Horma

«Pauso handia da, baina Espainiari ezinezkoa zaio kalte-ordainak ematea»

«Pauso handia da, baina Espainiari ezinezkoa zaio kalte-ordainak ematea»

Espainiako Gobernuak onartutako Memoria Demokratikoaren Legeak, besteak beste, frankismoko epaiak baliorik gabe uztea ekarriko du, baina Mirandak zalantza du nola kudeatuko duen sententzien baliogabetzea.
Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseiluak memoria historikoaren lege berriaren aurreproiektua onartu zuen herenegun, eta hainbat aldaketa egin ditu aurreko legearekin alderatuta, besteak beste, frankismoko sententzien baliogabetzea, Francisco Franco fundazioa desegitea eta Erorien Harana desakralizatzea. Gobernuak egin duena ontzat hartu du Eztizen Miranda Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle eta ikerlariak (Berango, Bizkaia, 1983), «baldin eta adierazpen hutsean bakarrik geratzen ez bada».

Memoria historikoaren lege berriaren aurreproiektua berandu iritsi da?Gehiago irakurri
Iñaki Egañak Burgosko Prozesuari buruzko liburu bat kaleratu du

Iñaki Egañak Burgosko Prozesuari buruzko liburu bat kaleratu du

DONOSTIA. Iñaki Egaña historialariak El Proceso de Burgos. 50 años después liburua kaleratu du Txertoa argitaletxearekin. Aurtengo abenduan 50 urte beteko dira prozesua egin zutenetik. Egañak atzo aurkezpenean adierazi zuenez, asmo dibulgatzailea du liburuak; hau da, «Euskal Herrian XX. mendean eremu sozial eta politikoan izandako gertakari garrantzitsuenetako bat» ezagutaraztea. Gehiago irakurri
Memoriaren Lege berriak frankismoak egindako epaiketak baliogabetuko ditu

Memoriaren Lege berriak frankismoak egindako epaiketak baliogabetuko ditu

2007ko legea gaurkotzen duen aurreproiektua onartu dute. Orain Kongresura eramango dute. Espainiako Gobernuak dio lege berria gauzatzeak «luze» joko duela

Espainiako Gobernuaren Ministroen Kontseiluak memoria historikoaren lege berriaren aurreproiektua onartu du, eta hainbat aldaketa sartu ditu egun indarrean dagoen legearekin alderatuta. Hasteko eta behin, izena bera ere aldatu nahi diote legeari, eta, gobernuaren proposamenak aurrera egiten badu, Memoria Demokratikoaren Legea izango litzateke aurrerantzean. Baina bestelako aldaketak ere aurreikusi dituzte: esaterako, frankismoaren pean egindako epaiketa sumario guztiak baliogabetzat jotzeko asmoa dute.

Ikusi gehiago: Gehiago irakurri

Xose Humberto Baenaren azken gutun-egunak

Xose Humberto Baenaren azken gutun-egunak

1975eko irailaren 27an fusilatu zituzten bost milianteetako bat zen Xose Humberto Baena Alonso (Vigo, 1950 Madril, 1975). Itzalaz bestaldera baino lehen zenbait gutun idatzi zituen, familiari bezainbat munduari azken adio eginez. Baenaren boza da, eta, hein berean, Sanchez-Bravo, Garcia Sanz, Txiki, Otaegi eta haiekin batera epaitu zituzten burkideena.
CARABANCHEL, 1975EKO IRAILAK 18

Eman berri dizkidate boligrafoa eta nahi beste paper. Eman didaten orduko hasi natzaizue idazten zeren, nahiz ez dudan kontatzeko berririk, idazteak berak barnea husten laguntzen nau, eta zuen aurrean eta zuekin hitz egiten ariko banintz bezala ari naiz idazten.

Goizean, ziega barnean erretzeko baimena eman didate, baina lastaira kanpora aterarik. Asko erretzen dut, nahizu. Ez kalean libre nintzenean bezainbat, baina hor nonbait. Zigarroa piztu behar dudanero funtzionarioa deitu behar dut, pospolorik ez baitut, eta bataren... Gehiago irakurri

Memoria historikoaren arloan Madrilen aholkulari izango da Paco Etxeberria

MADRIL. Paco Etxeberria auzitegi mediku, antropologo eta Aranzadi elkarteko presidentea aholkulari gisa arituko da Espainiako Gobernuarentzat, memoria historikoaren alorrean. Madrilek gaur du onartzekoa Memoria Demokratikoaren Legearen aurreproiektua, eta, besteak beste, hobi komunak irekitzea dute asmoa, horren baitan. Gehiago irakurri
Egon daitezkeen «presioei» men egin gabe, Martin Villa auzipetzeko eskatu dute

Egon daitezkeen «presioei» men egin gabe, Martin Villa auzipetzeko eskatu dute

Argentinan frankismoko krimenak ikertzen ari da Servini epailea, eta lekukotasuna hartu dio ministro ohiari. Hamar egun ditu ebazteko
Iruñeko Justizia Jauregiaren parean protesta egin zuten atzo, frankismoko krimenak epaitzeko eskatzeko. 78ko Sanferminak Gogoan plataformak egin zuen elkarretaratzerako deia, eta protestarekin bat egin zuten beste zenbait eragilek ere: hala nola parte hartu zuten Martxoak 3 elkarteak, Joseba Barandiaranen familiak, Goldatu elkarteak, Intxorta 1937 Kultur Elkarteak, Egiari Zor Fundazioak, Amapola del Caminok eta Mirandako Elkarte Errepublikanoak. Bertaratutakoek babesa adierazi zioten Maria Servini epaileak frankismoko krimenak argitzeko Argentinan abian duen auziari, bereziki gogoan... Gehiago irakurri
Elkarretaratzea egingo dute gaur Iruñean, Martin Villaren galdeketaren harira

Elkarretaratzea egingo dute gaur Iruñean, Martin Villaren galdeketaren harira

Protestarekin bat egin dute 78ko Sanferminak Gogoan eta Martxoak 3 elkarteek. Hainbat europarlamentarik salatu dute Borrellen jokabidea
Epailearen aurrean izango da, azkenean, Rodolfo Martin Villa ministro ohi frankista. 2014an abiarazi zuen prozesua Maria Servini Argentinako epaileak, baina bide judizialean hainbat oztopo eta gorabehera izan ostean, gaur izango du Martin Villak Servini parez pare. Ez dira presentzialki elkartuko, ordea. Lehenik, estradizio eskaeraren ukatzea; ondoren, galdeketa Espainian egitearen debekua, eta, azkenik, koronabirusaren krisiak eraginda, bideo deiez hartuko dio deklarazioa epaileak, Argentinak Madrilen duen enbaxadan. Eta kanpoan —Madrilen, Asturiasen eta Euskal Herrian, besteak... Gehiago irakurri

Epaileak agindu du Francoren familiak Meirasko Jauregia estatuari itzultzeko

SANTIAGO. Galiziako Justizia Auzitegiak atzo erabaki zuen Meirasko jauregiaren jabetza Espainiako Estatuarena dela, eta, beraz, Francisco Franco diktadore ohiaren familiari agindu zion jauregia estatuari itzultzeko. Familiak, berriz, ez du kalte-ordainik jasoko. Ebazpenaren berri eman ondoren, familiaren abokatuak adierazi zuen helegitea jarriko dutela auzitegiak emandako sententziaren aurka. Gehiago irakurri
Isiltasunetik lau haizeetara zabal dadin

Isiltasunetik lau haizeetara zabal dadin

45 urte bete dira Espainiako Poliziak Xose Ramon Reboiras hil zuenetik. UPGko militantea zen, eta Galiziako nazionalismoan arrastoa utzi zuen. Hari buruzko dokumentala ekoiztu du Alberte Merak, 'Reboiras: Acción e corazón'.
Guztiz iltzatuta dauka memorian Ramon Reboirasek (Imo, Galizia, 1951) 1975eko abuztuaren 12 hura. «Etxera joateko esan zidan batek, Ferrolen (Galizia) zerbait larria jazo zelako. Anaia etorri zitzaidan segituan burura». Hain zuzen, Ferroletik kanpo zegoen hilerrira joan zen amarekin autoan, eta han topatu zuten Xose Ramon Reboiras Moncho-ren gorpua. «Guztiz biluzik zegoen, eta bizkarrean hiru zulo zeuzkan, balek eginak; kamiseta odol orbanez beteta zeukan». Joan den asteazkenean, 45 urte bete ziren Polizia frankistak Reboiras Union do Povo Galego UPG alderdi politikoko... Gehiago irakurri
Ezkabatik ihes egin zuen preso baten gorpuzkiak identifikatu dituzte

Ezkabatik ihes egin zuen preso baten gorpuzkiak identifikatu dituzte

Nafarroako Gobernuak sortutako DNA bankuari esker atzeman dituzte Leoncio de la Fuenteren gorpuzkiak. Larrasoañan exekutatu zuten
Nafarroako Gobernuak Ezkaban preso egon ziren eta Larrasoañan (Nafarroa) exekutatu zituzten lau pertsonaren gorpuzkiak berreskuratu zituen 2018ko uztailean. Paulina Lizoainen testigantzari esker jakin zuen Nafarroako Gobernuak han izandako exekuzioen berri. 89 urteko herritar horrek haurra zela ikusi zuen lau lagunen hilketa, eta Nafarroako Gobernuak Esteribarren hobitik ateratzeko lan batzuk egin ondoren erabaki zuen ikusitakoa kontatzea.

Leoncio de la Fuente Ramosen gorpuzkiak identifikatu dituzte orain gorpuzki horien artean, haren alabak Nafarroako DNA bankuan utzitako... Gehiago irakurri
«Frankismoaren inpunitatea garden agertu du kereilak»

«Frankismoaren inpunitatea garden agertu du kereilak»

Frankismoko krimenak ikertzeko asmoz Argentinan kereila bat jarri zutenetik hamar urte bete dira. Ibargutxiren ustez, ez da «normala sozialistek «trantsizioko itun negargarriak» mantendu nahi izatea.
Buenos Airesko epaitegi federal batean jarri zuten kereila bat Argentinan jaio eta bizi ziren norbanako batzuek. 2010eko apirilaren 14a zen, eta errepresio frankistaren biktima izandako batzuen senideak ziren. Krimen frankisten aurkako euskal plataformak ere kereilarekin bat egin zuen handik gutxira. Josu Ibargutxi (Eibar, Gipuzkoa, 1949) bozeramailearen esanetan, «indartsu eta gogotsu» jarraitzen dute. «Nahiz eta isilik nahi gaituzten, ez dago isiltzerik».

Hamar urte bete dira frankismoak gizateriaren aurka egindako krimenak ikertzeko helburuarekin Argentinan kereila bat... Gehiago irakurri
Hegoaldeko 253 herritar deportatu zituzten nazien kontzentrazio eremuetara

Hegoaldeko 253 herritar deportatu zituzten nazien kontzentrazio eremuetara

Horietatik 113 hil egin ziren, eta beste 125 bizirik irten ziren. «Biktimen erreparazio morala» bermatzeko egin du txostena Gogora institutuak
1940 eta 1945 urteen artean, Hego Euskal Herriko 253 herritar deportatu zituzten, gutxienez, nazien kontzentrazio esparruetara, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak txosten batean jaso duenez. Mauthausen kontzentrazio eremura erbesteratu zituzten euskal herritarren ia erdiak, eta hildakoen bi heren. Azterlanaren arabera, kontzentrazio esparruetara eraman zituzten 253 euskal herritar horietatik erdia (125) bizirik irten zen, beste 113 hil egin ziren, eta ez da ezagutzen zer gertatu zitzaien gainerako hamabostei.

Atzo 75 urte bete ziren azken euskal... Gehiago irakurri

Gernika eta Euskal Herria, munduaren aurrean

Gernika hiri irekia da, bonbardaketa haren 83 urtera. Irekia Euskal Herrira eta mundu osora. Gaurko Gernika, orduko hildako askoren gorpuzkinak estali eta gainean berreraikitzera behartu zutena, dena ezkutatu, dena gezurrez ilundu. Ordutik, Euskal Herriko etxeetan Gernikaren irudi sinboloa gordetzen dugu, hormetan edo bihotzetan. Gaur agintzen gaituen Estatu espainiarraren zutabe eta ekintza fundazionala da, esentzian, Gernikako bonbardaketa. Gaur, mundu osoan, euskaldunon erreferentzia ezagunena Gernika da, Picassoren koadro erraldoian betirako agertua.

