Horma

Kontramemoriak

Erorien Haranetik iraganeko diktadorearen gorpuzkia helikopteroan daramate, Francoren lekualdaketa gaurkotasun-albiste/espektakulu bilakatua, telebistaz zuzenean emana eta meme bihurtua. Bi aste pasatxo igaro badira ere, ez daukagu ahazteko. Iraganeko mamuak hemen dabilzkigu berriro ere, orainean barrena, ate joka.

Frankisten garaipena oroitzeko eta ospatzeko egindako monumentuen artean Erorien Harana izan zen asmo handikoena. Gerra amaitu zela lehen urteurrena bete zen egun berean iragarri zen Erorien Haranaren eraikitzea, 1940. urteko apirilaren 1ean. Eraikitzea iragartzen... Gehiago irakurri
Ezkutuan, faxisten beldurrez

Ezkutuan, faxisten beldurrez

1936ko gerran eta gerraostean, errepublikaren aldeko makina bat gizonek urteak egin zituzten ezkutatuta. Emazteek salbatu zituzten askotan. 'La trinchera infinita' filmak satorren gaia plazaratu du berriz ere. Hego Euskal Herrian, laburrak izan ziren ezkutaldiak, muga gertu dagoelako.
Aitaren etxean ezkutalekua zuen armairu batean sartu zen Manuel Cortes Quero Mijasko (Malaga, Espainia) alkate sozialista ohia, 1936ko gerra amaituta jaioterrira iritsi zenean. «Zure bila dabiltza, hiltzeko asmoz. Zure lagunak fusilatu egin dituzte; Fuengirolako alkatea hil egin dute, Benalmadenakoa eta Alhaurinekoa fusilatu», esan zion Juliana Moreno emazteak. Bi urte baino gehiago pasatu zituen han. Emazteak etxe bat alokatu zuen, handik 300 metrora, eta gizona hara mugitu zen gau batean, amonaz mozorrotuta. 30 urte egin zituen gordean, 1939tik 1969ra. Hala egin zuten frankismoko beste... Gehiago irakurri
Erorien Haranean hobiratutakoen senideek babesgabetasuna salatu dute

Erorien Haranean hobiratutakoen senideek babesgabetasuna salatu dute

Bilera bat egin dute Espainiako Gobernuko ordezkariekin, gorpuak handik ateratzea aztertzeko, baina ez dute ikusi «borondate argirik»
Erorien Haranean hobiratuta dauden euskal herritarren familietako kide batzuek bilera bat egin zuten atzo Espainiako Ondarearen Zuzendaritza Nagusiko ordezkariekin, azken horiek deituta, Madrilen. Hurkoak handik atera eta Euskal Herriratzeko eskaera egina dute senideek, eta aukera horretaz aritu ziren hizketan. Gobernuko ordezkariek esan diete ez dutela baztertzen aurrera egitea, baina zuhurtzia eskatu diete familiei, eta ohartarazi igandeko hauteskundeetako emaitzek prozesua baldintza dezaketela.

Senideek eskertu egin dituzte azalpenak, baina ez dute ikusi gobernuko... Gehiago irakurri

Historia konta dezagun, faxismoa hedatzerako

Pedro Perez Saez de Ocariz eta Felipe Cendoya Galdos, biak Orenin herrikoak, biak ia adin berekoak eta biak, frankozaleen ustetan, gorriak. Gauzak nola jartzen ari ziren ikusita, Arabatik Gipuzkoara ihes egitea erabaki zuten. Mugatik oso hurbil zeudela, 1936ko abuztuaren 30ean, errekete batzuek atxilotu, hil eta lurperatu egin zituzten. Gaur, 83 urte pasa eta gero, inork ez daki non dauden. Pedro eta Felipe ez dira desagertutako pertsona bakarrak. Araban eta Euskal Herri osoan, ehunka. Estatuan, milaka.

Desagerrarazitako fusilatutako gehienak gizonak izan ziren. Emakume gutxi... Gehiago irakurri
Arnastu ahal izateko hil

Arnastu ahal izateko hil

Espainiako Poliziak bi herritar hil zituen Erandion (Bizkaia) 1969an, gas isurien kontrako protestetan: arnastu ahal izatea baino ez zuten eskatzen. Gas isuriena arazo larria izan zen garai hartan Erandion. Orain 50 urte bete dira hilketa haietatik, eta hainbat ekitaldi egin dituzte Fernandez eta Murueta oroitzeko.
Oso eskakizun xumeak atera zituzten Erandioko herritarrek (Bizkaia) kalera 1969ko urriaren azken egun haietan: arnasa hartu ahal izatea baino ez zuten eskatzen. Eta, hala ere, Espainiako Polizia Armatuak bi lagun hil zituen tiroz, protesta horiek isilarazi nahian. 50 urte igaro dira gertaera lazgarri haietatik, eta ekitaldi eta omenaldi ugari antolatu dituzte Erandion urteurrenaren harira.

1960ko hamarkadan, industria kimikoek inguraturik bizi zen Erandio. Garai hartako testigantzek gaur egun ia sinetsezina dirudien egoera baten berri ematen dute: kiratsa izugarria zen, egun... Gehiago irakurri

Mola, Sanjurjo eta Franco lurpetik ateratzen: estilo kontua

Azaroaren 16an hiru urte izango dira Mola eta Sanjurjo jeneralak Iruñeko Erorien Monumentuko kriptako hobitik ateratzeko prozesua bukatu zela; haiekin batera atera zituzten, halaber, faxisten bandoko sei boluntarioren gorpuak ere. Lan eskerga egin behar izan zen horretarako: alkatetzako bulegoan lehen bilerak egin genituenetik, erabaki genuen erabateko diskrezioz arituko ginela, eta ez zela izango zirku mediatiko bat.

Esparru politikoan, ez zen eragozpenik izan, osoko bilkurako kide gehienak baitzeuden prozesu horren alde: 27 zinegotzitik hamazazpi. Alde negatibo... Gehiago irakurri
Estatu hileta Francori

Estatu hileta Francori

Debekuei izkin egin diete familiak eta jarraitzaileek, eta diktadorea goratu dute. Erorien Haranetik atera, eta Madrilgo mausoleo batera eraman dute gorpua. Bideoa albistearen amaieran.
Pedro Sanchezek badu Espainiako Gobernura heltzean lortu nahi zuen argazkia, hura iragarri eta hamabost hilabetera. Sendiarekin izandako borroka judizialaren ostean, atzo atera zuten Francisco Franco diktadorearen gorpua Madrilgo Erorien Haranetik, eta hiriburutik gertuago dagoen beste mausoleo batera eraman zuten. Uda aurretik egitea zen asmoa, baina hauteskunde kanpaina hasi baino astebete lehenago egin dute.

Gobernuak solemnitate handia eman dio diktadorearen (1939-1975) hilotza lekualdatzeari, Europan inoiz ikusi ez den modukoa; formetan, bereziki. Atzokoak estatu hileta... Gehiago irakurri

Urrats txikia, harlauza handia

1940ko apirilaren 1ean, Gerra Zibilaren bukaera militarraren urtemugan hain zuzen ere, tragedia horren eragile handienetako eta heriotza zigor sinatzaile azkarrenetako Francisco Francok sinatu zuen dekretu bat, Cuelgamuros aldean «Erorien Harana» deituriko oroitarri erraldoia eraikitzeko. 19 urte geroago, 1959ko apirilaren 1ean, lan bortxatuen bitartez eraikitakoa inauguratu zuten, 11.000 hildakoren gorpuzkiak hilobiratuz. Horrela eratu zuten, gerra horren eraginez, Espainiako hilobirik handiena. Horretara, 491 eraldatzearen ostean, 33.847 hildako eraman zituzten, 1959 eta 1983... Gehiago irakurri

Mausoleoan gelditu direnak

Mausoleoan gelditu direnak

Francoren gorpuzkiez gain, ia 34.000 pertsonaren hezurrak daude Erorien Haranean hobiratuta; tartean, baita 1.300 bat euskal herritarrenak ere. Diktadorea hobitik ateratzeko erabakiarekin mesfidati daude hildako horien senideak, arazoa «askoz sakonagoa» delakoan. Bideoa albistearen amaieran.

Franco ez zuten bakarrik hobiratu. Cuelgamurosko haranean (Madril) milaka eta milaka hildako daude lur emanda. Datu ofizialen arabera, 33.815 hilotz dira. Gehienak, 1936ko kolpe militarraren alde borrokatu ziren frankistenak, baita Jose Antonio Primo de Rivera Falangeren sortzailearena ere. Gainerakoak —5.000 inguru— errepublikazaleenak dira, senideei deus esan gabe beren hobietatik ateratakoak eta Erorien Haranera baimenik gabe eramandakoak.

Han da, besteak beste, Lucas Ugarte Plaza tolosarraren hilotza. Levanteko frontean hil zen, 1938ko uztailaren 23an,... Gehiago irakurri

Badu ateratzeko ordua

Badu ateratzeko ordua

Espainiako Gobernuak etzi aterako du Francisco Franco diktadorearen gorpua Erorien Haranetik. Pardon hobiratuko dute, hedabideen presentziarik gabe
Etzi izanen da, urriaren 24an, ostegunarekin. Egun horretan aterako dituzte Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Madrilgo Erorien Haranetik. Momia hobitik ateratzeko ordua ere zehaztu du Espainiako Gobernuak: 10:30ean hasiko dituzte lanak. Hiru bat orduko prozesua izanen da. Sartu, hobia ireki, atera. «Bizkor» egin nahi dute lekualdatzea, ez dadin ikuskizun bihurtu. Lekukoak ere, ahalik eta gutxienak: diktadorearen senideak, auzitegi medikua eta Dolores Delgado Justizia ministroa, notario gisa. Horiez gain, langileak besterik ez.

Hilotza zulotik ateratzeko... Gehiago irakurri
Eusko Legebiltzarrak atzera bota du frankismoko biktimen lege egitasmoa

Eusko Legebiltzarrak atzera bota du frankismoko biktimen lege egitasmoa

EAJk eta PSE-EEk aurka bozkatu dute; argudiatu dute Jaurlaritzak aurkeztu duela proposamen bat, eta plataformak kendu zuela berea
Frankismoaren krimenen aurkako euskal plataformak memoria historikoari buruz egindako herri ekinaldi legegilea defendatu zuten atzo EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek Eusko Legebiltzarrean. Lege egitasmo gisa aurkeztu zuten proposamena, eta horri bide emateko eskatu zieten gainerako taldeei. EAJk, PSEk eta PPk, baina, kontra bozkatu zuten. EAJk argudiatu zuen Jaurlaritzak lege egitasmo «osatuago» bat aurkeztu duela gaiari buruz, eta EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi leporatu zien «zarata» ateratzea, gobernuak orain arte frankismoko biktimen inguruan ezer egin ez duela aditzera emateko... Gehiago irakurri

Francoren hobira sartzeko baimena eman du Gorenak, eta sendiak helegitea jarri du

MADRIL. Espainiako Auzitegi Gorenak baimen irmoa eman du Francisco Franco diktadorearen gorpua Erorien Haranetik ateratzeko; Espainiako Gobernuari erantzun dio sar daitekeela hobira. Ohartarazi du, gainera, «denak» daudela behartuta erabaki hori betetzera; alegia, monasterioak ezin duela hori eragotzi. Familiak azken ahalegina egin du: helegitea jarri du Espainiako Auzitegi Konstituzionalean. Gehiago irakurri

Francoren deshobiratzea, garai baten amaiera ote?

Espainiako Parlamentuak erabaki zuen duela urte bi jadanik, Franco Cuelgamuroseko (jatorrizko toponimia erabili behar dugu eta ez Frankismoak asmaturikoa) haraneko monumentu publikotik deshobiratua behar zuela.

