Horma

Zauriak sendatu nahi, eta ezin

Zauriak sendatu nahi, eta ezin

Salaketa jarri dute Tolosako epaitegian frankismoaren sei biktimak. 1975ean eta 1976an Jesus Muñecas kapitainaren eta beste guardia zibil batzuen torturak jasan zituzten.
«Gauza pila bat etortzen zaizkit burura, batzuk gogoratu nahi ez ditudanak», azaldu du Elixabete Nosellasek. 1976an, 16 urte zituela, torturak jasan zituen, Jesus Muñecas kapitainaren eta beste guardia zibil batzuen aldetik. «Kapazak izan baziren guri egin zigutena egiteko, edozer egin zezaketen», hausnartu du. Haren bikotekide Josetxo Zabaleta ere torturatu zuten guardia zibilek. Nahiz eta ordurako Franco hilda zegoen, «dena ongi lotuta» utzi zuela adierazi du Zabaletak: «Trantsizio garaian zen, baina oraindik ere torturatu egiten... Gehiago irakurri

Auzitegietako «hormak» eraisteko

Muñecas kapitaina salatu dute Tolosan, eta Gipuzkoako Aldundiak kereila bat jarriko du 1936an hildakoak eta desagertuak ikertzeko. Bideoa, albistearen amaieran.

1936ko gerrako eta frankismoko biktimek Espainiako Estatuko epaile baten aurrean deklaratu nahi dute, eta etxetik gertuen duten epaitegian bada, hobe. Lehenengo aldia litzateke hori egiten dutena. Helburu horrekin, diktadurako azken urteetan torturatutako batzuek salaketak jarri zituzten atzo Tolosako epaitegian, Frankismo Garaiko Krimenen Aurkako Kereilaren Euskal Plataformak lagunduta. Eta atzo ere Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi zuen 1936ko gerran herrialdean hildako eta desagertutako 1.000 lagunen kasuan kereila bat jarriko duela Donostiako epaitegian.

Biktimek... Gehiago irakurri

Iruñeko Erorien Monumentuko kripta ixtea zilegi jo du Nafarroako Auzitegi Nagusiak

Iruñeko Erorien Monumentuko kripta ixtea zilegi jo du Nafarroako Auzitegi Nagusiak

Sanjurjoren arrastoak kriptara itzultzeko modua eman zuen epaia baliogabetu du. Asironek berretsi du «berme guztiak» bete zirela
Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiko administrazioarekiko auzietarako salak ontzat jo zuen atzo Iruñeko Erorien Monumentuko kripta ixteko erabakia. Iruñeko Udaleko Alkatetzak 2016ko azaroan hartu zuen erabaki hori, eta Emilio Mola, Jose Sanjurjo eta beste zenbait militar kolpisten gorpuzkiak kriptatik ateratzeko agindua eman zuen.

Sanjurjoren eta Aznar Zozaia anaien senideek helegitea aurkeztu zuten erabakiaren kontra, eta iazko uztailean arrazoia eman zien epaile batek: egoera «lehengoratzeko» eskubidea aitortu zion Sanjurjoren familiari, hau da, haren arrastoak berriro... Gehiago irakurri
Arta puntako gurutzea, lurrean

Arta puntako gurutzea, lurrean

Flota frankistan Errepublikaren aurkako borrokan hil ziren Ondarroako hemezortzi errekete omentzen zituen ikurrak. Udalak jakinarazi du ez duela gurutzea berriz eraikiko. Bideoa albistearen amaieran.

Arta puntako ikur frankista eraitsi dute. Ondarroa mendebaldean (Bizkaia), portutik gertu, lurrean botata hasi zuen atzoko eguna gurutzeak. Lagun talde batek bota zuen gauez, eta sare sozialetan zabaldu zuten bideoa. Bertan omentzen ziren Baleares gerraontzi frankistan Errepublikaren aurkako borrokan hil ziren Ondarroako hemezortzi marinel, erreketeak guztiak. Gurutzean aipatu herritarren izenak agertzen ziren, honako esaldi honekin batera: Jainkoaren eta Espainiaren alde beren bizia eman zuten ondarroarren omenez.

Ikur hori Eusko Jaurlaritzak 2012an egindako... Gehiago irakurri

Yolanda Gonzalezen omenezko kartela lapurtu dute

Yolanda Gonzalezen omenezko kartela lapurtu dute Madrilgo Aluche auzoan (Espainian). Gonzalez militante komunista zen, eta ikasle mugimenduko kidea. 1980. urtean, 19 urte zituela, Fuerza Nueva talde ultraeskuindarrak bahitu eta hil egin zuen. Madrilgo Udalak haren izena jarri zion Aluche auzoko zelai bati, omenaldi gisa. Iazko azaroaren 18an kartel bat jarri zuen bertan, Gonzalezen historia ezagutarazi eta gogorarazteko. Ikur hori bertan jarri zutenetik lau eraso jasan ditu: margoz estali dute idatzitakoa, svastika bat marraztu diote, eta ikurra apurtu eta edukiontzi batera bota dute.... Gehiago irakurri
Bost milizianoren gorpuzkiak eman dizkiete familiei

Bost milizianoren gorpuzkiak eman dizkiete familiei

BILBO. 1936ko gerrako bost milizianoren gorpuzkiak beren familiei emateko memoria ekitaldia egin zuen atzo Jaurlaritzak. Francoren tropak Bilbon sartzea galarazten saiatu ziren hildakoak. Zeanuriko (Bizkaia) Altugana menditik atera zituzten. Gehiago irakurri

Frankismoaren aurkako kereila jartzeko eskatu dute Arabako Batzar Nagusiek

GASTEIZ. Arabako Batzar Nagusiek foru aldundiari eskatu diote frankismoaren kontrako kereila aurkez dezala, gizateriaren kontrako krimenengatik. EAJ, EH Bildu, PSE, Ahal Dugu, Orain Araba eta Irabazi taldeetako hautetsiek babestu dute mozioa; PPk eta Ciudadanosetik kanporatutako Miguel Angel Carrera batzarkide independenteak, berriz, abstentziora jo dute. Frankismoko Biktimen Arretarako Bulegoak jasotako 146 testigantzak erabiliko dituzte kereilaren oinarri gisa. Gehiago irakurri
Gorenak ez du geldiarazi Franco ateratzeko asmoa, baina zabalik utzi du atea

Gorenak ez du geldiarazi Franco ateratzeko asmoa, baina zabalik utzi du atea

Ez du onartu familiaren helegitea, ministro kontseiluak oraindik ez baitu erabaki hobitik ateratzea. Berriz helegitea jartzeko aukera utzi du
Francisco Francoren gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko prozesua joan den azaroaren 8an abiatu zuen Espainiako Gobernuak. Diktadorearen familiak helegitea ipini zuen Espainiako Auzitegi Gorenean, gobernuak «hainbat irregulartasun» egin dituelakoan. Epaileek erabaki bat hartu artean asmo hori bertan behera uzteko eskatu zuen familiaren abokatuak. Gorenak ez du onartu eskaria, ordea; adierazi du «goizegi» aurkeztu zutela helegitea, oraindik ministroen kontseiluak ez duelako gorpuzkiak ateratzea bera onartu. Hau da, azaroko lege dekretuak ez du berez hori egitea... Gehiago irakurri
Eraikin faxistak eta memoria demokratikoa

Eraikin faxistak eta memoria demokratikoa

Iruñean, Gazteluko plazatik hegoaldera begiratuta, Karlos III.aren etorbidearen bukaeran, Erorien Monumentua ikusten da. Hirian dagoen eraikin faxistarik handienak diktadorea hil zenetik berrogei urte daramatza hor, erabaki baten zain. Orain arte Udal Gobernuan egon diren taldeentzat lehentasunezko gaia izan ez bada ere, 2015. urtetik agintean dagoen laukoarentzat eztabaidagai garrantzitsu bilakatu da, batez ere memoriaren aldeko taldeek egindako lanagatik.

Hiru urte hauetan bi berrikuntza izan ditugu: batak hirigintzari eragiten dio, eta besteak, berriz, eraikinaren... Gehiago irakurri
Apaizen matxinada

Apaizen matxinada

Joan den azaroan 50 urte bete ziren 60 bat euskal apaiz Derioko apaiztegian sartu eta han itxialdia egin zutenetik frankismoaren kontra protesta egiteko. Euskal abadeen mugimenduaren historia aberatsaren beste atal bat izan zen hura, geroago Zamorako espetxean segida izango zuena.
Seguru asko, euskal apaizek 60ko hamarkadan abiarazitako mugimendua da frankismoaren kontrako borrokaren historian pasarterik berezienetako bat. Hura gabe, nekez uler daiteke urte haietan Euskal Herriko panorama politiko, sozial eta kulturala inarrosi zuen olatua. Mugimendu hark utzitako lorratz sakona oso bizirik egon zen trantsizioaren garaian eta ondoko urteetan, baina, gero, memoriaren auzietan askotan gertatzen den legez, belaunaldien arteko etena suertatu zen, eta Franco hil ostean jaiotako euskal herritar askok ez zuten jakiteko modurik izan frankismoaren garaian apaizek gose greba... Gehiago irakurri
Salbuespena, argitan

Salbuespena, argitan

Gipuzkoan izandako salbuespen egoeraz, EHUk eta Aranzadik '1968. Gipuzkoa en estado de excepción' liburua aurkeztu dute Donostian
«Guztia hasi zen urtea», hala izendatu du Paco Etxeberria Aranzadiko ikerlariak 1968 hura, Gipuzkoan zegoen giro politiko gatazkatsuari erreferentzia eginez. Zerrendatu ditu hori argitzeko gertakariak ere: Donostian ikurrina jartzen saiatu zireneko aldi hura, Guardia Zibilak Aberri Egunera zihoazen 30.000 laguni helmugara iristea eragotzi izana, Txabi Etxebarrieta eta Jose Pardinesen heriotza, abuztuaren 2an ETAk Meliton Manzanas poliziaburua hiltzea... Eta, hain justu, azken horren eraginez Espainiako Estatu frankistak ezarritako zortzi hilabeteko salbuespen egoerari... Gehiago irakurri
Memoriak besarkatuta

Memoriak besarkatuta

Martxoaren 3ko sarraskia gertatu zen eliza inguratu dute, bai mezuen bitartez, baita giza kate batekin ere. Eraikin hori memoria eta giza eskubideen gune bihurtzeko eskatu dute.
Errotuladore beltza eskuan gerturatu zen pankartara, eta idazten hasi: «Apezpiku jauna, itzuli herriari berarena dena». Bi pauso atzera eman, esaldia irakurri, eta bertatik urrundu zen. Egoera hori maiz errepikatu zen atzo, Zaramagako San Frantzisko elizaren inguruan jarritako pankarta luzearen aurrean. Memoria Gara ekinbidearen deialdiari erantzunez, dozenaka herritar gerturatu ziren hara, eguerdi partean. Helburu bera zuten bildutako guztiek: 1976ko sarraskia gertatu zen eliza memoria eta giza eskubideen gunea izateko eskatzea, bai mezuen bitartez, baita eliza inguratuz ere.
Gehiago irakurri
«PSOEk ez zuen interes handirik frankismoa epaitzeko»

«PSOEk ez zuen interes handirik frankismoa epaitzeko»

Jimenok betidanik ikertu nahi izan du memoria historikoa arlo juridikotik, eta duela hiru urte Irlandan egindako egonaldia baliatu zuen horretarako. Amnistiaren Legea eta aurrekari zein ondorioak aztertu ditu liburu berrian.
«Beti neukan gai hau buruan». Roldan Jimeno historialari eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko zuzenbide historiako irakasleak (Iruñea, 1973) aspalditik aztertu nahi zuen memoria historikoa arlo juridikotik, erronka nagusia juridikoa baita, «eta oinarrian 1977ko Amnistiaren Legea dago». 2015-2016ko ikasturtean urtebeteko baimena eskatuta, aukera baliatu zuen Irlandako Giza Eskubideen Zentroan ikerketa garatzeko. Routledge argitaletxean argitaratu zuen emaitza. Orain, Pamielak atera du liburua: El pacto de silencio español (Isiltasunaren itun... Gehiago irakurri

