Feminismoa

deontologia >> Jarraibideak >> Bereizkeriarik gabeko tratamendua >> Sexismoa

Gizonei eta emakumeei tratu simetrikoa ematen ahaleginduko da BERRIA.

Emakumeek ez dute talde homogeneorik osatzen. Beraz, estereotipoak eta topikoak saihestu beharra dago. Bai elkarrizketatuei eginiko galderetan, bai albisteari emaniko tratamenduan, kazetariak baztertu egingo ditu hala genero rolei loturiko galdera topikoak nola estereotipoak sendotzen dituzten klixeak.

emakumeak gizonak
menpekotasuna independentzia
familia loturak profesionalak
etxekoandreak plazagizonak
edertasuna, arropa kirolariak eta kirolzaleak
emozionala arrazionala

[no] Kubaz mintzatzean, musika, paisaia eta neska ederrak datozkigu burura.

Informazio iturriak orekatzen saiatuko da BERRIA, gaia zeinahi dela. Emakumeek, albisteko protagonista ez ezik, informazio iturri ere izan behar dute. Emakumeen presentzia handitzeko eginahalak egingo ditu BERRIAk, eta, alde horretatik, oreka zainduko du aditu eta iritzi emaileengana jotzeko orduan ere.

Informazioaren alderdi grafikoa ere zaindu behar da, ideien artean nahi gabeko lotura inplizituak sortzea eragozteko.

Indarkeria matxista.

a. Giza eskubideen urratzea da, pertsonen askatasunaren eta duintasunaren kontrakoa, eta hala tratatuko da BERRIAn. Gizarte egiturak sorturiko arazoa izanik, ezin aurkeztuko da maitasun gehiegiaren edo erotasunaren ondorio gisa.

b. Horrelako gertaerak deskribatzeko orduan, pertsonen duintasuna errespetatuko da, eta sentsazionalismoa baztertuko.

c. Biktimen intimitate eskubidea zorrotz errespetatuko da, eta beti aintzat hartuko da beren izen-abizenak jakinaraztea nahi duten edo ez.

Hizkera sexistarik ez da onartuko.

a. Gizon hitza gizonezko adierazteko erabiliko da. Bi sexuetako pertsonak izendatzeko, pertsona, jende edo gizaki idatziko da.

Oro har mintzatzeko, -lari eta -ri atzizkiak erabiliko  dira, eta ez -gizon: esaterako, legelari, eta ez legegizon. Orobat jokatuko da genero marka duten beste atzizkiekin: gizon-emakumeez aritzeko, iruindar erabiliko da, eta ez iruinseme.

b. Tradiziorik gabeko hitzetan, -sa atzizkia ez da erabiliko: esaterako, aktore idatziko da, eta ez aktoresa*; dantzari, eta ez dantzarisa*.

c. Beste hizkuntzetatik itzultzeko orduan, kazetariak saiatu behar du egoki euskaratzeko informazioa biltzen. Esaterako, jakin behar du children, enfants edo hijos zer diren zehazki: seme-alabak, semeak edo alabak. Informazio hori biltzea ezinezkoa bazaio, seme-alabak idatziko du, eta txikiak badira, haur eta ume ere erabil ditzake. Modu berean jokatuko du euskaraz hitz elkartuak erabiltzen diren beste kasuetan ere: neska-mutikoak, errege-erreginak, maisu-maistrak, jaun-andreak, andre-gizonak, neba-arrebak...

d. BERRIAn ez da erabiliko estereotipo sexistei loturiko adjektiborik.

[no] Angels Barcelo kazetari beltzarana

e. Familia loturen aipamen alferrikakorik ez da egingo. Albisteari estu loturiko datua baldin bada bakarrik aipatuko da ahaidetasuna edo harreman pertsonala. Dena dela, betiere izen-abizenak idatziz identifikatuko dira pertsonak, eta sekula ez familia lotura hutsekin.

[no] Putin eta bere emaztea atzo iritsi ziren Parisera.

f. Albisteetako protagonistak aipatzeko, irizpide berak erabiliko dira beti, aipatua gizona izan zein emakumea izan. Hala, lehen aldian izen-abizenak idatziko dira, eta hortik aurrera, abizena bakarrik.

[no] Gurrutxagak ere ale politak utzi zituen, Mendiluzek bezala, baina Maialenen eta Maiaren lana izan zen biribilena.
    [yes] Gurrutxagak ere ale politak utzi zituen, Mendiluzek bezala, baina Lujanbioren eta Maiaren lana izan zen biribilena.