Baina Partidu Popularreko presidenteak, Rajoy jaunak, ez zion jaramonik egin, frankismoaren oinordekoen partiduko kide zelako, agian. Oraingo Espainiako presidentea, aldiz, Sanchez, saiatu da, baina urte bat baino gehiago dirau gorpuzkiak Estatuak ordaintzen duen monumentu publikotik atera eta aldatu ezinik. Gertakizun hauek egiaztatzen dute zenbateraino dagoen... Gehiago irakurri

Franco berehala hobitik ateratzeko trabarik ez du Madrilek

Espainiako Auzitegi Gorenak argudiatu du obra baimenik ez duela behar, eta azpimarratu du estatua dela Erorien Haranaren jabea, ez Eliza
«Ez da obra baimenik behar». Esaldi horrekin, Espainiako Auzitegi Gorenak baliogabetu egin du Franco Erorien Haranetik ateratzeko dagoen oztopo juridiko nagusia; horrenbestez, edonoiz atera ahal izango dute lurpetik. Espainiako Gobernuaren bozeramaile Carmen Calvok aurreko astean esandakoa betez gero, azaroaren 10ean Gorteetarako egingo diren bozen kanpaina baino lehen izan beharko luke. Ministroen Kontseiluak eman behar du agindua: proiektua eta aurrekontua eginda dauzka.

Gorenak atzo jakinarazi zituen duela astebete emandako epaiaren argudioak, eta haiek funtsezkoak dira... Gehiago irakurri
Sortuk ardura hartzeko eskatu die PP, PSOE eta EAJri

Sortuk ardura hartzeko eskatu die PP, PSOE eta EAJri

Jon Paredes Txiki-ren hilobian oroimen ekitaldi bat egin du Ahaztuak 1936-1977 elkarteak, Zarautzen (Gipuzkoa). Francoren diktadurak fusilatu zuen ETAko militante hori, atzo 44 urte. Egun berean fusilatu zituzten Txikiren kide Angel Otaegi eta FRAPeko militante Jose Luis Sanchez, Ramon Garcia eta Humberto Baena.

Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusia Zarauzko ekitaldian izan da, «memoria propioari eusteko» eskubidea aldarrikatzeko. Salatu du eragile batzuk memoria hori kriminalizatu nahian dabiltzala, eta eskatu die ardurak bere gain hartzeko. «Ez... Gehiago irakurri

Txiki eta Otaegiren aldeko oroimen ekitaldia gaur

ZARAUTZ. Ahaztuak elkarteak Jon Paredes Txiki-ren hilobian oroimen ekitaldi bat egingo du gaur, Zarautzen (Gipuzkoa), 12:00etatik aurrera. Francoren diktadurak fusilatu zuen ETAko militantea, gaur 44 urte. Egun berean fusilatu zituzten Txikiren kide Angel Otaegi eta FRAPeko beste hiru militante. Gehiago irakurri
Franco Erorien Haranetik ateratzea baimendu du Auzitegi Gorenak

Franco Erorien Haranetik ateratzea baimendu du Auzitegi Gorenak

Epaileek arrazoia eman diote Espainiako Gobernuari, eta El Pardon hobiratuko dute, familiak Madrilgo Almudenako katedrala proposatu arren. Gobernuak «lehenbailehen» lekualdatu nahi du
Auzitegi Gorenak arrazoia eman dio Espainiako Gobernuari, eta atzera bota du diktadorearen familiaren eskaera; ebatzi du zuzenbidezkoa dela Francisco Francoren gorpuzkiak Madrilgo Erorien Haranetik atera eta Espainiako hiriburuan dagoen El Pardo auzoko Mingorrubioko hilerrian hobiratzeko erabakia.

Administrazioarekiko Auzietako 4. Salak bi erabaki hartu behar zituen atzo: batetik, Francoren gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeari buruzkoa, eta, halaber, diktadorearen momia Espainiako Gobernuak erabakita duen hilerrian lurperatzeri buruzkoa, Madrilgo El Pardo auzoko... Gehiago irakurri

GAKOAK

Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legea egiteko aurreproiektua prestatu du Eusko Jaurlaritzak. Hona proposamenean txertatutako gako nagusiak:

1. Egia jakiteko eskubidea. Jaurlaritzak, ekintzak sustatzeaz gain, ikerketak bultzatuko ditu biktimak identifikatzeko eta «injustiziak» ezagutarazteko.

2. Justizia izateko eskubidea. Gogora institutua Justizia Administrazioarekin elkarlanean arituko da biktimen justizia eskubidea defendatzeko.

3. Biktimen aitortza eta erreparazioa. Biktimek eskubidea dute aitortza... Gehiago irakurri

Parlamentuan aurkeztu dute memoria historikoari buruzko lege proposamena

Uztailean eten egin zuten gaiari buruzko herri ekinaldi legegilea, baina testu bera erregistratu dute orain EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek
Uztailean eten zuten memoria historikoari buruzko herri ekinaldi legegilearen prozesua, Eusko Jaurlaritzak antzeko lege proiektu bat iragarri ondotik. Frankismoaren krimenen aurkako euskal plataformak erregistratu zuen herri ekinbide hori Eusko Legebiltzarrean uztailean, eta hark erretiratu zuen Jaurlaritzaren iragarpenaren ondoren. Halere, plataformak eskari bat egin zien proposamenaren alde agertu ziren taldeei: balia dezatela herri ekinbidearen testua. Horri erantzun diote EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek, eta Eusko Legebiltzarrera lege proposamen moduan eraman dute herri ekinaldi... Gehiago irakurri
Sasetako azken kidea

Sasetako azken kidea

Oraintxe bi aste egin zioten jendaurreko omenaldi bat Gerardo Bujandari (Donostia, 1919), Donostian, Antigua auzoan, abuztuaren 25ean. 100 urte bete zituen egun hartan, eta senideek eta EAJko kideek lagunduta ospatu zuen, ekitaldi batean; dozenaka lagun bildu zitzaizkion. Urteen arrastoa nabaria zuen, baina hitza hartu zuen saioan, eskerrak emateko: «Zuen animoa, maitasuna eta bihotzak beti izango dira neureak. Baita zeruan ere». Herenegun hil zen Bujanda, Saseta batailoiko azken gudaria.

Oso gazterik harrapatu zuen 36ko gerrak. Euzko Gaztediko kidea zen Bujanda... Gehiago irakurri
San Andres batailoiko azken gudaria

San Andres batailoiko azken gudaria

Astelehenean hil zen Jose Moreno gudaria, buruko infartu baten ondorioz. Gerrarako izena eman zuen 17 urte zituela, eta San Andres batailoian aritu zen fusilari. Azken urteetan, memoriaren alde jardun zuen.
Jose Morenok bere larruan pairatu zituen 1936ko gerra eta frankismoaren errepresioa. Zulatzaile lehenik, eta fusilari gero, gudari izan zenez bizi izan zituen trintxerak, kartzela eta kontzentrazio esparrua. Bilboko Zorrotzaurren jaio zen, 1918an, eta 100 urte zituela zendu zen, astelehenean, Bilboko Santa Marina ospitalean, buruko infartu baten ondorioz. San batailoiko «azken gudaria» izan zen.

Francok altxamendua hasi bezain pronto, izena eman zuen gerrarako, 17 urterekin. Sondikako aireportuko (Bizkaia) lanetara bidali zuten lehenik, baina hura «aspergarria» zitzaion.... Gehiago irakurri
«Laurogeita zortzi urte, aitaita, baina gerrako umea naiz!»

«Laurogeita zortzi urte, aitaita, baina gerrako umea naiz!»

Trasantlantiko bat Santurtziko portuan atrakatua Franco matxinatu zenean. Amerikarako omen zegoen. Gerrarekin, errekisatu eta iheslarien aterpe egin zuten. Gero, ospitale. Eta, geroago, haurren ebakuaziorako itsasontzi. 1937ko maiatza eta ekaina bitarte sei bidaia egin zituen gerrako umez zamaturik. Haietako batean joan zen Agustin Urien Arano.
Etxerat ezin joan ilundu artean,

egoten ohi dira zozoen elean

Jean Martin Hiribarren

Gerrako haurrak, laurogeita zortzi urte gainean...

1930eko abuztuaren 28an jaio nintzen, Durangon. Bonbardaketatik aurrera akordatzen naiz apur bat. Arinago zer izan zen, gutxi. Intxaurrondo kalean bizi ginen, Zubi-punta kale-baserrian. Hamar ginen etxean. Behi bi-edo bageneuzkan, eta astoa ere bai. Ama goizean goiz jaiki eta jezten zituen behiak. Amak behar asko egin zuen. Bederatzi ume eduki zituen. Bat hil egin zen baina. Zazpi anaia izan ginen segiduan... Gehiago irakurri
«Sari askok baino gehiago balio du besarkada bero batek!»

«Sari askok baino gehiago balio du besarkada bero batek!»

Aitarik gabe hazi eta bizi izan da Pepi Berasategi Etxeberria. Haurtxo zela fusilatu zioten aita, eta akabo betiko. Ezaz jabetu zenez geroztik zulatzen du ezpata zorrotz horrek oraingo egunean ere Pepiren bihotza, nola zulatzen baitu haren lekukotasuna entzun duenarena. Ele mina da Pepirena, ezinbestean.
Etxerat ezin joan ilundu artean,
egoten ohi dira zozoen elean

Jean Martin Hiribarren

2015eko abenduan Rene Cassin saria jasotzen izan zinen Gasteizen, Lehendakaritzan. Bi urte ez zenituen aita fusilatu zizuetenean...

Hogeita bat hilabete nituen. Zortzi urterekin egin nuen komunioa, eta, ordurako, galdetua nuen aitaz, baina gogoratzen naiz komunio egunean ume guztiak «Aita!, Aita! Aita!», han ari zirela, eta galdetu egin nuen nik: «Hemen zein da nire aita?», eta amak: «Zure aita hilda dago». Anaia... Gehiago irakurri
Memoria, zertarako?

Memoria, zertarako?

Alzheimerra inguruan izan duenak badaki pertsona disolbatu egiten dela memoria baporatu ahala. Halaxe gertatzen da herrien memoriarekin ere. Sedimentazio kolektibotzat hartu izan da tradizionalki, prozesu naturala eta sasi magikoa balitz bezala. Aitzitik, etengabe eraikitzen dugu eta ezinbesteko prozesua da identitatea garatzeko.

Zeren memoria, ordea? Gauza batzuk nabarmentzen baititu gogoratzeak, beste batzuk isildu. Horixe da kontakizuna edo errelatoa; haren kronika formala, Historia, irabazleen bandoko gizonezko idazle batek erredaktatzen du.

Ez da... Gehiago irakurri
Bertan behera utzi dute memoria historikoaren herri ekinaldi legegilea

Bertan behera utzi dute memoria historikoaren herri ekinaldi legegilea

Sustatzaileek diote Jaurlaritzak «baldintzatu» egin duela herri ekinbidea antzeko lege bat iragarriz
Frankismoaren krimenen aurkako euskal plataformak bertan behera utzi du memoria historikoari buruzko herri ekinbide legegilea, behin-behinean. Sinadurak biltzeko prozesuari ekin aurretik uko egin dio, Eusko Jaurlaritzaren jokabideak «baldintzatuta». Plataformak uztailaren 12an erregistratu zuen herri ekinbidea Eusko Legebiltzarrean. Handik bi egunera, ordea, Jaurlaritzak iragarri zuen antzeko lege proiektu bat prestatzen ari zela. Hori dela eta, plataformak erabaki du aurrera ez jarraitzea herri ekinbidearekin, baina legebiltzarreko taldeei eskatu die plataformak prestatutako araudia... Gehiago irakurri
GARAI BATEAN LEGEZ

GARAI BATEAN LEGEZ

Geroztik nork bere ibilbidea egin badu ere, Pedro Ibarra eta Sabino Cuadra abokatu bulego berean aritu ziren 70eko hamarraldian, beste askorekin batera, langile mugimenduarekin besoz beso. Garai hartako justiziarenak eta gaur egungoak aletu dituzte elkarrekin.
Agirre 5. Izen horrekin zen ezagun 70eko hamarraldian Bizkaian lan gatazketan langileei aholkua eta babesa ematen zizkien abokatu bulegoa, egoitza Bilboko Maximo Agirre kaleko 5. zenbakian zuelako. Lan arloko abokatuen mugimenduak zeregin garrantzitsua izan zuen frankismoaren kontrako borrokan. Historia horren atalik ezagunena eta odoltsuena izan zen 1977ko urtarrilaren 24an Madrileko Atocha kalean bulego baten kontra egindako atentatua: ultraeskuindarrek CCOOrekin eta PCErekin lotutako bost abokatu hil zituzten. Baina Euskal Herrian ere lan arloko abokatuen mugimendua indartsua izan zen,... Gehiago irakurri
Tuberkulosiaren atzean zegoena

Tuberkulosiaren atzean zegoena

Frankismo garaian Andoaingo baserri batean izandako gertakariak ikertzen dabil Burdina taldea
Frankismo garaian Andoaingo (Gipuzkoa) baserri batean izandako gertakariak ikertzen hasi da Burdina, ondare historikoa ikertzen eta berreskuratzen diharduen talde bat. 1949tik 1952ra zer gertatu zen jakin nahi dute. Garai hartan, Andoaingo Sorabilla auzoko baserri batean, tuberkulosia zuten haurrak sendatzeko egoitza bat zegoen berez, baina, taldearen arabera, beste zerbait zen: «Neska bihurriak hartzen zituen espetxe bat ezkutatzen zuen».