Legebiltzarrak eskatu du Erorien Haranean dauden euskal herritarrak ateratzeko

GASTEIZ. Erorien Haranean (Madril) hobiratuta dauden euskal herritarrei buruzko ikerketa sakon bat egitea proposatu du Eusko Legebiltzarrak, eta pertsona horiek handik ateratzea eskatu, betiere euren senideek hala nahi badute. EAJk, PSEk eta Elkarrekin Podemosek proposamena osorik babestu dute , eta EH Bilduk, zati batzuk. PP abstenitu egin da. Gehiago irakurri

Nafarroako Gobernuak 1936ko gerrako hobien katalagoa eguneratu du

IRUÑEA. 1936ko gerran frankistek Nafarroan hil eta lurperatu zituztenen hobien mapa eguneratu dute. Webguneko (fosas.navarra.es) bilatzailean ere egin dituzte aldaketak. 2015en zabaldu zuten katalogoa, elkarteek, ikertzaileek eta partikularrek emandako informazioetan eta 1970eko hamarkadatik eginiko indusketetan oinarrituta. Gehiago irakurri
Kamerak «leku publikoan» jarri zituela argudiatu du Bernadek

Kamerak «leku publikoan» jarri zituela argudiatu du Bernadek

Bi pertsona epaitzen ari dira Iruñeko Erorien Monumentuan eskuin muturreko talde batek eginiko ekitaldi bat grabatzeagatik
Atzo goizean hasi zen Carolina Martinez eta Clemente Bernad dokumentalgileen aurkako epaiketa, Iruñeko Epaitegiko zigor salan. Sekretuak jakinarazi izanaren delitua leporatzen diete biei, Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiak Iruñeko Erorien Monumentuan erabiltzen duen kriptan baimenik gabe grabatzea leporatuta. Fiskaltzak bi urteko espetxe zigorra eskatu du epaitu bakoitzarentzat, eta 12.000 euroko isuna. Akusazio partikularrak, berriz, bi urte eta sei hilabeteko kartzelaldia eta 12.000 euroko isuna.

Herritar andana elkartu zen epaitegiaren atean, auzipetuei babesa... Gehiago irakurri
Artista eta diktadorea

Artista eta diktadorea

Enrique Tenreiro sortzaileak pintaketa bat egin du Francoren hilobian, «askatasunaren eta espainiar guztien adiskidetzearen alde». Bideoa albistearen amaieran.

Era guztietako erantzunak ari da jasotzen Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haraneko elizatik (El Escorial, Madril) ateratzeko Espainiako Gobernuak hartutako erabakia. Enrique Tenreiro artistarena izan da azkena. Atzo eguerdian, pintaketa bat egin zuen tenplu horretan dagoen diktadorearen hilobian: uso bat margotu zuen, eta Por la libertad (askatasunarengatik) idatzi, pintura gorri-laranjaz.

Haren hitzetan, «askatasunaren eta espainiar guztien adiskidetzearen aldeko» mezu bat ematea zuen xede. «Ez dut nahi garaiturik egotea. Ez dut ezer Francoren... Gehiago irakurri

«Gotzainak azalpenak eman beharko lituzke Erorien Monumentuaz»

«Gotzainak azalpenak eman beharko lituzke Erorien Monumentuaz»

Clemente Bernad eta Carolina Martinez dokumentalista iruindarrak epaitu egingo dituzte: elkarte ultrakatoliko batek salaketa jarri die, Erorien Monumentuan grabatzeagatik. Azaroaren 14an dute epaiketa.
Ez zuten espero. 2017ko urtarrilean, Iruñeko Erorien Monumentuari buruzko A sus muertos (Beren hildakoei) filma estreinatu zutenean, Clemente Bernad eta Carolina Martinez argazkilari dokumentalistei ez zitzaien burutik pasatu ere egin handik zenbait hilabetera elkarte ultrakatoliko eta frankista batek salaketa jarriko zienik. Auzipetzea «kolpe latza» izan dela aitortu du Bernadek (Iruñea, 1963), baina kementsu ikusten du bere burua, dokumentalak balio izan baitu «Iruñeko kripta ilun eta opakuenetik egiaren zatitxo bat azaleratzen hasteko».

Nafarroako Auzitegian... Gehiago irakurri
«Argazki zaharrak gure nolabaiteko aztarnak dira»

«Argazki zaharrak gure nolabaiteko aztarnak dira»

Itzal Aktiboa saria lortu du Pintok 'The Kindness of Strangers' (Kanpotarren adeitasuna) lanarekin; grabatuen bidez, 1937an Euskal Herriko 4.000 haurrek Ingalaterrara nola ihes egin zuten islatu du.
Hausnarketa bat egitera gonbidatu nahi du jendea Maite Pintok (Logroño, Espainia, 1993), migrazioari buruzko hausnarketa, eta, horretarako, 36ko gerraren eraginez Euskal Herriko milaka haurrek Santurtziko (Bizkaia) portuan Habana ontzia hartu behar izan zuten istorioa eta egungo migrazioaren krisia uztartzen ditu. Haren lana Donibane Garaziko Apezpikuen Presondegian ikus daiteke osteguna bitarte. Gero, Bizkaira eraman nahiko luke lana, tokiak istorio horretan duen esanahiarengatik.

Ikerketa lan batetik abiatu da zure sorkuntza lana.

Bai, Ingalaterran... Gehiago irakurri

Ez dute onartu Servinik Martin Villa galdekatzea

MADRIL. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du Maria Servini Argentinako epaileak egindako eskaera: Rodolfo Martin Villa ministro frankistari deklarazioa hartzeko, Espainiara joateko baimena. Besteak beste, 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako hilketei buruz hartu nahi dio deklarazioa.

Auzitegi Nazionaleko epaile Jose de la Matak erantzun dio Espainiako legeen arabera delitu horiek iraungita leudekeela, eta 1977ko amnistia legea urratuko lukeela. Nolanahi ere, Serviniri adierazi dio badituela beste bitarteko batzuk Martin Villari deklarazioa hartu nahi badio;... Gehiago irakurri
«Alaba Sareko andreei ez zieten espioi estatusa ere aitortu nahi izan»

«Alaba Sareko andreei ez zieten espioi estatusa ere aitortu nahi izan»

Hainbat emakumek 36ko gerran eta gerraostean eginiko erresistentzia eta, zehazki, espioitzan aritutako Alaba Sarea aipagai izan ditu Badiola historialari bilbotarrak, Gogora institutuak antolatutako jardunaldietan.
Frankismoaren lehen urteetan, lau emakumek ardaztu zuten Alaba Sarea: Bittori Etxeberriak, Itziar Mujikak, Delia Laurobak eta Tere Verdesek. Euskal Herriko kartzeletan preso zirenei sostengua eta laguntza emateaz gainera, komunikazio eta espioitza lanak egin zituzten erbesteko Eusko Jaurlaritzarentzat, Espainiak atxilotu zituen arte. Emakume horien eta beste «aktibista sozial eta politiko» askoren inguruan solastatu ziren atzo Bilbon, Gogora institutuak antolatutako Emakumeak eta gerra zibila jardunaldien barruan. Ascension Badiola historialaria (Bilbo, 1961) izan... Gehiago irakurri
Memoria historikoarekin loturiko tokiak babestuko ditu Nafarroako Gobernuak

Memoria historikoarekin loturiko tokiak babestuko ditu Nafarroako Gobernuak

Horiek horrela izendatzeko eta horiei buruzko informazioa landu eta zabaltzeko oinarriak zehazten dituen lege egitasmo bat onartu du
Memoria historikoaren tokiei buruzko lege egitasmo bat onartu du Nafarroako Gobernuak, eta parlamentura igorriko du «laster», alderdien onespena jaso dezan. Legearen helburua da 1936ko kolpe militarraren ondorioz eta geroko errepresio frankistan Nafarroako herritarrei eragindako «indarkeriazko gertakari garrantzitsuekin loturikoa tokiak» zaintzea eta horien ezagutza sustatzea, «oroimenaren babesleku eta bake eta bizikidetzaren balioen transmisiorako esparru bihur daitezen».

Lege egitasmoaren arabera, Memoriaren Toki gisa hartu ahalko dira, besteak beste, fusilatu edo... Gehiago irakurri
«Akatsa onartu behar da lana eraldatzeko»

«Akatsa onartu behar da lana eraldatzeko»

Astero trenez igarotzen zen 36ko gerran Ebroko gudua gertatu zen ingurutik, eta etxekoei entzundako istorioekin lotu zuen hura. 'Ebro ibaiaren igarotzea' proiektua sortu du tapizekin, memoria ariketa bat.
Memoriaren materialtasunaz hausnartzen duen Uraren memoriak erakusketa ikusgai egon da udatik Donostiako Kristinaeneko Ingurumen Baliabideen Etxean, eta igandean kenduko dute. Bertan, bost tapizekin osatutako lan bat dauka Teresa Lanceta artistak (Bartzelona, 1951), iragana eta oraina nahasiz: Ebro ibaiaren igarotzea.

Trenez egindako bidaietatik sortu zen erakusketako lana, ezta?

Alacanten [Herrialde Katalanak] bizi naiz, eta Bartzelonan egiten dut lan; beraz, astero trenez joaten nintzen batetik bestera. Trena igarotzen den inguru horretakoa dut... Gehiago irakurri

Memoriaren zentroa nahi dute San Frantzisko elizan

Gasteizko Zaramaga auzoko tenplua «memoria inklusiboaren ikur» izan dadila proposatu du Memoria Gara ekinbideak, eta eskaria egitera doa
Gasteizko Zaramaga auzoko San Frantzisko Asiskoaren elizan Memoria eta Giza Eskubideen Zentroa egitea proposatu du Memoria Gara ekinbideak. Proiektua atzo aurkeztu zuten ekinbideko kideek, eta etorkizun gertuan egingo dituzten lehen urratsen berri eman zuten. «Datorren astean edo hurrengoan» Gasteizko Apezpikutzarekin harremanetan jarriko da, Zaramagako tenpluaren erabilera hori baimen dezan. Horrez gain, elkarlana galdegin die administrazio publikoei, egitasmoa gauzatu ahal izateko.

Memoria Gara ekinbidea hamaika esparrutako eragileek osatu dute: kulturgintza, kazetaritza,... Gehiago irakurri
Memorian itsatsiak

Memorian itsatsiak

Euskal Memoriak 1980ko hamarkadako itsasgarriak bildu ditu. Gai horrekin loturiko bigarren liburua da; 3.000tik gora ale aukeratu dituzte hamarkada bakoitzeko. Egileen arabera, irudiek garaian garaiko borrokak eta estetikak irudikatzen dituzte: «Hemeroteka sozial bat osatzen dute».
Bereziki paparrean. Handik hona, mugimenduan. Baina baita geldirik ere, edonon: eraikin publikoetan eta hiri-altzarietan; tabernetan asko: paretetan eta komunetan... Euskal Herrian, bertakoak eta kanpotik ekarritakoak; eta Euskal Herrikoak beste herrialde batzuetan. Itsasgarriak. Publizitaterako tresna gisa, baina, bereziki, propaganda politikorako; «kale gerrillarako», Pablo Salgado gaian adituaren arabera. «Nork ez du inoiz eraman bat soinean? Izan manifestazio batean, izan herriko jaietan... Arropetan, bihotzetik gertu seguruenik, besteei esanez edo 'ni hau naiz', 'nik honekin bat... Gehiago irakurri
Sortuk ez du onartuko estatuaren indarkeria «zuritzeko» egitasmorik

Sortuk ez du onartuko estatuaren indarkeria «zuritzeko» egitasmorik

«Errelatoen aniztasuna» aldarrikatu du Arkaitz Rodriguezek, Txikiren eta Otaegiren omenaldian. Gudari Egunaren harira, ekitaldiak egin dituzte
Euskal gatazkari buruzko kontakizunen aniztasuna aldarrikatu du Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek, Gudari Egunaren harira eginiko adierazpenean, eta azpimarratu du ezker abertzaleak ez duela onartuko estatuen indarkeria «zuritzeko» egitasmorik, 1977ko Amnistia Legearekin bezala. Rodriguezek ohartarazi du 40 urte geroago batzuek «gisa horretako beste lege bat» egiteko asmoa dutela, «estatuak eragindako krimenak berriz ere zigorrik gabe uzteko, gatazkaren konponbideari irtenbide justu eta iraunkor bat eman beharrean».

