HIZTEGIA

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
 

a cappella (a capella*, a capela*). Ahots hutsez.

 

a grosso modo* e. oro har. Latinezko esapidea 'grosso modo' da, 'a'-rik gabe.

 

a posteriori. Latinez, 'izan eta gero', 'ondorioak ikusi eta gero'.

 

a priori. Latinez, 'aldez aurretik'.

 

A/H1N1 gripea. Laburrago, 'A gripea'.

 

ababor. Popatik brankara begiraturik, ontziaren ezkerraldea.

 

abaila (habaila*). Abiada, oldarra.

 

abal, abala eman, abal emaile, abaldun, abalkide (abalatu*).

 

abangoardia, atzeragoardia (abanguardia*, atzeraguardia*).

 

abaniko 1. h. haizemaile.

 

abaniko 2* Txirrindularitzan, 'haize-babes'.

 

abar. Ez erabili 'eta abar luze bat'*. Indar berezia emateko, 'eta abar, eta abar' idatzi. Ordenagailuak, mahaiak, aulkiak, liburuak eta abar.

 

abarrots. h. harrabots.

 

abatar (avatar*). Ziberespazioaz mintzatuz, internauta batek sorturiko pertsonaia birtuala.

 

Abc. Espainiako egunkari baten izena. Letra xehez idazten da, ez baita sigla.

 

Abderraman I.a edo Abd ar-Rahman I.a (Abd al-Rahman*).

 

aberastasunaren eta fortuna handien zerga. Gipuzkoan izaniko zerga.

 

aberastu. Uranio aberastua eta uranio guztiz aberastua.

 

aberia 1. Kalte handia. Kristalezko kopak ekarri ditu, eta ea ez dugun aberiarik egiten.

 

aberia 2. h. matxura.

 

Aberri Eguna, -a.

 

Abiña (San Antonio*). Busturiko hondartza.

 

abioi. h. hegazkin, aireko.

 

abioneta* e. hegazkin txiki, turismo hegazkin, kirol hegazkin.

 

abokatu. Abokatu defentsaria, defentsaren abokatua, Estatuaren abokatua, ofiziozko abokatua.

 

abolizionismo, abolizionista.

 

abonamendu (abonu*). Musika Hamabostaldiko abonamendua salgai.

 

abonatu. h. harpidetza egin, harpidedun.

 

abordatze (abordaia*). Piraten abordaia da ekitaldirik ikusgarrienetako bat*[e.] Piraten abordatzea da ekitaldirik ikusgarrienetako bat.

 

aborigen (aborijen*). Lurralde bateko etnia edo herriko kidea. Geroago heldutako etnietako kideetatik bereizteko erabiltzen da.

 

abortatu, abortu (aborto*). Haurdunaldia eten, haurra galarazi. Abortatzeko eskubidea, abortatzeko klinika, abortista, Abortuaren Legea.

 

absentismo. 'Lana huts egin' ere erabiltzen da. Absentismoa oso handia da oraindik. Lana huts egiten dutenen kopurua oso handia da oraindik.

 

absolbitu. Errugabetzat jo. Absolbitzeko epaia, akusazioaz absolbitu, akusaziotik absolbitu.

 

abstenitu, abstentzio. Ez bozkatu. Abstentzio teknikoa, abstentziora jo. Herritar asko abstenitu egin da.

 

abstentzionismo, abstentzionista.

 

abstinentzia sindrome.

 

abstraktu (abstrakto*).

 

absurdo (absurdu*).

 

Abu Sayyaf. Filipinetako gerrilla talde islamista.

 

aburgesatu* e. burgestu.

 

abusatu. Eskubideez abusatu, haurrez abusatu.

 

abusu. Gehiegikeria. Sexu abusuak.

 

accesit.

 

ace. Tenisean, saketik eginiko tantoa.

 

ad hoc. Latinez, 'berariaz', 'propio'. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa. Terrorismo delituetarako legeak Euskal Herrirako ad hoc eginda daudela uste du*[e.] Terrorismo delituetarako legeak Euskal Herrirako berariaz eginda daudela uste du.

 

adagio. Tempo motela (lentoaren eta andantearen artekoa); tempo horretan jotzen den musika lana.

 

Adam (Adan*). Bibliako pertsonaia.

 

adarjotzaile, adarjotze.

 

adierazpenak. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

adikzio, adiktu (adikto*). Ohitura edo substantzia baten mendekotasuna; ohitura edo substantzia baten bizi dena. Adikzioen Legea.

 

adimen urriko, adimen urritasun.

 

adin mahai (adineko mahai*).

 

adin nagusiko. Adinduna.

 

adin nagusitasun. Adindunaren egoera.

 

adin txikiko* e. adingabe. Euskaltzaindiaren Hiztegian, 'adin txikiko' sarrera gehitu dute, izarra kendurik, baina BERRIAk ez du erabiliko.

 

adina (aina*).

 

adindun. Legezko adina duena.

 

adingabe (adin txikiko*). Euskaltzaindiaren Hiztegian, 'adin txikiko' sarrera gehitu dute, izarra kendurik, baina BERRIAk ez du erabiliko.

 

adingabeen auzitegiak. Adingabeei egotzirikoak aztertu eta epaitzen dituzte.

 

adingabetasun. Adingabearen egoera.

 

adinkeria. Adina dela-eta egiten den diskriminazioa; batez ere, adinduen kontrakoa.

 

aditibo. Gehigarria.

 

aditz estiloa. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

aditzaren tokia. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

aditzera eman. Adierazi; batez ere, hitz erdika.