Euskal Herria bere... Gehiago irakurri

Olarizuko gurutzea

Alkate jauna: kontatu egia gasteiztarrei, sudurra haztea nahi ez baduzu. Pare bat urtetik hona, Olarizuko gurutzearen inguruan mota guztietako adierazpenak entzun dira zure ahotik, benetako burugabekeriak esanez.

Derrigorrezko konfinamendu hau aprobetxatuz, hainbat iturritatik jasotako datuekin batera nire iritzia ematea erabaki dut.

Gurutzearen eraikuntzari dagokionez, hiru aitzindariek, Apraizek, Guereñuk eta Olazagoitiak, bertan parte hartzea erabaki zuten, beste ñabardura batzuk izango zituela jakin gabe.

Gurutzea agintari zibil,... Gehiago irakurri
Ilusio urteak: EGIren komando bereziak

Ilusio urteak: EGIren komando bereziak

1969ko Aberri Eguneko eguerdian, bi gazteren heriotza beti tragikoa gertatu zen Nafarroan, Ultzamako bentan. Jokin Artajo eta Alberto Asurmendi hil ziren, Valladolideko (Espainia) egunkari batean jartzekoak ziren lehergaia manipulatzen ari zirela. Operazio berean, lau gailu gehiago zartatzekoak ziren egun hartan Artajo eta Asurmendiren kideak, EGIren komando berezietako militanteak.
Gabriel Arestiren poema atala da: Nik ere badut nire egia /eta bankero jaunarenak bezainbat /edo baino gehiago /balio du. Nork bere egia du, baina hamaikarenak baino gehiago balio du Jokin Artajo eta Alberto Asurmendi ezagutu zituenarenak, EAJren EGIren baitako komando berezietako kide izan zenarenak. Ez du egiazko izenik eman nahi, itzal gordea da, eta anonimo iraun nahi du, kide izan zituenekiko errespetua argudio. Hala ere, egiaz eta begiaz ari da: «1966tik 1969ra jardun genuen borrokan EGIren komando berezietan. Gauza korala izan zen, ez inoren borroka pertsonala. Gutxi ginen,... Gehiago irakurri

A-14a ospatzeko deia, 36ko gerran fusilatuen senideek

IRUÑEA. 1931ko apirilaren 14an Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu zutela gogoratzeko, egun horretan, urtero, Iruñean ekitaldi bat antolatzen du 1936an Nafarroan fusilatuak izan zirenen senideen elkarteak. Aurten ezin izango du egin koronabirusaren krisia dela-eta Espainiako Gobernuak ezarritako itxialdiarengatik, baina senideen elkarteak balkoietan eta leihoetan ospatzeko deia egin du.

Ohar batean azaldu duenez, COVID-19ak eragin duen krisia dela-eta egunero balkoietan eta leihoetan egiten diren txalo jotzeei eta kazola jotzeei «musika, kartelak, eta... Gehiago irakurri
Faxistek Durango bonbardatu zutenetik 83 urte igaro direla oroitu dute

Faxistek Durango bonbardatu zutenetik 83 urte igaro direla oroitu dute

Unai Iturriagak idatzitako testu baten pasarteak irakurri dituzte herriko eragileek, eta bideo bat osatu dute. Ez da ekitaldi publikorik egon
Faxistek herria bonbardatu zutela oroitu dute, urtero bezala, Durangon (Bizkaia). Atzoko egunez gertatu zen, duela 83 urte. Eta, hori gogoratzeko, ohi bezala, Uribarriko Andra Mari baselizako kanpaiak jo zituzten, eta su bat piztu zuten elizpean. Bonbardaketan hildako 336 pertsonak omentzeko urtero Durangon egiten dituzten ekitaldiek ordezkaritza instituzional zabala bildu ohi dute, baina atzo, koronabirusaren krisiarengatik Espainiako Gobernuak ezarritako itxialdia dela eta, ez zuten ekitaldi publikorik egin. Horren ordez, Unai Iturriaga bertsolari eta komikigile durangarrak idatzitako... Gehiago irakurri

Martin Villa galdekatuko dute maiatzaren 26an

MADRIL. Ceaqua Argentinako Kereilaren aldeko eta Frankismoaren Krimenen aurkako Espainiako plataformak jakinarazi duenez, Maria Servini epailea Madrilera joango da maiatzaren 23an, hiru egun geroago Rodolfo Martin Villa Espainiako Sindikatuetako Erlazioetako ministro izandakoa galdekatzeko. Epailea martxoaren 20an zen Martin Villari deklarazioa hartzekoa, baina, Ceaquak salatu duenez, «arazoak» izan dira Espainiako Gobernuarekin, eta Servinik atzeratu behar izan du bidaia.

Elkartearen arabera, Espainiako agintariek «hainbat hilabetez oztopatu» dute Serviniren bidaia.... Gehiago irakurri
Servinik Espainiari eskatu dio argitzeko Martin Villa galdekatu dezakeen

Servinik Espainiari eskatu dio argitzeko Martin Villa galdekatu dezakeen

Martin Villak martxoaren 20an deklaratu beharko luke, Argentinaren Madrilgo enbaxadan. Espainiako Gobernua aurka agertu zen
Maria Servini epaile argentinarrak Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohia galdekatu behar zuen martxoaren 20an, Argentinak Madrilen duen enbaxadan, frankismoaren biktimek Argentinan jarritako kereilaren harira.

Espainiako Gobernua, ordea, deklarazioaren aurka agertu zen joan den urtarrilean. Espainiako Justizia Ministerioak hartu zuen erabakia, argudiatuta ikerketa faseko deklarazioa hartzeko «modu egokiena» zela Servinik nazioarteko eskakizun bat egitea, Espainiak ez baitauka jardunerako eskumenik. Ondoren, baina, Juan Carlos Campo Justizia ministroak eta Carmen Calvo... Gehiago irakurri
«Sarraski isila» gelditzeko deia

«Sarraski isila» gelditzeko deia

Martxoak 3 elkarteak «prekaritateak hildako langileak» gogoratu ditu Gasteizko sarraskiaren 44. urteurrenean. Zalantzak ditu Martin Villak Servini epailearen aurrean deklaratuko ote duen
Martxoak 3 elkartekoen ustez, Francisco Aznarren, Romualdo Barrosoren, Pedro Maria Ocioren, Jose Castilloren eta Bienvenido Peredaren memoriak «oraina» elikatzen du. Atzo bete ziren 44 urte Espainiako Poliziak Gasteizen hil zituenetik, San Frantzisko elizan egiten ari ziren batzar batean zeuden langileei oldartuta. Eta langileen oraina oso presente dauka elkarteak, atzo, sarraskiaren urteurrenean, elizaren kanpoaldean egindako omenaldian, «lan istripuetan eta prekaritatearen ondorioz bizitza galdu duten langileak» izan baitzituen gogoan —Zaldibarko luizian desagertutakoak zenbatu... Gehiago irakurri

Martxoak 3 taldeak «zigorgabetasuna» salatu du

Martin Villak martxoaren 20an deklaratuko du inputatu gisa, Argentinak Madrilen duen enbaxadan
GASTEIZ. Baliteke 2020ko martxoaren 20a «inflexio puntu bat» izatea, Martxoak 3 elkarteak atzo Gasteizen esan zuenez. Izan ere, egun horretan Martin Villa Espainiako ministro ohiak Argentinaren Madrilgo enbaxadara joan beharko du inputatu gisa deklaratzera. Maria Servini epaile argentinarrak galdekatu du, biktimek Argentinan jarritako kereilaren harira. Gizateriaren aurkako krimenak egotzi dizkiote Villari 1976ko martxoaren 3ko gertaerengatik. Baina, horiez gain, 1977ko amnistiaren aldeko astearekin lotutako krimenak eta bestelako batzuk ere leporatzen dizkiote.
Gehiago irakurri

Espainiak ez du nahi Servinik Martin Villa ikertzea

Maria Servini epaile argentinarrak Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohia galdekatu behar zuen martxoaren 20an, frankismoko biktimek Argentinan jarritako kereilaren harira. Espainiako Gobernua, ordea, deklarazioaren aurka agertu da. Kereila argentinarraren aldeko koordinakundeak adierazi duenez, Espainiako Justizia Ministerioak hartu du erabakia. Hark argudiatu du Servinik nazioarteko eskakizun bat egin beharko lukeela Martin Villa galdekatzeko, Espainian ez baitauka jardunerako eskumenik. Hala ere, koordinakundeak salatu du eskaera aurrez egina zuela epaileak, baina Espainiako... Gehiago irakurri
«Juan Ibarrolak gehiegikerien aurrean esku hartzen zuen»

«Juan Ibarrolak gehiegikerien aurrean esku hartzen zuen»

Errepublikaren alde jarri zen Juan Ibarrola guardia zibilari buruzko biografia argitaratu du Laudio Memoria elkarteak. Ibarrolak «hasieratik adierazi zion leialtasuna errepublikari, eta hitza bete zuen».
Laudio Memoria elkarteko kideek kasualitatez izan zuten Juan Ibarrolaren berri (Laudio, Araba, 1900-1976). 36ko gerrari buruzko informazioa biltzen ari zirela, Ibarrolak eskuz idatzitako memoriak topatu eta idazki haiek transkribatzen hasi zirenean jabetu ziren pertsona haren balio historikoaz. Hainbat historialariren laguntzarekin eta artxiboetan bildutako informazioarekin, Juan Ibarrola Orueta. El precio de la lealtad (Leialtasunaren prezioa) biografia idatzi du Laudio Memoria elkarteak. Guardia Zibileko ofizial bat izan zen Ibarrola altxamendu frankista hasi zenean, eta... Gehiago irakurri
«Historia liburuek azaltzen ez dutena azaltzen dute binetek»

«Historia liburuek azaltzen ez dutena azaltzen dute binetek»

Uriartek eta Soberonek liburu batean kontatu dute 36ko gerra garaian gertatutakoa, orduko irudigileek egindako bineten bidez. Prentsan argitaratutako binetak erabiliz historia osoa konta daitekeela diote.
36ko gerrak iraun zuen bitartean prentsan azaldu ziren binetak bildu eta Viñetas para el recuerdo (Oroimenerako binetak) liburua ondu dute Txema Uriarte (Bilbo, 1960) eta Aline Soberon (Bilbo, 1980) historialariek. Garai hartan, egunkariak asko kontsumitzen ziren, «batez ere ezkerreko prentsa», eta irudigileek arrakasta zuten. Guztira, ideologia desberdinetako 70 irudigileren mila bineta baino gehiago batu dituzte. Soberon arduratu da binetak berregiteaz. Gainera, Gernika-Lumoko (Bizkaia) Bakearen Museoan hainbat binetarekin erakusketa jarri dute, uztailera arte.
Gehiago irakurri
«Senideentzat lasaitua da gorpuak identifikatzea lortzea»

«Senideentzat lasaitua da gorpuak identifikatzea lortzea»

Ikertzailea da Miriam Baeta (Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1984), eta EHUko Biomics taldearekin 36ko gerran eta Francoren diktaduran hildakoen gorputzak identifikatzen aritu da.

Nola lortu duzue gorputzak identifikatzea?