Hala, eta zeharka bada ere, Eusko... Gehiago irakurri
Kartzela eskaera Erorien Monumentuari buruzko ikerlan baten egileentzat

Kartzela eskaera Erorien Monumentuari buruzko ikerlan baten egileentzat

Azaroan epaituko dituzte, «sekretuak argitaratzea» egotzita. Aranzadi abstenitu egingo da monumentuaren ideia lehiaketaren bozketan
Kriptan zegoena lur azpian mantendu nahi dute. Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaiartea izeneko ordena erlijiosoak salaketa jarri die ZER kolektibo memorialistako kide Clemente Bernad eta Carolina Martinezi, Iruñeko Erorien Monumentuari buruzko dokumental batengatik. Zehazki, ikerlan horretan monumentuaren azpiko kriptako irudiak «baimenik gabe grabatu eta sekretuak argitaratu» izana leporatzen diete bi ikerlariei. Fiskaltzak bi urteko kartzela zigorra eta 12.000 euroko isuna eskatu ditu auzipetuentzat; akusazio partikularrak, berriz, bi urte eta erdiko espetxealdia. Azaroaren... Gehiago irakurri

1936ko sei fusilaturen gorpuzkiak lurpetik atera dituzte Etxalatz inguruan

EGUESIBAR. Nafarroako Gobernuak eta Eguesibarko Udalak, Aranzadi zientzia elkartearekin elkarlanean, lurpetik atera dituzte 1936ko kolpe militarrean fusilatutako sei pertsonaren gorpuzkiak. Etxalatz herritik hurbil egin dute aurkikuntza, lekuko baten informazioari esker. 81 biktimaren gorpuzkiak atera ditu gobernuak legealdi honetan. Gehiago irakurri
Mausoleoa botatzeko hatsa

Mausoleoa botatzeko hatsa

Iruñeko Erorien Monumentua eraisteko herri ekinbide bat aurkeztu dute, 120 gizarte eta kultur eragilek eta ordezkari politikok sinatuta
Josefina Lamberto, Montxo Armendariz, Enrique Villarreal El Drogas, Helena Berruezo, Fermin Balentzia, Julieta Itoiz La Chula Potra, Roldan Jimeno, Abel Azkona... Sostengu zabala lortu du Iruñeko Erorien Monumentua Eraistearen Aldeko Herri Ekinbideak. Eraikinak balio arkitektoniko eta historikorik ez duela eta diktadurari gorazarre egiteko eraikia izan zela nabarmendu dute 120tik gora pertsonak, atzo Iruñean aurkeztutako manifestuan. Deia egin diete Iruñeko Udalari eta Nafarroako Gobernuari, monumentua eraisteko urratsak egin ditzaten.

Memoria historikoaren... Gehiago irakurri

Lehenengo pausoa

Espainiako Kongresuak onartu du Oroimen Historikoaren Legea aldatzeko dekretua. Neurri horren bitartez ireki egin dute bidea Francisco Franco diktadorea Erorien Haranetik ateratzeko.

Diktadorearen ehorzketari buruz hitz egin aurretik, ordea, Erorien Harana zer den eta eraikuntza horrekin zer egin nahi dugun galdetu behar diogu gure buruari.

Erorien Harana sortu zuten nuestra gloriosa cruzadan erori zirenen memoria betiko gordetzeko, baina behin eraikuntza amaituta konturatu ziren cruzadaren alde hil zirenen kopurua ez zela horren handia eta kripta... Gehiago irakurri
36ko biktimak hobitik ateratzeko plan bat iragarri du Espainiak

36ko biktimak hobitik ateratzeko plan bat iragarri du Espainiak

Memoria Historikoaren Legea gaurkotzeko neurri gehiago aurkeztu ditu gobernuak: DNA banku bat sortzea eta hobien mapa berritzea
36ko gerrako biktimak hobitik ateratzeko plan baten berri eman du Espainiako Gobernuak. Memoria Historikoko zuzendari Fernando Martinez erkidegoetako ordezkariekin bildu zen atzo, eta bileran adostutako ondorengo neurrien berri eman zuen: 36ko gerrako hobien mapa gaurkotzea, eta elkarlanean gorpuak bertatik ateratzeko plan bat zehaztea. Asmo gehiagoren berri ere eman zuen Martinezek; biktimak identifikatzeko DNA banku bat sortzea proposatu zuen, baita biktimen zentsu bat osatzea, gerrako batailoiek eta presoek egin zituzten eraikinen zerrenda bat egitea eta oraindik ere sinbologia duten... Gehiago irakurri
Apirilerako erabakiko dute Erorien Monumentua bota ala ez

Apirilerako erabakiko dute Erorien Monumentua bota ala ez

Ideia-lehiaketa proiektu bat aurkeztu du Iruñeko Udalak. Aukera emanen dute eraikina mantendu, aldatu ala eraisteko
Sei hilabeteren buruan, erabakita geldituko da Iruñeko Erorien Monumentuaren etorkizuna. Horretarako, ideia lehiaketa bat antolatu nahi du Iruñeko Udalak udazken honetan, proposamenak jaso eta bost proiektu finalisten artean hautatzeko. Eraikina bere horretan utzi —ikur frankistak kenduta—; goitik behera eraldatu; ala bota, eta berritik hasi eremua urbanizatzen. Aukera guztiak mahai gainean jarri ditu Iruñeko Udalak. Eta baldintza bakar bat: aurkeztutako proiektu guztiek «esanahi berria» eman beharko diote espazio horri, «memoria historikoarekin bat etorrita».
Gehiago irakurri

Amnistia Legea indarrik gabe uzteko eskatu du NBEko kontalariak

«Espainiak indargabe utzi behar du Amnistia Legea; frankismoaren krimenen arduradunak ikertu, epaitu eta zigortu egin behar ditu». Fabian Salvioli NBE Nazio Batuen Erakundeko Egia, Justizia eta Erreparaziorako kontalari berriak gogo onez hartu du Francisco Franco diktadorearen gorpua Erorien Haranetik ateratzeko erabakia. Uste du monumentuak definizio berri bat behar duela, biktimekiko «desohorea handitzeari» utz diezaion. Baina, «pauso positiboa» iruditu zaion arren, frankismoko eskubide urraketen biktimen «sakoneko erreparazioa» lortzeko neurri gehiago eskatu ditu.
Gehiago irakurri

«Oraingo gazteek ez dute sinesten euskara debekatuta egon zenik; gogorra da hori»



Frankismo garaian euskara etxean bizirik mantendu zuenetako bat izan zen Eskuza. Errepresio gogorra izan zela aitortu du, eta urteek aurrera egin arren garai hartako debekuak oraindik bere «barruan» segitzen duela azpimarratu du.
Altxor gisa gorde du euskara urte luzetan eta garai zailetan Mertxe Eskuzak (Laudio, Araba, 1941): etxean, ezkutuan eta isilpean. Amarengandik jaso zuen frankismoak debekatuta zeukan hizkuntza, baina euskal hiztuna ez zen aitaren ahaleginak ditu merezimendutzat: «Nire aitarengatik ez balitz, ez nuke gaur euskaraz jakingo, eta ez nuen zer kontaturik izango». Altxorra altxor da oraindik ere haren ahoan, debekuaren marra gorrietatik harago.

Gerraostean jaio zinen, frankismo garaian. Zer-nolako haurtzaroa izan zenuen?

Oroitzapen onak ditut, egia... Gehiago irakurri
Dagoeneko ez daude bakarrik

Dagoeneko ez daude bakarrik

Nafarroako Gobernuak omenaldia egin die 36ko gerrako biktimei, eta eskerrak eman bide bazterretatik gorpuzkiak ateratzeko lana egin zutenei. Duela 40 urte hasi ziren horretan.
Beste hainbeste bezala, bide bazterretara jo zuen Salvador Miguelek duela 40 urte. Sartagudako (Nafarroa) alkate izan zen 1979. eta 1983. urteen artean. Haren aita Francisco, UGTko jornaltiarra, 1936ko urrian hil zuten, beste 40 herritarrekin batera. Aitaren bila zebilen Miguel. Halako batean, polizia batek baimenik ba ote zuen galdetu zion. Argi erantzun zion: «Gurea dena ateratzera gatoz, eta ez dugu inoren baimenik behar. Baimena hau egin zuenak behar zuen. Joan harengana, eta eskatu, agian oraindik bizi da eta». Duela bost urte hil zen Miguel. Ezin izan du Nafarroako Gobernuaren... Gehiago irakurri

Francoren gorpuzkiak hobitik ateratzea onartu du Espainiako Kongresuak

Talde guztiek babestu dute, UPNk, PPk eta Ciudadanosek izan ezik. Frankismoko krimenak Espainian ikertzeko eskatu du Ceaquak
Espainiako Kongresuak onartu egin zuen atzo Memoria Historikoaren Legea moldatzeko lege dekretua. Talde guztiek egin zuten idatziaren alde, UPNk, PPk eta Ciudadanosek izan ezik: abstenitu egin ziren. Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko bidea irekiko dio dekretuak gobernuari. Hala ere, lege proiektu gisa tramitatzea onetsi zuten; beraz, talde politikoek zuzenketak egiteko eta proposamenak eransteko aukera izango dute.

Carmen Calvo Espainiako Gobernuko presidenteordearen hitzetan, «anomalia krudel bat» da diktadorea biktimen ondoan lurperatuta... Gehiago irakurri
Solidarioak, espioiak eta emakumeak

Solidarioak, espioiak eta emakumeak

Aurten bete dira 75 urte frankistek Luis Alaba fusilatu zutenetik: haren omenez, 'Alaba sarea' izena hartu zuen 36ko gerran presoei laguntzen ibili zen taldeak. Sarea ez da oso ezaguna, eta are gutxiago hura sortu zuten emakumeak: Bittori Etxeberria, Itziar Mujika, Delia Lauroba eta Tere Verdes. Donostian jarri dute haiei buruzko erakusketa.
Santoña (Kantabria, Espainia): 1937ko abuztua. Euskal armadaren zati handi batek errenditzea sinatu zuen italiarrekin. Erbestean zen ordurako Eusko Jaurlaritza, eta, beraz, ezin ziren euren kabuz aritu; ez, behintzat, Hego Euskal Herrian. «Jaurlaritzaren informazio zerbitzuko Jose Maria Lasarte eta Pepe Mitxelena Baionan zeuden: bazekiten milaka gudari zeudela preso Duesoko kartzelan, eta jakin nahi zuten zein egoeratan zeuden, zer ari zen gertatzen akordioarekin», azaldu du Josu Chueca historialari eta EHUko irakasleak. Konplize bat behar zuten, eta baita aurkitu ere:... Gehiago irakurri
Eskumenak, eztabaidaren oinarrian

Eskumenak, eztabaidaren oinarrian

Olarizuko ikur frankista kentzearen inguruko desadostasunek duda eragin dute kontzejuen eta udalen funtzioez. Mendiolako batzarrak herritarren erabakia errespetatzeko eskatu du.
Olarizuko gurutze frankista kendu ala ez; horixe Araban bi tokiko erakunderen arteko talka eragin duen gaia. Kendu egin nahi du Mendiolako kontzejuak, bertako herritarrek boto bidez hala adierazita. Kontzejua, ordea, Gazteizko udalerrian dago, udalaren menpe, eta Gorka Urtaranen gobernuak ez du kendu nahi: hiriko beste zenbait tokitan egin duenez, ikurraren testuingurua azalduko duen plaka bat jartzea hobetsi du. Baina norena da eskumena?