 

adjektibo (adjetibo*).

 

adjudikatu, adjudikazio, adjudikatzaile, adjudikaziodun. Batzuetan, 'eman' ere erabil daiteke. Diputazioak oraindik ez dio inori adjudikatu errepidea bikoizteko lana. Diputazioak oraindik ez dio inori eman errepidea bikoizteko lana.

 

administrari. Administrazioko langilea. Administrari laguntzailea.

 

administratzaile (administradore*). Administrazioaren ardura duena. Auzitegiak administratzaile judizial baten ezartzea erabaki du.

 

administrazioarekiko auzietako auzitegiak. (fr: tribunal contentieux-administratif; es: tribunal contencioso-administrativo).

 

ADN froga* e. DNA proba.

 

adoptatu. Semetzat edo alabatzat hartu. Adoptatzailea, adoptatzeko eskubidea.

 

adopzio. Adopzio eskubidea, adopzioan hartu, adopziozko familia, adopziozko gurasoak.

 

ados egon. Kontuz esaldia jostean. Hirurak ados daude bakerik nahi ez duten sektoreak ere badaudela esatean *[e.] Hirurak ados daude bakerik nahi ez duten sektoreak ere badaudela.

 

adostasunera iritsi* e. ados jarri, ados etorri.

 

aduana zerga. Muga zerga.

 

adulteratu* e. faltsutu. Drogak-eta beste substantzia batzuekin nahasi. Droga faltsutuak saltzea eragozteko, legeztatzea da onena.

 

aerobik (aerobic*).

 

afektatu 1* e. erasan, hunkitu, ukitu. (aditza).

 

afektatu 2* e. kaltetu, kaltedun. (izena). Afektatuek konponbidea nahi dute*[e.] Kaltetuek konponbidea nahi dute.

 

afiliatu. Alderdi politiko edo sindikatu batean izena eman, kide egin.

 

afinatu. Tonuan jarri, gozatu. Biolina afinatu berri du.

 

afinazio. Tonuan jartzea.

 

afixa (afitxa*). Kartela.

 

afizionatu 1. Amateurra.

 

afizionatu 2* e. zale, jarraitzaile.

 

aforatu* e. forudun. Carod-Rovira aforatua dela gogorarazi du epaileak, eta haren kontrako kereila guztiak artxibatzea erabaki*[e.] Carod-Rovira foruduna dela gogorarazi du epaileak, eta haren kontrako kereila guztiak artxibatzea erabaki.

 

Afrika. Hona hemen Afrikako zenbait leku: Afrikako Adarra, Gineako golkoa, Rift Haran Handia, Zambezi (Zambeze*).

 

afrikaans. Hegoafrikako hizkuntza ofizialetako bat.

 

afrikaner. Hegoafrikako kolonizatzaile nederlandarren ondorengoa.

 

afro. Izenaren aurretik erabiltzen da. Musika afroa*[e.] Afro musika. // Orrazkera afroa*[e.] Afro orrazkera.

 

afro-amerikar. Ameriketako Estatu Batuetan, Afrika beltzeko arbasoak dituena.

 

after hours. h. goizaldeko taberna.

 

aggiornamento (aggiornamiento*). h. eguneratze, gaurkotze.

 

agi denez* e. agidanean, agidanez, agi danez.

 

agindupean, agindupeko (aginpean*, aginpeko*).

 

agitprop (agit prop*, agit-prop*). Propaganda egin eta mugimendua eragiteko estrategia politikoa. Horrek ez du eragozten Segurtasun Ministerioaren agitprop kanpaina.

 

agorril. h. abuztu.

 

agortu. Gehiegi erabiltzen da. Epeei eta aldiei buruz mintzatuz, hobe 'bukatu', 'amaitu', 'bururatu', 'bete'... Egoera aldatzeko bide guztiak agortu behar dira*[e.] Egoera aldatzeko bide guztiak probatu behar dira. // ‘Haika-Segi auziko’ sei gazte aske, lau urteko espetxealdia agortuta*[e.] ‘Haika-Segi auziko’ sei gazte aske, lau urteko espetxealdia bukatuta. // Jaurlaritzak arazorik gabe agortu zezakeen legealdia*[e.] Jaurlaritzak arazorik gabe amai zezakeen legealdia.

 

agrabante* e. larrigarri, astungarri.

 

agroalimentario* e. nekazaritzako elikagaien. Industria agroalimentarioa*[e.] Nekazaritzako elikagaien industria.

 

agroekologia. Nekazaritza ekoizpenaren alderdi agronomikoak, ekologikoak eta sozioekonomikoak aztertzen dituen zientzia diziplina.

 

agroindustria. Nekazaritza produktuak lantzen dituzten enpresen sektorea.

 

aguakate* e. ahuakate.

 

agudo (aguro*).

 

Aguilera (Agilera*). Miarritzeko kirol zelaia.

 

agujetak izan* e. gogortua / -rik / -ta egon, mindua / -rik / -ta eduki...

 

agure. 'Agure' hitza gutxiesgarria da hizkera gehienetan. Orobat gertatzen da 'atso' hitzarekin. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa. Agure bat*[e.] Adineko (gizon) bat, (gizon) adindu bat, (gizon) edadetu bat, edadeko (gizon) bat, (gizon) zahar bat. // Agure bat hil da Castejongo zahar etxean izandako sutean*[e.] Gizon adindu bat hil da Castejongo zahar etxean izandako sutean.