Hobietatik ateratakoen laginak eta senideenak aztertu eta profil genetikoa lortzen dugu, eta konparatu egiten ditugu, hildakoak identifikatzeko. Laginak Aranzadik ematen dizkigu, eta Gogorarekin eta 36ko gerrako biktimen senideen elkarteekin ere egiten dugu lan. Normalean, izterrezurra edo hortzak bidaltzen dizkigute. Zati bat hartzen... Gehiago irakurri
Memoria ariketa historikoa

Memoria ariketa historikoa

Azpeitian 1936tik gaur egunera arte izandako giza eskubideen urraketa guztiak biltzeko lau liburu ondu dituzte Azpeitiko Udalak eta Aranzadi Zientzia elkarteak. Egia, justizia eta erreparazioa aldarrikatuz, sufrimendu guztiak aitortzea izan da ikerketaren helburu nagusia, eta izen abizenak jarri nahi izan dizkioke historiari. Lanean jarraitzeko asmoa dutela adierazi dute.
«Etorkizun bat eraiki nahi dugu, baina oroimen batetik abiatuta. Sufrimendu guztiak aitortzea izan da helburu nagusia». Nagore Alkorta Azpeitiko alkatearen hitzak dira. Egia, justizia eta erreparazioa. Helburu horretatik abiatuta, memoria ariketa historikoa egin dute Azpeitian, eta 1936 urtetik gaur egunera arte izandako giza eskubideen urraketak bildu dituzte lau liburutan. Sei urteko ikerketa mardularen emaitza izan da, Azpeitiko Udalak eta Aranzadi Zientzia Elkarteak elkarlanean burutua. Horrela, aldi edo garai hori osorik hartuta urraketak jaso dituen lehen udala izan da.... Gehiago irakurri
Servinik Espainian galdekatuko du Martin Villa, martxoaren 20an

Servinik Espainian galdekatuko du Martin Villa, martxoaren 20an

Ikerketa faseko deklarazioa izango da, eta auzipetutako beste lagun batzuk ere itaunduko ditu
Martxoaren erdialdean Espainiara bidaiatuko du Maria Servini epaile argentinarrak, Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohia galdekatzeko. Frankismoko krimenak ikertzen ari da Servini epailea, biktimek Argentinan jarritako kereilaren harira, eta horrekin lotuta hartuko dio deklarazioa Martin Villari. Beste auzipetu batzuk ere galdekatuko ditu. Ikerketa faseko deklarazioa izango da, eta epaileak ondoren erabakiko du epaibidera igorri ala ez.

Hainbatetan atzeratu da Martin Villak justiziarekin zuen hitzordua. Azkenekoz, joan den abenduaren 11n: deklaratzeko eguna zuen... Gehiago irakurri
1936ko biktimen gorpuak topatzeko plana indartuko du Txibiteren gobernuak

1936ko biktimen gorpuak topatzeko plana indartuko du Txibiteren gobernuak

Memoriaren Institutuak hogei desobiratze eginen ditu 2020an, Aranzadi elkartearen bidez. Plana ezarri zenetik, 109 gorpu atzeman dituzte
Oroimenaren bideari eutsiko dio Nafarroako Gobernuak aurten ere. 2015ean Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak akordio programatikoa izenpetu zutenean, agerian geratu zen memoria historikoak hartuko zuen garrantzia. Aranzadi zientzia elkartearekin hitzarmena sinatuta, frankismoko biktimen hobiak atzeman eta gorpuzkiak identifikatzeko prozesua abiarazi zuten. Orain, plan horri eusteko eta, are, egitasmoa indartzeko asmoa iragarri du Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendaritza nagusiak. Atzo aurkeztu zuten 2020. urterako bide orria.

Nafarroako Memoriaren... Gehiago irakurri
Errelatoaren bataila katodikoa

Errelatoaren bataila katodikoa

2018ko maiatzean desegin zen ETA, eta orduz geroztik euskal gatazkarekin lotutako zenbait ikus-entzunezko proiektu jarri dituzte martxan telebistek eta plataformek. Datozen hilabeteetan, ETArekin eta gatazkarekin lotura duten bi telesail eta bi dokumental saio estreinatuko dituzte.
Euskal gatazkarekin eta ETArekin lotutako ikus-entzunezko lau lan estreinatuko dituzte datozen asteetan: France3k Hipotesi demoratikoa dokumentala; Movistar Plusek La línea invisible telesaila; Amazon Prime Videok El Desafío: ETA dokumental saioa; eta HBOk, Patria telesaila.

Santiago de Pablo historialariaren arabera —Testigo de cargo. La historia de ETA y sus víctimas en televisión liburua idatzi zuen iaz—, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan ETAren gaia gutxi jorratu zen telebistan. «2000ko... Gehiago irakurri

Memoriak Gernika du babesleku

Iazko urrian, Gernika-Lumoko Astran dagoen babeslekuan kontzentrazio esparruari buruzko Auschwitz-Birkenau poloniar museo estatalaren erakusketa txiki bezain hunkigarri bati hasiera eman zitzaion. Bertan Gernikako udal gobernuak babeslekua eskaini dio Gernika-Lumon 2019ko urritik 2020ko ekainera arte zabalik egongo den, baina gero estatu espainiarretik ibiliko den erakusketari. Erakusketaren antolatzaile eta arduraduna Tradizio eta Europako Kulturaren Aldeko Elkartearen (Asociación para la Tradición y Cultura europeas, APTCE) fundazioa da. Erakusketak oihartzun zabala eduki... Gehiago irakurri
Memoria historikoaren legea onartu arte ez dituzte aztertuko kalte-ordainak

Memoria historikoaren legea onartu arte ez dituzte aztertuko kalte-ordainak

Legebiltzarrak eskatu du aditu talde batek osa dezala konpentsazio posibleei buruzko txosten bat. EH Bilduk aurretik egin nahi zuen
Eusko Legebiltzarrak eskatu dio Jaurlaritzari izenda dezala aditu talde bat, memoria historikoaren legea onartutakoan aztertuko dituena frankismoaren biktimek jaso beharreko kalte-ordain posibleak. Jaurlaritzak joan den irailaren 24an aurkeztu zuen memoria historikoaren inguruko lege bat egiteko proposamena. Atzo, EH Bilduk gaia plazaratu zuen Eusko Legebiltzarrean, eta planteatu Jaurlaritzak, lege proiektua tramitatu aurretik, sei hilabeteko epean egin dezala txosten bat kalte-ordain horiei buruzkoa. Legebiltzarrak atzera bota zuen koalizio subiranistak aurkeztu eta Elkarrekin Podemosek... Gehiago irakurri
Iraganeko orainaldiak

Iraganeko orainaldiak

Haien lekukotzen bidez, 1960ko eta 1970eko urteetan Zamoran preso izan zituzten apaizen istorioa kontatzen du 'Apaiz kartzela' dokumentalak.
Argazkiak gizon bat erakusten du, ziega batean. Kamerari bizkarrez eserita dago, leihoko barroteen artetik sartzen diren argi izpiei begira. Baina ziegako atea irekita ageri da oraingoan. Zamorako (Espainia) kartzela konkordatuko ziega hartan bertan preso egon zen Xabier Amuriza duela 50 urte. Hara itzuli da orain gutxi, orduan espetxekide izan zituen beste hiru lagunekin. Beren gogoz oraingoan. Apaiz kartzela dokumentala grabatzera joan ziren hara joan den irailean, Oier Aranzabal eta Ritxi Lizartza zuzendariekin —David Pallaresek ere zuzendu du lana—. Protagonisten... Gehiago irakurri
Joan Mari Torrealdai: «Frankismoan, kultur hizkuntza bakarra espainiera zen. Besteak txokoko hizkuntzak ziren»

Joan Mari Torrealdai: «Frankismoan, kultur hizkuntza bakarra espainiera zen. Besteak txokoko hizkuntzak ziren»

Frankismoan zentsuraren biktima izan zirenek zentsorearen ebazpenaren jakinarazpena jasotzen zuten: argitaratzeko modukoa da, ala ez. «Edo esaldi hau kendu behar da, edo beste orrialdea», azaldu du Joan Mari Torrealdai idazle eta kazetariak (Forua, Bizkaia, 1942). «Baina ez zuten jakiten zein oinarri ideologiko zuen ebazpenak». Hain zuzen ere, hori aztertu du Torrealdaik De la hoguera al lápiz rojo. La Censura franquista en el País Vasco liburuan (Txertoa). Haren hitzetan, «zentsuraren sukaldean» sartu da horretarako. Martin Anso... Gehiago irakurri
«Osaba zenaren erreparazioa eta justizia egitea garrantzitsua da senideontzat»

«Osaba zenaren erreparazioa eta justizia egitea garrantzitsua da senideontzat»

Antonio Arrizabalaga miliziano zumarragarraren iloba da Iñigo Jaka Arrizabalaga. Gazteria Sozialisten Amuategi batailoian borrokatu zen milizianoa, «errepublikaren zilegitasunaren» alde. Santanderren (Espainia) atxilotu zuten, eta Zaragozako (Espainia) zigor esparru batean hil. 1961ean, Erorien Haranera eraman zuten haren hilotza, baimenik gabe.

Nola jaso duzue azken berria?

Orain astebete Madrilen egon ginen hainbat familia, Espainiako Ondare Nazionaleko zuzendaritzarekin. Esan ziguten bizpahiru aste barru gure eskaeraren onarpena jasoko... Gehiago irakurri

Kontramemoriak

Erorien Haranetik iraganeko diktadorearen gorpuzkia helikopteroan daramate, Francoren lekualdaketa gaurkotasun-albiste/espektakulu bilakatua, telebistaz zuzenean emana eta meme bihurtua. Bi aste pasatxo igaro badira ere, ez daukagu ahazteko. Iraganeko mamuak hemen dabilzkigu berriro ere, orainean barrena, ate joka.

Frankisten garaipena oroitzeko eta ospatzeko egindako monumentuen artean Erorien Harana izan zen asmo handikoena. Gerra amaitu zela lehen urteurrena bete zen egun berean iragarri zen Erorien Haranaren eraikitzea, 1940. urteko apirilaren 1ean. Eraikitzea iragartzen... Gehiago irakurri
Ezkutuan, faxisten beldurrez

Ezkutuan, faxisten beldurrez

1936ko gerran eta gerraostean, errepublikaren aldeko makina bat gizonek urteak egin zituzten ezkutatuta. Emazteek salbatu zituzten askotan. 'La trinchera infinita' filmak satorren gaia plazaratu du berriz ere. Hego Euskal Herrian, laburrak izan ziren ezkutaldiak, muga gertu dagoelako.
Aitaren etxean ezkutalekua zuen armairu batean sartu zen Manuel Cortes Quero Mijasko (Malaga, Espainia) alkate sozialista ohia, 1936ko gerra amaituta jaioterrira iritsi zenean. «Zure bila dabiltza, hiltzeko asmoz. Zure lagunak fusilatu egin dituzte; Fuengirolako alkatea hil egin dute, Benalmadenakoa eta Alhaurinekoa fusilatu», esan zion Juliana Moreno emazteak. Bi urte baino gehiago pasatu zituen han. Emazteak etxe bat alokatu zuen, handik 300 metrora, eta gizona hara mugitu zen gau batean, amonaz mozorrotuta. 30 urte egin zituen gordean, 1939tik 1969ra. Hala egin zuten frankismoko beste... Gehiago irakurri
Erorien Haranean hobiratutakoen senideek babesgabetasuna salatu dute

Erorien Haranean hobiratutakoen senideek babesgabetasuna salatu dute

Bilera bat egin dute Espainiako Gobernuko ordezkariekin, gorpuak handik ateratzea aztertzeko, baina ez dute ikusi «borondate argirik»
Erorien Haranean hobiratuta dauden euskal herritarren familietako kide batzuek bilera bat egin zuten atzo Espainiako Ondarearen Zuzendaritza Nagusiko ordezkariekin, azken horiek deituta, Madrilen. Hurkoak handik atera eta Euskal Herriratzeko eskaera egina dute senideek, eta aukera horretaz aritu ziren hizketan. Gobernuko ordezkariek esan diete ez dutela baztertzen aurrera egitea, baina zuhurtzia eskatu diete familiei, eta ohartarazi igandeko hauteskundeetako emaitzek prozesua baldintza dezaketela.

Senideek eskertu egin dituzte azalpenak, baina ez dute ikusi gobernuko... Gehiago irakurri

Historia konta dezagun, faxismoa hedatzerako

Pedro Perez Saez de Ocariz eta Felipe Cendoya Galdos, biak Orenin herrikoak, biak ia adin berekoak eta biak, frankozaleen ustetan, gorriak. Gauzak nola jartzen ari ziren ikusita, Arabatik Gipuzkoara ihes egitea erabaki zuten. Mugatik oso hurbil zeudela, 1936ko abuztuaren 30ean, errekete batzuek atxilotu, hil eta lurperatu egin zituzten. Gaur, 83 urte pasa eta gero, inork ez daki non dauden. Pedro eta Felipe ez dira desagertutako pertsona bakarrak. Araban eta Euskal Herri osoan, ehunka. Estatuan, milaka.