Egoitza hura laikoek zuzentzen zuten, eta 6 eta 12 urte bitarteko neskak eramaten zituzten gehienetan, nahiz eta 15 urte bitarteko neskak... Gehiago irakurri
Erresistentziaren arrasto biziak

Erresistentziaren arrasto biziak

1936ko abuztutik irailera bitartean, gudariek tropa frankisten aurkako erresistentzia egin zuten Belkoainen, Adunan. Erabili zituzten obusak eta balak aurkitu ditu Aranzadik. Bideoa albistearen amaieran.
Erresistentziaren arrasto biziak aurkitu dituzte: obusak, balak, kanoien aztarnak eta abar. 36ko gerran, gudarien eta frankisten arteko guda leku izan zen Belkoain mendia (Gipuzkoa). Adunatik pare bat kilometrora dago. Gazte talde bat indusketa lanak egiten ari da Aranzadi zientzia elkarteko kideekin batera, eta haiek aurkitu dituzte arrastoak. Aztertzen ari dira tropa frankisten aurkako erresistentziak zer mugimendu egin zituen. Artilleria eta lubaki lerroak jarraitzen ari dira hartarako.

Adunan gazteak egiten ari diren indusketa oroimen historikoaren inguruko programa baten... Gehiago irakurri

Espainian 1936an ez zen gerra zibilik izan

Botereak 1936-1939ko gerra zibila kontzeptua hedatzen du hedabide, zinema, eskola eta pulpituaren bidez. Dio Espainia bi frontetan banatuta zegoela, eta zein gailenduko zen erabakitzeko euren arteko gerra zibilean murgildu zirela. Eta gezurra da. 1936ko uztailaren 17an estatu kolpea egin zuen armadaren zati batek Espainiako Errepublika, hau da, herrikideek 1931n hautatutako sistema politiko zilegia uzkailtzeko asmoz. Urte hartako apirilaren 14ko udal hauteskundeen emaitza zela eta, errepublika aldarrikatu zen, eta Alfontso XIII. erregeak Espainiatik irtetea erabaki zuen. Jarraian,... Gehiago irakurri
Zuloaga

Zuloaga

Bilboko Arte Ederren Museoan Zuloagari eskainitako erakusketaren harira, artikulu bat argitaratu zen Argia aldizkarian, Ignacio Zuloaga, pintore ilustre gaitzesgarri bat izenburupean. Ez dut eztabaidatuko Zuloaga pertsonaia gaitzesgarria izan zen edo den, baina artikuluan aipatzen diren datuak testuinguruan jartzea gustatuko litzaidake, batez ere nire lana, arte historialari moduan, artea testuinguruan ulertaraztea delako.

Ez dakit Zuloagak inoiz alkandora urdina jantzi zuen, baina badakit gerra zibila bukatu baino lehen, 1937an Francoren aldekoek Zumaia menperatu... Gehiago irakurri
Jaurlaritzak gizateriaren aurkako 5.887 krimen erregistratu ditu

Jaurlaritzak gizateriaren aurkako 5.887 krimen erregistratu ditu

1936ko gerraren inguruan hildakoen lehen azterketa egin du Gogora-k, erreparaziorako urrats gisa. Guztira, 20.000 pertsona zenbatu ditu; Francoren aldeko tropetan hildakoak ere aintzat hartu ditu

Memoria historikoari buruzko informazioa biltzeko beste urrats bat egin du Eusko Jaurlaritzak. Datu base zabal bat osatu du 1936ko gerran eta frankismoko lehen urteetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hil zituzten herritarrei buruzko datuekin; 1936tik 1945erainoko epea hartu du kontuan. Euskal Herriko Unibertsitateko Unesco katedrarekin, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuarekin eta Aranzadi zientzia elkartearekin elkarlanean osatu du. Ikerketa «zabalik» dago oraindik, bai baitakite ez dutela informazio guztia bildu. Orain arte, 19.998 hildakoren berri izan... Gehiago irakurri

Ekinaldi legegile bat aurkeztu dute biktimei «babesa bermatzeko»

Ekinaldi legegile bat aurkeztu dute biktimei «babesa bermatzeko»

Frankismoaren Krimenen Aurkako Plataformak erregistratu du testua Eusko Legebiltzarrean. Alderdi politikoen borondaterik eza salatu du
Eusko Jaurlaritzak ala Eusko Legebiltzarreko alderdiek egiten ez bazuten haiek egingo zutela ohartarazi zuten, otsailean, Giza Eskubideen Batzordean. Eta egin dute. Euskal Autonomia Erkidegoak ere Memoria Historikoaren Lege bat izan dezan —Nafarroak badu, 2013tik—, Eusko Legebiltzarrean herri ekinaldi legegile bat erregistratu zuten atzo Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataformako kideek. Legegintzaldi honetan ez bada hurrengoan lantzeko egin dute. Tramiterako onartu ala ez, datozen egunetan erabaki beharko du Legebiltzarreko Mahaiak, eta, alde azalduko balitz, 10.000... Gehiago irakurri
Lanak ez zituen aske egin

Lanak ez zituen aske egin

Euskal Herrian ere egon ziren kontzentrazio eremuak, 1936tik ia 1950era arte. Milaka pertsona igaro ziren haietatik, aurrez epaitu gabe; euskal herritarrak, berriz, Burgos eta Aragoikoetan izan zituzten gehienbat.
Badakigu aita han izan zutela: Sabino Urra. Eskatu dugu sartu-irtenen dokumentazioa, zerbait, baina esan digute ez dagoela ezer, zegoen guztia erretzeko agindu zuela Rodolfo Martin Villak [frankismoko azken Gobernazio edo Barne ministroak]».

Zaragozatik gertu badago geraleku bat: Casetas (Aragoi, Espainia). Lotune bat. Han hartzen dute trenek Madrilerako ala Bartzelonarako bidea; itxuraz, bestelako interesik ez du. Gaur egun, 7.000 biztanleko lo hiri bat da. Ezerk ez du gogoratzen behinola han gertatutakoa: ez oroitarri bat, ez kale bat. Deus ez. Senideak ez dira inoiz... Gehiago irakurri
Esklaboekin batera bizitzen

Esklaboekin batera bizitzen

Kontzentrazio eremuetako presoak herri lanak egitera bidaltzen zituzten. Batzuetan, etxeetan eta baserrietan izan zituzten, edo, bestela, herritik gertuko barrakoietan.
Lur azpian gordetzen ziren arratoiak. Egun batean, erabaki zuten egurrak kentzea, eta handik atera ahala hartzen zituzten. Batek hanka tartetik ihes egin zien, eta Corella deituriko batek hartu zuen. Hozka egin zion eskuan, eta hark arratoiari buruan, krak-krak, hil zuen arte; hura ere kalderura. Egun horretan horixe jan zuten». Bere begiekin ikusi zuen hori Mikel Salaberriak, haur koskorra zela, Lezon (Gipuzkoa), gerra amaitu berritan, 1940an.

Kaskoan bizi zen orduan, osabarenean: Elias Salaberria margolariaren etxean. Haren sotoan, besteenetan bezala,... Gehiago irakurri

Frankismoaren krimenen aurkako bi auzibide hasi dituzte

Andoaingo Udalak eta Sanfermines 78 Gogoan plataformak Argentinako kereilara gehitzeko eskatu dute
ANDOAIN. Frankismoak eragindako krimenen aurkako bi auzibide berri hasi dituzte Hego Euskal Herrian: Andoainen (Gipuzkoa) eta Iruñean. Andoaingo Udalak sustatu du lehena; aho batez onartu zuen udalbatzan hori egitea. Oroituz taldeak jaso ditu 1936 eta 1970 urte artean frankismoak egindako krimenak; horretarako, herriko datuak eta lekukotzak bildu ditu. Horiek dituzte oinarri.

Andoaingo Udalak bi kereila jarriko ditu. Bat Tolosako epaitegian; udal ordezkariek aurkeztu zuten atzo, Oroituz-eko kideekin eta frankismoaren biktimekin batera. Udalak azaldu du ekintza horren... Gehiago irakurri

Esako alkate frankistaz esanei eutsi egin die Carmen Garciak, eta auzia artxibatu dute

ESA. Maiatzaren 22an, epailearen aurrean deklaratu behar izan zuen Carmen Garciak, Esako (Nafarroa) alkate frankistari buruz esandakoengatik. Oroimen historikoko ikerlan batean, andreak esan zuen alkatea errepresio frankistaz baliatu zela aberasteko. Esako egungo alkate eta 1936ko alkatearen biloba Roberto Martinezek Zangozako Bake Epaitegira jo zuen. Adiskidetze saioa egin zuten. Garciak eutsi egin zion esandako guztiari. Hala ere, Bake Epaitegiak auzia artxibatu du. Gehiago irakurri
Erorien Haranean 1.231 herritar daude, Jaurlaritzaren arabera

Erorien Haranean 1.231 herritar daude, Jaurlaritzaren arabera

GASTEIZ. Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan ehortzita egon eta Erorien Haranera eroandako pertsonen zerrenda osatu du Gogora institutuak; sortzez hiru herrialdeotakoak izan baina Espainian ehortzita egon eta Erorien Haranera eroandakoak ere zenbatu dituzte. Atzo bidali zuen txostena Eusko Legebiltzarrera. Guztira, Erorien Haranean egon daitezkeen 1.231 herritarren zantzuak topatu dituzte: 1.076 gorpuzki dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hilerrietatik ateratakoak.

Gogorak hainbat iturritatik edan du azterlana egiteko. Txostenaren arabera, «gehienak» familiaren baimenik gabe... Gehiago irakurri
Servinirekin bildu dira 78ko Sanferminak Gogoan-ekoak

Servinirekin bildu dira 78ko Sanferminak Gogoan-ekoak

1978an Espainiako Poliziak hildako German Rodriguezen auziaren harira deklarazioa hartu die Servini epaileak. Giza eskubideen aldeko Argentinako elkarte eta eragileekin bildu dira
78ko Sanferminak Gogoan elkarteko kideak Argentinan daude, Maria Servini epaileak deklarazioa hartzeko. German Rodriguez 1978an Espainiako Poliziak tiroz hildako gaztearen auziaren harira joan dira plataformako kideak Argentinara, epailearekin egotera. «40 urteren ostean, eta ia 10.000 kilomtro egin behar izan ditugu justizia eskatzeko», azaldu du Fermin Rodriguez, German Rodriguezen anaiak. Frankismoan egindako delituen inguruko Argentinako kereilaren barruan hartu die epaileak deklarazioa, eta, Sabino Cuadra elkarteko kideak jakinarazi duenez, erantzukizunak eskatuko dituzte Martin... Gehiago irakurri
Franco, hobian geldi oraingoz

Franco, hobian geldi oraingoz

Auzitegi Gorenak behin-behinean eten du Francisco Francoren gorpua Erorien Haranetik ateratzeko prozesua, familiak jarritako helegiteari buruz epai irmo bat ez dagoen bitartean
Ez dute hobitik aterako. Ez, behintzat, oraingoz. Francisco Franco fundazioak, diktadorearen familiak eta Erorien Haraneko prioretzak eginiko eskaera onartu du Espainiako Auzitegi Gorenak, eta, kautela neurri gisa, eten egin du diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik atera eta El Pardon hobiratzeko prozedura. Ekainaren 10ean lekualdatzekoak ziren, baina, Francoren familiak jarritako helegitearen gainean epai irmo bat ez dagoen bitartean, Espainiako Gobernuak ezinen du Franco hobitik atera.