Galdera horri erantzuteko, Arabako tokiko erakundeen antolaketari erreparatu behar zaio, eta bi administrazioren funtzioak aztertu: udalerriak... Gehiago irakurri

Memoriaren testuingurua

Olarizuko gurutzea protagonista izan da abuztu amaieran. Mendiolako herritarrek hamar metroko betoizko gurutze hori kentzea erabaki dute, ikur frankista bat dela argudiatuta. Gasteizko Udalak, aldiz, eutsi egin nahiko dio, baina ikur horri testuingurua emanez, plaka informatibo baten bitartez. Hain zuzen, udalak argudiatu du ikur horrek ez zuela, jatorrian, asmo politikorik, erlijiosoa baizik. Are gehiago, azaldu du gasteiztarrek emandako diruaz eraiki zela, eta, gerora, Mugimenduak zentzu politikoa inposatu zuela. Udal gobernuaren jarreraren oinarrian Virginia Lopez de Maturana... Gehiago irakurri
Bertikala izatetik horizontala izatera kanbiatu zen abadea

Bertikala izatetik horizontala izatera kanbiatu zen abadea

Pedro Berrioategortua Murgoitio (Apatamonasterio, 1928 Zornotza, 2018) abade izan zen, abade behargina, abade Zamorakoa, abade zigortua, sekularizatu gabe ere sekular bizia egin zuena azken arnasa eman zuen arte maite izan zuen Txaro Aranbarriren ondoan. Abuztuaren 3an hil zen Pedro Berrioategortua, irailaren 8ko eguerdian agurtuko dute betiko. Duela bi hilabete bilduak dira bere oroitzapenak.
Etxerat ezin joan ilundu artean,

egoten ohi dira zozoen elean

Jean Martin Hiribarren

Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako 339 abadek Francoren Erregimenaren gehiegikeriak salatzeko gutuna idatzi zuten, 1960an. Espainiako gotzainei, Nuntzioari eta Vatikanoko Estatu Idazkaritzari bidali zioten. gutun haren historiaren jakitun zen Pedro Berrioategortua. «Herri mailan bat eginda egon ginen abadeok. Bizkaian [Emilio] Iturraran ibili zen gauza zuzentzen. Gipuzkoan, [Serafin] Esnaola. Nik hor badaukat meritu bat... Zornotzara etorri berria nengoen, eta galdetu... Gehiago irakurri
Francoren gorpua Erorien Haranetik ateratzeko bideari ekin dio Madrilek

Francoren gorpua Erorien Haranetik ateratzeko bideari ekin dio Madrilek

Diktadorearen gorpuzkiak mausoleotik ateratzeko lege dekretua onartu du Espainiako Gobernuak. Abuztuaren 31tik aitzin, Francoren sendiak 15 eguneko epea izanen du beste hilobi bat hautatzeko
Franco hil eta 43 urtera, Espainiak erabaki du haren gorpua ohorezko mausoleotik ateratzea. Espainiako Ministroen Kontseiluak atzo onartu zuen 2007ko Memoria Historikoaren Legea aldatzen duen dekretua, eta heldu den ostiralean jarriko dute indarrean.

Diktadorearen gorpuzkiak hobitik ateratzeko ahaleginen kontra eskuinak orain arte jarri dituen trabak saiheste aldera, ezohiko bide bat hautatu du Espainiako Gobernuak: lege dekretuarena. Horri esker, urtea bukatu baino lehen burutu ahal izanen du prozesua, eta, oposizioko alderdiek edota Francoren sendiak Auzitegi... Gehiago irakurri
Mausoleoak gordetzen duena

Mausoleoak gordetzen duena

Francoren hezurrak aterako dituzte, baina milaka pertsonaren gorpuzkiak geldituko dira Erorien Haranean hilobiratuta. Tartean, Hego Euskal Herriko 1.300dik gora errepublikazalerenak.
Francisco Francoren eta Jose Antonio Primo de Riveraren hilobiez gainera, beste pertsona askoren gorpuzkiak ere hartzen ditu Erorien Haranak. Tartean, baita 1.300dik gora euskal herritarrenak ere. Errepublikazaleak, gehienak; eta familiaren oniritzirik gabe hobiratuak, euren hiltzaileen mausoleoan.

Horregatik, historialari eta elkarte memorialistiko ugarik txalotu egin dute Francoren gorpua bere mausoleotik ateratzeko erabakia, «lehen urrats bat» besterik ez dela nabarmenduta. «Oso albiste positiboa iruditzen zait, noski, baina beranduegi dator, eta, bere... Gehiago irakurri
Olarizuko ikur frankista jomugan

Olarizuko ikur frankista jomugan

Mendiolako herritarrek ebatzi dute beren ardurapeko lurretan dagoen gurutzea kentzea. Gasteizko Udalak ikurrari eutsi baina testuingurua ematearen alde egin du
Gasteizen dagoen ikur frankista nagusietako bat kentzeko erabakia hartuta dago. Mendiolako (Araba) herri batzarrak Olarizuko gurutzea kentzea erabaki du. Uda aurretik herritarrek bozkatu zuten, eta hamarretik zazpi agertu ziren sinbolo frankista kentzearen alde.«Badakigu oso gai sinbolikoa dela, baina ezin dugu ahaztu ikur horrek zer sinbolizatzen duen», esan du Ibon Urizarrek, Mendiolako batzarreko fede emaileak.

Erabakiaren jatorria Gasteizko Udalaren eskaera batean dago. Urte hasieran, udalak Mendiolako administrazio batzarrari baimena eskatu zion gurutzean plaka... Gehiago irakurri
Sistema baten birdefinizioa

Sistema baten birdefinizioa

Sektore ugarik «erregimen» esan izan diote 1978ko konstituzioaren inguruan eraikitako sistema politikoari. «Estatu egitura tradizionalak» lirateke horren isla.
Euskaltzaindia ez da xehetasunetan sartzen definizioan: erregimen bat «estatu bat gobernatzeko era» da. Ingelesez, zehatzagoa da Oxford hiztegia: «Gobernu bat, autoritarioa bereziki». Zer da erregimen politiko bat? Zerk ezaugarritzen du? Espainiakoari zergatik esaten diote «78ko erregimena» hainbat sektorek? Zergatik ezarri diktadurei erantsitako abizen hori demokratikotzat onartua den estatu bati?

Hainbat sektorek eredugarritzat jo dute Francisco Franco diktadorea hil osteko trantsizioa eta prozesu horretatik eratorritako sistema... Gehiago irakurri
«Konstituzioa ez moldatzeko pentsatuta dago »

«Konstituzioa ez moldatzeko pentsatuta dago »

1978ko sistema politikoak «joko demokratiko nahiko zabala» eman arren, Perez Royok uste du Espainiako Estatuak «matxuratutako demokrazia parlamentarioa» duela.
Ibilbide luzea du irakaskuntzan, baina azken hilabeteak jardun handikoak izan dira Javier Perez Royorentzat (Sevilla, Espainia, 1944), hedabide ugaritan idazten baitu. Ekain amaieran, Gernika-Lumon (Bizkaia) izan zen, Euskal Herriko Unibertsitateak Gernika Gogoratuz elkartearekin batera antolatutako udako ikastaro batean.

Zein dira 78ko erregimen esaten zaionaren ezaugarri nagusiak?

Nik ez dut uste 78ko erregimen bat dagoenik. Sistema politiko bat dago, 1978ko prozesuan eratua, eta sistema politiko horrek joko demokratiko nahiko zabala eman du. Sistema... Gehiago irakurri
Gizonek gizonentzat idatzia

Gizonek gizonentzat idatzia

Emakumeen aldarrikapenak konstituzioan jasotzeko borrokatu zen mugimendu feminista, baina salatu izan dute isla eskasa izan zuela testuan. Gaur egun, badaude zenbait proposamen konstituzioa genero ikuspegitik aldatzeko.
E spainiako Konstituzioak loreak eta kritikak jaso izan ditu indarrean eginiko 40 urteotan. Trantsizio «eredugarri» baten emaitza izan zen batzuentzat; Espainiako Estatua Frankismoko diktaduratik sistema demokratikora igaroarazi zuena, «nazionalitateak» aitortu eta autonomia estatutuak garatu zituena, eta Espainiako ezker eta eskuin politikoak hitzarmen batean biltzeko gai izan zena. Kritikak ere, askotarikoak; berrezarkuntza monarkikoa ahalbidetu eta estatuko nazioen autodeterminazio askea galarazi zuela, eta erregimen frankista egokitzera mugatu zela. Horiez... Gehiago irakurri
Valcalderan fusilatutako 52 pertsonak omendu dituzte Iruñean eta Cadreitan

Valcalderan fusilatutako 52 pertsonak omendu dituzte Iruñean eta Cadreitan

IRUÑEA. 1936ko abuztuaren 23an Cadreitako Valcalderan (Nafarroa) fusilatu zituzten 52 lagunak gogora ekarri zituzten atzo. Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkarteak bi tokitan banatu zuen omenaldia: lehena, Iruñeko espetxe zaharra zegoen orubean, bertatik atera baitzituzten; bigarrena, Cadreitan, hil zituzten lekuan. Ekitaldietan, Fusilatuen Senideen Elkarteak eskatu zuen gorpuak senideei itzultzeko. Gehiago irakurri
Trantsizioaren joko zelaia

Trantsizioaren joko zelaia

Korapilatsua, gorabeheratsua eta puntu ilunez betea izan zen Espainiako Konstituzioa idazteko prozesua; aurten 40 urte beteko dira, eta eztabaidak pizturik dirau.
Espainiako Konstituzioa izan zen trantsizioa deitu duten prozesu haren une gorena, emaitzarik behinena eta, aldi berean, haren bururatze eta helmuga. Prozesua lehenagotik zetorren, 1976ko abenduaren 15ean Erreforma Politikorako Legea onartu zutenetik, eta jarraitu egingo zuen Espainiako Estatuaren egitura berria guztiz osatu arte, autonomia estatutuak onartuta. Baina konstituzioak eman zion osotasuna prozesu hari; noranzkoa finkatu zion, eta, aldi berean, hurrengo hamarkadetako jokaleku politikoa zedarritu zuen. Ez da kasualitatea azken bolada honetan 78ko erregimena... Gehiago irakurri
«Nire bizia arrunta, xumea eta hutsa izan da, baina zerbait idatzi dut etxekoentzat»

«Nire bizia arrunta, xumea eta hutsa izan da, baina zerbait idatzi dut etxekoentzat»

Literatura aldizkari batean jaso genuen lehenbizikoz Andoni Garikanoren historia: «Aitaren albisteak Frantziatik». Gerra garaiak ekarri zuen etenaren historia, gero baino gero gutxiago diren lekuko bizien eskutik, zuzenean. Bere belaunaldiaren berri ez ezik, aurrekoarena ere ematen diguna eta, zorionez, Garikanok partez idatzia duena.
Etxerat ezin joan ilundu artean,
egoten ohi dira zozoen elean


Jean Martin Hiribarren

Tolosan jaio, hazi eta bizi zarena zaitugu... 1932ko azaroaren 20an hiru izan omen zineten herrian jaioak.

Gutxienez hiru! Migel Casteres, Muñoa sendiko bat eta hirurok. Etxean jaio ginen denok, ez emaginik ez pediatrarik ondoan genuela. Halaxe zen orduan. Geroago, gure ama ibili zen, emakumeak erditzen laguntzen. Deitu omen zioten behin, joan zen, eta harrezkero behin baino gehiagotan jardun omen zuen horretan. Ezagutzen ditut gure amaren... Gehiago irakurri
1968ko abuztu sargori hura

1968ko abuztu sargori hura

Bihar 50 urte beteko dira ETAk Meliton Manzanas Espainiako Poliziako inspektoreburua hil zuenetik. Garrantzi handia izan zuen gertaera hark, hildakoaren ezaugarriengatik —haren torturatzaile ospea ezaguna zen Gipuzkoa osoan— eta jauzi bat ekarri zuelako ETAren jardueran.