[no] Guztira 13,5 milioi lagunek ikusi zuten Barbara Walters kazetariak Hillaryri eginiko elkarrizketa.
    [yes] Guztira 13,5 milioi lagunek ikusi zuten Barbara Walters kazetariak Hillary Rodhman Clintoni eginiko elkarrizketa.

Emakumeez mintzatzean, ez dago zertan genero aldetik markatua den hitzik erabili, gizonei buruz ari garela pareko hitzik erabiltzen ez bada. Hala, gogoan izan gazte bat mutil bat nahiz neska bat izan daitekeela, eta abar.

[no] Aitor Perez motz aritu zen, baina Alize Mendiburu andereak osatu zuen.

[yes] Aitor Perez motz aritu zen, baina Alize Mendiburuk osatu zuen.

abolizionismo, abolizionista.

abortatu, abortu (aborto*). Haurdunaldia eten, haurra galarazi. Abortatzeko eskubidea, abortatzeko klinika, abortista, Abortuaren Legea.

abusu. Gehiegikeria. Sexu abusuak.

ahizpatasun. Feminismoan, emakumeen arteko elkartasuna eta aliantza. 'Sororitate' ere esaten zaio.

akoso* e. jazarpen. Sexu jazarpena. Gogor jazarri zaio/dio.

alarde baztertzaile (alarde tradizional*, betiko alarde*). Inoren esanetan bakarrik erabiliko dira 'alarde tradizional' eta 'betiko alarde'.

amatasun opor*, amatasun oporraldi* e. amatasun baimen.

antisistema. Politikan, egitura hegemonikoen kontrako diskurtsoa duena. Batzuetan, erdeinuz erabiltzen da, oposiziokoak izendatzeko. Antisistema eta feminista gisa definitzen du bere burua.

arzalpen. Ingelesez, 'mansplaining'. Adierazkorra da.

asanblada. Izen hori duten taldeak izendatzeko erabiltzen da ('Abiadura Handiko Trenaren Aurkako Asanblada', 'Bizkaiko Emakumeen Asanblada'), edo, bestela, mugimendu asanblearioari dagozkion alorretan. Gainerakoan, hobe 'batzar', 'biltzar' edo 'bilera'. PSOEren asanblada*[e.] PSOEren batzarra.

askatasuna, berdintasuna, haurridetasuna. Frantziako Iraultzan sorturiko leloa, Frantziako Errepublikak eta Haitiko Errepublikak goiburutzat hartua. Dena dela, kontuan izan zenbait testuingurutan 'haurridetasuna' baino egokiagoa izan litekeela 'anaitasuna'; esaterako, emakumeen bazterketa agerian utzi nahi denean.

Berdintasunerako Legea, -a.

Bilgune Feminista. Laburturik, 'Bilgunea'.

biolentzia. h. indarkeria.

birbanatu. Gehienetan, nahikoa da 'banatu'. Aberastasuna birbanatzea da konponbidea*[e.] Aberastasuna banatzea da konponbidea.

emagaldu. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa. Hobe 'prostituta'. Gizon bat atxilotu dute Bilbon, emagaldu bati eraso eta lapurtu izana leporatuta*[e.] Gizon bat atxilotu dute Bilbon, prostituta bati eraso eta lapurtu izana leporatuta.

emakumeenganako indarkeria* e. emakumeen aurkako / kontrako indarkeria, indarkeria matxista.

Emakumeen Nazioarteko Eguna, -a (Emakume Langileen Nazioarteko Eguna*, Emakumearen Eguna*). Laburtu behar izanez gero, 'Emakumeen Eguna'.

emakumeen salerosketa (emakumeen trata*).

enpoderamendu* e. ahalduntze. Batzuetan, 'jabekuntza' eta 'jabetze' ere erabiltzen dira; batez ere, 'jabekuntza eskola' eta 'jabetze eskola'.

enpoderatu* e. ahaldundu. Inoren esanetan, onartzekoa da 'boteretu' ere.

feminizidio. Emakumeen genozidioa.

genero 2. Kulturak eta gizarteak sexu bakoitzari ezartzen dioten rola. Ez nahasi sexuarekin. Jaio bezain pronto, genero femeninoa inposatzen hasten zaizkie emakumeei, eta maskulinoa gizonei.

sexu. Biologikoa. Ez nahasi generoarekin. Generoa eta aspirina: Bayer etxearen pilula ezagunak ez die berdin eragiten gizonei eta emakumeei*[e.] Sexua eta aspirina: Bayer etxearen pilula ezagunak ez die berdin eragiten gizonei eta emakumeei.

genero indarkeria. Inoren esanetan edo Espainiako legedian hala izendaturiko delitua aipatzean erabiltzekoa. Gainerakoan, erabili 'indarkeria matxista' edo, bigarren mailan, 'indarkeria sexista'. Ikus 'Deontologia' atala.

gizaki. Pertsona, gizon nahiz emakume.