 

agurtu. Kontuz aditz laguntzailearekin: 'nor-nork' sailekoa behar du izan. Beste barik, eta inora eramango ez gaituen polemika hau amaitzeko asmoz, agurtzen naiz*[e.] Beste barik, eta inora eramango ez gaituen polemika hau amaitzeko asmoz, agur. // Azkar-azkar agurtu nintzen lagunengandik*[e.] Azkar-azkar agurtu nituen lagunak.

 

ahal. Desira adierazten du. «Garaiz iritsiko ahal dira!», esan zuen bat-batean.

 

Ahal Dugu. Podemosek Hego Euskal Herrian hartu duen izena.

 

ahal izan 1. Aditz nagusiaren erregimenaren araberakoa da laguntzailea. Etorri ahal izango du*[e.] Etorri ahal izango da.

 

ahal izan 2. Kontuz kazetaritzako klixe hutsalekin. Uste dute nazioarteko sare bateko kide izan ahal direla kargaontziko arduradunak*[e.] Uste dute nazioarteko sare bateko kide direla kargaontziko arduradunak. // BERRIAk jakin ahal izan duenez*[e.] BERRIAk jakin duenez.

 

ahalbait* e. albait.

 

ahalbidetu (ahalbideratu*). h. modua egin, bide eman, ekarri... Euskaltzaindiaren Hiztegian biak ageri dira, 'ahalbidetu' eta 'ahalbideratu', baina BERRIAk bakarra erabiliko du. Gogoan izan, gainera, badirela esapide idiomatikoagoak hori adierazteko. Ikertzaileen lana gero eta modu eraginkorragoa izatea ahalbidetu behar dugu*[e.] Ikertzaileen lana gero eta eraginkorragoa izateko modua egin behar dugu. Ikertzaileen lana gero eta eraginkorragoa izateko bidea jarri behar dugu. Modua egin behar dugu ikertzaileen lana gero eta eraginkorragoa izan dadin. // Osasunan egindako lan onak Atletico Madrilera itzultzea ahalbidetu dio*[e.] Osasunan egindako lan onak Atletico Madrilera itzultzeko modua eman dio. Osasunan egindako lan onak Atletico Madrilera itzultzeko bidea eman dio. Osasunan egindako lan onak Atletico Madrilera itzultzea ekarri dio.

 

ahaldun. Aldundiko kidea.

 

ahaldungai nagusi (ahaldun nagusigai*).

 

ahaldunorde nagusi (ahaldun nagusiorde*).

 

ahalera. Erdaraz ahaleraz adierazten den guztia ez da ahaleraz ematen euskaraz. Beraz, kontuz itzulpenak egitean. Kezkaturik gaude, lekukoak esan ditzakeen gezurrak direla eta*[e.] Kezkaturik gaude, lekukoak gezurra esango ote duen. Kezkaturik gaude, lekukoak nolako gezurrak esango ote dituen.

 

ahalik (eta). Ondoko hitzak '-ena' eramaten du. Ahalik ondoen*[e.] Ahalik ondoena. // Ahalik maizen*[e.] Ahalik maizena.

 

ahari joko, ahari topeka.

 

ahaztua izateko eskubidea, -a (ahazturaren eskubidea*). Datu pertsonalen babesari dagokion eskubidea.

 

ahitu. Agortu, bukatu.

 

ahitu. Agortu, bukatu.

 

ahizpatasun. Feminismoan, emakumeen arteko elkartasuna eta aliantza. 'Sororitate' ere esaten zaio.

 

Ahmadinejad, Mahmud (Ahmadineyad*).

 

aho batez, aho batezko (ahobatez*). BERRIAn, bereizirik idazten dira biak. Euskaltzaindiaren Hiztegian, bata bereiz idatzirik ageri da, eta bestea, batera: 'aho batez', 'ahobatezko'.

 

aho soinu (ahosoinu*).

 

ahobizi. Ulertzen duen guztiari euskaraz mintzo zaiona. Ikus 'belarriprest'.

 

aholkatu. Aholku eman. Agintariek etxean geratzeko aholkatu diete herritarrei.

 

ahoskatu (ahozkatu*).

 

Ahotsenea, -a. Ahotseneako aurkezpenak*[e.] Ahotseneko aurkezpenak.

 

ahuakate (aguakate*).

 

ahuntz azpigorri, ahuntz azpizuri.

 

aiatola (ayatola*, ayatollah*). Islamean, xiiten buruzagi nagusia.

 

Aieteko Adierazpena, -a.

 

Aiguilles Rouges (Agujas Rojas*). Alpeetako mendigune bat da.

 

ailegatu. Heldu, iritsi.

 

ainitz* e. anitz.

 

aintzin* e. aitzin. Herriko etxearen aitzinean elkartu ziren.

 

aintzina* e. antzina. Antzinako ohiturak berritu nahian dabiltza.

 

aintzirak. Aintzira Gazi Handia (Salt Lake*, Gran Lago Salado*), Baikal, Balkhax, Elur-oreinaren aintzira, Esklaboen Aintzira Handia, Galileako itsasoa edo Kinneret aintzira, Gardako aintzira, Hartzaren Aintzira Handia, Konstantzako aintzira, Lau Kantonamenduetako aintzira, Nikaragua, Nyassa edo Malawi, Superior, Tanganyika, Titikaka, Turkana, Txad, Urmiako aintzira, Victoria.