Beroa izan zen uda Euskal Herrian 1968an, baina abuztuaren 2 hartan euria goian behean ari zuen. Meliton Manzanas Espainiako Poliziako inspektoreburuak 14:00etan utzi zuen lantokia, Donostiako polizia etxean, eta autobusez joan zen Irunen (Gipuzkoa) zuen etxera, Villa Arana izeneko txaletera. Autobusetik jaitsi zenean, lasterka egin zuen geltokitik etxeko atarirainoko tartea, bota ahalean ari baitzuen. Eskaileretan, gazte bat zuen zain; ETAko kide bat, zazpi aldiz tiro egin ziona. Antza denez, beste bi etakide zeuden inguruan, zaintza lanetan. Denek ihes egin zuten, Manzanas... Gehiago irakurri

«Bi gauza gorroto zituen: Eliza eta demokrazia»

«Bi gauza gorroto zituen: Eliza eta demokrazia»

Eliza eta aberria. Konpromisoaren sinonimo ditu biak, eta biengatik atxilotu zuten. Hamalau aldiz, eta behin, torturatuta: Manzanasen eskuetan egon zenean. «Hitzik egiten ez nuelako, nazka-nazka eginda, bere onetik atera eta burdinazko erreminta batekin jo ninduen buruan. Umorea ez nuen galdu, baina entzumena ia bai», dio Andoni Perez Cuadradok (Gasteiz, 1925). Tortura saio horiek garai hartako beste hamaika konturekin harilkatzen ditu. Izan ere, 1956tik 1961era EAJk Araban izan zuen militante bakarrenetakoa izan zen; klandestinitateko EBBko kide izan zen, eta Jaurlaritzaren... Gehiago irakurri

«Guk auzitara eraman genuen torturengatik»

«Guk auzitara eraman genuen torturengatik»

«Kalean gurutzatzen genueneko begirada hura barruraino sartzen zitzaigun. Gu guztion berri zuen. Edonon topatzen genuen, baina bereziki gogoan dut Antso Jakitunaren hiribidean zegoen kafetegi hartan, leihoaren ondoan zuen txokoan, jende guztia kontrolatzen. Norbaitek ikusten zuenean, panikoa zabaltzen zen: 'Meliton ikusi dut; han dago!'».

Jose Javier Belzak (Etxarri Aranatz, Nafarroa, 1945) bazekien noizbait «eroriko» zela haren eskuetan. Eta oso gazte zela egokitu zitzaion berari. EGI EAJren gazteen taldeko kide zen orduan Belza. Bera jaio eta gutxira,... Gehiago irakurri

Hiru egun Manzanasen esku

Eibarko polizia etxean galdekatu ostean, Donostiako Gobernu Zibilera eraman zuten, eskuburdinak jarrita. Ziegan sartu, eta, handik 20 minutura, polizien aurrera. Hasi ziren galdezka, eta ukatu egin zituen esandako guztiak. Lehen kolpea: esku-ertzarekin eztarrian. Hitzik egin ezinda gelditu zen. Zaplaztekoak eta kolpeak, aurpegian eta eztarrian. Belarrondokoak. Entzun ezinda gelditu zen, eta une oro burrunba batekin. Ziegara.

Hortik ordu erdira, bigarren zatia. Galderak etenik gabe. Lanpara baten argia zuzenean begietara. Geroz eta polizia gehiago. Kamiseta eta galtzontzillotan... Gehiago irakurri

1936ko gerrako artxiboak ikusgai jarriko ditu Gipuzkoako Aldundiak

Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa Gipuzkoako Foru Aldundiaren esku dago ekainaren 4tik, eta aldundiak ikusgai jarriko ditu han dauden dokumentuak. Besteak beste, memoria historikoari lotutako dokumentuak daude, 1936ko gerrakoak eta frankismo garaikoak.

Foru Aldundiko Kultura diputatu Denis Itxasok adierazi du Oñatin (Gipuzkoan) dagoen eraikinari «ahalik eta probetxu handiena» atera nahi diotela, eta etorkizunean Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoa ere eraikin horretara eraman nahi dutela. Guztira 19 kilometro apalategi ditu, hamasei gordailutan banatuta, eta... Gehiago irakurri
«'Lotuta eta ongi lotuta' hitzak ongi irudikatzen dira Erorien Haranean»

«'Lotuta eta ongi lotuta' hitzak ongi irudikatzen dira Erorien Haranean»

Francoren gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko lanean ari da Madril. Ferrandizen ustez, ordea, Franco ez ezik, Primo de Rivera ere atera behar da, «nazional-katolizismoaren ardatza» desegiteko.
Francisco Ferrandiz antropologoa Donostian da azken egunetan, EHUren udako ikastaroen barruan egin den Gorpu deserosoak: biolentzia masiboa, hobi komunak eta nekropolitika nazioarteko kongresua zuzentzen, Francisco Etxebarria auzi mediku ezagunarekin batera. Ferrandiz Erorien Haranaren etorkizuna erabakitzeko adituen batzordeko kide izan zen; beharrezko ikusten du eremu horrek «monumentu totalitario» izaera galtzea.

Badirudi Espainiako Gobernua Franco hobitik ateratzear dela, eta gaia puri-purian dago. Zure ustez, zer gertatuko da?

Erorien Haranaren... Gehiago irakurri
Justizia eske, 82 urteren ostean

Justizia eske, 82 urteren ostean

Frankismoaren biktimak omendu dituzte 1936ko Espainiako estatu kolpearen urteurrenean
Atzo 82 urte bete ziren Espainiako Errepublikaren aurkako estatu kolpea hasi zutela. Bada, EH Bilduk, Ahal Dugu-k, Ezker Anitzak eta Equok urteurrena baliatu zuten estatu kolpe horren ondorioz errepresaliatutako pertsonak omentzeko: bai estatu kolpean, bai gerran, baita diktaduran izandako biktimak ere. «Arabako errepresioaren argazkia osatzea ezinezkoa da oraindik», gogorarazi zuten aipatu alderdiek Gasteizen egin zuten ekitaldian. Horren harira, egia, justizia eta erreparazioa eskatu zituzten.

82 urteren ondoren, zenbait neurri eskatu zituzten lau alderdiek. Batetik,... Gehiago irakurri

Zamorako konkordatu kartzelaren 50. urteurrena

Euskadin ere historikoa izan zen 1968. urtea. Asko indartu zen diktaduraren aurkako erresistentzia azken hamarkadan: langile mugimendu adoretsua, greba iraunkorrak, errepresio ankerra... Euskal apaizgoak ez zuen okasioa galdu, ekintza franko burutuaz, hots, Gotzaindegian itxialdiak, gose greba... Berriro, euskal apaizgoak Francoren haserrea bereganatu zuen.

1960ko maiatzean 339 abadek ageri deigarri bat plazaratu zuten, sistemaren askatasun gabezia eta torturak salatuaz. Sotana beltzez jantzi ziren Bilboko kaleak 1967an Bandasko grebaren alde. Oro har zabaldu ziren protestak.... Gehiago irakurri
«Azken ukituak» falta dira Franco Erorien Haranetik ateratzeko

«Azken ukituak» falta dira Franco Erorien Haranetik ateratzeko

Sanchezek Kongresuan adierazi du «irmoa» dela gorpuzkiak ateratzeko erabakia. Diktaduraren biktimak omenduko dituzte gaur Gasteizen
Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek atzo azaldu zuen Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko erabakia «irmoa» dela, eta laster egingo dela: «Posible egingo duen instrumentuari azken ukituak ematea falta da; laster gauzatuko da, epe oso laburrean». Harana, ordea, ez zen Sanchezek Espainiako Kongresuan aipatutako gai bakarra izan.

1936ko estatu kolpearen 82. urteurrena da gaur, eta, hainbeste denbora igaro ostean, Sanchezek adierazi zuen «zauriek irekita denbora gehiegi» daramatela: «Ixteko garaia iritsi da». Horregatik,... Gehiago irakurri

Ezkabako lau iheslariren gorpuzkiak atera dituzte lurpetik Larrasoañan

LARRASOAÑA. Ezkabako lau iheslariren gorpuzkiak atera dituzte Nafarroako Gobernuak eta Aranzadi zientzia elkarteak Larrasoaña herrian. Hilerriaren kanpoko aldean zegoen hobi batean aurkitu dituzte. Lauko gobernua agintera heldu zenetik, 72 gorpuzki atera dituzte lurpetik Nafarroan. Paula Lizoain Larrasoañako bizilagunaren testigantzari esker lortu dute zehaztea non zegoen hobia. Gehiago irakurri
«Zentsura likidoa da gaur»

«Zentsura likidoa da gaur»

Luze ikertu du Muñozek zer eragin izan zuen frankismoko zentsurak garai hartako antzerkian. Esan du erregimenak bazuela antzerkiaren indarraren berri, eta indar hori galdu egin duela egun.
Berta Muñoz Caliz filologia hispanikoan doktorea da Madrilgo Alcala de Henaresko unibertsitatean (Espainia). Diktadura frankistaren zentsurak antzerkian izandako eragina ikertzen dabil azken urteetan, eta baditu hainbat argitalpen gaiaren bueltan. Horretaz jardun zuen orain bi aste, Donostiako Miramar jauregian, Zentsura eta literatura: memoria eztabaidatuak nazioarteko biltzarrarean. Iberiar literaturetan zentsurak izan duen eragina aztertzea izan zuen helburu biltzarrak, eta, horien artetik, frankismoan gaztelaniaz sortutako antzerkiaz aritu zen Muñoz.

Zergatik da... Gehiago irakurri
Sanjurjo Erorien Monumentura itzultzea babestu du epaitegiak

Sanjurjo Erorien Monumentura itzultzea babestu du epaitegiak

Epaiak militar kolpistaren sendiaren eskaera onartu du. Iruñeko Udalak helegitea jarriko du
Jose Sanjurjoren gorpuzkiak Erorien Monumentutik ateratzeko ebazpenaren kontra senideek jarritako helegitea ontzat jo du Iruñeko administrazioarekiko auzietako 2. zenbakiko epaitegiak, eta egoera «lehengoratzeko» eskubidea aitortu dio familiari: alegia, militar kolpistaren arrastoak berriro Erorien Monumentuan sartzeko baimena eman dio —Melillan daude gaur egun, Espainian—. Iruñeko Udalak jakinarazi du errekurtsoa jarriko diola erabaki horri.

Udalak 2016ko azaroan atera zituen Sanjurjoren gorpuzkiak monumentuko kriptatik —aurrez atera zituen Emilio Mola... Gehiago irakurri

Baztertutako heroiak

Gezurra badirudi ere, beste behin, uda iritsi da. Laster, hegaldiak antolatzen, pasaporteak indarrean jarraitzen dutela egiaztatzen eta zenbat denboraz kanpoan izango naizen kezkatzen izango naiz. Hamar egun? Bi aste? Denbora gehiago? «Etxera» noa, Erresuma Batura, beti bezala. Baina kontua da Erresuma Batua jada ez dela nire etxea. Euskal Herria da nire etxea eta, hemen 25 urte eman ondoren, euskalduna bezain britainiarra sentitzen naiz, gehiago ez bada.

Erresuma Batura bueltatzen naizenean asko dira faltan botatzen ditudan gauzak. Faltan botatzen dut hiru hizkuntzek ematen... Gehiago irakurri

'Caidos' irauli, edo nola eman buelta «Erorien aldeko monumentuari»

Iruñean, aspaldi, Francoren diktaduraren aztarna arkitektonikorik garrantzitsuenaren —bai tamainan bai sinbologian— aldamenean bizi gara. Iragana «ez xaxatzea»-ren aitzakiarekin eta bideratutako ahanztura baten bitartez hirian asko dira ez dakitenak eraikina zer den, zergatik dagoen hori hiriaren erdian. Ezjakintasun hori, alabaina, mantendu egin da monumentuak Nafarroako gizartearen zati handi batengan sortzen duen minarekin batera.