Diktadorea Erorien Haranetik ateraz gero Francoren senideek eta Espainiako estatuak... Gehiago irakurri

Nafarroako hiru udalerrik seme kutun izendapena kendu diote Francori

IRUÑEA. Nafarroako Memoriaren Institutuak jakinarazi duenez, asteon Nafarroako beste hiru udalerrik kendu diote Francisco Franco diktadoreari herriko seme kutun izendapena: Esteribarrek, Irunberrik eta Martzillak. Institutuak tokiko beste hiru entitateri gogoratu die frankismoa goratzen duten izendapenak dituztela Gehiago irakurri
«36ko matoi bandaren seme-alabek agintzen dute herrian»

«36ko matoi bandaren seme-alabek agintzen dute herrian»

Auzitegian deklaratu du Carmen Garcia Pellonek, Isidoro Martinez Esako alkate frankistari buruz esandakoengatik. Auzibidean jarri duena egungo alkatea da: Roberto Martinez, orduko alkatearen biloba.
Aitarengandik ikasi zuen Carmen Garcia Pellonek (Esa, Nafarroa, 1928) ezetz esaten, eta ikasgai horri eusten dio, irmo, 90 urterekin. Aita: Mariano Garcia Illazortza, nekazaria, UGTko kidea eta zinegotzi errepublikazalea Esan. 1936. urtean, militarrak altxatu zirela eta gorriak fusilatzen ari zirela esan ziotenean, ihes egiteko aukera eman zion senide batek: «Arriskua pasatu arte, Zangozako behitegi batean ezkutatzeko aholkatu zioten, baina berak ezetz erantzun zuen; ez zuela ezer txarrik egin, eta etxean geldituko zela», gogoratu du alabak. Hurrengo egunean, Mariano Garcia atxilotu... Gehiago irakurri
«Gezurren» iturburura, egia argitzeko

«Gezurren» iturburura, egia argitzeko

Gernikako bonbardaketaren inguruko 31 «gezur» jaso ditu Xabier Irujok 'Gernika. Genealogy of a lie' liburuan. Gertakarien egia nazioartera eramatea du xede
1937tik gaurdaino iraun duten «gezurren» genealogia egin, horiek eraitsi, eta nazioarteko plazara eramatea: helburu horiekin argitaratu du Xabier Irujo historialariak Gernika. Genealogy of a lie liburua.Gernikako bonbardaketaren inguruan zabaldutako mitoak ardatz dituen bi liburu kaleratuak ditu Irujok aurretik, eta haietako baten, hots, La verdad alternativa (2017) lanaren ingelesezko bertsioa da atzo Donostian aurkeztu zuena.

Orain bi urteko liburuaren oinarrian zegoen dokumentazio lanean urratsak egin ditu Irujok ordutik hona, eta datu berri batzuk azaleratu... Gehiago irakurri
Duintasuna azaleratu da lurpetik

Duintasuna azaleratu da lurpetik

Memoria historikoaren esparruan, 80 urte iraun duen hutsune handi bat betetzen hasi dira aldaketaren erakundeak. Gerrako 84 fusilaturen arrastoak aurkitu, hobien mapa osatu eta diktadurako ikurrak kentzea bultzatu dute.
Hutsune handi bat betetzen hasi dira, azkenik, Nafarroan. 1936ko gerran frankistek fusilatutako milaka herritarren arrastoak ez dira lurpetik atera 80 urtez. Orain arte, Nafarroako erakundeek ez dute zirkinik egin. Legealdi honetan, lau alderdien bultzadaz, hori aldatu eta duintasuna lurpetik azaleratu dute Nafarroako Gobernuak eta aldaketaren udalek. Lau urteotako aldaketa instituzionalak utzitako emaitzarik ukigarrienetako bat izan da akaso.

2015eko udan Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak akordio programatikoa izenpetu zutenean, agerian geratu zen memoria... Gehiago irakurri

Artea gerra arma da

2017. urtean, Gernika-Lumoko memoria, kultura eta giza eskubideen alorretan dihardugun zenbait eragile eta elkarte batu ginen, Gernikako bonbardaketaren urteurrenerako herriko taldeen jardueretan gutxieneko koordinazio bat lortzeko, elkarrekin lagundu eta ekimen komunak bultzatzeko. Programa orokor bat egin eta zabaltzea lortu zen, beti talde bakoitzaren autonomia eta nortasuna errespetatuz, edukiei zein hedapenari buruz.

Hurrengo urterako zenbait talderen arteko komunikazio mailako harremana mantendu bazen ere, oinarrizko talde bat bildu ginen, helburu bik elkartuta:... Gehiago irakurri
Bernadek ez du helegiterik jarriko, uste baitu auzia «manipulatua» dagoela

Bernadek ez du helegiterik jarriko, uste baitu auzia «manipulatua» dagoela

Clemente Bernad argazkilariak salatu du Erorien Monumentuko kriptan meza bat grabatzeagatik izan duen epaiketa «azpijoko izugarria» izan dela
«Karta guztiak markatuta daude, eta ez naiz joko horretan sartuko». Clemente Bernad argazkilari eta dokumentalista iruindarrak ez du prozesu judiziala gehiago luzatu nahi, eta ez du helegiterik aurkeztuko urtebeteko espetxealdia eta 3.000 euroko isuna ezarri dizkion sententziaren kontra. ZER kolektiboko kideek lagunduta, epaiaren balorazioa egin zuen atzo, Iruñeko Kondestablearen jauregian. Harekin zen lankide eta emazte duen Carolina Martinez dokumentalista ere: haren kontra ere jarri zuten salaketa, baina epaileak atzera bota zuen, frogarik ez zegoela iritzita.

2016an,... Gehiago irakurri
Nafarroako memoria historikoari buruzko 32 atal Hamaikan ikusgai

Nafarroako memoria historikoari buruzko 32 atal Hamaikan ikusgai

'Hezurren memoria' saioa estreinatuko dute astelehenean. Beste bi saio egingo dituzte Iruñean
Datozen hilabeteetan, Hamaikak Nafarroako memoria historikoan sakonduko du, eta bereziki 1933tik 1945era izandako gertakarien muinera joko du Hezurren memoria saio berriak. Astelehenean estreinatuko dute programa, 21:00etan —Hamaikaren nahieran zerbitzuan ere ikusgai egongo dira atalak—. Iñaki Lasa izango da saioko aurkezle eta zuzendaria. 40 minutuko 32 atal egingo dituzte orotara, eta gaiarekin lotutako 150 elkarrizketa inguru egiteko asmoa dute.

Lasak iragarri du II. Errepublikak, 36ko gerrak eta gerraosteak Nafarroan utzi zituenak jasoko dituztela... Gehiago irakurri
Memoria historikoa. Francoren harlauza

Memoria historikoa. Francoren harlauza

Diktadorea hobitik ateratzearen auziak agerian utzi du frankismoko biktimek ere dituzten oztopoak; legedia aldatzea proposatu dute.
Ustelduta. 1.500 kiloko harlauza baten azpian. Hala segitzen dute Francoren gorpuzkiek Erorien Haranean (Madril), nork mugituko zain. Horretarako eguna jarria zuen jarduneko gobernuak: ekainaren 10a. Hauteskunde kanpainaren atarian egin zuen iragarpena, aurrez Espainiako Kongresuaren babesa jasota —PP eta Ciudadanos abstenitu egin ziren—, eta lege dekretu baten bidez. Baina baliorik ez du oraingoz. Izan ere, diktadorearen familiak jarritako helegiteak direla-eta, etenda dago erabakia, eta hobitik ateratzeko prozesua. Auzitegi Gorenak du azken hitza. Eta epaileek esandakoa... Gehiago irakurri
Urtebeteko kartzela zigorra, Molaren kriptan grabatzeagatik

Urtebeteko kartzela zigorra, Molaren kriptan grabatzeagatik

Epaileak 3.000 euroko isuna jarri dio Clemente Bernadi, Iruñean meza frankistak antolatzen dituen anaidiaren «intimitatea urratzea» egotzita
Iruñean, hilabetero, meza frankistak antolatzen ditu eskuin muturreko elkarte ultrakatoliko batek, Erorien Monumentu azpiko kriptan. Eraikina, legez, Iruñeko Udalarena den arren, Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiak beretzat gordea du kripta erabiltzeko eskubidea. Orain, Iruñeko 3 zenbakiko Zigor Epaitegiko magistratuak ebatzi du legez kanpokoa dela kripta horretan irudiak hartzea. Are: eraikin publiko batean egiten diren meza frankistak grabatzea «anaidiaren intimitatea urratzea» dela nabarmendu du epaileak. Hori dela eta, urtebeteko kartzela zigorra eta 2.880 euroko isuna ezarri... Gehiago irakurri
Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua, Gurseko presoen aldeko omenaldian

Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua, Gurseko presoen aldeko omenaldian

GURS. Gurseko (Okzitania) kontzentrazio esparruko presoen omenezko ekitaldia egin zuten joan den asteburuan. Frankismotik ihesi joandako 6.500 euskal herritar atxiki eta han izan zituzten preso, 1939. eta 1945. urteen artean. Ekitaldian izan ziren, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko ordezkari instituzionalak. Gehiago irakurri
Frankismoko hobien malkoak

Frankismoko hobien malkoak

La2ek 'El silencio de otros' dokumentala emango du gaur. 28 sari jaso ditu, Goya bat tartean
Astelehenean 80 urte bete ziren 36ko Gerra amaitu zenetik, eta TVE gaiarekin lotutako hainbat saio ari da ematen egunotan. La2 kateak El silencio de otros dokumentala estreinatuko du gaur, 22:00etan. Zinema areto komertzialetan ikusleen eta kritikaren oniritzia jaso eta jaialdietan 28 sari irabazi eta gero, telebistaz aurreneko aldiz ikusi ahalko da lana.

Almudena Carracedok eta Robert Baharrek zuzendutako dokumentalean, frankismoko biktimen alboan joango dira kamerak, Argentinako kereilaren bideak aurrera egin ahala. Jasandako krimenen ahanztura eta isiltasuna hausten... Gehiago irakurri
Memoria, itzaletik argira

Memoria, itzaletik argira

Elkarte memorialista ugari daude Euskal Herrian, eta haien aldarrikapenek indarra hartu dute azkenaldian. Europan aspaldi ari dira memoriaren alde lanean, baina Euskal Herrian orain ari dira elkarteak ikusgarritasuna lortzen. Diotenez, «elkarlana» funtsezkoa da aurrera egiteko.
Euskal Herrian egiarako, justiziarako eta ordainerako eskubideak ukatu zaizkie urte askoan hainbat indarkeriaren biktimei. Haientzat, memoria historikoari heltzea sendabide izan da maiz. Justizia eskuratzeko eta egia jakiteko tresna bat. Ahanzturari aurre egiteko modu bakarra. Biktima askok hamarkadetan barnean gorde behar izan duten sufrimendu eta frustrazio hori guztia azaleratzeko behar horretatik sortu dira elkarte memorialistak. Euskal Herrian ugariak dira gisa horretako elkarte eta taldeak, eta haien aldarrikapenak indarra hartzen ari dira. Azken urteotan, ekinbide asko abiatu... Gehiago irakurri
Frankismoan hil eta identifikatu gabe dauden 46 gorpu ehortzi dituzte Iruñean

Frankismoan hil eta identifikatu gabe dauden 46 gorpu ehortzi dituzte Iruñean

IRUÑEA. Frankismoan hildako 46 identifikatu gabeko gorpu lurperatu zituzten atzo Iruñeko hilerrian. Nafarroako hainbat hobitan aurkitu dituzte gorpuak, Nafarroako Gobernuaren programa baten harira. Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkarteak antolatu zuen ekitaldia, 36ko gerraren amaieraren 80. urteurrenaren egunean. Gehiago irakurri
«Ezkabakoa euskal 'enigma' txikia da»

«Ezkabakoa euskal 'enigma' txikia da»

Ezkabako espetxean greziera ikasteko idatzitako liburu bat irakurtzen hasi, eta euskara topatu zuen Almorzak. Preso batzuek liburu zifratua idatzi zuten 36ko gerran, euskara ikasteko; «dena arriskatu zuten».
Egiptologoa da Karlos Almorza (Andoain, Gipuzkoa, 1959), baina ezohiko hieroglifikoekin egin du topo berriki. Aranzadi zientzia elkartearekin aztertu du Ezkabako (Nafarroa) espetxean greziera ikasteko egindako metodo bitxia. Tratado de Gramática Griega (Grezierazko Gramatika Tratatua) du izena liburuak, baina «letra grekoz idatzita dauden hitz eta esaldi guztiak irakurrita, euskara entzuten da».