 

aipatu. Gehiegi erabiltzen da, eta tokia kentzen ari zaie beste aditz batzuei: 'esan', 'azaldu', 'jakinarazi'... Ez erabili 'aipatu behar da...' eta gisakorik, kazetaritzako klixe hutsala baita. Aipatu behar da Ezker Batuak bi ordezkari bidali zituela ekitaldira*[e.] Ezker Batuak bi ordezkari bidali zituen ekitaldira.

 

aipu marka bakunak. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

aipu markak. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

aipuak. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

Air Force One. Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen hegazkina.

 

airbag. Aire poltsa.

 

aire girotu (aire egokitu*).

 

aire konpainia. Hegazkin konpainia.

 

aire librean* e. aire zabalean, estalperik gabe.

 

aireontzi.

 

aita ponteko, aitabitxi, aitajaun (aitaponteko*).

 

aita santu, aita saindu. Eliza katolikoaren burua. Ez erabili Eliza anglikanoaren edo ortodoxoaren burua izendatzeko: anglikanoek Canterburyko artzapezpikua dute, eta ortodoxoek, patriarka.

 

aita santuen izenak. Adeodato, Adrian, Agapeto, Agaton, Alexandro, Anastasio, Anizeto, Antero, Benedikto, Bonifazio, Damaso, Dionisio, Dono, Eleuterio, Erroman, Eugenio, Eusebio, Eutikiano, Evaristo, Eztebe, Fabian, Felix, Formoso, Frantzisko, Gelasio, Gregorio, Higino, Hilario, Honorio, Hormisdas, Inozentzio, Joan / Joanes, Joan Paulo, Julio, Kaio, Kalisto, Klemente, Kleto, Konon, Konstantino, Kornelio, Lando, Leon, Liberio, Lino, Luzio, Marino, Marko, Martin, Martzelino, Martzelo, Melkiades, Nikolas, Paskoal, Paulo, Pelagio, Petri, Pio, Pontziano, Sabiniano, Sergio, Severino, Silvestre, Simako, Sinplizio, Sirizio, Sisinio, Sixto, Sotero, Telesforo, Teodoro, Urbano, Valentin, Vigilio, Viktor, Vitaliano, Zakarias, Zeferino, Zelestino, Zosimo.

 

aitaorde, alabaorde, amaorde, semeorde.

 

aitona-amonak (aiton-amonak*). Gogoan izan 'aitaita', 'aitatxi', 'aitita', 'amañi', 'amatxi' eta 'amama' ere.

 

aitzakia (aitzaki*). Aitzaki hobea*[e.] Aitzakia hobea.

 

aitzin. 1. Aurrea. 2. Baino lehen.

 

aitzindari (aintzindari*).

 

aitzitik. Ezezko esaldien ondoren erabiltzen da. Petrarcak ez zituen mespretxatzen italierazko poesia horiek: aitzitik, oso maite zituen.

 

Aitzuri. Debako hondartza.

 

Aixa (Aisha*, Aicha*).

 

aizkora, aizkolapustu, aizkoljoko, aizkora apustu, aizkora joko (aizkolaritza*).

 

Ajuriaenea, -a (Ajuria Enea*). Ajuriaeneko aulkia baino ez zaio interesatzen.

 

akabatu. Indarkeriaz hil, erail. Kontuan izan adierazkorra dela eta, beraz, desegokia erregistro neutroan. Polizia bat akabatu izana leporatuta ezarri diote zigorra*[e.] Polizia bat hil izana leporatuta ezarri diote zigorra.

 

akanpada* e. kanpaldi.

 

akanpanatu* Galtzei buruz mintzatuz, 'barren-zabal' edo 'barren-harro' erabiltzen da.

 

akanpatu* e. kanpatu.

 

akats. Gehiegi erabiltzen da, eta tokia kentzen ari zaie beste hitz batzuei: 'oker', 'hutsegite', 'huts'... Akatsa da horri uko egitea*[e.] Okerra da horri uko egitea. // Atezainaren akats baten ondorioz sartu zieten aurreneko gola*[e.] Atezainak huts egin zuelako sartu zieten aurreneko gola.

 

Akenaton edo Amenofis IV.a, -a (Akhenaton*, Amenophis*). Antzinaroko Egiptoko erregea.

 

Akilesen orpo. Ahulgunea.

 

Akilesen tendoi* e. orpazurda, Akilesen zain.

 

akitu. 1. Nekatu. 2. Bukatu.

 

aklimatatu* e. girora egokitu, girotu.

 

akoltxatu* e. barru-bigun.

 

akonpainatu, akonpainamendu. Musikan, lagundu; laguntza.

 

akorazatu* e. korazatu.

 

akordio batera iritsi* e. ados jarri, itun bat egin, akordio bat lortu...

 

akordio marko* e. esparru hitzarmen. Akordio marko bat landu beharko litzateke, herritar guztien nahiak jasoko dituena*[e.] Esparru hitzarmen bat landu beharko litzateke, herritar guztien nahiak jasoko dituena.

 

akoso* e. jazarpen. Sexu jazarpena. Gogor jazarri zaio/dio.

 

akotatu* e. kotak ezarri, kotatu.

 

akreditatu 1. Lan jakin bat egiteko baimena izan. Akreditatu gabeko kazetariak ere izan dira ekitaldian.

 

akreditatu 2* e. egiaztatu, frogatu.

 

akreditazio. Lan jakin bat betetzeko baimen edo egiaztagiria. Akreditaziorik gabeko kazetariak ere sartu dira.

 

akronimoak. Ikus 'Ortotipografia' atala.

 

aktibismo, aktibista.

 

aktiboa. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

aktoresa* e. aktore, emakumezko aktore.