Desagerrarazitako fusilatutako gehienak gizonak izan ziren. Emakume gutxi... Gehiago irakurri
Arnastu ahal izateko hil

Arnastu ahal izateko hil

Espainiako Poliziak bi herritar hil zituen Erandion (Bizkaia) 1969an, gas isurien kontrako protestetan: arnastu ahal izatea baino ez zuten eskatzen. Gas isuriena arazo larria izan zen garai hartan Erandion. Orain 50 urte bete dira hilketa haietatik, eta hainbat ekitaldi egin dituzte Fernandez eta Murueta oroitzeko.
Oso eskakizun xumeak atera zituzten Erandioko herritarrek (Bizkaia) kalera 1969ko urriaren azken egun haietan: arnasa hartu ahal izatea baino ez zuten eskatzen. Eta, hala ere, Espainiako Polizia Armatuak bi lagun hil zituen tiroz, protesta horiek isilarazi nahian. 50 urte igaro dira gertaera lazgarri haietatik, eta ekitaldi eta omenaldi ugari antolatu dituzte Erandion urteurrenaren harira.

1960ko hamarkadan, industria kimikoek inguraturik bizi zen Erandio. Garai hartako testigantzek gaur egun ia sinetsezina dirudien egoera baten berri ematen dute: kiratsa izugarria zen, egun... Gehiago irakurri

Mola, Sanjurjo eta Franco lurpetik ateratzen: estilo kontua

Azaroaren 16an hiru urte izango dira Mola eta Sanjurjo jeneralak Iruñeko Erorien Monumentuko kriptako hobitik ateratzeko prozesua bukatu zela; haiekin batera atera zituzten, halaber, faxisten bandoko sei boluntarioren gorpuak ere. Lan eskerga egin behar izan zen horretarako: alkatetzako bulegoan lehen bilerak egin genituenetik, erabaki genuen erabateko diskrezioz arituko ginela, eta ez zela izango zirku mediatiko bat.

Esparru politikoan, ez zen eragozpenik izan, osoko bilkurako kide gehienak baitzeuden prozesu horren alde: 27 zinegotzitik hamazazpi. Alde negatibo... Gehiago irakurri
Estatu hileta Francori

Estatu hileta Francori

Debekuei izkin egin diete familiak eta jarraitzaileek, eta diktadorea goratu dute. Erorien Haranetik atera, eta Madrilgo mausoleo batera eraman dute gorpua. Bideoa albistearen amaieran.
Pedro Sanchezek badu Espainiako Gobernura heltzean lortu nahi zuen argazkia, hura iragarri eta hamabost hilabetera. Sendiarekin izandako borroka judizialaren ostean, atzo atera zuten Francisco Franco diktadorearen gorpua Madrilgo Erorien Haranetik, eta hiriburutik gertuago dagoen beste mausoleo batera eraman zuten. Uda aurretik egitea zen asmoa, baina hauteskunde kanpaina hasi baino astebete lehenago egin dute.

Gobernuak solemnitate handia eman dio diktadorearen (1939-1975) hilotza lekualdatzeari, Europan inoiz ikusi ez den modukoa; formetan, bereziki. Atzokoak estatu hileta... Gehiago irakurri

Urrats txikia, harlauza handia

1940ko apirilaren 1ean, Gerra Zibilaren bukaera militarraren urtemugan hain zuzen ere, tragedia horren eragile handienetako eta heriotza zigor sinatzaile azkarrenetako Francisco Francok sinatu zuen dekretu bat, Cuelgamuros aldean «Erorien Harana» deituriko oroitarri erraldoia eraikitzeko. 19 urte geroago, 1959ko apirilaren 1ean, lan bortxatuen bitartez eraikitakoa inauguratu zuten, 11.000 hildakoren gorpuzkiak hilobiratuz. Horrela eratu zuten, gerra horren eraginez, Espainiako hilobirik handiena. Horretara, 491 eraldatzearen ostean, 33.847 hildako eraman zituzten, 1959 eta 1983... Gehiago irakurri

Mausoleoan gelditu direnak

Mausoleoan gelditu direnak

Francoren gorpuzkiez gain, ia 34.000 pertsonaren hezurrak daude Erorien Haranean hobiratuta; tartean, baita 1.300 bat euskal herritarrenak ere. Diktadorea hobitik ateratzeko erabakiarekin mesfidati daude hildako horien senideak, arazoa «askoz sakonagoa» delakoan. Bideoa albistearen amaieran.

Franco ez zuten bakarrik hobiratu. Cuelgamurosko haranean (Madril) milaka eta milaka hildako daude lur emanda. Datu ofizialen arabera, 33.815 hilotz dira. Gehienak, 1936ko kolpe militarraren alde borrokatu ziren frankistenak, baita Jose Antonio Primo de Rivera Falangeren sortzailearena ere. Gainerakoak —5.000 inguru— errepublikazaleenak dira, senideei deus esan gabe beren hobietatik ateratakoak eta Erorien Haranera baimenik gabe eramandakoak.

Han da, besteak beste, Lucas Ugarte Plaza tolosarraren hilotza. Levanteko frontean hil zen, 1938ko uztailaren 23an,... Gehiago irakurri

Badu ateratzeko ordua

Badu ateratzeko ordua

Espainiako Gobernuak etzi aterako du Francisco Franco diktadorearen gorpua Erorien Haranetik. Pardon hobiratuko dute, hedabideen presentziarik gabe
Etzi izanen da, urriaren 24an, ostegunarekin. Egun horretan aterako dituzte Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Madrilgo Erorien Haranetik. Momia hobitik ateratzeko ordua ere zehaztu du Espainiako Gobernuak: 10:30ean hasiko dituzte lanak. Hiru bat orduko prozesua izanen da. Sartu, hobia ireki, atera. «Bizkor» egin nahi dute lekualdatzea, ez dadin ikuskizun bihurtu. Lekukoak ere, ahalik eta gutxienak: diktadorearen senideak, auzitegi medikua eta Dolores Delgado Justizia ministroa, notario gisa. Horiez gain, langileak besterik ez.

Hilotza zulotik ateratzeko... Gehiago irakurri
Eusko Legebiltzarrak atzera bota du frankismoko biktimen lege egitasmoa

Eusko Legebiltzarrak atzera bota du frankismoko biktimen lege egitasmoa

EAJk eta PSE-EEk aurka bozkatu dute; argudiatu dute Jaurlaritzak aurkeztu duela proposamen bat, eta plataformak kendu zuela berea
Frankismoaren krimenen aurkako euskal plataformak memoria historikoari buruz egindako herri ekinaldi legegilea defendatu zuten atzo EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek Eusko Legebiltzarrean. Lege egitasmo gisa aurkeztu zuten proposamena, eta horri bide emateko eskatu zieten gainerako taldeei. EAJk, PSEk eta PPk, baina, kontra bozkatu zuten. EAJk argudiatu zuen Jaurlaritzak lege egitasmo «osatuago» bat aurkeztu duela gaiari buruz, eta EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi leporatu zien «zarata» ateratzea, gobernuak orain arte frankismoko biktimen inguruan ezer egin ez duela aditzera emateko... Gehiago irakurri

Francoren hobira sartzeko baimena eman du Gorenak, eta sendiak helegitea jarri du

MADRIL. Espainiako Auzitegi Gorenak baimen irmoa eman du Francisco Franco diktadorearen gorpua Erorien Haranetik ateratzeko; Espainiako Gobernuari erantzun dio sar daitekeela hobira. Ohartarazi du, gainera, «denak» daudela behartuta erabaki hori betetzera; alegia, monasterioak ezin duela hori eragotzi. Familiak azken ahalegina egin du: helegitea jarri du Espainiako Auzitegi Konstituzionalean. Gehiago irakurri

Francoren deshobiratzea, garai baten amaiera ote?

Espainiako Parlamentuak erabaki zuen duela urte bi jadanik, Franco Cuelgamuroseko (jatorrizko toponimia erabili behar dugu eta ez Frankismoak asmaturikoa) haraneko monumentu publikotik deshobiratua behar zuela.

Baina Partidu Popularreko presidenteak, Rajoy jaunak, ez zion jaramonik egin, frankismoaren oinordekoen partiduko kide zelako, agian. Oraingo Espainiako presidentea, aldiz, Sanchez, saiatu da, baina urte bat baino gehiago dirau gorpuzkiak Estatuak ordaintzen duen monumentu publikotik atera eta aldatu ezinik. Gertakizun hauek egiaztatzen dute zenbateraino dagoen... Gehiago irakurri

Franco berehala hobitik ateratzeko trabarik ez du Madrilek

Espainiako Auzitegi Gorenak argudiatu du obra baimenik ez duela behar, eta azpimarratu du estatua dela Erorien Haranaren jabea, ez Eliza
«Ez da obra baimenik behar». Esaldi horrekin, Espainiako Auzitegi Gorenak baliogabetu egin du Franco Erorien Haranetik ateratzeko dagoen oztopo juridiko nagusia; horrenbestez, edonoiz atera ahal izango dute lurpetik. Espainiako Gobernuaren bozeramaile Carmen Calvok aurreko astean esandakoa betez gero, azaroaren 10ean Gorteetarako egingo diren bozen kanpaina baino lehen izan beharko luke. Ministroen Kontseiluak eman behar du agindua: proiektua eta aurrekontua eginda dauzka.

Gorenak atzo jakinarazi zituen duela astebete emandako epaiaren argudioak, eta haiek funtsezkoak dira... Gehiago irakurri
Sortuk ardura hartzeko eskatu die PP, PSOE eta EAJri

Sortuk ardura hartzeko eskatu die PP, PSOE eta EAJri

Jon Paredes Txiki-ren hilobian oroimen ekitaldi bat egin du Ahaztuak 1936-1977 elkarteak, Zarautzen (Gipuzkoa). Francoren diktadurak fusilatu zuen ETAko militante hori, atzo 44 urte. Egun berean fusilatu zituzten Txikiren kide Angel Otaegi eta FRAPeko militante Jose Luis Sanchez, Ramon Garcia eta Humberto Baena.

Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusia Zarauzko ekitaldian izan da, «memoria propioari eusteko» eskubidea aldarrikatzeko. Salatu du eragile batzuk memoria hori kriminalizatu nahian dabiltzala, eta eskatu die ardurak bere gain hartzeko. «Ez... Gehiago irakurri

Txiki eta Otaegiren aldeko oroimen ekitaldia gaur

ZARAUTZ. Ahaztuak elkarteak Jon Paredes Txiki-ren hilobian oroimen ekitaldi bat egingo du gaur, Zarautzen (Gipuzkoa), 12:00etatik aurrera. Francoren diktadurak fusilatu zuen ETAko militantea, gaur 44 urte. Egun berean fusilatu zituzten Txikiren kide Angel Otaegi eta FRAPeko beste hiru militante. Gehiago irakurri
Franco Erorien Haranetik ateratzea baimendu du Auzitegi Gorenak

Franco Erorien Haranetik ateratzea baimendu du Auzitegi Gorenak

Epaileek arrazoia eman diote Espainiako Gobernuari, eta El Pardon hobiratuko dute, familiak Madrilgo Almudenako katedrala proposatu arren. Gobernuak «lehenbailehen» lekualdatu nahi du
Auzitegi Gorenak arrazoia eman dio Espainiako Gobernuari, eta atzera bota du diktadorearen familiaren eskaera; ebatzi du zuzenbidezkoa dela Francisco Francoren gorpuzkiak Madrilgo Erorien Haranetik atera eta Espainiako hiriburuan dagoen El Pardo auzoko Mingorrubioko hilerrian hobiratzeko erabakia.

Administrazioarekiko Auzietako 4. Salak bi erabaki hartu behar zituen atzo: batetik, Francoren gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeari buruzkoa, eta, halaber, diktadorearen momia Espainiako Gobernuak erabakita duen hilerrian lurperatzeri buruzkoa, Madrilgo El Pardo auzoko... Gehiago irakurri

GAKOAK

Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legea egiteko aurreproiektua prestatu du Eusko Jaurlaritzak. Hona proposamenean txertatutako gako nagusiak:

1. Egia jakiteko eskubidea. Jaurlaritzak, ekintzak sustatzeaz gain, ikerketak bultzatuko ditu biktimak identifikatzeko eta «injustiziak» ezagutarazteko.