Zer da aurkitu duzuen tratatua?

Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi omentzeko Korrikak antolatutako ekitaldian erakutsi zuten bideoan, hark... Gehiago irakurri

Ezkabako bi iheslariren gorpuzkiak lurpetik atera dituzte Ardaizko leizean

ERROIBAR. Ardaizko leizean (Erroibar, Nafarroa) lurperatuta zeuden bi pertsonaren gorpuzkiak atera dituzte hobitik Aranzadi Zientzia Elkarteko kideek, Nafarroako Gobernuarekin sinatutako egitasmoaren barruan. 1938an Ezkabatik ihes egindako bi presoren hezurrak direla uste dute. 37 metroko sakoneran zeuden lurperatuta, eta 1985ean aurkitu zituzten Satorrak espeleogia taldeko kideek. Urte batzuk geroago, 2012an, Aranzadiko adituek berretsi zuten aurkikuntza. Gehiago irakurri
Mendian gotortuak

Mendian gotortuak

Auritz inguruetako bunkerretatik igarotzen diren hiru mendi ibilbide osatu dituzte. 1936ko gerraren ondoren eraiki zituzten, eta memoria historikoa lantzeko balio dute.
Mendian gora eta behera paisaiaz disfrutatzen ibili, eta hara: betoizko leiho bat, zuri so. Bunker bat da. Ibañetan, Menditxurin eta Irupagoetan gerta liteke horrelakorik. Izan ere, Auritz inguruan (Nafarroa) bunker anitz eraiki zituzten 1939tik aurrera. Diktadura frankistak muga gotortu nahi izan zuen. Egun, naturak beretzat hartu ditu, betoiak eta burdinak kendutako tokia berreskuratu nahian edo. Bisitatzeko aukera ere badago, horretarako prestatu dituzten hiru ibilbideetako bat eginez.

Bunkerren ibilbidea: hala deitu diote proiektuari. Nico Zuazuak eta Carlos... Gehiago irakurri
Bizitza borrokari emana

Bizitza borrokari emana

Borrokalaria. Luis Ortiz Alfau borrokalaria izan da (Bilbo, 1916-2019). Errepublikaren aldeko eta frankismoaren kontrako milizianoa 1936ko gerran, ahanzturaren kontrako eta memoriaren aldeko borrokalaria azkeneko bi hamarkadetan. Herenegun hil zen, 102 urte zituela.

Ia mende bat iraun du haren borrokak. Izquierda Republicana batailoian izena eman zuen. Intxortako bataila ezagutu zuen. Gernikako bonbardaketa eta gero hilotzak jasotzen aritu zen: «leku guztietan odola» gogoratzen zuen, eta oraindik ere amesgaiztoak izaten zituen han bizi izandakoekin. Bonba batek... Gehiago irakurri
Billy el Niño eta beste lau polizia frankista ikertuko dituzte estreinako aldiz

Billy el Niño eta beste lau polizia frankista ikertuko dituzte estreinako aldiz

«Gizateriaren kontrako delituak» egin ote dituzten aztertuko du epaile batek. Franco ateratzeko erabakiari helegitea jarriko dio sendiak
Lehenengo aldiz, Espainiako epaile batek aintzat hartu du Antonio Gonzalez Pacheco Billy el Niño eta beste lau polizia frankistaren kontra jarritako kereila, eta ikertu egingo du «gizateriaren kontrako krimenik» egin ote duten. Orain arte, 30 kereila inguru aurkeztu dituzte Billy el Niñoren kontra, baina horixe da onartu duten lehenengoa.

Miguel Angel Gomezek jarri du kereila. Salatu duenez, birritan atxilotu zuten frankismoaren garaian, LCR Liga Komunista Iraultzaileko kide zelarik, 1971n eta 1973an, eta torturatu egin zuten polizia etxean inkomunikatuta egon zen... Gehiago irakurri

Iruñeko Peñen Federazioak bat egin du Sanferminak 78 Gogoan-en kereilarekin

IRUÑEA. Peñen Federazioak bat egin du Sanferminak 78 Gogoan elkarteak jarritako kereilarekin, «orduko erantzukizunak zehaztu, epaitu eta zigortzeko» helburuz. Peñek azaldu dutenez, kereilarekin bat egitea «arrazoizko urratsa» da; izan ere, haien ustez, 1978ko uztailaren 8an Espainiako Polizia jendeari oldartu zitzaionean «sanferminei eta Iruñeko herritar guztiei» eraso egin zieten. Gehiago irakurri
Argentinako kereilara batuko dituzte 1978ko sanferminetakoak

Argentinako kereilara batuko dituzte 1978ko sanferminetakoak

'Martin Villaren txostenaren' berri publikoki eman du 78ko Sanferminak Gogoan plataformak. Gizateriaren aurkako krimentzat jo du Poliziaren esku hartzea. German Rodriguez hil zuten
«Azken finean, gureak akatsak dira; haienak, krimenak». Hala mintzatu zen Rodolfo Martin Villa 1978an, Espainiako Barne ministro zela. 1978ko uztailaren 8an Poliziak German Rodriguez hil zuen tiroz, Iruñean, eta horri buruz ari zen. 40 urte geroago erantzun dio Jacinto Lara Giza Eskubideetan eta Justizia Unibertsalean aditu den abokatuak: «Ez dira akatsak. Krimenak dira. Nazioarteko krimenak».

Horregatik, zenbait ekinbide judizial iragarri zituen atzo 78ko Sanferminak Gogoan plataformak, Iruñean egindako prentsaurrekoan. Berriki, Martin Villaren txostena eskuratu... Gehiago irakurri
Martxoak 3 elkarteak Nazio Batuen Erakundera eramango du bere salaketa

Martxoak 3 elkarteak Nazio Batuen Erakundera eramango du bere salaketa

Ikusi dute Espainian antzua suertatu dela bide judiziala. NBEk giza eskubideen arloan ebatzitakoak bete beharrekoak dira Espainiarentzat
Datorren igandean 43 urte beteko dira Espainiako Poliziak bost lagun hil zituenetik Gasteizen, batzarrean zeuden langileei oldartu zitzaienean. Urtero bezala, aurten ere, hainbat ekitaldi eta mobilizazio egingo dituzte sarraski hura gogorarazteko. Aurtengo urteurrenak, baina, albiste garrantzitsu bat ekarri du arlo judizialean, Martxoak 3 elkarteak iragarri baitu NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Batzordera joko duela justizia eske, Espainian bide judiziala antzua suertatu dela ikusita.

Gasteizko Udalak, Arabako Batzar Nagusiek eta Foru Aldundiak kereilak jarri... Gehiago irakurri
Zauria itxi ezinda

Zauria itxi ezinda

Bi hilabeteotan lau alditan eraso diote Yolanda Gonzalezen omenez Madrilgo parke batean dagoen plakari. Gonzalezen senideak «suminduta» daude, eta salaketa bat aurkeztu dute gertaerak argitzeko. 39 urte bete dira gazte deustuarra hil zutenetik, eta «justizia» nahi dute.
Minduta gaude». Azken bi hilabeteotan lau alditan eraso diote Yolanda Gonzalezen omenez Madrilgo Aluche auzoan (Espainia) dagoen plakari, eta haren sendia suminduta dago. «Ez dut esango ez genuela espero, baina min egiten digu». Horrela mintzo da Asier Gonzalez Yolanda zenaren neba. 39 bete berri dira Fuerza Nueva talde ultraeskuindarrak Yolanda Gonzalez gazte deustuarra bahitu eta tiroz hil zuela. Harrezkero, familiaren zauria itxi ezinda dago. Ez diete ixten uzten. Azken hilabeteotako erasoek ezinezko egiten baitiete haren memoria bakean gordetzea.

Baina ez daude besoak... Gehiago irakurri
Bertsio ofizialaren «oinarrizko» parteak gezurtatzen ditu 'Martin Villa txostenak'

Bertsio ofizialaren «oinarrizko» parteak gezurtatzen ditu 'Martin Villa txostenak'

78ko Sanferminak Gogoan elkarteak agiria eskuratu du, eta gaur zortzi emango du bertan jasotzen direnen berri. German Rodriguezen hilketaz gain, Joseba Barandiaranena eta Errenteriako erasoak ere ageri dira txostenean
1978ko sanferminetako gertakariak jasotzen dituen Martin Villa txostenak gezurtatu egiten ditu egun horri buruz ofizialtzat jo izan den bertsioaren «oinarrizko» elementu batzuk, 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak ohartarazi duenez. Horrez gain, dokumentuan jasotzen diren adierazpen batzuk «desitxuratu» egiten dute Iruñean 1978ko uztailaren 8an gertatutakoa, elkartearen esanetan. Plataformako kideek prentsaurreko bat egingo dute datorren larunbatean Nafarroako hiriburuan, agiriari buruzko xehetasunen berri emateko.

Espainiako Gobernuak behin baino gehiagotan ukatu izan... Gehiago irakurri

Vatikanoak ez dio kontra egingo Franco Erorien Haranetik ateratzeko aginduari

MADRIL. Pietro Parolin Vatikano estatu idazkariak berretsi egin du Francoren gorpuzkiak ateratzeari buruzko Eliza katolikoaren jarrera: ez du kontrako urratsik egingo. Parolinek gutun bat igorri dio Carmen Calvo Espainiako presidenteordeari, jarrera ofizialduz. Espainiako Gobernuko ministroen kontseiluak otsailaren 15ean sinatu zuen diktadorearen arrastoak ateratzeko agindua; orain Francoren zazpi ilobek erabaki behar dute non hobiratu nahi dituzten gorpuzkiak. Gehiago irakurri
Zazpi proiektu mausoleoa ordezkatzeko

Zazpi proiektu mausoleoa ordezkatzeko

Erorien Monumentua eraldatzeko lehiaketako zazpi finalistak aurkeztu ditu Iruñeko Udalak. Eraikina botatzea proposatu du batek
Iruñeko Erorien Monumentuarekin zer egin erabakitzeko prozesua bigarren fasean sartu da. Udalak atzo arratsaldean aurkeztu zituen zazpi proiektuak, Kondestablearen jauregian. Herritarrek hor bertan ikusi ahal izango dituzte martxoaren 7ra bitartean, eta, horrekin batera, euren ekarpenak egin ahal izango dituzte. Euskal Herriko eta atzerriko arkitektoek aurkeztu dituzte proiektuok.

1. PAUSOZ PAUSO

Egileak: Borja Gorostiaga Requejo, Nerea Aranbarri Kortabarria eta Aitor Acilu Fernandez.