Haurdunaldiaren Borondatezko Etenaren eta Sexu eta Ugalketa Osasunaren Legea, -a.

haurdunaldi subrogatu (gestazio subrogatu*).

helduentzako filma*, helduentzako aldizkaria...* e. film pornografikoa, aldizkari pornografikoa... Inoren esanetan bakarrik erabiltzen da 'helduentzako' adiera horretan.

heteroarau, heteronormatibitate, heteronormatibo. Heterosexualitatea bizimodu egoki bakartzat jotzen duen sistema; hari dagokiona.

heteropatriarkatu (hetero-patriarkatu*). Gizonak nagusi diren eta heterosexualitatea inposatzen den sistema soziopolitikoa.

heterosexismo, heterosexista. Heterosexualitatearen nagusitasuna defendatzen duen sistema; haren aldekoa.

hezkidetza (hezikidetza*). Sexu bietako ikasleei batera eta berdintasun balioetan ematen zaien hezkuntza. Askotan, aditza erabiliz osatzen da esaldia ondoena. Neska-mutilen hezkidetza bultzatu behar da *[e.] Neskak eta mutilak elkarrekin heztea bultzatu behar da.

indarkeria matxista. Bigarren mailan, 'indarkeria sexista' ere erabil daiteke. Ikus 'Deontologia' atala.

Indarkeria Matxistaren Kontrako Nazioarteko Eguna, -a (Emakumeenganako Indarkeriaren Kontrako Nazioarteko Eguna*, Emakumeen Kontrako Indarkeriaren Aurkako Nazioarteko Eguna*). Azaroaren 25a. Laburturik, 'Indarkeria Matxistaren Kontrako Eguna'.

interdependente, interdependentzia. Elkarren mendekoak; haien egoera. Denok onartu beharra daukagu izaki interdependenteak garela eta elkarren premia dugula.

intersekzionalitate. Gizabanakoak bere kategoria sozialen arabera dituen zapalkuntza eta pribilegio egoeren fenomenoa.

jendarte. Jendaurrea, lagunartea. BERRIAk ez du erabiltzen 'gizarte' adierazteko. Adiera horrekin, inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa.

Kontzebituaren Bizia eta Emakume Haurdunaren Eskubideak Babesteko Lege Organikoa, -a. Espainian PPk 2013an abortuari buruz prestaturiko legea.

kontziliatu, kontziliazio 1. Lana eta bizitza pertsonala bateratu.

lesbofeminismo, lesbofeminista. Feminismoaren adarra, heterosexualitatea erregimen politikotzat jotzen duena; haren jarraitzailea.

Lilatoia, -a (Lilaton*). Donostian urtero egiten den emakumeen herri lasterketa.

Martxoaren 8a, -a. Emakumeen Nazioarteko Eguna.

mikromatxismo. Praktika matxista normalizatua, maiz egin eta ikusezin gertatu ohi dena.

porno 1. Pornografikoa. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa. Haurrei ateratako 40.000 irudi porno aurkitu dituzte*[e.] Haurrei ateratako 40.000 irudi pornografiko aurkitu dituzte.

porno 2. Pornografia. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa. Sekulako dirutza dabil pornoaren inguruan*[e.] Sekulako dirutza dabil pornografiaren inguruan.

postporno. Pornografia tradizionalaren oinarriak iraultzen dituen mugimendua, sexualitatearen eredu hegemonikoen kontra borroka politikoa egiteko.

puta* e. prostituta.

putetxe* e. prostituzio etxe.

sexu. Biologikoa. Ez nahasi generoarekin. Generoa eta aspirina: Bayer etxearen pilula ezagunak ez die berdin eragiten gizonei eta emakumeei*[e.] Sexua eta aspirina: Bayer etxearen pilula ezagunak ez die berdin eragiten gizonei eta emakumeei.

sexu abusu, sexu eraso, sexu jazarpen. Sexu askatasunaren kontrako delituak. Ez nahasi sexu erasoak eta genero indarkeria: 'genero indarkeria' terminoa zabalagoa da, eta, sexu erasoak ez ezik, bestelako tratu txarrak ere izendatzen ditu.

sufragio, sufragista.

© Berria.eus - Euskal Editorea SM    •   Martin Ugalde kultur parkea, Andoain 20140
Telefonoa: 943-30 40 30  •   Faxa: 943-59 01 72  •  Posta elektronikoa: estiloliburua@berria.eus
webgunearen mapa