2. Justizia izateko eskubidea. Gogora institutua Justizia Administrazioarekin elkarlanean arituko da biktimen justizia eskubidea defendatzeko.

3. Biktimen aitortza eta erreparazioa. Biktimek eskubidea dute aitortza... Gehiago irakurri

Parlamentuan aurkeztu dute memoria historikoari buruzko lege proposamena

Uztailean eten egin zuten gaiari buruzko herri ekinaldi legegilea, baina testu bera erregistratu dute orain EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek
Uztailean eten zuten memoria historikoari buruzko herri ekinaldi legegilearen prozesua, Eusko Jaurlaritzak antzeko lege proiektu bat iragarri ondotik. Frankismoaren krimenen aurkako euskal plataformak erregistratu zuen herri ekinbide hori Eusko Legebiltzarrean uztailean, eta hark erretiratu zuen Jaurlaritzaren iragarpenaren ondoren. Halere, plataformak eskari bat egin zien proposamenaren alde agertu ziren taldeei: balia dezatela herri ekinbidearen testua. Horri erantzun diote EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek, eta Eusko Legebiltzarrera lege proposamen moduan eraman dute herri ekinaldi... Gehiago irakurri
Sasetako azken kidea

Sasetako azken kidea

Oraintxe bi aste egin zioten jendaurreko omenaldi bat Gerardo Bujandari (Donostia, 1919), Donostian, Antigua auzoan, abuztuaren 25ean. 100 urte bete zituen egun hartan, eta senideek eta EAJko kideek lagunduta ospatu zuen, ekitaldi batean; dozenaka lagun bildu zitzaizkion. Urteen arrastoa nabaria zuen, baina hitza hartu zuen saioan, eskerrak emateko: «Zuen animoa, maitasuna eta bihotzak beti izango dira neureak. Baita zeruan ere». Herenegun hil zen Bujanda, Saseta batailoiko azken gudaria.

Oso gazterik harrapatu zuen 36ko gerrak. Euzko Gaztediko kidea zen Bujanda... Gehiago irakurri
San Andres batailoiko azken gudaria

San Andres batailoiko azken gudaria

Astelehenean hil zen Jose Moreno gudaria, buruko infartu baten ondorioz. Gerrarako izena eman zuen 17 urte zituela, eta San Andres batailoian aritu zen fusilari. Azken urteetan, memoriaren alde jardun zuen.
Jose Morenok bere larruan pairatu zituen 1936ko gerra eta frankismoaren errepresioa. Zulatzaile lehenik, eta fusilari gero, gudari izan zenez bizi izan zituen trintxerak, kartzela eta kontzentrazio esparrua. Bilboko Zorrotzaurren jaio zen, 1918an, eta 100 urte zituela zendu zen, astelehenean, Bilboko Santa Marina ospitalean, buruko infartu baten ondorioz. San batailoiko «azken gudaria» izan zen.

Francok altxamendua hasi bezain pronto, izena eman zuen gerrarako, 17 urterekin. Sondikako aireportuko (Bizkaia) lanetara bidali zuten lehenik, baina hura «aspergarria» zitzaion.... Gehiago irakurri
«Laurogeita zortzi urte, aitaita, baina gerrako umea naiz!»

«Laurogeita zortzi urte, aitaita, baina gerrako umea naiz!»

Trasantlantiko bat Santurtziko portuan atrakatua Franco matxinatu zenean. Amerikarako omen zegoen. Gerrarekin, errekisatu eta iheslarien aterpe egin zuten. Gero, ospitale. Eta, geroago, haurren ebakuaziorako itsasontzi. 1937ko maiatza eta ekaina bitarte sei bidaia egin zituen gerrako umez zamaturik. Haietako batean joan zen Agustin Urien Arano.
Etxerat ezin joan ilundu artean,

egoten ohi dira zozoen elean

Jean Martin Hiribarren

Gerrako haurrak, laurogeita zortzi urte gainean...

1930eko abuztuaren 28an jaio nintzen, Durangon. Bonbardaketatik aurrera akordatzen naiz apur bat. Arinago zer izan zen, gutxi. Intxaurrondo kalean bizi ginen, Zubi-punta kale-baserrian. Hamar ginen etxean. Behi bi-edo bageneuzkan, eta astoa ere bai. Ama goizean goiz jaiki eta jezten zituen behiak. Amak behar asko egin zuen. Bederatzi ume eduki zituen. Bat hil egin zen baina. Zazpi anaia izan ginen segiduan... Gehiago irakurri
«Sari askok baino gehiago balio du besarkada bero batek!»

«Sari askok baino gehiago balio du besarkada bero batek!»

Aitarik gabe hazi eta bizi izan da Pepi Berasategi Etxeberria. Haurtxo zela fusilatu zioten aita, eta akabo betiko. Ezaz jabetu zenez geroztik zulatzen du ezpata zorrotz horrek oraingo egunean ere Pepiren bihotza, nola zulatzen baitu haren lekukotasuna entzun duenarena. Ele mina da Pepirena, ezinbestean.
Etxerat ezin joan ilundu artean,
egoten ohi dira zozoen elean

Jean Martin Hiribarren

2015eko abenduan Rene Cassin saria jasotzen izan zinen Gasteizen, Lehendakaritzan. Bi urte ez zenituen aita fusilatu zizuetenean...

Hogeita bat hilabete nituen. Zortzi urterekin egin nuen komunioa, eta, ordurako, galdetua nuen aitaz, baina gogoratzen naiz komunio egunean ume guztiak «Aita!, Aita! Aita!», han ari zirela, eta galdetu egin nuen nik: «Hemen zein da nire aita?», eta amak: «Zure aita hilda dago». Anaia... Gehiago irakurri
Memoria, zertarako?

Memoria, zertarako?

Alzheimerra inguruan izan duenak badaki pertsona disolbatu egiten dela memoria baporatu ahala. Halaxe gertatzen da herrien memoriarekin ere. Sedimentazio kolektibotzat hartu izan da tradizionalki, prozesu naturala eta sasi magikoa balitz bezala. Aitzitik, etengabe eraikitzen dugu eta ezinbesteko prozesua da identitatea garatzeko.

Zeren memoria, ordea? Gauza batzuk nabarmentzen baititu gogoratzeak, beste batzuk isildu. Horixe da kontakizuna edo errelatoa; haren kronika formala, Historia, irabazleen bandoko gizonezko idazle batek erredaktatzen du.

Ez da... Gehiago irakurri
Bertan behera utzi dute memoria historikoaren herri ekinaldi legegilea

Bertan behera utzi dute memoria historikoaren herri ekinaldi legegilea

Sustatzaileek diote Jaurlaritzak «baldintzatu» egin duela herri ekinbidea antzeko lege bat iragarriz
Frankismoaren krimenen aurkako euskal plataformak bertan behera utzi du memoria historikoari buruzko herri ekinbide legegilea, behin-behinean. Sinadurak biltzeko prozesuari ekin aurretik uko egin dio, Eusko Jaurlaritzaren jokabideak «baldintzatuta». Plataformak uztailaren 12an erregistratu zuen herri ekinbidea Eusko Legebiltzarrean. Handik bi egunera, ordea, Jaurlaritzak iragarri zuen antzeko lege proiektu bat prestatzen ari zela. Hori dela eta, plataformak erabaki du aurrera ez jarraitzea herri ekinbidearekin, baina legebiltzarreko taldeei eskatu die plataformak prestatutako araudia... Gehiago irakurri
GARAI BATEAN LEGEZ

GARAI BATEAN LEGEZ

Geroztik nork bere ibilbidea egin badu ere, Pedro Ibarra eta Sabino Cuadra abokatu bulego berean aritu ziren 70eko hamarraldian, beste askorekin batera, langile mugimenduarekin besoz beso. Garai hartako justiziarenak eta gaur egungoak aletu dituzte elkarrekin.
Agirre 5. Izen horrekin zen ezagun 70eko hamarraldian Bizkaian lan gatazketan langileei aholkua eta babesa ematen zizkien abokatu bulegoa, egoitza Bilboko Maximo Agirre kaleko 5. zenbakian zuelako. Lan arloko abokatuen mugimenduak zeregin garrantzitsua izan zuen frankismoaren kontrako borrokan. Historia horren atalik ezagunena eta odoltsuena izan zen 1977ko urtarrilaren 24an Madrileko Atocha kalean bulego baten kontra egindako atentatua: ultraeskuindarrek CCOOrekin eta PCErekin lotutako bost abokatu hil zituzten. Baina Euskal Herrian ere lan arloko abokatuen mugimendua indartsua izan zen,... Gehiago irakurri
Tuberkulosiaren atzean zegoena

Tuberkulosiaren atzean zegoena

Frankismo garaian Andoaingo baserri batean izandako gertakariak ikertzen dabil Burdina taldea
Frankismo garaian Andoaingo (Gipuzkoa) baserri batean izandako gertakariak ikertzen hasi da Burdina, ondare historikoa ikertzen eta berreskuratzen diharduen talde bat. 1949tik 1952ra zer gertatu zen jakin nahi dute. Garai hartan, Andoaingo Sorabilla auzoko baserri batean, tuberkulosia zuten haurrak sendatzeko egoitza bat zegoen berez, baina, taldearen arabera, beste zerbait zen: «Neska bihurriak hartzen zituen espetxe bat ezkutatzen zuen».

Egoitza hura laikoek zuzentzen zuten, eta 6 eta 12 urte bitarteko neskak eramaten zituzten gehienetan, nahiz eta 15 urte bitarteko neskak... Gehiago irakurri
Erresistentziaren arrasto biziak

Erresistentziaren arrasto biziak

1936ko abuztutik irailera bitartean, gudariek tropa frankisten aurkako erresistentzia egin zuten Belkoainen, Adunan. Erabili zituzten obusak eta balak aurkitu ditu Aranzadik. Bideoa albistearen amaieran.
Erresistentziaren arrasto biziak aurkitu dituzte: obusak, balak, kanoien aztarnak eta abar. 36ko gerran, gudarien eta frankisten arteko guda leku izan zen Belkoain mendia (Gipuzkoa). Adunatik pare bat kilometrora dago. Gazte talde bat indusketa lanak egiten ari da Aranzadi zientzia elkarteko kideekin batera, eta haiek aurkitu dituzte arrastoak. Aztertzen ari dira tropa frankisten aurkako erresistentziak zer mugimendu egin zituen. Artilleria eta lubaki lerroak jarraitzen ari dira hartarako.

Adunan gazteak egiten ari diren indusketa oroimen historikoaren inguruko programa baten... Gehiago irakurri

Espainian 1936an ez zen gerra zibilik izan

Botereak 1936-1939ko gerra zibila kontzeptua hedatzen du hedabide, zinema, eskola eta pulpituaren bidez. Dio Espainia bi frontetan banatuta zegoela, eta zein gailenduko zen erabakitzeko euren arteko gerra zibilean murgildu zirela. Eta gezurra da. 1936ko uztailaren 17an estatu kolpea egin zuen armadaren zati batek Espainiako Errepublika, hau da, herrikideek 1931n hautatutako sistema politiko zilegia uzkailtzeko asmoz. Urte hartako apirilaren 14ko udal hauteskundeen emaitza zela eta, errepublika aldarrikatu zen, eta Alfontso XIII. erregeak Espainiatik irtetea erabaki zuen. Jarraian,... Gehiago irakurri
Zuloaga

Zuloaga

Bilboko Arte Ederren Museoan Zuloagari eskainitako erakusketaren harira, artikulu bat argitaratu zen Argia aldizkarian, Ignacio Zuloaga, pintore ilustre gaitzesgarri bat izenburupean. Ez dut eztabaidatuko Zuloaga pertsonaia gaitzesgarria izan zen edo den, baina artikuluan aipatzen diren datuak testuinguruan jartzea gustatuko litzaidake, batez ere nire lana, arte historialari moduan, artea testuinguruan ulertaraztea delako.