Eraikina mantentzea eta «Nafarroako... Gehiago irakurri
300 aztarna frankista gutxiago

300 aztarna frankista gutxiago

Nafarroako Gobernuak sinbologia frankistaren errolda egin zuenetik, 300 ikurretik gora kendu dituzte erakundeek. Erretiratutako ikur batzuk ikusgai paratuko dituzte martxoan
Aurten 44 urte beteko dira Francisco Franco Espainiako diktadorea hil eta diktadura bukatu zela. Alta, garai hartako aztarnak oraindik ere ikusgai dira hainbat lekutan, urte luzez egon izan baitira ikur horiek kaleetan. Nafarroan, 2016az geroztik, 300 aztarna baino gehiago kendu dituzte tokiko entitateek, Nafarroako Gobernuaren babesarekin. Atzo egindako agerraldian eman zituzten datuok Ana Ollo Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako kontseilariak eta Alvaro Baraibar Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusiak.

Nafarroako Unibertsitate Publikoak egindako... Gehiago irakurri
Franco ateratzeko xedean, irmo

Franco ateratzeko xedean, irmo

Diktadorearen hilotza Erorien Haranetik ateratzeko ekinaldi definitiboa egin nahi du gobernuak
Francoren hilotza Erorien Haranetik ateratzeko bidea abuztuaren 24an hasi zuen Espainiako Gobernuak; diktadorearen gorpuzkiak ohorea erakusteko toki batean egoteak «biktimenganako errespetu falta» erakusten zuela adierazi zuen orduan Espainiako Gobernuko presidenteorde Carmen Calvok: «Demokrazia ez da bateragarria Francoren memoria goresten duen hilobi batekin». Udan gobernuak gorpuzkiak lekuz aldatzeko onetsi zuen lege dekretua ez da aski izan, ordea, asmoa gauzatzeko. Eragozpenak gailendu dira, eta Franco, gaur, Erorien Haranean dago oraindik: orain dela 44 urte... Gehiago irakurri

Ostiralean onartu asmo dute Franco lurpetik ateratzea

MADRIL. Espainiako Gobernuak etzidamuko Ministroen Kontseiluan du erabakitzekoa Francisco Francoren hilotza Erorien Haranetik ateratzea. Hala iragarri dute zenbait albiste agentziak, gobernuko iturriak aipatuz. Urte amaiera baino lehen ateratzeko asmoa zuen gobernuak, baina prozesuak luze jo du azkenean. Areago, ostiralean erabakia hartuta ere, familiak aukera izango du aginduaren aurkako helegitea jartzeko.

Francoren senideek iragarria dute Erorien Haranetik ateratzekotan Almudena katedralean jarriko dutela gorpua, Madril erdialdean. Gobernuak erantzun du ez duela hori... Gehiago irakurri
Txokolatea, memoria astintzeko

Txokolatea, memoria astintzeko

Marcel Prousten 'Denbora galduaren bila' eleberrian inspiratuta, txokolatea eta madalena bat eskaini ditu Memoria Gara ekinbideak Martxoaren 3ko oroitzapen baten truke.
Txokolate beroa eta madalena goxoa bidaide hartuta, iraganeko oroitzapenetan murgiltzeko gonbita jaso dute. Usaimenaren, ukimenaren eta dastamenaren bidez egin dute atzerako bidea, eta gosariaren gozotasunak lagunduta hustu dituzte barruak. Memoria Gara ekinbidearen deialdiari erantzunez, hamabost idazlek 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako gertakari lazgarrietako bizipenak kontatu dituzte: Patxi Zubizarretak, Bernardo Atxagak, Karmele Jaiok, Toti Martinez de Lezeak, Rosa Plazaolak, Edu Zelaietak... Nork bere modura astindu ditu oroitzapenak: bertatik bertara kontatu dituzte batzuek,... Gehiago irakurri

Auzitegiak atzera bota du frankismoa ikertzeko Iruñeko Udalak jarritako kereila

IRUÑEA. Nafarroako Probintzia Auzitegiak ez du onartu Iruñeko Udalak frankismoko krimenak ikertzeko jarritako kereila. Tramiterako onartzeko baztertu zuen duela urtebete, eta erabaki horren aurka helegitea jarri zuen udalak. Hori ere baztertu du auzitegiak, udalak gisa horretako salaketa bat jartzeko eskumenik ez duela argudiatuta, eta 1977ko Amnistia Legea dela-eta delituak preskribatuta daudelako. Gehiago irakurri
Amak ehortzi zuen lurrera

Amak ehortzi zuen lurrera

1936ko gerran hildako gazte tolosar baten gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko eta bueltan herriko hilerrira ekartzeko eskatu du sendiak. Udalak eskaera babestu du, aho batez.
Levanteko frontean hil zen Lucas Ugarte Plaza tolosarra, 1938ko uztailaren 23an, 24 urte zituela. Soldaduska egitera behartuta joan zen, eta 1936ko gerrak harrapatu zuen. Haren ama Veremunda Plaza Aranak eginahalak egin zituen semearen gorpuzkiak Tolosara (Gipuzkoa) ekartzeko. Eta lortu zuen. Udal hilerriko agiri liburuaren arabera, 1939ko azaroaren 7an lurperatu zuten. «Familian bagenekien gerora zerbait gertatu zela hezurrekin. Gure ama [Miren Karmele Ugarte Andonegi] ikertzen ibili da, eta, Aranzadikoekin, topatu zuen Erorien Haranean dagoela. Garai hartako agintariren batek erabakita,... Gehiago irakurri
Zauriak sendatu nahi, eta ezin

Zauriak sendatu nahi, eta ezin

Salaketa jarri dute Tolosako epaitegian frankismoaren sei biktimak. 1975ean eta 1976an Jesus Muñecas kapitainaren eta beste guardia zibil batzuen torturak jasan zituzten.
«Gauza pila bat etortzen zaizkit burura, batzuk gogoratu nahi ez ditudanak», azaldu du Elixabete Nosellasek. 1976an, 16 urte zituela, torturak jasan zituen, Jesus Muñecas kapitainaren eta beste guardia zibil batzuen aldetik. «Kapazak izan baziren guri egin zigutena egiteko, edozer egin zezaketen», hausnartu du. Haren bikotekide Josetxo Zabaleta ere torturatu zuten guardia zibilek. Nahiz eta ordurako Franco hilda zegoen, «dena ongi lotuta» utzi zuela adierazi du Zabaletak: «Trantsizio garaian zen, baina oraindik ere torturatu egiten... Gehiago irakurri

Auzitegietako «hormak» eraisteko

Muñecas kapitaina salatu dute Tolosan, eta Gipuzkoako Aldundiak kereila bat jarriko du 1936an hildakoak eta desagertuak ikertzeko. Bideoa, albistearen amaieran.

1936ko gerrako eta frankismoko biktimek Espainiako Estatuko epaile baten aurrean deklaratu nahi dute, eta etxetik gertuen duten epaitegian bada, hobe. Lehenengo aldia litzateke hori egiten dutena. Helburu horrekin, diktadurako azken urteetan torturatutako batzuek salaketak jarri zituzten atzo Tolosako epaitegian, Frankismo Garaiko Krimenen Aurkako Kereilaren Euskal Plataformak lagunduta. Eta atzo ere Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi zuen 1936ko gerran herrialdean hildako eta desagertutako 1.000 lagunen kasuan kereila bat jarriko duela Donostiako epaitegian.

Biktimek... Gehiago irakurri

Iruñeko Erorien Monumentuko kripta ixtea zilegi jo du Nafarroako Auzitegi Nagusiak

Iruñeko Erorien Monumentuko kripta ixtea zilegi jo du Nafarroako Auzitegi Nagusiak

Sanjurjoren arrastoak kriptara itzultzeko modua eman zuen epaia baliogabetu du. Asironek berretsi du «berme guztiak» bete zirela
Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiko administrazioarekiko auzietarako salak ontzat jo zuen atzo Iruñeko Erorien Monumentuko kripta ixteko erabakia. Iruñeko Udaleko Alkatetzak 2016ko azaroan hartu zuen erabaki hori, eta Emilio Mola, Jose Sanjurjo eta beste zenbait militar kolpisten gorpuzkiak kriptatik ateratzeko agindua eman zuen.

Sanjurjoren eta Aznar Zozaia anaien senideek helegitea aurkeztu zuten erabakiaren kontra, eta iazko uztailean arrazoia eman zien epaile batek: egoera «lehengoratzeko» eskubidea aitortu zion Sanjurjoren familiari, hau da, haren arrastoak berriro... Gehiago irakurri
Arta puntako gurutzea, lurrean

Arta puntako gurutzea, lurrean

Flota frankistan Errepublikaren aurkako borrokan hil ziren Ondarroako hemezortzi errekete omentzen zituen ikurrak. Udalak jakinarazi du ez duela gurutzea berriz eraikiko. Bideoa albistearen amaieran.

Arta puntako ikur frankista eraitsi dute. Ondarroa mendebaldean (Bizkaia), portutik gertu, lurrean botata hasi zuen atzoko eguna gurutzeak. Lagun talde batek bota zuen gauez, eta sare sozialetan zabaldu zuten bideoa. Bertan omentzen ziren Baleares gerraontzi frankistan Errepublikaren aurkako borrokan hil ziren Ondarroako hemezortzi marinel, erreketeak guztiak. Gurutzean aipatu herritarren izenak agertzen ziren, honako esaldi honekin batera: Jainkoaren eta Espainiaren alde beren bizia eman zuten ondarroarren omenez.

Ikur hori Eusko Jaurlaritzak 2012an egindako... Gehiago irakurri

Yolanda Gonzalezen omenezko kartela lapurtu dute

Yolanda Gonzalezen omenezko kartela lapurtu dute Madrilgo Aluche auzoan (Espainian). Gonzalez militante komunista zen, eta ikasle mugimenduko kidea. 1980. urtean, 19 urte zituela, Fuerza Nueva talde ultraeskuindarrak bahitu eta hil egin zuen. Madrilgo Udalak haren izena jarri zion Aluche auzoko zelai bati, omenaldi gisa. Iazko azaroaren 18an kartel bat jarri zuen bertan, Gonzalezen historia ezagutarazi eta gogorarazteko. Ikur hori bertan jarri zutenetik lau eraso jasan ditu: margoz estali dute idatzitakoa, svastika bat marraztu diote, eta ikurra apurtu eta edukiontzi batera bota dute.... Gehiago irakurri
Bost milizianoren gorpuzkiak eman dizkiete familiei

Bost milizianoren gorpuzkiak eman dizkiete familiei

BILBO. 1936ko gerrako bost milizianoren gorpuzkiak beren familiei emateko memoria ekitaldia egin zuen atzo Jaurlaritzak. Francoren tropak Bilbon sartzea galarazten saiatu ziren hildakoak. Zeanuriko (Bizkaia) Altugana menditik atera zituzten. Gehiago irakurri

Frankismoaren aurkako kereila jartzeko eskatu dute Arabako Batzar Nagusiek

GASTEIZ. Arabako Batzar Nagusiek foru aldundiari eskatu diote frankismoaren kontrako kereila aurkez dezala, gizateriaren kontrako krimenengatik. EAJ, EH Bildu, PSE, Ahal Dugu, Orain Araba eta Irabazi taldeetako hautetsiek babestu dute mozioa; PPk eta Ciudadanosetik kanporatutako Miguel Angel Carrera batzarkide independenteak, berriz, abstentziora jo dute. Frankismoko Biktimen Arretarako Bulegoak jasotako 146 testigantzak erabiliko dituzte kereilaren oinarri gisa. Gehiago irakurri
Gorenak ez du geldiarazi Franco ateratzeko asmoa, baina zabalik utzi du atea

Gorenak ez du geldiarazi Franco ateratzeko asmoa, baina zabalik utzi du atea

Ez du onartu familiaren helegitea, ministro kontseiluak oraindik ez baitu erabaki hobitik ateratzea. Berriz helegitea jartzeko aukera utzi du
Francisco Francoren gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko prozesua joan den azaroaren 8an abiatu zuen Espainiako Gobernuak. Diktadorearen familiak helegitea ipini zuen Espainiako Auzitegi Gorenean, gobernuak «hainbat irregulartasun» egin dituelakoan. Epaileek erabaki bat hartu artean asmo hori bertan behera uzteko eskatu zuen familiaren abokatuak. Gorenak ez du onartu eskaria, ordea; adierazi du «goizegi» aurkeztu zutela helegitea, oraindik ministroen kontseiluak ez duelako gorpuzkiak ateratzea bera onartu. Hau da, azaroko lege dekretuak ez du berez hori egitea... Gehiago irakurri
Eraikin faxistak eta memoria demokratikoa

Eraikin faxistak eta memoria demokratikoa

Iruñean, Gazteluko plazatik hegoaldera begiratuta, Karlos III.aren etorbidearen bukaeran, Erorien Monumentua ikusten da. Hirian dagoen eraikin faxistarik handienak diktadorea hil zenetik berrogei urte daramatza hor, erabaki baten zain. Orain arte Udal Gobernuan egon diren taldeentzat lehentasunezko gaia izan ez bada ere, 2015. urtetik agintean dagoen laukoarentzat eztabaidagai garrantzitsu bilakatu da, batez ere memoriaren aldeko taldeek egindako lanagatik.

