ko irailaren 23an, Zegamako Galzadamakurran (Txakur-Txulo) jaio eta Ormaiztegin, frankista-faxistek Gregorio Sarasola Arizkorreta fusilatu zutela. Egun berean, 1936ko irailaren 23an, Zegamako Otsaurteko mikelete-maisua zen Zelestino Azurmendi Arrondo fusilatu zuten Aizpurutxoko (Azkoitia) Larregi harrobian... 1944ko urriaren 25ean, Aratz mendian, estatuaren indar armatuek tiroz hil (makia) eta Zegamako kanposantuan... Gehiago irakurri
BOLBORA ARTEKO PINTURA

BOLBORA ARTEKO PINTURA

1936ko gerran, gobernua osatu eta berehala sortu zuen Eusko Jaurlaritzak artelanak babestu eta lekuz aldatzeko batzordea. Javier Muñoz arte historialariak Bilbotik Frantziara ebakuatutako artelanen historia berreskuratu du orain.
Batzuetan, bolbora heltzen ez den lekuetara heltzen da pintura, eta gerra fronte bat gehiago osatu zuen horregatik arteak ere 1936ko gerran. Nekez propagandarako tresna hoberik: basatiak eta zibilizatuak bereizten ditu. Horregatik jarri zituen martxan Eusko Jaurlaritzak kultur ondarea babestu eta lekuz aldatzeko planak. Artelanetara balak eta bonbak heldu baino lehen heltzea izaten zen artelanak babesteaz arduratzen zirenen erronka. Eta Bilboko garai hartako bi museoetako artelanak ebakuatzeko egindako lana da esfortzu horren erakusgarririk argiena. Gernikako bonbardaketaren ondorenean,... Gehiago irakurri
NBEk kargu hartu dio Espainiari, frankismo garaiko krimenak ez ikertzeagatik

NBEk kargu hartu dio Espainiari, frankismo garaiko krimenak ez ikertzeagatik

Madrilek ez ditu bete Bortxazko Desagerpenei Buruzko Lantaldeak 2013an emaniko aholkuak. «Inpunitate patroi bat» antzeman dute NBEko ikerlariek
Nazio Batuen Erakundeak jorraldi on bat eman dio Espainiari frankismoko krimenen kontura. 2013ko irailean, txostena egin zuen bortxazko desagerpenei buruzko NBEren lantaldeak, eta hainbat gomendio egin zizkion Espainiako Gobernuari, 1936ko gerran eta Francoren diktadura garaian desagerrarazitako pertsonen kasuak «behar bezala» ikertu eta biktimen senideei «egia, justizia eta aitortza» eskaintzeko. Aste honetan, txosten horren jarraipena argitaratu du NBEko Giza Eskubideen Batzordeak, eta kritika latza egin dio Espainiako Gobernuari. Azken lau urteetan memoria historikoaren bidean «oso... Gehiago irakurri

Osatu gabeko puzzlea da

Paco Etxeberria auzitegi medikuak hobi komunei buruzko hitzaldi bat eman du EHU Euskal Herriko Unibertsitateko udako ikastaroetan; memoria historikoaren arloko itzalak ezkutatu gabe solastatu da.
Donostian, Martuteneko presondegiko atarian —beste edozeinetan ere izan zitekeen—, gudari zahar bat, galdezka, han iraganean egin zituen egonaldiei buruzko argibide eske. Atearen beste aldean, isiltasuna: erantzunik eza. Irudi hori Paco Etxeberria auzitegi medikuak gogora ekarri zuen atzo Donostian, EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen Udako Ikastaroen barruan martxan jarri den Biolentzia masiboa, hobi komunak eta giza eskubideak. Auzitegi medikuntzako zientzietatik eta giza zientzietatik ikuskera bat ikastaroko lehenbiziko hitzaldian. Memoria historikoaz aritzean hobi... Gehiago irakurri
Sarraskia, pantaila handira

Sarraskia, pantaila handira

1976ko martxoaren 3an Gasteizen gertatutakoari buruzko pelikula filmatzeari ekingo diote urrian
«Gasteizek behar zuen». Oskar Bañuelos kazetari eta produktore exekutiboaren hitzak dira. Hari zor zaio 1976ko martxoaren 3an hiria astindu zuten gertaera lazgarriei buruz film bat bultzatzeko ideia. Zazpi urtez «era guztietako trabak» gaindituta, proiektua errealitate bihurtuko da aurki. Urriaren 9an hasiko dira pelikula filmatzen, Arabako hiriburuan.

Euskal Herriko bi ekoiztetxek heldu diote proiektuari: Gariza Films eta Gasteizko Sonora Estudios. Pelikula gazteleraz filmatuko dute, bospasei astetan, eta Vitoria, 3 de marzo (Gasteiz, Martxoak 3) izenburu ofiziala... Gehiago irakurri
«Guk bete genuen egitekoa; guk frantsesei lagundu bai, eta haiek guri, batere ez»

«Guk bete genuen egitekoa; guk frantsesei lagundu bai, eta haiek guri, batere ez»

Bigarren Mundu Gerran, alemaniarren aurka borrokatu zen Aranberria. Beste hiru lagunekin, Ondarroatik irten zen oinez, eta txalupan iritsi ziren Hendaiara. Naziak garaitzearekin batera, Euskal Herria askatzea ere helburu zuten.
Duela 70 urteko kontuak ondo gogoan ditu Jose Ramon Aranberriak (Ondarroa, Bizkaia, 1925). Baita detaile osoz oroitu ere: Gernika batailoira eraman zuen bidaiaren xehetasunak, amerikarrekin egindako entrenamendu gogorrak, lagun izandakoen izen-abizenak, Iparraldeko herrietan pasatutakoak... Memoria ona duenik ezin daiteke uka: «Jaungoikoari eskerrak! 92 urterekin... Gauza asko ere ahazten zaizkit, baina...».