Ez dakit Zuloagak inoiz alkandora urdina jantzi zuen, baina badakit gerra zibila bukatu baino lehen, 1937an Francoren aldekoek Zumaia menperatu... Gehiago irakurri
Jaurlaritzak gizateriaren aurkako 5.887 krimen erregistratu ditu

Jaurlaritzak gizateriaren aurkako 5.887 krimen erregistratu ditu

1936ko gerraren inguruan hildakoen lehen azterketa egin du Gogora-k, erreparaziorako urrats gisa. Guztira, 20.000 pertsona zenbatu ditu; Francoren aldeko tropetan hildakoak ere aintzat hartu ditu

Memoria historikoari buruzko informazioa biltzeko beste urrats bat egin du Eusko Jaurlaritzak. Datu base zabal bat osatu du 1936ko gerran eta frankismoko lehen urteetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hil zituzten herritarrei buruzko datuekin; 1936tik 1945erainoko epea hartu du kontuan. Euskal Herriko Unibertsitateko Unesco katedrarekin, Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuarekin eta Aranzadi zientzia elkartearekin elkarlanean osatu du. Ikerketa «zabalik» dago oraindik, bai baitakite ez dutela informazio guztia bildu. Orain arte, 19.998 hildakoren berri izan... Gehiago irakurri

Ekinaldi legegile bat aurkeztu dute biktimei «babesa bermatzeko»

Ekinaldi legegile bat aurkeztu dute biktimei «babesa bermatzeko»

Frankismoaren Krimenen Aurkako Plataformak erregistratu du testua Eusko Legebiltzarrean. Alderdi politikoen borondaterik eza salatu du
Eusko Jaurlaritzak ala Eusko Legebiltzarreko alderdiek egiten ez bazuten haiek egingo zutela ohartarazi zuten, otsailean, Giza Eskubideen Batzordean. Eta egin dute. Euskal Autonomia Erkidegoak ere Memoria Historikoaren Lege bat izan dezan —Nafarroak badu, 2013tik—, Eusko Legebiltzarrean herri ekinaldi legegile bat erregistratu zuten atzo Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataformako kideek. Legegintzaldi honetan ez bada hurrengoan lantzeko egin dute. Tramiterako onartu ala ez, datozen egunetan erabaki beharko du Legebiltzarreko Mahaiak, eta, alde azalduko balitz, 10.000... Gehiago irakurri
Lanak ez zituen aske egin

Lanak ez zituen aske egin

Euskal Herrian ere egon ziren kontzentrazio eremuak, 1936tik ia 1950era arte. Milaka pertsona igaro ziren haietatik, aurrez epaitu gabe; euskal herritarrak, berriz, Burgos eta Aragoikoetan izan zituzten gehienbat.
Badakigu aita han izan zutela: Sabino Urra. Eskatu dugu sartu-irtenen dokumentazioa, zerbait, baina esan digute ez dagoela ezer, zegoen guztia erretzeko agindu zuela Rodolfo Martin Villak [frankismoko azken Gobernazio edo Barne ministroak]».

Zaragozatik gertu badago geraleku bat: Casetas (Aragoi, Espainia). Lotune bat. Han hartzen dute trenek Madrilerako ala Bartzelonarako bidea; itxuraz, bestelako interesik ez du. Gaur egun, 7.000 biztanleko lo hiri bat da. Ezerk ez du gogoratzen behinola han gertatutakoa: ez oroitarri bat, ez kale bat. Deus ez. Senideak ez dira inoiz... Gehiago irakurri
Esklaboekin batera bizitzen

Esklaboekin batera bizitzen

Kontzentrazio eremuetako presoak herri lanak egitera bidaltzen zituzten. Batzuetan, etxeetan eta baserrietan izan zituzten, edo, bestela, herritik gertuko barrakoietan.
Lur azpian gordetzen ziren arratoiak. Egun batean, erabaki zuten egurrak kentzea, eta handik atera ahala hartzen zituzten. Batek hanka tartetik ihes egin zien, eta Corella deituriko batek hartu zuen. Hozka egin zion eskuan, eta hark arratoiari buruan, krak-krak, hil zuen arte; hura ere kalderura. Egun horretan horixe jan zuten». Bere begiekin ikusi zuen hori Mikel Salaberriak, haur koskorra zela, Lezon (Gipuzkoa), gerra amaitu berritan, 1940an.

Kaskoan bizi zen orduan, osabarenean: Elias Salaberria margolariaren etxean. Haren sotoan, besteenetan bezala,... Gehiago irakurri

Frankismoaren krimenen aurkako bi auzibide hasi dituzte

Andoaingo Udalak eta Sanfermines 78 Gogoan plataformak Argentinako kereilara gehitzeko eskatu dute
ANDOAIN. Frankismoak eragindako krimenen aurkako bi auzibide berri hasi dituzte Hego Euskal Herrian: Andoainen (Gipuzkoa) eta Iruñean. Andoaingo Udalak sustatu du lehena; aho batez onartu zuen udalbatzan hori egitea. Oroituz taldeak jaso ditu 1936 eta 1970 urte artean frankismoak egindako krimenak; horretarako, herriko datuak eta lekukotzak bildu ditu. Horiek dituzte oinarri.

Andoaingo Udalak bi kereila jarriko ditu. Bat Tolosako epaitegian; udal ordezkariek aurkeztu zuten atzo, Oroituz-eko kideekin eta frankismoaren biktimekin batera. Udalak azaldu du ekintza horren... Gehiago irakurri

Esako alkate frankistaz esanei eutsi egin die Carmen Garciak, eta auzia artxibatu dute

ESA. Maiatzaren 22an, epailearen aurrean deklaratu behar izan zuen Carmen Garciak, Esako (Nafarroa) alkate frankistari buruz esandakoengatik. Oroimen historikoko ikerlan batean, andreak esan zuen alkatea errepresio frankistaz baliatu zela aberasteko. Esako egungo alkate eta 1936ko alkatearen biloba Roberto Martinezek Zangozako Bake Epaitegira jo zuen. Adiskidetze saioa egin zuten. Garciak eutsi egin zion esandako guztiari. Hala ere, Bake Epaitegiak auzia artxibatu du. Gehiago irakurri
Erorien Haranean 1.231 herritar daude, Jaurlaritzaren arabera

Erorien Haranean 1.231 herritar daude, Jaurlaritzaren arabera

GASTEIZ. Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan ehortzita egon eta Erorien Haranera eroandako pertsonen zerrenda osatu du Gogora institutuak; sortzez hiru herrialdeotakoak izan baina Espainian ehortzita egon eta Erorien Haranera eroandakoak ere zenbatu dituzte. Atzo bidali zuen txostena Eusko Legebiltzarrera. Guztira, Erorien Haranean egon daitezkeen 1.231 herritarren zantzuak topatu dituzte: 1.076 gorpuzki dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hilerrietatik ateratakoak.

Gogorak hainbat iturritatik edan du azterlana egiteko. Txostenaren arabera, «gehienak» familiaren baimenik gabe... Gehiago irakurri
Servinirekin bildu dira 78ko Sanferminak Gogoan-ekoak

Servinirekin bildu dira 78ko Sanferminak Gogoan-ekoak

1978an Espainiako Poliziak hildako German Rodriguezen auziaren harira deklarazioa hartu die Servini epaileak. Giza eskubideen aldeko Argentinako elkarte eta eragileekin bildu dira
78ko Sanferminak Gogoan elkarteko kideak Argentinan daude, Maria Servini epaileak deklarazioa hartzeko. German Rodriguez 1978an Espainiako Poliziak tiroz hildako gaztearen auziaren harira joan dira plataformako kideak Argentinara, epailearekin egotera. «40 urteren ostean, eta ia 10.000 kilomtro egin behar izan ditugu justizia eskatzeko», azaldu du Fermin Rodriguez, German Rodriguezen anaiak. Frankismoan egindako delituen inguruko Argentinako kereilaren barruan hartu die epaileak deklarazioa, eta, Sabino Cuadra elkarteko kideak jakinarazi duenez, erantzukizunak eskatuko dituzte Martin... Gehiago irakurri
Franco, hobian geldi oraingoz

Franco, hobian geldi oraingoz

Auzitegi Gorenak behin-behinean eten du Francisco Francoren gorpua Erorien Haranetik ateratzeko prozesua, familiak jarritako helegiteari buruz epai irmo bat ez dagoen bitartean
Ez dute hobitik aterako. Ez, behintzat, oraingoz. Francisco Franco fundazioak, diktadorearen familiak eta Erorien Haraneko prioretzak eginiko eskaera onartu du Espainiako Auzitegi Gorenak, eta, kautela neurri gisa, eten egin du diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik atera eta El Pardon hobiratzeko prozedura. Ekainaren 10ean lekualdatzekoak ziren, baina, Francoren familiak jarritako helegitearen gainean epai irmo bat ez dagoen bitartean, Espainiako Gobernuak ezinen du Franco hobitik atera.

Diktadorea Erorien Haranetik ateraz gero Francoren senideek eta Espainiako estatuak... Gehiago irakurri

Nafarroako hiru udalerrik seme kutun izendapena kendu diote Francori

IRUÑEA. Nafarroako Memoriaren Institutuak jakinarazi duenez, asteon Nafarroako beste hiru udalerrik kendu diote Francisco Franco diktadoreari herriko seme kutun izendapena: Esteribarrek, Irunberrik eta Martzillak. Institutuak tokiko beste hiru entitateri gogoratu die frankismoa goratzen duten izendapenak dituztela Gehiago irakurri
«36ko matoi bandaren seme-alabek agintzen dute herrian»

«36ko matoi bandaren seme-alabek agintzen dute herrian»

Auzitegian deklaratu du Carmen Garcia Pellonek, Isidoro Martinez Esako alkate frankistari buruz esandakoengatik. Auzibidean jarri duena egungo alkatea da: Roberto Martinez, orduko alkatearen biloba.
Aitarengandik ikasi zuen Carmen Garcia Pellonek (Esa, Nafarroa, 1928) ezetz esaten, eta ikasgai horri eusten dio, irmo, 90 urterekin. Aita: Mariano Garcia Illazortza, nekazaria, UGTko kidea eta zinegotzi errepublikazalea Esan. 1936. urtean, militarrak altxatu zirela eta gorriak fusilatzen ari zirela esan ziotenean, ihes egiteko aukera eman zion senide batek: «Arriskua pasatu arte, Zangozako behitegi batean ezkutatzeko aholkatu zioten, baina berak ezetz erantzun zuen; ez zuela ezer txarrik egin, eta etxean geldituko zela», gogoratu du alabak. Hurrengo egunean, Mariano Garcia atxilotu... Gehiago irakurri
«Gezurren» iturburura, egia argitzeko

«Gezurren» iturburura, egia argitzeko

Gernikako bonbardaketaren inguruko 31 «gezur» jaso ditu Xabier Irujok 'Gernika. Genealogy of a lie' liburuan. Gertakarien egia nazioartera eramatea du xede
1937tik gaurdaino iraun duten «gezurren» genealogia egin, horiek eraitsi, eta nazioarteko plazara eramatea: helburu horiekin argitaratu du Xabier Irujo historialariak Gernika. Genealogy of a lie liburua.Gernikako bonbardaketaren inguruan zabaldutako mitoak ardatz dituen bi liburu kaleratuak ditu Irujok aurretik, eta haietako baten, hots, La verdad alternativa (2017) lanaren ingelesezko bertsioa da atzo Donostian aurkeztu zuena.

Orain bi urteko liburuaren oinarrian zegoen dokumentazio lanean urratsak egin ditu Irujok ordutik hona, eta datu berri batzuk azaleratu... Gehiago irakurri
Duintasuna azaleratu da lurpetik

Duintasuna azaleratu da lurpetik

Memoria historikoaren esparruan, 80 urte iraun duen hutsune handi bat betetzen hasi dira aldaketaren erakundeak. Gerrako 84 fusilaturen arrastoak aurkitu, hobien mapa osatu eta diktadurako ikurrak kentzea bultzatu dute.
Hutsune handi bat betetzen hasi dira, azkenik, Nafarroan. 1936ko gerran frankistek fusilatutako milaka herritarren arrastoak ez dira lurpetik atera 80 urtez. Orain arte, Nafarroako erakundeek ez dute zirkinik egin. Legealdi honetan, lau alderdien bultzadaz, hori aldatu eta duintasuna lurpetik azaleratu dute Nafarroako Gobernuak eta aldaketaren udalek. Lau urteotako aldaketa instituzionalak utzitako emaitzarik ukigarrienetako bat izan da akaso.