Hiru urte hauetan bi berrikuntza izan ditugu: batak hirigintzari eragiten dio, eta besteak, berriz, eraikinaren... Gehiago irakurri
Apaizen matxinada

Apaizen matxinada

Joan den azaroan 50 urte bete ziren 60 bat euskal apaiz Derioko apaiztegian sartu eta han itxialdia egin zutenetik frankismoaren kontra protesta egiteko. Euskal abadeen mugimenduaren historia aberatsaren beste atal bat izan zen hura, geroago Zamorako espetxean segida izango zuena.
Seguru asko, euskal apaizek 60ko hamarkadan abiarazitako mugimendua da frankismoaren kontrako borrokaren historian pasarterik berezienetako bat. Hura gabe, nekez uler daiteke urte haietan Euskal Herriko panorama politiko, sozial eta kulturala inarrosi zuen olatua. Mugimendu hark utzitako lorratz sakona oso bizirik egon zen trantsizioaren garaian eta ondoko urteetan, baina, gero, memoriaren auzietan askotan gertatzen den legez, belaunaldien arteko etena suertatu zen, eta Franco hil ostean jaiotako euskal herritar askok ez zuten jakiteko modurik izan frankismoaren garaian apaizek gose greba... Gehiago irakurri
Salbuespena, argitan

Salbuespena, argitan

Gipuzkoan izandako salbuespen egoeraz, EHUk eta Aranzadik '1968. Gipuzkoa en estado de excepción' liburua aurkeztu dute Donostian
«Guztia hasi zen urtea», hala izendatu du Paco Etxeberria Aranzadiko ikerlariak 1968 hura, Gipuzkoan zegoen giro politiko gatazkatsuari erreferentzia eginez. Zerrendatu ditu hori argitzeko gertakariak ere: Donostian ikurrina jartzen saiatu zireneko aldi hura, Guardia Zibilak Aberri Egunera zihoazen 30.000 laguni helmugara iristea eragotzi izana, Txabi Etxebarrieta eta Jose Pardinesen heriotza, abuztuaren 2an ETAk Meliton Manzanas poliziaburua hiltzea... Eta, hain justu, azken horren eraginez Espainiako Estatu frankistak ezarritako zortzi hilabeteko salbuespen egoerari... Gehiago irakurri
Memoriak besarkatuta

Memoriak besarkatuta

Martxoaren 3ko sarraskia gertatu zen eliza inguratu dute, bai mezuen bitartez, baita giza kate batekin ere. Eraikin hori memoria eta giza eskubideen gune bihurtzeko eskatu dute.
Errotuladore beltza eskuan gerturatu zen pankartara, eta idazten hasi: «Apezpiku jauna, itzuli herriari berarena dena». Bi pauso atzera eman, esaldia irakurri, eta bertatik urrundu zen. Egoera hori maiz errepikatu zen atzo, Zaramagako San Frantzisko elizaren inguruan jarritako pankarta luzearen aurrean. Memoria Gara ekinbidearen deialdiari erantzunez, dozenaka herritar gerturatu ziren hara, eguerdi partean. Helburu bera zuten bildutako guztiek: 1976ko sarraskia gertatu zen eliza memoria eta giza eskubideen gunea izateko eskatzea, bai mezuen bitartez, baita eliza inguratuz ere.
Gehiago irakurri
«PSOEk ez zuen interes handirik frankismoa epaitzeko»

«PSOEk ez zuen interes handirik frankismoa epaitzeko»

Jimenok betidanik ikertu nahi izan du memoria historikoa arlo juridikotik, eta duela hiru urte Irlandan egindako egonaldia baliatu zuen horretarako. Amnistiaren Legea eta aurrekari zein ondorioak aztertu ditu liburu berrian.
«Beti neukan gai hau buruan». Roldan Jimeno historialari eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko zuzenbide historiako irakasleak (Iruñea, 1973) aspalditik aztertu nahi zuen memoria historikoa arlo juridikotik, erronka nagusia juridikoa baita, «eta oinarrian 1977ko Amnistiaren Legea dago». 2015-2016ko ikasturtean urtebeteko baimena eskatuta, aukera baliatu zuen Irlandako Giza Eskubideen Zentroan ikerketa garatzeko. Routledge argitaletxean argitaratu zuen emaitza. Orain, Pamielak atera du liburua: El pacto de silencio español (Isiltasunaren itun... Gehiago irakurri

Legebiltzarrak eskatu du Erorien Haranean dauden euskal herritarrak ateratzeko

GASTEIZ. Erorien Haranean (Madril) hobiratuta dauden euskal herritarrei buruzko ikerketa sakon bat egitea proposatu du Eusko Legebiltzarrak, eta pertsona horiek handik ateratzea eskatu, betiere euren senideek hala nahi badute. EAJk, PSEk eta Elkarrekin Podemosek proposamena osorik babestu dute , eta EH Bilduk, zati batzuk. PP abstenitu egin da. Gehiago irakurri

Nafarroako Gobernuak 1936ko gerrako hobien katalagoa eguneratu du

IRUÑEA. 1936ko gerran frankistek Nafarroan hil eta lurperatu zituztenen hobien mapa eguneratu dute. Webguneko (fosas.navarra.es) bilatzailean ere egin dituzte aldaketak. 2015en zabaldu zuten katalogoa, elkarteek, ikertzaileek eta partikularrek emandako informazioetan eta 1970eko hamarkadatik eginiko indusketetan oinarrituta. Gehiago irakurri
Kamerak «leku publikoan» jarri zituela argudiatu du Bernadek

Kamerak «leku publikoan» jarri zituela argudiatu du Bernadek

Bi pertsona epaitzen ari dira Iruñeko Erorien Monumentuan eskuin muturreko talde batek eginiko ekitaldi bat grabatzeagatik
Atzo goizean hasi zen Carolina Martinez eta Clemente Bernad dokumentalgileen aurkako epaiketa, Iruñeko Epaitegiko zigor salan. Sekretuak jakinarazi izanaren delitua leporatzen diete biei, Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiak Iruñeko Erorien Monumentuan erabiltzen duen kriptan baimenik gabe grabatzea leporatuta. Fiskaltzak bi urteko espetxe zigorra eskatu du epaitu bakoitzarentzat, eta 12.000 euroko isuna. Akusazio partikularrak, berriz, bi urte eta sei hilabeteko kartzelaldia eta 12.000 euroko isuna.

Herritar andana elkartu zen epaitegiaren atean, auzipetuei babesa... Gehiago irakurri
Artista eta diktadorea

Artista eta diktadorea

Enrique Tenreiro sortzaileak pintaketa bat egin du Francoren hilobian, «askatasunaren eta espainiar guztien adiskidetzearen alde». Bideoa albistearen amaieran.

Era guztietako erantzunak ari da jasotzen Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haraneko elizatik (El Escorial, Madril) ateratzeko Espainiako Gobernuak hartutako erabakia. Enrique Tenreiro artistarena izan da azkena. Atzo eguerdian, pintaketa bat egin zuen tenplu horretan dagoen diktadorearen hilobian: uso bat margotu zuen, eta Por la libertad (askatasunarengatik) idatzi, pintura gorri-laranjaz.

Haren hitzetan, «askatasunaren eta espainiar guztien adiskidetzearen aldeko» mezu bat ematea zuen xede. «Ez dut nahi garaiturik egotea. Ez dut ezer Francoren... Gehiago irakurri

«Gotzainak azalpenak eman beharko lituzke Erorien Monumentuaz»

«Gotzainak azalpenak eman beharko lituzke Erorien Monumentuaz»

Clemente Bernad eta Carolina Martinez dokumentalista iruindarrak epaitu egingo dituzte: elkarte ultrakatoliko batek salaketa jarri die, Erorien Monumentuan grabatzeagatik. Azaroaren 14an dute epaiketa.
Ez zuten espero. 2017ko urtarrilean, Iruñeko Erorien Monumentuari buruzko A sus muertos (Beren hildakoei) filma estreinatu zutenean, Clemente Bernad eta Carolina Martinez argazkilari dokumentalistei ez zitzaien burutik pasatu ere egin handik zenbait hilabetera elkarte ultrakatoliko eta frankista batek salaketa jarriko zienik. Auzipetzea «kolpe latza» izan dela aitortu du Bernadek (Iruñea, 1963), baina kementsu ikusten du bere burua, dokumentalak balio izan baitu «Iruñeko kripta ilun eta opakuenetik egiaren zatitxo bat azaleratzen hasteko».

Nafarroako Auzitegian... Gehiago irakurri
«Argazki zaharrak gure nolabaiteko aztarnak dira»

«Argazki zaharrak gure nolabaiteko aztarnak dira»

Itzal Aktiboa saria lortu du Pintok 'The Kindness of Strangers' (Kanpotarren adeitasuna) lanarekin; grabatuen bidez, 1937an Euskal Herriko 4.000 haurrek Ingalaterrara nola ihes egin zuten islatu du.
Hausnarketa bat egitera gonbidatu nahi du jendea Maite Pintok (Logroño, Espainia, 1993), migrazioari buruzko hausnarketa, eta, horretarako, 36ko gerraren eraginez Euskal Herriko milaka haurrek Santurtziko (Bizkaia) portuan Habana ontzia hartu behar izan zuten istorioa eta egungo migrazioaren krisia uztartzen ditu. Haren lana Donibane Garaziko Apezpikuen Presondegian ikus daiteke osteguna bitarte. Gero, Bizkaira eraman nahiko luke lana, tokiak istorio horretan duen esanahiarengatik.

Ikerketa lan batetik abiatu da zure sorkuntza lana.

Bai, Ingalaterran... Gehiago irakurri

Ez dute onartu Servinik Martin Villa galdekatzea

MADRIL. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du Maria Servini Argentinako epaileak egindako eskaera: Rodolfo Martin Villa ministro frankistari deklarazioa hartzeko, Espainiara joateko baimena. Besteak beste, 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako hilketei buruz hartu nahi dio deklarazioa.