 

aktualitate 1 (gaurkotasun*). Gaurko gaiak. Blog bat sortu zuten aktualitateari buruz jarduteko.

 

aktualitate 2* e. gaurkotasun. Servet aktualitate handikotzat jo daiteke*[e.] Servet gaurkotasun handikotzat jo daiteke.

 

akuario. Baina Donostiakoa Aquariuma da, eta Miarritzekoa, Itsas Museoa.

 

akuikultura (akuakultura*).

 

akusatu, akusatzaile, akusatze, akusazio. Lapurreta egiteaz akusatu gintuzten. Akusazio agiria.

 

akzesit* e. accesit.

 

akziodun (akzionista*).

 

Al-Aqsako Martirien Brigada (al-Aksa*).

 

Al-Arabiya (Al Arabiya*, Al Arabija*). Dubaiko telebista katea.

 

Al-Fatah (Al Fata*). Palestina Askatzeko Erakundeko talde nagusia. Kontsonantez bukaturikoak bezala deklinatzen da. Al-Fatahek, Al-Fatahen, Al-Fataheko.

 

Al-Jazeera (Al Jazira*). Telebista kate arabiarra.

 

Al-Qaeda (Al Kaeda*).

 

Al-Sisi, Abdel Fatah. Egiptoko armadako jenerala.

 

Ala (Allah*).

 

Alacant turroi, Xixona turroi (Alicanteko turroi*, Jijonako turroi*).

 

Aladin (Aladino*). 'Mila gau eta bat gehiago' liburuko pertsonaia.

 

alarde baztertzaile (alarde tradizional*, betiko alarde*). Inoren esanetan bakarrik erabiliko dira 'alarde tradizional' eta 'betiko alarde'.

 

alargun pentsio (alarguntza pentsio*, alarguntasun pentsio*).

 

alaui (alauita*). Marokoko dinastia. Xiiten adar bat ere bada, Sirian sustraitua.

 

albait. Ondoko hitzak '-ena' edo '-en' eramaten du. Albait lasterren negoziatu nahi dute.

 

albanokosovoar* e. Kosovoko albaniar.

 

albarikoke* e. abrikot.

 

albo ondorio. Askotan eufemismoa da, eta gehienetan 'biktima zibil' ordezkatzen du. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa.

 

albondiga* e. haragi bola.

 

aldagela. Irudizko zentzuan, kiroletako klixe maiztua da, neurriz gain erabilia. Askotan, egokiago da 'jokalarien artean', 'taldea' eta beste idaztea.

 

aldaketa klimatiko* e. klima aldaketa.

 

aldakortasun (bolatilitate*). Finantzetan.

 

aldarrikatu 1. Eskubideak, askatasuna, berdintasuna eta gisakoak aldarrikatzen dira, ez besterik; beraz, ez erabili 'zernahi eskatu' adierazteko. Gobernuburuaren dimisioa aldarrikatu dute*[e.] Gobernuburuaren dimisioa eskatu dute.

 

aldarrikatu 2. Independentzia eta gisakoak modu ofizialean deklaratu. Hego Sudanek independentzia aldarrikatu zuen 2011n.

 

aldarrikatu 3* Erasoak eta atentatuak ez dira 'aldarrikatzen': norbaitek 'bere gain' hartzen ditu. Barakaldoko udaltzainei eginiko erasoa aldarrikatu dute *[e.] Barakaldoko udaltzainei eginiko erasoa beren gain hartu dute.

 

aldatu. Kontuz esaldia jostean, '-ekin aldatu' esaten baita, eta ez '-engatik aldatu'*. Urrea janariagatik aldatzen dute*[e.] Urrea janariarekin aldatzen dute.

 

aldea. Zenbakiekin uztartzeko, '-en' lotura erabili, ez '-ko'. Kiroletan aldea adierazteko, '-(e)z' erabiltzen da nagusiki, edo, bestela '-en aldea'. Mila botoko aldea*[e.] Mila botoren aldea. // Miarriztarrek puntu batez galdu zuten Tolosaren aurka, Aguileran. Lau tantoz nagusitu dira olaizolatarrak. Bi segundoren aldea kendu dio gaurko etapan.

 

aldea sartu* e. aldea kendu, aldea atera.

 

aldeanitz* e. alde anitze(ta)ko, alde asko(ta)ko.

 

alderdi. Alderdi bakarreko sistema, alderdi bitasuna, alderdi anitzeko sistema, alderdi aniztasuna.

 

alderdi bozkatuena* e. boto gehien duen alderdia, boz gehien bilduriko alderdia...

 

Alderdi Eguna.

 

aldetik, -en aldetik. Gehiegi erabiltzen da; premiarik gabe idazten denean, moteldu egiten du esaldia. Udalaren aldetik jarrera ez da egokia izan*[e.] Udalaren jarrera ez da egokia izan.

 

aldi berean, aldi bereko. BERRIAn, bereizirik idazten dira biak. Euskaltzaindiaren Hiztegian, bata bereiz idatzirik ageri da, eta bestea, batera: 'aldi berean', 'aldibereko'.

 

aldundi. Diputazioa.

 

ale. Zenbaki bakoitzetik inprimaturiko unitate bakoitza. BERRIAk 20.000 ale banatzen ditu egunero.

 

alebin* e. kimu. Kiroletako kategoria. Gainerakoak ikusteko, jo 'kiroletako kategoriak' sarrerara.

 

Aleksei Navalni (Alexei Navalny*). Errusiar politikaria.

 

Aleksievitx, Svetlana (Alexievich*, Alexijevich*). Idazle bielorrusiarra.