2015eko udan Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak akordio programatikoa izenpetu zutenean, agerian geratu zen memoria... Gehiago irakurri

Artea gerra arma da

2017. urtean, Gernika-Lumoko memoria, kultura eta giza eskubideen alorretan dihardugun zenbait eragile eta elkarte batu ginen, Gernikako bonbardaketaren urteurrenerako herriko taldeen jardueretan gutxieneko koordinazio bat lortzeko, elkarrekin lagundu eta ekimen komunak bultzatzeko. Programa orokor bat egin eta zabaltzea lortu zen, beti talde bakoitzaren autonomia eta nortasuna errespetatuz, edukiei zein hedapenari buruz.

Hurrengo urterako zenbait talderen arteko komunikazio mailako harremana mantendu bazen ere, oinarrizko talde bat bildu ginen, helburu bik elkartuta:... Gehiago irakurri
Bernadek ez du helegiterik jarriko, uste baitu auzia «manipulatua» dagoela

Bernadek ez du helegiterik jarriko, uste baitu auzia «manipulatua» dagoela

Clemente Bernad argazkilariak salatu du Erorien Monumentuko kriptan meza bat grabatzeagatik izan duen epaiketa «azpijoko izugarria» izan dela
«Karta guztiak markatuta daude, eta ez naiz joko horretan sartuko». Clemente Bernad argazkilari eta dokumentalista iruindarrak ez du prozesu judiziala gehiago luzatu nahi, eta ez du helegiterik aurkeztuko urtebeteko espetxealdia eta 3.000 euroko isuna ezarri dizkion sententziaren kontra. ZER kolektiboko kideek lagunduta, epaiaren balorazioa egin zuen atzo, Iruñeko Kondestablearen jauregian. Harekin zen lankide eta emazte duen Carolina Martinez dokumentalista ere: haren kontra ere jarri zuten salaketa, baina epaileak atzera bota zuen, frogarik ez zegoela iritzita.

2016an,... Gehiago irakurri
Nafarroako memoria historikoari buruzko 32 atal Hamaikan ikusgai

Nafarroako memoria historikoari buruzko 32 atal Hamaikan ikusgai

'Hezurren memoria' saioa estreinatuko dute astelehenean. Beste bi saio egingo dituzte Iruñean
Datozen hilabeteetan, Hamaikak Nafarroako memoria historikoan sakonduko du, eta bereziki 1933tik 1945era izandako gertakarien muinera joko du Hezurren memoria saio berriak. Astelehenean estreinatuko dute programa, 21:00etan —Hamaikaren nahieran zerbitzuan ere ikusgai egongo dira atalak—. Iñaki Lasa izango da saioko aurkezle eta zuzendaria. 40 minutuko 32 atal egingo dituzte orotara, eta gaiarekin lotutako 150 elkarrizketa inguru egiteko asmoa dute.

Lasak iragarri du II. Errepublikak, 36ko gerrak eta gerraosteak Nafarroan utzi zituenak jasoko dituztela... Gehiago irakurri
Memoria historikoa. Francoren harlauza

Memoria historikoa. Francoren harlauza

Diktadorea hobitik ateratzearen auziak agerian utzi du frankismoko biktimek ere dituzten oztopoak; legedia aldatzea proposatu dute.
Ustelduta. 1.500 kiloko harlauza baten azpian. Hala segitzen dute Francoren gorpuzkiek Erorien Haranean (Madril), nork mugituko zain. Horretarako eguna jarria zuen jarduneko gobernuak: ekainaren 10a. Hauteskunde kanpainaren atarian egin zuen iragarpena, aurrez Espainiako Kongresuaren babesa jasota —PP eta Ciudadanos abstenitu egin ziren—, eta lege dekretu baten bidez. Baina baliorik ez du oraingoz. Izan ere, diktadorearen familiak jarritako helegiteak direla-eta, etenda dago erabakia, eta hobitik ateratzeko prozesua. Auzitegi Gorenak du azken hitza. Eta epaileek esandakoa... Gehiago irakurri
Urtebeteko kartzela zigorra, Molaren kriptan grabatzeagatik

Urtebeteko kartzela zigorra, Molaren kriptan grabatzeagatik

Epaileak 3.000 euroko isuna jarri dio Clemente Bernadi, Iruñean meza frankistak antolatzen dituen anaidiaren «intimitatea urratzea» egotzita
Iruñean, hilabetero, meza frankistak antolatzen ditu eskuin muturreko elkarte ultrakatoliko batek, Erorien Monumentu azpiko kriptan. Eraikina, legez, Iruñeko Udalarena den arren, Gurutzearen Zaldun Boluntarioen Anaidiak beretzat gordea du kripta erabiltzeko eskubidea. Orain, Iruñeko 3 zenbakiko Zigor Epaitegiko magistratuak ebatzi du legez kanpokoa dela kripta horretan irudiak hartzea. Are: eraikin publiko batean egiten diren meza frankistak grabatzea «anaidiaren intimitatea urratzea» dela nabarmendu du epaileak. Hori dela eta, urtebeteko kartzela zigorra eta 2.880 euroko isuna ezarri... Gehiago irakurri
Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua, Gurseko presoen aldeko omenaldian

Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua, Gurseko presoen aldeko omenaldian

GURS. Gurseko (Okzitania) kontzentrazio esparruko presoen omenezko ekitaldia egin zuten joan den asteburuan. Frankismotik ihesi joandako 6.500 euskal herritar atxiki eta han izan zituzten preso, 1939. eta 1945. urteen artean. Ekitaldian izan ziren, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko ordezkari instituzionalak. Gehiago irakurri
Frankismoko hobien malkoak

Frankismoko hobien malkoak

La2ek 'El silencio de otros' dokumentala emango du gaur. 28 sari jaso ditu, Goya bat tartean
Astelehenean 80 urte bete ziren 36ko Gerra amaitu zenetik, eta TVE gaiarekin lotutako hainbat saio ari da ematen egunotan. La2 kateak El silencio de otros dokumentala estreinatuko du gaur, 22:00etan. Zinema areto komertzialetan ikusleen eta kritikaren oniritzia jaso eta jaialdietan 28 sari irabazi eta gero, telebistaz aurreneko aldiz ikusi ahalko da lana.

Almudena Carracedok eta Robert Baharrek zuzendutako dokumentalean, frankismoko biktimen alboan joango dira kamerak, Argentinako kereilaren bideak aurrera egin ahala. Jasandako krimenen ahanztura eta isiltasuna hausten... Gehiago irakurri
Memoria, itzaletik argira

Memoria, itzaletik argira

Elkarte memorialista ugari daude Euskal Herrian, eta haien aldarrikapenek indarra hartu dute azkenaldian. Europan aspaldi ari dira memoriaren alde lanean, baina Euskal Herrian orain ari dira elkarteak ikusgarritasuna lortzen. Diotenez, «elkarlana» funtsezkoa da aurrera egiteko.
Euskal Herrian egiarako, justiziarako eta ordainerako eskubideak ukatu zaizkie urte askoan hainbat indarkeriaren biktimei. Haientzat, memoria historikoari heltzea sendabide izan da maiz. Justizia eskuratzeko eta egia jakiteko tresna bat. Ahanzturari aurre egiteko modu bakarra. Biktima askok hamarkadetan barnean gorde behar izan duten sufrimendu eta frustrazio hori guztia azaleratzeko behar horretatik sortu dira elkarte memorialistak. Euskal Herrian ugariak dira gisa horretako elkarte eta taldeak, eta haien aldarrikapenak indarra hartzen ari dira. Azken urteotan, ekinbide asko abiatu... Gehiago irakurri
Frankismoan hil eta identifikatu gabe dauden 46 gorpu ehortzi dituzte Iruñean

Frankismoan hil eta identifikatu gabe dauden 46 gorpu ehortzi dituzte Iruñean

IRUÑEA. Frankismoan hildako 46 identifikatu gabeko gorpu lurperatu zituzten atzo Iruñeko hilerrian. Nafarroako hainbat hobitan aurkitu dituzte gorpuak, Nafarroako Gobernuaren programa baten harira. Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkarteak antolatu zuen ekitaldia, 36ko gerraren amaieraren 80. urteurrenaren egunean. Gehiago irakurri
«Ezkabakoa euskal 'enigma' txikia da»

«Ezkabakoa euskal 'enigma' txikia da»

Ezkabako espetxean greziera ikasteko idatzitako liburu bat irakurtzen hasi, eta euskara topatu zuen Almorzak. Preso batzuek liburu zifratua idatzi zuten 36ko gerran, euskara ikasteko; «dena arriskatu zuten».
Egiptologoa da Karlos Almorza (Andoain, Gipuzkoa, 1959), baina ezohiko hieroglifikoekin egin du topo berriki. Aranzadi zientzia elkartearekin aztertu du Ezkabako (Nafarroa) espetxean greziera ikasteko egindako metodo bitxia. Tratado de Gramática Griega (Grezierazko Gramatika Tratatua) du izena liburuak, baina «letra grekoz idatzita dauden hitz eta esaldi guztiak irakurrita, euskara entzuten da».

Zer da aurkitu duzuen tratatua?

Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi omentzeko Korrikak antolatutako ekitaldian erakutsi zuten bideoan, hark... Gehiago irakurri

Ezkabako bi iheslariren gorpuzkiak lurpetik atera dituzte Ardaizko leizean

ERROIBAR. Ardaizko leizean (Erroibar, Nafarroa) lurperatuta zeuden bi pertsonaren gorpuzkiak atera dituzte hobitik Aranzadi Zientzia Elkarteko kideek, Nafarroako Gobernuarekin sinatutako egitasmoaren barruan. 1938an Ezkabatik ihes egindako bi presoren hezurrak direla uste dute. 37 metroko sakoneran zeuden lurperatuta, eta 1985ean aurkitu zituzten Satorrak espeleogia taldeko kideek. Urte batzuk geroago, 2012an, Aranzadiko adituek berretsi zuten aurkikuntza. Gehiago irakurri
Mendian gotortuak

Mendian gotortuak

Auritz inguruetako bunkerretatik igarotzen diren hiru mendi ibilbide osatu dituzte. 1936ko gerraren ondoren eraiki zituzten, eta memoria historikoa lantzeko balio dute.
Mendian gora eta behera paisaiaz disfrutatzen ibili, eta hara: betoizko leiho bat, zuri so. Bunker bat da. Ibañetan, Menditxurin eta Irupagoetan gerta liteke horrelakorik. Izan ere, Auritz inguruan (Nafarroa) bunker anitz eraiki zituzten 1939tik aurrera. Diktadura frankistak muga gotortu nahi izan zuen. Egun, naturak beretzat hartu ditu, betoiak eta burdinak kendutako tokia berreskuratu nahian edo. Bisitatzeko aukera ere badago, horretarako prestatu dituzten hiru ibilbideetako bat eginez.

Bunkerren ibilbidea: hala deitu diote proiektuari. Nico Zuazuak eta Carlos... Gehiago irakurri
Bizitza borrokari emana

Bizitza borrokari emana

Borrokalaria. Luis Ortiz Alfau borrokalaria izan da (Bilbo, 1916-2019). Errepublikaren aldeko eta frankismoaren kontrako milizianoa 1936ko gerran, ahanzturaren kontrako eta memoriaren aldeko borrokalaria azkeneko bi hamarkadetan. Herenegun hil zen, 102 urte zituela.

Ia mende bat iraun du haren borrokak. Izquierda Republicana batailoian izena eman zuen. Intxortako bataila ezagutu zuen. Gernikako bonbardaketa eta gero hilotzak jasotzen aritu zen: «leku guztietan odola» gogoratzen zuen, eta oraindik ere amesgaiztoak izaten zituen han bizi izandakoekin. Bonba batek... Gehiago irakurri
Billy el Niño eta beste lau polizia frankista ikertuko dituzte estreinako aldiz

Billy el Niño eta beste lau polizia frankista ikertuko dituzte estreinako aldiz

«Gizateriaren kontrako delituak» egin ote dituzten aztertuko du epaile batek. Franco ateratzeko erabakiari helegitea jarriko dio sendiak
Lehenengo aldiz, Espainiako epaile batek aintzat hartu du Antonio Gonzalez Pacheco Billy el Niño eta beste lau polizia frankistaren kontra jarritako kereila, eta ikertu egingo du «gizateriaren kontrako krimenik» egin ote duten. Orain arte, 30 kereila inguru aurkeztu dituzte Billy el Niñoren kontra, baina horixe da onartu duten lehenengoa.