Eraikinaren etorkizunaren inguruan piztutako eztabaidaren harira, arlo sozial, politiko eta kulturalean memoriarekiko konpromisoa... Gehiago irakurri

Ikur frankistak mantentzen dituztenei, zigorrak

Nafarroako Parlamentuak memoria historikoaren legea betetzen ez duten erakundeei eta norbanakoei zigorrak ezartzea onartu zuen atzoko bilkuran. Espazio publikoak «demokratizatu» eta frankismoko biktimei errespetua erakutsi beharra azpimarratu zuen Geroa Baik.

Lauko gobernuko alderdien eta PSNren aldeko bozekin atera zen aurrera 1936ko gerrako biktimei erreparazioa eta aitortza onartzeko lege proposamena. Ikur frankistak kentzen ez dituztenei zigorrak ezartzea adostu zuten, urtebete igaro ostean legea betetzen ez badute. 2.000 eta 150.000 euro arteko zigorrak izango... Gehiago irakurri

Memoriaren markak Pasilekun... Zer gogoratu, zertarako, zelan

Adierazi, lehengo eta behin, idatzi hau sinatzen dugunok ez gaudela, inolaz ere, gudarien omenaldien eta memorialen kontra. Baina Memoriaren lanketarekin lotutako zenbait arrazoirengatik ezin gara Gernika-Lumoko Pasilekuan jarri den gudarien omenezko irudiaren alde egon. Hainbat arrazoirengatik, ezin diogu aukeratu den gaiari eta tokiari gure oniritzia eman.

Irudiari dagokionez, argi esan behar da Gernikan ez zela benetako borrokarik egon. Gernika eraso basati eta gupidagabeko baten babesgabeko biktima izan zen. Oso egoki ikusiko genituzke gudarien omenezko irudiak Intxortetan,... Gehiago irakurri
Francoren gorpuzkiak lekualdatzeko azterketa juridikoa hasi du Madrilek

Francoren gorpuzkiak lekualdatzeko azterketa juridikoa hasi du Madrilek

Memoria Historikoaren Legea moldatu nahi du Espainiak. PSOEk esan du Erorien Haranak «adiskidetzarako» leku izan behar duela. PPk uste du erabakiak «konfrontazioa» sortuko duela
Espainiako Gobernua eta PSOE prest agertu dira Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko. Horretarako, memoria historikorako legea moldatzeko azterketa juridiko bat hasi du gobernuak. «Erabakiak hartzeko garaia da», adierazi zuen atzo PSOEko bozeramaile Oscar Puentek, Pedro Sanchez Espainiako presidente denetik alderdiko batzorde iraunkorra lehen aldiz bildu ostean. PSOEk esan du erabaki horrek Espainiako Kongresuaren gehiengoaren babesa duela, iazko maiatzean onartu baitzen gaiaren inguruko legez besteko proposamena.

Duela sei hilabete PSOEk... Gehiago irakurri
1978ko gertaerak ikertzeko trabak salatu dituzte

1978ko gertaerak ikertzeko trabak salatu dituzte

78ko Sanferminak Gogoan taldeak Europako Parlamentuan salatuko du Espainiako erakundeek ez dituztela desklasifikatu agiriak
Ehun egun behar izan dituzte. Azaroan, Iruñeko Udalak baimena eman zuen 1978ko sanferminetako gertaerak ikertzeko egiaren batzorde bat osatzeko, eta martxoaren 6tik ikertzen aritu da lantaldea. Historian, antropologian, memorian eta arlo juridikoan aritutako adituek osatu dute batzordea, eta garai hartako egoerari, sanferminetako gertaerei eta ondorengo jarraipen historikoari erreparatu diote. Josu Txueka historialari eta batzordeko kidearen arabera, aldez aurretik beste ikerketa batzuk egin izan direnez, elementu berri gutxi ditu lanak, baina agerian utzi du sasoi hartako... Gehiago irakurri

Gernikaren lagunak

Picasso, Gernika koadroa pintatzeko, zalantzan ibili zen hizkuntza plastikoa aukeratzeko orduan. Ez zen erraza izango Espainia Gerra Zibilaren zurrunbiloan zegoen bitartean Nazioarteko Erakusketa baterako koadroa pintatzea, gainera Espainiako Gobernuak eskatuta.

Picassok ez zuen esperientziarik arte politikoan. Ordura arte, nahi zuena pintatu zuen, eta artearen autonomia estetikoa defendatzen zuen mugimendu baten asmatzaile moduan sailkatuta zegoen; kubismoarena alegia. Hala ere, 1920ko hamarkadan ordenara buelta izeneko pintura mota landu zuen, eta figurazioaren... Gehiago irakurri
Ezkabako bi iheslariren gorpuzkiak atera dituzte hobitik Leranotzen

Ezkabako bi iheslariren gorpuzkiak atera dituzte hobitik Leranotzen

ESTERIBAR. Ezkabako ihesa gertatu zela 80 urte bete ziren atzo. Eguna baliatuz, ihesean parte hartu zuten eta hil zituzten bi lagunen gorpuzkiak atera zituzten atzo Leranotzen (Esteribar, Nafarroa). Gobernuko ordezkariek parte hartu zuten ekitaldian. Agintaldi honetan frankismoko 66 biktimaren gorpuzkiak atera dituzte hobitik Nafarroan. Gehiago irakurri
Lokatzak gordetako ihesa

Lokatzak gordetako ihesa

Gaur beteko da Ezkabako ihesaldiaren 80. urteurrena. Igandean, Txinparta elkarte memorialistak omenaldia egin zien kartzela frankistatik ihes eginiko 800 presoei.
Zer gertatu da, atera aurretik ere, lokatzak zure pausoak gorde ditzan?», abestu zuen Enrique Villareal Drogas-ek, Ezkabako presoen omenezko 22 de mayo kantuan. Ez da metafora hutsa; egiazki, lokatz artean bukatu zen Ezkabako ihesa: 1938ko maiatzaren 22an, 795 presok egin zuten ihes espetxe frankista bihurtutako gotorlekutik (Nafarroa). Horietatik, 207 tiroz hil zituzten toki berean. Beste hamalau, berriz, handik bi hilabetera fusilatu zituzten. Hiruzpalauk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea. Oinutsik, goseak amorratzen eta hotzak hiltzear. 80 urte igaro dira ordutik,... Gehiago irakurri
Martxoaren 3ko gertakarien frogak eskatu ditu Maria Servini epaileak

Martxoaren 3ko gertakarien frogak eskatu ditu Maria Servini epaileak

Batzar Nagusiek aurkeztutako kereila artxibatu egin zuen Arabako Probintzia Auzitegiak. Hark onartu ez zituen frogak eskatu ditu orain epaileak
Maria Servini Argentinako epaileak 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako hilketen inguruko informazioa eskatu du; zehazki, Arabako Probintzia Auzitegiak aintzat hartu ez zituen testigantzak eta dokumentazioa. Egun horretan, bost manifestari hil zituen Espainiako Polizia Armatuak, eta, aurkeztutako kereilan, hilketak gizateriaren aurkako krimena izan daitezkeela argudiatu zuten Arabako Batzar Nagusiek eta aldundiak.

Servinik Gasteizko Instrukzio Auzitegiari eskatu dio hogei bat lagunen testigantzak jasotzeko: «Arabako erakundeek beren kereilan zehaztutako horienak». Halaber,... Gehiago irakurri
Memoria historikoaren erakunde publikoa sortu dute Nafarroan

Memoria historikoaren erakunde publikoa sortu dute Nafarroan

Oroimen historikoari buruzko politika publikoak «koordinatzea eta indartzea» izanen da Memoriaren Nafarroako Institutuaren xedea. Liburutegi espezializatu bat eta dokumentazio gune bat izanen ditu
Oroimen historikoa gorde; ondare dokumentala, ahozkoa eta ikus-entzunezkoa zaindu; biktimek egia jakiteko duten eskubideari erantzun; memoria ezagutzera eman, eta ondorengo belaunaldiei helarazi. Horiek dira, hitz gutxitan, Memoriaren Nafarroako Institutuaren lan ildo nagusiak. Atzo aurkeztu zuten erakunde berria Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako kontseilari Ana Ollok eta Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusi Alvaro Baraibarrek.

Institutuak memoriari lotutako politika publiko guztiak koordinatuko ditu, Baraibarrek zuzentzen duen departamentuaren... Gehiago irakurri

Ikur frankistak ez kentzeagatik zigorrak zehazten dituen legea aintzat hartu dute

IRUÑEA. Nafarroako Parlamentuko osoko bilkurak aintzat hartu du Ezkerraren lege proposamen bat; aurkeztutako testuan zigor ekonomikoak xehatu dituzte ikur frankistak kentzen ez dituztenentzat. Arau hauste arinak 200-2.000 euro arteko isunekin zigortuko dira; larriak, 2.001-10.000 euro bitartekoekin. UPNk eta PPNk ez beste gainontzeko talde politiko guztiek aldeko boza eman dute. Gehiago irakurri
Isilarazitakoen memoria

Isilarazitakoen memoria

Frankismoak 47 lagun hil zituen Larragan. Hildakoei, haien senideei, eta gutxiespena eta ahanztura sufritu zuten emakumeei omenaldi hunkigarria egin diete herrian.
Ez dut ahaztuko, eta ez dut barkatuko ere! 82 urte igaro eta gero, ez dakit non dagoen nire aita». Josefina Lambertorenak dira hitzok. Memoria historikoaren ikur bilakatu den Maravillas Lambertoren ahizpa da. Larragan (Nafarroa) Frankismoak hildako 47 herritarrei eta haien senideei atzo egindako omenaldian parte hartu zuen. Ia 90 urte ditu, baina ez dago 1936ko abuztuaren 15ean gertatu zena ahazteko prest. Udako gau bero hartan, 14 urteko ahizpa Maravillas eta aita Vicente atxilo eraman zizkion guardia zibil, falangista eta errekete talde batek. Aita aurrean zela bortxatu zuten... Gehiago irakurri

1936an hildako lau errepublikazaleren gorpuzkiak identifikatu dituzte Nafarroan

IRUÑEA. Nafarroako Gobernuak, 2016an sortutako DNA banku publikoari esker, 1936. urtean falangistek hildako lau errepublikazaleren gorpuzkiak identifikatu ditu, eta euren senideen esku utzi. Gregorio Almingol, Avelino Arriazu, Marcos Cerdan eta Victor Urkijo dira. 2009an topatu zituzten, eta identifikatu gabe egon dira orain arte. Gehiago irakurri
Memoria bakarraren gabeziak

Memoria bakarraren gabeziak

Amaitzear daude Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroaren lanak, Gasteizen. ETAren biktimak erdigunean izango ditu gune berriak, estatuaren eta frankismoaren biktimak albo batera utzita. Udazkenean irekiko ditu ateak.
Udazkenean irekiko ditu ateak Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak, Gasteizen. Ia amaituta daude eraikinaren lanak, eta udazkena bitartean erakusketa eta museo proiektuak garatuko dituzte. Espainiako Gobernuak aurkeztu berri duen aurrekontu egitasmoan 1,6 milioi euroko diru saila gordeta dago proiektu horretarako. 1960tik 2011ra «terrorismoak» eragindako biktimen «balio demokratikoak babestea eta zabaltzea» izango da zentroaren helburua, baina ETAk eragindako biktimen memoria gordetzeko gunea izango da, beste ezer baino gehiago.