 

aleta* e. hegal. Uretan bizkorrago ibiltzeko oinetako modukoa.

 

Alexandro Handia, -a (Alejandro Magno*).

 

alfabeto arabiarra eta perso-arabiarra. Ikus 'Onomastika' atala, edo arabieraz mintzo diren herrialdeen sarrerak, nazioarteko izendegian.

 

alfabeto grekoa. Ikus 'Onomastika' atala, edo grekoz mintzo diren herrialdeen sarrerak, nazioarteko izendegian.

 

alfabeto zirilikoa. Ikus 'Onomastika' atala, edo alfabeto hori erabiltzen duten herrialdeen sarrerak, nazioarteko izendegian.

 

alfer. Nagia.

 

Algorri. Zumaiako hondartza.

 

Ali, Muhammad.

 

Aliantza Atlantikoa, -a. NATOren sinonimoa da.

 

alkandora (alkondara*).

 

alkartetxe. Eusko Alkartasunaren egoitza.

 

alkatesa* e. alkate.

 

alkoholdun edari* e. edari alkoholdun.

 

alkoholemia kontrol. Odoleko alkohola neurtzeko analisia. Laburrago, 'alkohol proba' eta 'alkohol analisi'.

 

alkoholemia tasa. Odoleko alkohol maila.

 

alkoholiko, alkoholismo, alkoholizatu.

 

All Blacks. Zeelanda Berriko errugbi selekzioa. All Blacks izango dira txapeldunak. Erraz irabazi dute All Blacksek.

 

All Star. Zenbait kiroletan, jokalari onenek osaturiko taldeak eta haiek jokatzen dituzten partida bereziak. Oso ezagunak dira NBAkoak.

 

Allah* e. Ala.

 

allegretto. Tempo bizia (allegroa baino geldixeagoa); tempo horretan jotzen den musika lana.

 

allegro. Tempo bizia (andantearen eta vivacearen artekoa); tempo horretan jotzen den musika lana.

 

alma mater* e. -en sortzaile, bultzatzaile.

 

Almanzor edo Al-Mansur.

 

Alpenarri (Lapenarri*). Getxoko hondartza.

 

alper. Nekazaritzako lanabesa.

 

alpino. Eski alpinoa. Estilo alpinoan eskalatutako bidea.

 

alta 1* e. senda-agiri. Oraindik ez diote eman senda-agiria.

 

alta 2* Kiroletan, kontratatu berriak ez dira 'alta'* taldean, 'fitxatu berriak' baizik. Sendatu berriak ere ez dira 'alta'*. Arteta alta izango da*[e.] Artetak jokatu egingo du. Arteta jokatzeko moduan da. Arteta prest dago jokatzeko.

 

alter ego. Latinez, 'beste ni-a'. Liburuko nire 'alter ego' hori nahiko gertu dago nire kezketatik.

 

alterazio 1. Musikan, tonu aldaketa adierazten duen ikurra.

 

alterazio 2* e. aldatze, aldaketa, bestelakotze...

 

altermundialismo, altermundialista (altermondialismo*, altermondialista*). Globalizazioaren aurkako mugimendua; mugimenduko kidea.

 

Altiplanoa, -a. Hego Amerikako mendebaldeko goi ordokia.

 

altu. Garaia. Ez erabili 'handi' edo 'bikain' adierazteko. Maila altuko taldea da*[e.] Talde bikaina da. // Parte hartze altua izan da hauteskundeetan*[e.] Parte hartze handia izan da hauteskundeetan.

 

altuera. Alferrik erabiltzen da batzuetan. Bostehun metroko altueratik erori da*[e.] Bostehun metrotik erori da.

 

altuera jauzi* e. gorako jauzi.

 

alturako arrantza. h. itsas zabaleko arrantza.

 

altxamendu. h. matxinada, jazarraldi, bihurraldi. Espainian 1936an gertaturikoari bakarrik deituko diogu 'altxamendu'.

 

altxatu (altxa*). Ez erabili 'kendu' adierazteko. Zigorra altxatu berri diote*[e.] Zigorra kendu berri diote. // Oraindik ez diote sekretua altxatu sumarioari*[e.] Oraindik ez diote sekretua kendu sumarioari.

 

altzairu. Materiala. Ez nahasi 'altzari' hitzarekin.

 

aluzinatu*, aluzinazio*, aluzinogeno* e. haluzinatu, haluzinazio, haluzinogeno. Ez erabili 'harritu' adierazteko.

 

alzheimer. Alzheimerren gaitza. Orain ohartu dira alzheimerra duela.

 

Alzheimerren gaitza, -a. Orain ohartu dira Alzheimerren gaitza duela.

 

Ama Birjina (Amabirjina*).

 

ama lur (amalur*). Natura. Kutsaduraren kontra eta ama lurraren alde.

 

ama ponteko, amabitxi (amaponteko*).

 

Ama Teresa Kalkutakoa, -a.

 

Amadeo Savoiakoa, -a (Amadeo de Saboia*).

 

amaitu. Kontuz esaldia jostean. Indarkeriarekin amaituko dugu*[e.] Indarkeria amaituko dugu.

 

amankomun. Komuna. Dena dela, beste hitz eta esapide batzuk egokiagoak dira esaldi askotan. Politika amankomuna*[e.] Politika bateratua. // Amankomunean dute literaturazaletasuna*[e.] Biak dira literaturazaleak.

 

amatasun opor*, amatasun oporraldi* e. amatasun baimen.