Miguel Angel Gomezek jarri du kereila. Salatu duenez, birritan atxilotu zuten frankismoaren garaian, LCR Liga Komunista Iraultzaileko kide zelarik, 1971n eta 1973an, eta torturatu egin zuten polizia etxean inkomunikatuta egon zen... Gehiago irakurri

Iruñeko Peñen Federazioak bat egin du Sanferminak 78 Gogoan-en kereilarekin

IRUÑEA. Peñen Federazioak bat egin du Sanferminak 78 Gogoan elkarteak jarritako kereilarekin, «orduko erantzukizunak zehaztu, epaitu eta zigortzeko» helburuz. Peñek azaldu dutenez, kereilarekin bat egitea «arrazoizko urratsa» da; izan ere, haien ustez, 1978ko uztailaren 8an Espainiako Polizia jendeari oldartu zitzaionean «sanferminei eta Iruñeko herritar guztiei» eraso egin zieten. Gehiago irakurri
Argentinako kereilara batuko dituzte 1978ko sanferminetakoak

Argentinako kereilara batuko dituzte 1978ko sanferminetakoak

'Martin Villaren txostenaren' berri publikoki eman du 78ko Sanferminak Gogoan plataformak. Gizateriaren aurkako krimentzat jo du Poliziaren esku hartzea. German Rodriguez hil zuten
«Azken finean, gureak akatsak dira; haienak, krimenak». Hala mintzatu zen Rodolfo Martin Villa 1978an, Espainiako Barne ministro zela. 1978ko uztailaren 8an Poliziak German Rodriguez hil zuen tiroz, Iruñean, eta horri buruz ari zen. 40 urte geroago erantzun dio Jacinto Lara Giza Eskubideetan eta Justizia Unibertsalean aditu den abokatuak: «Ez dira akatsak. Krimenak dira. Nazioarteko krimenak».

Horregatik, zenbait ekinbide judizial iragarri zituen atzo 78ko Sanferminak Gogoan plataformak, Iruñean egindako prentsaurrekoan. Berriki, Martin Villaren txostena eskuratu... Gehiago irakurri
Martxoak 3 elkarteak Nazio Batuen Erakundera eramango du bere salaketa

Martxoak 3 elkarteak Nazio Batuen Erakundera eramango du bere salaketa

Ikusi dute Espainian antzua suertatu dela bide judiziala. NBEk giza eskubideen arloan ebatzitakoak bete beharrekoak dira Espainiarentzat
Datorren igandean 43 urte beteko dira Espainiako Poliziak bost lagun hil zituenetik Gasteizen, batzarrean zeuden langileei oldartu zitzaienean. Urtero bezala, aurten ere, hainbat ekitaldi eta mobilizazio egingo dituzte sarraski hura gogorarazteko. Aurtengo urteurrenak, baina, albiste garrantzitsu bat ekarri du arlo judizialean, Martxoak 3 elkarteak iragarri baitu NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Batzordera joko duela justizia eske, Espainian bide judiziala antzua suertatu dela ikusita.

Gasteizko Udalak, Arabako Batzar Nagusiek eta Foru Aldundiak kereilak jarri... Gehiago irakurri
Zauria itxi ezinda

Zauria itxi ezinda

Bi hilabeteotan lau alditan eraso diote Yolanda Gonzalezen omenez Madrilgo parke batean dagoen plakari. Gonzalezen senideak «suminduta» daude, eta salaketa bat aurkeztu dute gertaerak argitzeko. 39 urte bete dira gazte deustuarra hil zutenetik, eta «justizia» nahi dute.
Minduta gaude». Azken bi hilabeteotan lau alditan eraso diote Yolanda Gonzalezen omenez Madrilgo Aluche auzoan (Espainia) dagoen plakari, eta haren sendia suminduta dago. «Ez dut esango ez genuela espero, baina min egiten digu». Horrela mintzo da Asier Gonzalez Yolanda zenaren neba. 39 bete berri dira Fuerza Nueva talde ultraeskuindarrak Yolanda Gonzalez gazte deustuarra bahitu eta tiroz hil zuela. Harrezkero, familiaren zauria itxi ezinda dago. Ez diete ixten uzten. Azken hilabeteotako erasoek ezinezko egiten baitiete haren memoria bakean gordetzea.

Baina ez daude besoak... Gehiago irakurri
Bertsio ofizialaren «oinarrizko» parteak gezurtatzen ditu 'Martin Villa txostenak'

Bertsio ofizialaren «oinarrizko» parteak gezurtatzen ditu 'Martin Villa txostenak'

78ko Sanferminak Gogoan elkarteak agiria eskuratu du, eta gaur zortzi emango du bertan jasotzen direnen berri. German Rodriguezen hilketaz gain, Joseba Barandiaranena eta Errenteriako erasoak ere ageri dira txostenean
1978ko sanferminetako gertakariak jasotzen dituen Martin Villa txostenak gezurtatu egiten ditu egun horri buruz ofizialtzat jo izan den bertsioaren «oinarrizko» elementu batzuk, 78ko Sanferminak Gogoan elkarteak ohartarazi duenez. Horrez gain, dokumentuan jasotzen diren adierazpen batzuk «desitxuratu» egiten dute Iruñean 1978ko uztailaren 8an gertatutakoa, elkartearen esanetan. Plataformako kideek prentsaurreko bat egingo dute datorren larunbatean Nafarroako hiriburuan, agiriari buruzko xehetasunen berri emateko.

Espainiako Gobernuak behin baino gehiagotan ukatu izan... Gehiago irakurri

Vatikanoak ez dio kontra egingo Franco Erorien Haranetik ateratzeko aginduari

MADRIL. Pietro Parolin Vatikano estatu idazkariak berretsi egin du Francoren gorpuzkiak ateratzeari buruzko Eliza katolikoaren jarrera: ez du kontrako urratsik egingo. Parolinek gutun bat igorri dio Carmen Calvo Espainiako presidenteordeari, jarrera ofizialduz. Espainiako Gobernuko ministroen kontseiluak otsailaren 15ean sinatu zuen diktadorearen arrastoak ateratzeko agindua; orain Francoren zazpi ilobek erabaki behar dute non hobiratu nahi dituzten gorpuzkiak. Gehiago irakurri
Zazpi proiektu mausoleoa ordezkatzeko

Zazpi proiektu mausoleoa ordezkatzeko

Erorien Monumentua eraldatzeko lehiaketako zazpi finalistak aurkeztu ditu Iruñeko Udalak. Eraikina botatzea proposatu du batek
Iruñeko Erorien Monumentuarekin zer egin erabakitzeko prozesua bigarren fasean sartu da. Udalak atzo arratsaldean aurkeztu zituen zazpi proiektuak, Kondestablearen jauregian. Herritarrek hor bertan ikusi ahal izango dituzte martxoaren 7ra bitartean, eta, horrekin batera, euren ekarpenak egin ahal izango dituzte. Euskal Herriko eta atzerriko arkitektoek aurkeztu dituzte proiektuok.

1. PAUSOZ PAUSO

Egileak: Borja Gorostiaga Requejo, Nerea Aranbarri Kortabarria eta Aitor Acilu Fernandez.

Eraikina mantentzea eta «Nafarroako... Gehiago irakurri
300 aztarna frankista gutxiago

300 aztarna frankista gutxiago

Nafarroako Gobernuak sinbologia frankistaren errolda egin zuenetik, 300 ikurretik gora kendu dituzte erakundeek. Erretiratutako ikur batzuk ikusgai paratuko dituzte martxoan
Aurten 44 urte beteko dira Francisco Franco Espainiako diktadorea hil eta diktadura bukatu zela. Alta, garai hartako aztarnak oraindik ere ikusgai dira hainbat lekutan, urte luzez egon izan baitira ikur horiek kaleetan. Nafarroan, 2016az geroztik, 300 aztarna baino gehiago kendu dituzte tokiko entitateek, Nafarroako Gobernuaren babesarekin. Atzo egindako agerraldian eman zituzten datuok Ana Ollo Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako kontseilariak eta Alvaro Baraibar Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusiak.

Nafarroako Unibertsitate Publikoak egindako... Gehiago irakurri
Franco ateratzeko xedean, irmo

Franco ateratzeko xedean, irmo

Diktadorearen hilotza Erorien Haranetik ateratzeko ekinaldi definitiboa egin nahi du gobernuak
Francoren hilotza Erorien Haranetik ateratzeko bidea abuztuaren 24an hasi zuen Espainiako Gobernuak; diktadorearen gorpuzkiak ohorea erakusteko toki batean egoteak «biktimenganako errespetu falta» erakusten zuela adierazi zuen orduan Espainiako Gobernuko presidenteorde Carmen Calvok: «Demokrazia ez da bateragarria Francoren memoria goresten duen hilobi batekin». Udan gobernuak gorpuzkiak lekuz aldatzeko onetsi zuen lege dekretua ez da aski izan, ordea, asmoa gauzatzeko. Eragozpenak gailendu dira, eta Franco, gaur, Erorien Haranean dago oraindik: orain dela 44 urte... Gehiago irakurri
Ongi etorriak, @Labastida1933 moduko ekimen guztiak. Zeinen beharrezko eta zeinen eskergarriak diren oraindik ere h… https://t.co/PX76VhFnfu
Juan Paredes Manotas 'Txiki'-ren azken idatzia #I27 https://t.co/rJAZbJkdRb
RT @kaltzo: #GernikarenEgiak ikus-entzunezkoa aurkezten. @BIBA_Bilbo Gernikako instian ta @AstraGernika .n. Memoria egiten jarraituko dugu…
RT @berria: [AZKEN ORDUKOA] Mossoen eta TV3ren esku hartzea ere jasotzen du PP eta PSOEren arteko akordioak https://t.co/sqg29hg8vp
Hona hemen Jose Ramon Aranberria hil berria kide zen #GernikaBatailoia-ren inguruko zertzelda zenbait https://t.co/UJfYusnjJa
2. 1978ko Erregimenaren iruzurraren paradigma azaltzeko tresna bihurtu dute Vilallonga https://t.co/2XSMFhwg0m
GAUR https://t.co/fdhCBc1afA
36ko gerra bukatu ostean bilakatu zen gudari Jose Ramon Aranberria. Alemania naziaren aurka borrokatu zen II. Mun… https://t.co/zbCEet65Xi
#GernikaBatailoi-ko kide gehienak hilak dira. Bizirik da oraindik ere Francisco Perez Luzarreta https://t.co/03RKldYRKW
https://t.co/zpSyD8YBEO
Fernando Mikelarenaren SIN PIEDAD lana interesgarri iritzi dionari: (galegoz) https://t.co/gs8wcnOBrZ (gaztelaniaz) https://t.co/64ZQ3XT7ca
Liburu horretan, besteak beste, emakumeen aurkako jazarpen espezifikoa aztertzen da: https://t.co/ETqQqr8TnY
RT @Labastida1933: Abenduaren 4an irekiko dugu parez pare borroka historia txiki baten oroimenaren leihoa. #Bastida1933.rena https://t.co/y…
RT @1936_na: Urriak 21, larunbata, 11:00, Elo: Omenaldia Eloko teileriako hilobian 106 erahildakoei. Antolatzailea: Teileriako Ahaztuak htt…
RT @kaltzo: #GernikarenEgiak @BIBA_Bilbo .n aurkezpenak harrera ona izan eta gero, Gernikara goaz. https://t.co/ePt9Xs3DNt
1. "Biolentziarik okerrena atzeraguardiakoa zen". Espainiako egungo errege emeritoaren biografoa, aristokrata, akto… https://t.co/mrUJOWycz3
RT @maribelvaquero_: Epaitegietara joko du @OrainGipuzkoa-k frankismoaren krimenen aurka. Biktimen justizia eta erreparazio eskubideak defe…
Gaurko egunez, duela 81 urte, 71 pertsona erail zituzten faxistek Nafarroan https://t.co/eEgNVqdNvW
Ikustekoak eta ikastekoak, 1930eko urteetako Arabar Errioxari buruz @Labastida1933 https://t.co/w1L9CZkGvu
https://t.co/iXWsyvk5xv