ETAren biktimak egongo baitira... Gehiago irakurri
«Biktima guztiek merezi dute duintasuna, baita hilobietan daudenek ere»

«Biktima guztiek merezi dute duintasuna, baita hilobietan daudenek ere»

Haserre eta minduta daude elkarte memorialistak Gasteizko Biktimen Oroimenezko Zentroak kanpoan utzi dituelako frankismoaren biktimak. Josu Ibargutxik (Eibar, Gipuzkoa, 1949) salatu du «erabat baztertzailea» dela egitasmoa.

Gasteizen irekiko den Biktimen Oroimenezkoarekin oso kritikoak zarete. Zergatik?

Erabat baztertzailea delako. Izatez, 2011n onartutako Terrorismoaren Biktimen Legea da baztertzailea. Memoria Historikoaren lege txepel batetik lau urtera onartu zuten Terrorismoaren Biktimen Legea. Pisuzko lege bat da. Guk nahiago genuke lege... Gehiago irakurri

Ustelkeria estatua

Estatu kolpe baten eta hiru urteko gerra zibil baten ostean, Francisco Franco genozidak abian jarri zuen tiraniazko eta bidegabekeriazko erregimen bat, berrogei urtekoa. Zuzenbide estatuaren kontrako estatu bat sortu zuen, zuzenbide estatuan legearen aginteak gobernatzen baitu. Espainian, delituaren aginteak gobernatzen zuen —eta gobernatzen du gaur egun ere—, delitugile kolpistek eginak baitziren legeak, eta, 1984 idazlanean bezala, arau, erabaki eta erakunde oro, benetan, zegokionaz bestelakoa zen guztiz. Legegileak tiranoaren lekaioak ziren; epaileak, berriz,... Gehiago irakurri

Txakolinaren txinpartak bustita

Txakolin eguna egingo dute bihar Aian (Gipuzkoa). Herriko plazan elkartuko dira, 11:30ean. Aiako, Getariako eta Zarauzko (Gipuzkoa) hamabost bodegatako txakolinak dastatu ahal izango dituzte hara doazenek. Eusko Labeldun txahal errea ere izango dute jateko. Jan-edanerako aukera egun osoan izango da. Aiako Udalak eta Getariako Txakolina Jatorrizko Deituraren Kontseilu Arautzaileak antolatu dute eguna.

Txakolin eguna

Bihar, 11:30ean hasita, Aian (Gipuzkoa). Gehiago irakurri
MEMORIATIK EZABATUAK

MEMORIATIK EZABATUAK

Oroimen historikoak zor handia du emakumeekin. Urteetan, gizonezkoek idatzi dituzte frankismoari buruzko orrialdeak, iragana euren galbahetik iragazita. Azken urteetan, emakumeen kontrako jazarpenaren ezaugarriak aletu dituzte hainbat ikertzailek.
Zutik. Haur txikia aldamenean eta begirada ortzimugan iltzatuta, etorkizunari so. Frankismoak jazarritako emakumeak gisa horretan irudikatu zituen Rodrigo Romero artistak, Sartagudako memoriaren parkean (Nafarroa) paratutako eskulturan. Monumentu horrek islatzen duen emakumea faxismoaren biktima da, baina ez hori bakarrik: protagonista ere bada. 1936ko kolpean eta gerraostean, lehen lerroan edo atzeragoardian, lantokian nahiz etxean, frankismoaren kontra borrokatu ziren izenik gabeko emakumeak irudikatzeko xedez jarri zuten artelana, iaz. Historiografia ofizialaren orrialdeetatik eta... Gehiago irakurri
«Frankismoko beldurra oso hedatua dago oraindik ere»

«Frankismoko beldurra oso hedatua dago oraindik ere»

Ezkabako Alfontso XII.a gotorlekuan preso ziren errepublikano eta abertzaleei laguntza emateko sareak ez dira ezagunak izan Amaia Kowasch ikerlariak argitara atera dituen arte.
Sei urteko lanaren fruitua da Sareak ehotzen liburua. Nafarroako Gobernuak argitaratu du, urteetako isiltasunari akabera emanez. Emaitzarekin pozik dago Kowasch (Iruñea, 1990).

Nola abiatu zen proiektua?

Orain dela sei urte hasi nintzen gai honetan sakontzen. Genero ikasketetako titulu bat ari nintzen egiten Nafarroako Unibertsitate Publikoan, eta Ezkabako emakumeen gaia proposatu nuen proiektu gisa. Zenbait elkarrizketa prestatu nituen, eta orduantxe ezagutu nuen Petra Irigoien, Ezkabako sarean ibilitako 106 urteko iruindarra. Hari horretatik... Gehiago irakurri
Elkartasun izpiak, zulo beltzean

Elkartasun izpiak, zulo beltzean

1934tik 1945era, ehunka sozialista, abertzale eta errepublikazale sartu zituzten preso Ezkaban. Horiei laguntzeko, elkartasun sareak osatu zituzten dozenaka emakumek. Askok garesti ordaindu zuten.
Carmen Fleta Recio, Juana Astondoa Gilzu, Petra Irigoien Bidaurreta, Josefina Gerendiain Caro, Basilisa Blazquez Tabernero, Julia Etxarte Asin, Gregoria Medrano Balda, Zulema Rios Telletxea, Socorro Aranguren Esparza, Gurutze Ziga... Emakume horien izenak ez dira oroitarrietan azaltzen, ez dago haien izena daraman karrikarik, eta, urteetan, ia ezinezkoa izan da andre horien inguruko informazioa artxibategi ofizialetan topatzea. Klandestinitatean egin zuten lan 1934tik 1945era, askotan identitate faltsuak erabilita, Ezkaba mendiko San Kristobal gotorlekuan preso zirenei sostengua emateko. ... Gehiago irakurri
Diktadurak ebatsi zien haurtzaroa

Diktadurak ebatsi zien haurtzaroa

Orbain sakona utzi zien frankismoak Josefina Lamberto larragarrari eta Paquita Bretos pasaitarrari, eta kolpeka ikasi behar izan zuten bizirik irauten. Barruak hustu dituzte errepresioaz eta borroka antifrankistaz izandako hizketaldian. Bideoa albistearen amaieran.
Solasaldia hasi aurretik ez zuten elkar ezagutzen, baina besarkada estu eta musu zaparrada batekin agurtu dute elkar, aspaldi ikusi gabeko lagun minak balira bezala. Begietara begiratu diote elkarri, irribarrez, negar malkotan kasik, protokoloak nahiz etiketak albo batera utzita. Biek ezagutzen duten —eta aretoan diren besteei ihes egiten dien— zerbaiten jakitun direnen konplizitateaz. Izan ere, hari ikusezin batek lotzen ditu Josefina Lamberto (Larraga, Nafarroa, 1929) eta Paquita Bretos (Pasaia, Gipuzkoa, 1927): horrore beraren biktima dira biak ala biak. Diktadura frankistak... Gehiago irakurri
«Andreak aintzat hartu gabe ezin da ulertu 70eko hamarkadako borroka»

«Andreak aintzat hartu gabe ezin da ulertu 70eko hamarkadako borroka»

Frankismoaren hondar urteetan, langile mugimenduaren inguruan eratu zen protesta olaturik indartsuena. Baina Nerea Perez ikerlariak uste du garai hartako kroniketan emakumeen lana aitortzea falta dela.
Langile mugimenduak gerraostetik trantsiziora bitartean izandako bilakaera aztertu du Nerea Perez Ibarrola historialari eta NUPeko irakasleak (Iruñea, 1984), Nafarroako Gobernuak argitaratutako Langileria berri baten eraketa liburuan. Bereziki andrazkoek mugimendu horren barruan eginiko «lan ikusezina» azpimarratu du.

Frankismoaren azken bi hamarkadak ikertu dituzu, batez ere Euskal Herriko mugimendu sozialak eta borroka sindikala. Zer rol jokatu zuten emakumeek gatazka horietan?

Ezinbestekoa. Historikoki, mugimendu sozial eta sindikaletako... Gehiago irakurri
Errepresioaren hatzak, azalera

Errepresioaren hatzak, azalera

Azazetako mendatean kolpistek hil zituzten hamasei pertsonak omendu dituzte. Lemoan, berriz, Aranzadi zientzia elkarteak miliziano baten gorpuzkiak atera ditu lurpetik.
Kolpistek hasi zuten errepresioak izen propio asko ditu», entzun zen Azazetako (Araba) kaleetan atzo goizean. «Gernika, Durango...», xehatu zituen bozgorailuetako ahotsak. Bada, izen propio horietatik bik garrantzi berezia izan zuten atzo. Azazeta izan zen lehena: 1937an kolpistek inguru horretan hil zituzten hamasei pertsonak omendu zituzten. Bigarrena, Lemoa: miliziano baten gorpuzkiak lurpetik atera zituzten.

Haizeak gogotik astindu zituen bandera errepublikanoak eta ikurrinak Azazetako kaleetan. Gaur zortzi 81 urte beteko dira Arabako mendate horretan... Gehiago irakurri

Frankismoko biktimek eskatu dute ez babesteko Gasteizko oroimen zentroa

GASTEIZ. Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataformak Arabako Foru Aldundiari eta Gasteizko Udalari eskatu die ez babesteko Espainiako Gobernuak Gasteizen sortu duen ikergunea —Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroa—, ez dituelako kontuan hartzen «estatu indarkeriaren biktimak». Era berean, babesa eskatu diete, frankismoko «krimenak» auzitara eramateko. Gehiago irakurri
1977ko Amnistia Legea moldatzeari uko egin dio Espainiako Kongresuak

1977ko Amnistia Legea moldatzeari uko egin dio Espainiako Kongresuak

EH Bilduk eta ERCk legeari paragrafo bat gehitzea proposatu dute, aurrerantzean frankismoaren krimenak ikertu eta epaitu ahal izateko. PSOEk, PPk eta Ciudadanosek aurka bozkatu dute
«Ez begiratu niri. Franco hil zenean, nik 7 urte baino ez nituen. Begiratu zuen alderdiko militante izandakoei, diktaduraren aurka borroka egin zutenei». Marian Beitialarrangoitia EH Bilduk Espainiako Diputatuen Kongresuan duen bozeramaileak azken unera arte egin zion dei PSOEri «erantzukizunez» jokatzeko. Baina ez zuen lortu bere alderdiak eta ERCk egindako proposamena sozialistek babesterik. 1977ko Espainiako Amnistia Legea moldatzeko lege proposamena tramiterako onartzea bozkatu zuten Kongresuan, atzo egindako osoko bilkuran. EAJ, Unidos Podemos, PDeCAT, Compromis eta Nueva... Gehiago irakurri
Ezkabatik ihes egindako hiru lagunen gorpuak atera dituzte

Ezkabatik ihes egindako hiru lagunen gorpuak atera dituzte

Nafarroako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta beste 13 erkidegok frankismoaren aurkako agiria sinatu dute
IRUÑEA. «Demokraziaren eta memoria historikoaren balioekiko konpromisoa» berretsi zuten atzo Hego Euskal Herriko, Herrialde Katalanetako eta Espainiako hamahiru erkidegok, Iruñean eginiko bilkuran. Saioaren bukaeran, 1936ko kolpe militarraren eta diktadura frankistaren aurkako adierazpen instituzionala sinatu zuten, eta Urdaitz herrian (Nafarroa) aurkitutako hobi komun batean egiten ari diren lanen berri izan zuten. Hain zuzen, Ezkaba mendiko San Kristobal gotorlekutik ihes egindako hiru presoren gorpuzkiak lur azpitik atera zituzten atzo, Urdaizko lursail... Gehiago irakurri
EH Bilduk Amnistia Legea aldatzea proposatuko du, auziak epaitzeko

EH Bilduk Amnistia Legea aldatzea proposatuko du, auziak epaitzeko

Asteartean aurkeztuko dute moldaketa, eta Espainiako Kongresuko talde politiko ugarik babestu dute. Asmoa da gizateriaren aurkako krimenen erantzuleak «ikertu, epaitu eta zigortu» ahal izatea
1977an Espainiako Kongresuan onartutako Amnistia Legea eztabaidagai izango dute ganbera horretan bertan datorren asteartean. Hura aldatzeko lege proposamena landu dute Ceaqua, Goldatu eta Martxoak 3 elkarteek, eta EH Bilduk eramango du eztabaidara. Koalizio subiranistak Espainiako Kongresuan aurkeztuko duen aurreneko lege proposamena da, eta parlamentuko talde ugariren babesa izan du: EAJ, PdeCAT, ERC, Unidos Podemos (En Comu Podem) En Marea, Compromis eta Nueva Canariarena. PP edo PSOEren botoak beharko lituzke, ordea, proposamenak aurrera egiteko.