 

amateur (amatur*). Kiroletan eta antzerkian erabili ohi da.

 

amateurtasun (amateurismo*). Kiroletan eta antzerkian erabili ohi da.

 

amazig, amazigera (amazigh*). Afrika iparraldeko etnia; etnia horretakoen hizkuntza.

 

Amazonas. Ibaia da. Lurraldea Amazonia da. Amazonasen arroa.

 

Amazonia. Lurraldea. Ibaia Amazonas da.

 

Amejoramendu* e. Foru Hobekuntza.

 

Amerika Latinoa* e. Latinoamerika.

 

amerikano. Ameriketara lanera joan eta urte batzuk igaro eta gero itzuliriko euskal herritarra.

 

amerikar. Ameriketakoa. Ez nahasi 'amerikar' eta 'estatubatuar'.

 

amesgaizto (amets gaizto*).

 

ametrailadora* e. metrailadore.

 

amish. Kristau anabaptisten komunitate bateko kidea. Amishak Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan bizi dira.

 

Amodio Ganbera (Chambre d'Amour*). Miarritzeko hondartza.

 

amore eman. Esaldian ondo josteko, 'norbaiti edo zerbaiti amore eman' erabili. Presioen aurrean amore eman dute*[e.] Presioei amore eman diete.

 

Amorruaren Astea, -a.

 

ampere (anpere*). Korronte elektrikoaren intentsitatearen unitatea.

 

Amur (Amour*). Asiako ibaia.

 

Ana Boleyn (Ana Bolena*, Anne Boleyn*).

 

anai-arrebak (anaia-arrebak*).

 

anaia. Hiru anai*[e.] Hiru anaia. // Gure anai Xabier*[e.] Gure anaia Xabier.

 

anaitu* e. senidetu. Iruñea eta Baiona anaiturik daude*[e.] Iruñea eta Baiona senideturik daude.

 

Anastasiadis, Nikos (Anastasiades*).

 

anbiguetate*, anbiguitate* e. anbiguotasun.

 

anbulategi*, anbulatorio* e. osasun etxe.

 

andante. Adagio eta allegroaren arteko tempoa; tempo horretan jotzen den musika lana.

 

andantino. Andantea baino bizixeagoa den tempoa; tempo horretan jotzen den musika lana.

 

Andre Maria Zuriaren jaiak (Ama Zuriaren jaiak*). Gasteizko festak.

 

anglikanismo, anglikano. Eliza anglikanoa.

 

anglosaxoi (anglosaxoniar*).

 

angulari (angulero*). Angulatan ibiltzen dena.

 

Anie* e. Auñamendi.

 

anitz (ainitz*). 'Anitz' eta 'asko' berdintsu erabiltzen dira, eta esanahi bera dute. Beraz, ez da egokia 'anitz' erabiltzea 'plural' adierazteko. Horretarako daude 'plural', 'era askotako', 'askotariko'... Izaera anitza*[e.] Izaera plurala, aniztasuna. // Artista anitzak*[e.] Era askotako artistak.

 

aniztasun funtzional. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa. Hobe 'arauz kanpoko funtzionaltasun' edo 'elbarritasun'.

 

anoa postu. Jan-edanak hartzeko tokia.

 

Anoetako Adierazpena, -a.

 

anparo errekurtso*, anparo helegite* e. babes errekurtso, babes helegite.

 

anplifikadore (anplifikagailu*).

 

Ansar al-Sunna. Irakeko gerrillari talde sunita.

 

Antartika (Antartida*).

 

Antena3. Espainiako telebista kate pribatua. Honela irakurtzen da: /antenatres/.

 

antenan egon* e. (irratian, telebistan) ematen ari izan, zuzenean ari izan. Orain antenan dauden telesailak*[e.] Orain ematen ari diren telesailak. // Berriemaile berezia antenan zegoela gertatu zen erasoa*[e.] Berriemaile berezia zuzenean ari zela gertatu zen erasoa.

 

Antenne2, A2. Frantziako telebista katea (orain, France2).

 

antiaereo. Airekoen kontrakoa. Babesleku antiaereoan sartu ziren.

 

antidopin*, antidoping*, kontrol antidopin* e. dopin analisi, dopin kontrol.

 

antigas*, maskara antigas* e. gas maskara.

 

antikonstituzional* e. konstituzioaren kontrako, konstituzioaren aurkako.

 

antilaino*, argi antilaino* e. laino argi.

 

Antilla. Orioko hondartza.

 

Antilla Handiak, -ak. Bahamak, Dominikar Errepublika, Haiti, Jamaika, Kuba eta Puerto Rico.

 

Antilla Txikiak, -ak. Antigua eta Barbuda, Barbados, Dominika, Grenada, Holandarren Antillak, Saint Kitts eta Nevis, Saint Vicent eta Grenadinak, Santa Luzia, Trinidad eta Tobago.

 

antirrazista (antiarrazista*).

 

antirretrobiral* e. erretrobirusen kontrako. Tratamendu antirretrobirala*[e.] Erretrobirusen kontrako tratamendua.

 

antisistema. Politikan, egitura hegemonikoen kontrako diskurtsoa duena. Batzuetan, erdeinuz erabiltzen da, oposiziokoak izendatzeko. Antisistema eta feminista gisa definitzen du bere burua.

 

Anton Abadia (Abbadia*, Abbadie*).

 

Antropozenoa, -a. Zenbait zientzialarirentzat, oraingo garai geologikoa, Holozenoaren ondorengoa, giza jardueraren ondorioz ekosistemak aldatzen hasi direnekoa.