Arrantzale zenbiltzan, Ondarroan. 36ko gerra pasatuta, frankismo urteak ziren. Nola gogoratzen duzu garai hura?

Itsasoan nenbilen; zer izango nituen,... Gehiago irakurri
Puzzlea osatzeko gidaliburua

Puzzlea osatzeko gidaliburua

Hasieran zenbait alderdiren arteko hitzarmena izan zena laster bilakatu zen ezker abertzalearen adierazpide politikoaren ernamuina, eta bide eman zion Herri Batasunaren sorrerari.
Puzzlearen antza zuen ezkerreko abertzaletasunak 1977an. Hamaika pieza zituen puzzleak, eta denak ez ziren beti elkarrekin ongi egokitzen: bi erakunde armatu zeuden —hiru, kontuan hartuta urte hasieran Talde Bereziak ETApm-tik aldendu zirela—, hainbat alderdi politiko, eta herri mugimenduan aritzen ziren talde, batzorde eta erakunde ugari. Garai hura ezagutu ez eta ezkerreko abertzaletasunaren orduko egoera aztertu nahi duena erraz gal daiteke EHAS-HASI, LAIA(bai) eta LAIA(ez), ETAm eta ETApm, EIA, ESB eta bestelako siglek osatutako amaraunean.

Garai hartako... Gehiago irakurri
Larunbat gorri hura

Larunbat gorri hura

1977ko apirilean legeztatu zuten Alderdi Komunista; trantsizioaren garaian eragile garrantzitsua izan zen, baina interpretazio kritikoak eta iritzi kontrajarriak daude orduan izandako parte hartzeaz.
Aurten berrogei urte bete dira PCE Espainiako Alderdi Komunista legeztatu zutenetik. 1977ko apirilaren 9an izan zen, Aste Santuko oporraldiaren erdi-erdian, Pazko bezperan —larunbat santu gorria deitu izan diote egun hari—. Zenbait historialariren aburuz, eguna ez zuten ausaz aukeratu: Espainiako gobernuburu Adolfo Suarezek bazekien erabaki zaila zela, espero izatekoa baitzen Espainiako Armadako buruzagi frankista asko kontra agertuko zirela.

Euskal Herrian ere, komunismoak tradizio historiko luzea zuen, eta, beste kultura politiko batzuek ez bezala, modu... Gehiago irakurri
1. "Biolentziarik okerrena atzeraguardiakoa zen". Espainiako egungo errege emeritoaren biografoa, aristokrata, akto… https://t.co/mrUJOWycz3
https://t.co/iXWsyvk5xv
Gaurko egunez, duela 81 urte, 71 pertsona erail zituzten faxistek Nafarroan https://t.co/eEgNVqdNvW
36ko gerra bukatu ostean bilakatu zen gudari Jose Ramon Aranberria. Alemania naziaren aurka borrokatu zen II. Mun… https://t.co/zbCEet65Xi
https://t.co/zpSyD8YBEO
Liburu horretan, besteak beste, emakumeen aurkako jazarpen espezifikoa aztertzen da: https://t.co/ETqQqr8TnY
Ongi etorriak, @Labastida1933 moduko ekimen guztiak. Zeinen beharrezko eta zeinen eskergarriak diren oraindik ere h… https://t.co/PX76VhFnfu
RT @1936_na: Urriak 21, larunbata, 11:00, Elo: Omenaldia Eloko teileriako hilobian 106 erahildakoei. Antolatzailea: Teileriako Ahaztuak htt…
Hona hemen Jose Ramon Aranberria hil berria kide zen #GernikaBatailoia-ren inguruko zertzelda zenbait https://t.co/UJfYusnjJa
RT @kaltzo: #GernikarenEgiak @BIBA_Bilbo .n aurkezpenak harrera ona izan eta gero, Gernikara goaz. https://t.co/ePt9Xs3DNt
RT @berria: [AZKEN ORDUKOA] Mossoen eta TV3ren esku hartzea ere jasotzen du PP eta PSOEren arteko akordioak https://t.co/sqg29hg8vp
RT @kaltzo: #GernikarenEgiak ikus-entzunezkoa aurkezten. @BIBA_Bilbo Gernikako instian ta @AstraGernika .n. Memoria egiten jarraituko dugu…
#GernikaBatailoi-ko kide gehienak hilak dira. Bizirik da oraindik ere Francisco Perez Luzarreta https://t.co/03RKldYRKW
Fernando Mikelarenaren SIN PIEDAD lana interesgarri iritzi dionari: (galegoz) https://t.co/gs8wcnOBrZ (gaztelaniaz) https://t.co/64ZQ3XT7ca
RT @Labastida1933: Abenduaren 4an irekiko dugu parez pare borroka historia txiki baten oroimenaren leihoa. #Bastida1933.rena https://t.co/y…
GAUR https://t.co/fdhCBc1afA
RT @maribelvaquero_: Epaitegietara joko du @OrainGipuzkoa-k frankismoaren krimenen aurka. Biktimen justizia eta erreparazio eskubideak defe…
Ikustekoak eta ikastekoak, 1930eko urteetako Arabar Errioxari buruz @Labastida1933 https://t.co/w1L9CZkGvu
2. 1978ko Erregimenaren iruzurraren paradigma azaltzeko tresna bihurtu dute Vilallonga https://t.co/2XSMFhwg0m
Juan Paredes Manotas 'Txiki'-ren azken idatzia #I27 https://t.co/rJAZbJkdRb