Funtsean, 1977ko arauaren 9.... Gehiago irakurri
Munstroarekin zer egin

Munstroarekin zer egin

Errepresio frankistaren ikur nagusiak zutik dirau Iruñean. Erorien Monumentuak iragan luze eta iluna du; etorkizuna, berriz, airean. Eraikina eztabaidagai izan da egunotan, Iruñeko Udalak antolatutako jardunaldietan. Apirilean ekinen diote proiektu berriak aukeratzeko faseari.
Ezin zaio iskin egin. Hiriguneko ia edozein bazterretatik begiratuta, hantxe dago, gainontzeko eraikinen gainetik burua ateratzen, so. Frankismoaren itzal luzeak Iruñea osoa zelatatzen du, Erorien Monumentuaren talaiatik.

1936ko kolpe militarra goratzeko xedez eraikitako mausoleo erraldoiak zutik dirau, zabaldu zutenetik 76 urtera. Lehen aldiz, baina, udal gobernu batek konpromisoa hartua du faxismoaren arrasto oro kentzeko. Orban frankista erauzi, gertatutakoaren oroimena ezabatu gabe; horixe dute erronka.

Hainbat aukera daude mahai gainean: batetik, eraikina... Gehiago irakurri
«Europan erreferente izanen den oroimen gune bat sor daiteke Iruñean»

«Europan erreferente izanen den oroimen gune bat sor daiteke Iruñean»

Erorien Monumentua «desakralizatu eta eraldatzeko» proposamena egin du historialariak, Iruñeko Udalak antolatutako jardunaldietan.
Bartzelonako Unibertsitatean irakasle da Jordi Guixe historialari eta ikerlaria (Bartzelona, 1970). 2012. urteaz geroztik, gainera, Europako Memoriaren Behatokiko zuzendaria da. Iruñean izan da asteburu honetan, udalak gonbidatuta, Erorien Monumentuari buruzko jardunaldietan.

Monumentuari buruzko txosten bat aurkeztu berri duzu. Zeintzuk dira zure analisiaren ildo nagusiak?

Alde batetik, Europako beste esparru batzuekin alderatu dut Iruñeko Erorien Monumentua; besteak beste, Heinrich Himmlerren SSen egoitza izandako Wewelsburgeko gazteluarekin... Gehiago irakurri
Memoria osatu du Gasteizek

Memoria osatu du Gasteizek

Emakumeak izan dira protagonista Martxoaren 3an. 1976ko eta egungo egoera parekatu dute
Martxoaren 3ko memoria osatzeko pausoa irudikatu zuten, atzo, Gasteizko kaleetan: 1976ko sarraskiaren kontakizuna biribiltzeko urratsa egin zuten. Emakumeen hitzak aldarrikapenen lehen lerroan jartzeko beharra erakutsi zuten: barrikadak jarri zituzten emakumeen hitzak; gurpilak erre zituztenenak; gizonen soldata bera aldarrikatu zutenenak; zaurituak sendatu zituzten emakumeenak; poltsa hutsen martxa egin zutenenak. 1976ko eta egungo borrokak parekatu zituzten, eta, kontakizun horien bitartez, Martxoaren 3ko biktimen elkartearen aldarria hauspotu zuten: egia, justizia eta ordaina... Gehiago irakurri

1936ko gerran eta frankismoan preso egon ziren emakumeak omendu dituzte

GASTEIZ. Udalak Jesusen Bihotza ikastetxearen ondoan monolito bat jarri zuen atzo. 36ko gerran eta frankismoan emakumeen espetxe moduan erabili zuten eraikin hori. Omenaldian bertan, preso izan ziren hainbat andre eta horien senideak izan ziren. Gorka Urtaran alkateak gogora ekarri du emakumeek jasan zuten «jazarpen bikoitza». Gehiago irakurri

LOTSABAKO

Liburu bat?Oraintxe bertan ez daukat liburu bat bera ere gaueko mahaiaren gainean. Baina, bat aukeratu beharko banu, Nikolas Alzola Bitaño-ren Atalak esango nuke.

Idazle bat? Patxi Zubizarreta.

Film bat? Handia. Gehiago irakurri

LOTSABAKO

Politikari bat? Alfonso R. Castelao.

Gertakari historiko bat? Fronte Popularrak irabazitako hauteskundeak.

Zer titulu rakurri nahiko zenuke? Felipe VI.a erbestera joan da, eta prozesu konstituziogileen prozesu bat hasi da. Gehiago irakurri

Memoria legea ez betetzeak zigorra ekartzea nahi dute

IRUÑEA. Ezkerrak Nafarroako memoria historikoaren legea osatzeko proposamen bat aurkeztu du. Lege horri zigor araubide bat ezarri nahi dio; hartara, ikur frankistak kentzen ez dituztenak zigortzeko oinarria izango du Nafarroako Gobernuak, besteak beste.

Jose Miguel Nuin Ezkerrako legebiltzarkideak «mugarritzat» jo du memoria historikoaren legea. 2013an onartu zuten, eta ordutik «memoria demokratikoa» berreskuratzeko balio izan du, haren ustez. Dena den, oroitarazi du badaudela legea betetzen ez duten «espazioak», eta ohartarazi du hori ezin dela onartu. «Hori... Gehiago irakurri

Bergarako epaile bati eskutitza

Ez gara lege gaietan oso jakitunak... baina jakin badakigu, eta oso ondo, gure familiak pasatutakoak 1936ko urriaren 21ean Ondarretako espetxetik libre utzi eta gero, zelan faxistek, Juane, aita-aitajauna, Hernaniko kanposantura eraman eta erail zuten egun horretan, beste 20 pertsona zibilekin batera. Ordutik desagertuta daude, orduko epaile baten erabakiari esker. Hark ere, zuk bezala, Arrasateko Udalak Frankismoaren Krimenen Aurkako kereilaren kasuan ezarritako legea bete zuen. Bera, Ramiro Llamas komandanteak, faxistek Donostian jarria zuten epaile bereziak deklarazio batzuetan esan... Gehiago irakurri

EAEko memoria historikoaren legerako pausoa

GASTEIZ. Eusko Legebiltzarrak erabaki du memoria historikoaren bidean aurrera egitea, lege proposamen bat atzera bota eta astebetera. Gogora institutuari eskatu dio orain arteko politikak aztertzeko, beharrizanak zehazteko, eta egungo araudiaren aukerak eta gabeziak zehazteko. Zortzi hilabeteko epea eman dio horretarako. Txosten horretan oinarrituta, Eusko Legebiltzarrak erabakiko du memoria historikoaren lege bat lantzen hasiko den ala ez.

Legebiltzarreko osoko bilkurak onartu zuen bide hori egitea, atzo. EAJk eta PSE-EEk egin zuten jatorrizko proposamena. Elkarrekin... Gehiago irakurri
Maravillas Lambertok plaza bat du

Maravillas Lambertok plaza bat du

«Ezin dugu ahantzi, ezin dugu barkatu, baina ekitaldi honek bake pixka bat ekarriko du gure bihotzetara». Josefina Lamberto, 1936an indar frankistek Larragan (Nafarroa) bortxatu eta hil zuten Maravillas Lamberto neska gaztearen ahizpa, hala solastatu zen atzo Iruñeko Lezkairu auzoan, hango plaza bati Maravillas Lamberto izena jartzeko egin zuten ekitaldian. Joseba Asiron alkatea han izan zen; memoria historikoarekin lotutako jarduera guztien garrantzia nabarmendu zuen. 13.000 metro koadro ditu Lezkairuko plaza berriak. Gehiago irakurri
Memoria lantaldeak bilera egin du berriz

Memoria lantaldeak bilera egin du berriz

Hiru hilabeteko etenaren ondotik, atzo hasi zen berriz ere lanean Eusko Legebiltzarreko Memoria eta Bizikidetza lantaldea. 2018ko lehen bilera horren ostean, jakinarazi dute hemendik aurrera ez dutela publiko egingo lantalde horrek egin beharreko bileren agenda eta aurrera eraman beharreko metodologia, lana «diskrezioz» egin ahal izateko. Iaz, indarkeriaren hainbat biktimak testigantza eman zuten lantaldean. Landu beharreko hurrengo arloak memoria, espetxe politika, bizikidetza eta giza eskubideak dira. Argazkian: Pili Zabala eta Eukene Arana Elkarrekin Podemosekoak, eta Jone... Gehiago irakurri
https://t.co/iXWsyvk5xv
RT @maribelvaquero_: Epaitegietara joko du @OrainGipuzkoa-k frankismoaren krimenen aurka. Biktimen justizia eta erreparazio eskubideak defe…
36ko gerra bukatu ostean bilakatu zen gudari Jose Ramon Aranberria. Alemania naziaren aurka borrokatu zen II. Mun… https://t.co/zbCEet65Xi
GAUR https://t.co/fdhCBc1afA
1. "Biolentziarik okerrena atzeraguardiakoa zen". Espainiako egungo errege emeritoaren biografoa, aristokrata, akto… https://t.co/mrUJOWycz3
RT @berria: [AZKEN ORDUKOA] Mossoen eta TV3ren esku hartzea ere jasotzen du PP eta PSOEren arteko akordioak https://t.co/sqg29hg8vp
Ongi etorriak, @Labastida1933 moduko ekimen guztiak. Zeinen beharrezko eta zeinen eskergarriak diren oraindik ere h… https://t.co/PX76VhFnfu
RT @kaltzo: #GernikarenEgiak @BIBA_Bilbo .n aurkezpenak harrera ona izan eta gero, Gernikara goaz. https://t.co/ePt9Xs3DNt
Hona hemen Jose Ramon Aranberria hil berria kide zen #GernikaBatailoia-ren inguruko zertzelda zenbait https://t.co/UJfYusnjJa
Fernando Mikelarenaren SIN PIEDAD lana interesgarri iritzi dionari: (galegoz) https://t.co/gs8wcnOBrZ (gaztelaniaz) https://t.co/64ZQ3XT7ca
2. 1978ko Erregimenaren iruzurraren paradigma azaltzeko tresna bihurtu dute Vilallonga https://t.co/2XSMFhwg0m
https://t.co/zpSyD8YBEO
#GernikaBatailoi-ko kide gehienak hilak dira. Bizirik da oraindik ere Francisco Perez Luzarreta https://t.co/03RKldYRKW
Ikustekoak eta ikastekoak, 1930eko urteetako Arabar Errioxari buruz @Labastida1933 https://t.co/w1L9CZkGvu
Juan Paredes Manotas 'Txiki'-ren azken idatzia #I27 https://t.co/rJAZbJkdRb
Gaurko egunez, duela 81 urte, 71 pertsona erail zituzten faxistek Nafarroan https://t.co/eEgNVqdNvW
RT @1936_na: Urriak 21, larunbata, 11:00, Elo: Omenaldia Eloko teileriako hilobian 106 erahildakoei. Antolatzailea: Teileriako Ahaztuak htt…
RT @Labastida1933: Abenduaren 4an irekiko dugu parez pare borroka historia txiki baten oroimenaren leihoa. #Bastida1933.rena https://t.co/y…
Liburu horretan, besteak beste, emakumeen aurkako jazarpen espezifikoa aztertzen da: https://t.co/ETqQqr8TnY
RT @kaltzo: #GernikarenEgiak ikus-entzunezkoa aurkezten. @BIBA_Bilbo Gernikako instian ta @AstraGernika .n. Memoria egiten jarraituko dugu…