Auzitegi Nazionaleko epaile Jose de la Matak erantzun dio Espainiako legeen arabera delitu horiek iraungita leudekeela, eta 1977ko amnistia legea urratuko lukeela. Nolanahi ere, Serviniri adierazi dio badituela beste bitarteko batzuk Martin Villari deklarazioa hartu nahi badio;... Gehiago irakurri
«Alaba Sareko andreei ez zieten espioi estatusa ere aitortu nahi izan»

«Alaba Sareko andreei ez zieten espioi estatusa ere aitortu nahi izan»

Hainbat emakumek 36ko gerran eta gerraostean eginiko erresistentzia eta, zehazki, espioitzan aritutako Alaba Sarea aipagai izan ditu Badiola historialari bilbotarrak, Gogora institutuak antolatutako jardunaldietan.
Frankismoaren lehen urteetan, lau emakumek ardaztu zuten Alaba Sarea: Bittori Etxeberriak, Itziar Mujikak, Delia Laurobak eta Tere Verdesek. Euskal Herriko kartzeletan preso zirenei sostengua eta laguntza emateaz gainera, komunikazio eta espioitza lanak egin zituzten erbesteko Eusko Jaurlaritzarentzat, Espainiak atxilotu zituen arte. Emakume horien eta beste «aktibista sozial eta politiko» askoren inguruan solastatu ziren atzo Bilbon, Gogora institutuak antolatutako Emakumeak eta gerra zibila jardunaldien barruan. Ascension Badiola historialaria (Bilbo, 1961) izan... Gehiago irakurri
Memoria historikoarekin loturiko tokiak babestuko ditu Nafarroako Gobernuak

Memoria historikoarekin loturiko tokiak babestuko ditu Nafarroako Gobernuak

Horiek horrela izendatzeko eta horiei buruzko informazioa landu eta zabaltzeko oinarriak zehazten dituen lege egitasmo bat onartu du
Memoria historikoaren tokiei buruzko lege egitasmo bat onartu du Nafarroako Gobernuak, eta parlamentura igorriko du «laster», alderdien onespena jaso dezan. Legearen helburua da 1936ko kolpe militarraren ondorioz eta geroko errepresio frankistan Nafarroako herritarrei eragindako «indarkeriazko gertakari garrantzitsuekin loturikoa tokiak» zaintzea eta horien ezagutza sustatzea, «oroimenaren babesleku eta bake eta bizikidetzaren balioen transmisiorako esparru bihur daitezen».

Lege egitasmoaren arabera, Memoriaren Toki gisa hartu ahalko dira, besteak beste, fusilatu edo... Gehiago irakurri
«Akatsa onartu behar da lana eraldatzeko»

«Akatsa onartu behar da lana eraldatzeko»

Astero trenez igarotzen zen 36ko gerran Ebroko gudua gertatu zen ingurutik, eta etxekoei entzundako istorioekin lotu zuen hura. 'Ebro ibaiaren igarotzea' proiektua sortu du tapizekin, memoria ariketa bat.
Memoriaren materialtasunaz hausnartzen duen Uraren memoriak erakusketa ikusgai egon da udatik Donostiako Kristinaeneko Ingurumen Baliabideen Etxean, eta igandean kenduko dute. Bertan, bost tapizekin osatutako lan bat dauka Teresa Lanceta artistak (Bartzelona, 1951), iragana eta oraina nahasiz: Ebro ibaiaren igarotzea.

Trenez egindako bidaietatik sortu zen erakusketako lana, ezta?

Alacanten [Herrialde Katalanak] bizi naiz, eta Bartzelonan egiten dut lan; beraz, astero trenez joaten nintzen batetik bestera. Trena igarotzen den inguru horretakoa dut... Gehiago irakurri

Memoriaren zentroa nahi dute San Frantzisko elizan

Gasteizko Zaramaga auzoko tenplua «memoria inklusiboaren ikur» izan dadila proposatu du Memoria Gara ekinbideak, eta eskaria egitera doa
Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko Asiskoaren elizan Memoria eta Giza Eskubideen Zentroa egitea proposatu du Memoria Gara ekinbideak. Proiektua atzo aurkeztu zuten ekinbideko kideek, eta etorkizun gertuan egingo dituzten lehen urratsen berri eman zuten. «Datorren astean edo hurrengoan» Gasteizko Apezpikutzarekin harremanetan jarriko da, Zaramagako tenpluaren erabilera hori baimen dezan. Horrez gain, elkarlana galdegin die administrazio publikoei, egitasmoa gauzatu ahal izateko.

Memoria Gara ekinbidea hamaika esparrutako eragileek osatu dute: kulturgintza, kazetaritza,... Gehiago irakurri
Memorian itsatsiak

Memorian itsatsiak

Euskal Memoriak 1980ko hamarkadako itsasgarriak bildu ditu. Gai horrekin loturiko bigarren liburua da; 3.000tik gora ale aukeratu dituzte hamarkada bakoitzeko. Egileen arabera, irudiek garaian garaiko borrokak eta estetikak irudikatzen dituzte: «Hemeroteka sozial bat osatzen dute».
Bereziki paparrean. Handik hona, mugimenduan. Baina baita geldirik ere, edonon: eraikin publikoetan eta hiri-altzarietan; tabernetan asko: paretetan eta komunetan... Euskal Herrian, bertakoak eta kanpotik ekarritakoak; eta Euskal Herrikoak beste herrialde batzuetan. Itsasgarriak. Publizitaterako tresna gisa, baina, bereziki, propaganda politikorako; «kale gerrillarako», Pablo Salgado gaian adituaren arabera. «Nork ez du inoiz eraman bat soinean? Izan manifestazio batean, izan herriko jaietan... Arropetan, bihotzetik gertu seguruenik, besteei esanez edo 'ni hau naiz', 'nik honekin bat... Gehiago irakurri
Sortuk ez du onartuko estatuaren indarkeria «zuritzeko» egitasmorik

Sortuk ez du onartuko estatuaren indarkeria «zuritzeko» egitasmorik

«Errelatoen aniztasuna» aldarrikatu du Arkaitz Rodriguezek, Txikiren eta Otaegiren omenaldian. Gudari Egunaren harira, ekitaldiak egin dituzte
Euskal gatazkari buruzko kontakizunen aniztasuna aldarrikatu du Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek, Gudari Egunaren harira eginiko adierazpenean, eta azpimarratu du ezker abertzaleak ez duela onartuko estatuen indarkeria «zuritzeko» egitasmorik, 1977ko Amnistia Legearekin bezala. Rodriguezek ohartarazi du 40 urte geroago batzuek «gisa horretako beste lege bat» egiteko asmoa dutela, «estatuak eragindako krimenak berriz ere zigorrik gabe uzteko, gatazkaren konponbideari irtenbide justu eta iraunkor bat eman beharrean».

Hala, eta zeharka bada ere, Eusko... Gehiago irakurri
Kartzela eskaera Erorien Monumentuari buruzko ikerlan baten egileentzat

Kartzela eskaera Erorien Monumentuari buruzko ikerlan baten egileentzat

Azaroan epaituko dituzte, «sekretuak argitaratzea» egotzita. Aranzadi abstenitu egingo da monumentuaren ideia lehiaketaren bozketan
Kriptan zegoena lur azpian mantendu nahi dute. Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaiartea izeneko ordena erlijiosoak salaketa jarri die ZER kolektibo memorialistako kide Clemente Bernad eta Carolina Martinezi, Iruñeko Erorien Monumentuari buruzko dokumental batengatik. Zehazki, ikerlan horretan monumentuaren azpiko kriptako irudiak «baimenik gabe grabatu eta sekretuak argitaratu» izana leporatzen diete bi ikerlariei. Fiskaltzak bi urteko kartzela zigorra eta 12.000 euroko isuna eskatu ditu auzipetuentzat; akusazio partikularrak, berriz, bi urte eta erdiko espetxealdia. Azaroaren... Gehiago irakurri

1936ko sei fusilaturen gorpuzkiak lurpetik atera dituzte Etxalatz inguruan

EGUESIBAR. Nafarroako Gobernuak eta Eguesibarko Udalak, Aranzadi zientzia elkartearekin elkarlanean, lurpetik atera dituzte 1936ko kolpe militarrean fusilatutako sei pertsonaren gorpuzkiak. Etxalatz herritik hurbil egin dute aurkikuntza, lekuko baten informazioari esker. 81 biktimaren gorpuzkiak atera ditu gobernuak legealdi honetan. Gehiago irakurri
Mausoleoa botatzeko hatsa

Mausoleoa botatzeko hatsa

Iruñeko Erorien Monumentua eraisteko herri ekinbide bat aurkeztu dute, 120 gizarte eta kultur eragilek eta ordezkari politikok sinatuta
Josefina Lamberto, Montxo Armendariz, Enrique Villarreal El Drogas, Helena Berruezo, Fermin Balentzia, Julieta Itoiz La Chula Potra, Roldan Jimeno, Abel Azkona... Sostengu zabala lortu du Iruñeko Erorien Monumentua Eraistearen Aldeko Herri Ekinbideak. Eraikinak balio arkitektoniko eta historikorik ez duela eta diktadurari gorazarre egiteko eraikia izan zela nabarmendu dute 120tik gora pertsonak, atzo Iruñean aurkeztutako manifestuan. Deia egin diete Iruñeko Udalari eta Nafarroako Gobernuari, monumentua eraisteko urratsak egin ditzaten.

Memoria historikoaren... Gehiago irakurri

Lehenengo pausoa

Espainiako Kongresuak onartu du Oroimen Historikoaren Legea aldatzeko dekretua. Neurri horren bitartez ireki egin dute bidea Francisco Franco diktadorea Erorien Haranetik ateratzeko.

Diktadorearen ehorzketari buruz hitz egin aurretik, ordea, Erorien Harana zer den eta eraikuntza horrekin zer egin nahi dugun galdetu behar diogu gure buruari.

Erorien Harana sortu zuten nuestra gloriosa cruzadan erori zirenen memoria betiko gordetzeko, baina behin eraikuntza amaituta konturatu ziren cruzadaren alde hil zirenen kopurua ez zela horren handia eta kripta... Gehiago irakurri
2. 1978ko Erregimenaren iruzurraren paradigma azaltzeko tresna bihurtu dute Vilallonga https://t.co/2XSMFhwg0m
RT @berria: [AZKEN ORDUKOA] Mossoen eta TV3ren esku hartzea ere jasotzen du PP eta PSOEren arteko akordioak https://t.co/sqg29hg8vp
https://t.co/zpSyD8YBEO
36ko gerra bukatu ostean bilakatu zen gudari Jose Ramon Aranberria. Alemania naziaren aurka borrokatu zen II. Mun… https://t.co/zbCEet65Xi
RT @kaltzo: #GernikarenEgiak ikus-entzunezkoa aurkezten. @BIBA_Bilbo Gernikako instian ta @AstraGernika .n. Memoria egiten jarraituko dugu…
GAUR https://t.co/fdhCBc1afA
Juan Paredes Manotas 'Txiki'-ren azken idatzia #I27 https://t.co/rJAZbJkdRb
Ongi etorriak, @Labastida1933 moduko ekimen guztiak. Zeinen beharrezko eta zeinen eskergarriak diren oraindik ere h… https://t.co/PX76VhFnfu
RT @maribelvaquero_: Epaitegietara joko du @OrainGipuzkoa-k frankismoaren krimenen aurka. Biktimen justizia eta erreparazio eskubideak defe…
#GernikaBatailoi-ko kide gehienak hilak dira. Bizirik da oraindik ere Francisco Perez Luzarreta https://t.co/03RKldYRKW
Gaurko egunez, duela 81 urte, 71 pertsona erail zituzten faxistek Nafarroan https://t.co/eEgNVqdNvW
Hona hemen Jose Ramon Aranberria hil berria kide zen #GernikaBatailoia-ren inguruko zertzelda zenbait https://t.co/UJfYusnjJa
Ikustekoak eta ikastekoak, 1930eko urteetako Arabar Errioxari buruz @Labastida1933 https://t.co/w1L9CZkGvu
RT @kaltzo: #GernikarenEgiak @BIBA_Bilbo .n aurkezpenak harrera ona izan eta gero, Gernikara goaz. https://t.co/ePt9Xs3DNt
https://t.co/iXWsyvk5xv
RT @Labastida1933: Abenduaren 4an irekiko dugu parez pare borroka historia txiki baten oroimenaren leihoa. #Bastida1933.rena https://t.co/y…
1. "Biolentziarik okerrena atzeraguardiakoa zen". Espainiako egungo errege emeritoaren biografoa, aristokrata, akto… https://t.co/mrUJOWycz3
RT @1936_na: Urriak 21, larunbata, 11:00, Elo: Omenaldia Eloko teileriako hilobian 106 erahildakoei. Antolatzailea: Teileriako Ahaztuak htt…
Fernando Mikelarenaren SIN PIEDAD lana interesgarri iritzi dionari: (galegoz) https://t.co/gs8wcnOBrZ (gaztelaniaz) https://t.co/64ZQ3XT7ca
Liburu horretan, besteak beste, emakumeen aurkako jazarpen espezifikoa aztertzen da: https://t.co/ETqQqr8TnY