 

Antsa Iruñekoa, -a (Santxa Iruñekoa*, Sancha de Pamplona*).

 

Antso Azkarra, -a (Santxo*). Antso VI.a Jakitunaren semea ere Antso izan zen: Antso VII.a Azkarra.

 

Antso Jakituna, -a (Santxo*). Antso VI.a Jakitunaren semea ere Antso izan zen: Antso VII.a Azkarra.

 

Antso Ramiritz (Sancho Ramirez*).

 

Antsora (Antsoras*). Ibarrangeluko hondartza.

 

Antzara Eguna, -a (Antzar eguna*).

 

antzara joko (antzar joko*).

 

antzekotasun. h. antz. Aitaren antzekotasun handia du*[e.] Aitaren antz handia du.

 

antzeman. Igarri.

 

antzerki lanak. Ikus 'Onomastika' atala.

 

antzina. Aspaldi. Antzinako ohiturak.

 

Antzinaroa, -a. Historiako lehen aroa, historiaurrearen ondokoa.

 

apache* e. apatxe.

 

apaiz. Eliza katolikoan, meza emateko eskumena duen gizona. Protestanteei buruz mintzatuz, hobe 'artzain'.

 

aparailu 1. Arrantza tresneria.

 

aparailu 2. Zamarien tresneria.

 

aparatu. Arnas aparatua. Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako aparatua. Telebista, irratia eta bestelako aparatuak.

 

aparte. Urruti, bereiz. Baina non biziko naiz zugandik aparte.

 

apartheid. Hegoafrikan 1948tik 1990era izaniko sistema arrazista.

 

aparthotel. Apartamentuz osaturiko ostatu mota, hotelen zerbitzu batzuk ere eskaintzen dituena.

 

apatxe (apache*).

 

apelazio auzitegiak, dei auzitegiak. Gora jotzeko eta helegiteak aurkezteko auzitegiak.

 

apenas. Baiezkako esaldietan erabiltzen da, aditzari '-en' erantsirik. Ez du apenas ikusten*[e.] Apenas ikusten duen.

 

aperitifa. Aperitiboa. Ez du galtzen '-a'. Aperitifa ederra.

 

Apiril Arraina, -a. Apirilaren 1ean Iparraldean txantxak egin ohi diren eguna; txantxa bera. Eguna adierazteko, letra larriz; txantxa bera aipatzean, xehez.

 

Apolo 10 (Apollo 10*, Apollo X*). Espaziontzia.

 

aportazio* e. ekarri, ekarpen, laguntza... EDBk azpimarratu zuen bere aportazioa egin nahi duela euskararen orotariko datu biltegi demolinguistikoa osatzeko bidean*[e.] EDBk azpimarratu zuen bere ekarria egin nahi duela euskararen orotariko datu biltegi demolinguistikoa osatzeko bidean.

 

aposizioak. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

app. Gailu mugikorretarako aplikazioa.

 

aprendiz, aprendizgo.

 

apuntatu 1. Oharrak hartu. Koaderno batean apuntatu du dena.

 

apuntatu 2. Arma batez keinatu. Burura apuntatu zion.

 

apuntatu 3. h. izena eman. Hamar bat gazte apuntatu dira ikastaroan*[e.] Hamar bat gaztek eman dute izena ikastaroan.

 

apustu (apostu*).

 

aquaplaning. Errepidea bustirik dagoenean gertatzen den efektua, ibilgailuak irristatzea dakarrena.

 

aquarium* e. akuario. Dena dela, Donostiakoa Aquariuma da, eta Miarritzekoa, Itsas Museoa.

 

Araba espetxea, -a (Araba Espetxea*).

 

Araba Euskaraz. Arabako ikastolen jaia. Deklinatzean, marratxoa erabiltzen da. Araban Euskaraz-era jende asko bildu zen.

 

Arabako Arte Ederren Museoa, -a (Ederretako*).

 

Arabako eskualdeak. Aiaraldea (-a), Añana, Arabako Errioxa, Arabako lautada, Gorbeialdea (-a), Mendialdea (-a), Trebiñu.

 

Arabako Fracking Ez plataforma.

 

Arabako Hitza. Etzanez idazten da, eta deklinabidea marratxoz lotzen zaio, etzanik gabe.

 

Arabako kuadrillak. Hauek dira: Agurain, Aiaraldea (-a), Añana, Arabako Errioxa, Gasteiz, Mendialdea (-a), Zuia. Kuadrillekin batean, Gorbeialdeak eta Trebiñuko konderriak osatzen dute Arabako lurraldea.

 

Arabako lautada.

 

arabera. Batzuetan, hobe da esaldia 'arabera' gabe osatzea. Iritziak franko aldatzen dira, nori galdetzen zaionaren arabera*[e.] Iritziak franko aldatzen dira, nori galdetzen zaion.

 

arabiar. Arabieraz mintzo den pertsona edo herria. Hizkuntzari eta kulturari dagokio 'arabiar' hitza; beraz, arabieraz mintzo diren herriak dira 'arabiar'. Arabieraz hitz egiten ez duten Aljeriako amazigak, esaterako, ez dira arabiarrak. Era berean, ez dira arabiarrak beren hizkuntzan mintzo diren herri islamizatuak, hala nola turkiarrak, irandarrak, afganiarrak, pakistandarrak, malaysiarrak eta indonesiarrak.

 

Arabiar Liga. Hauek dira kideak: Aljeria, Arabiar Emirerri Batuak, Bahrain, Djibuti, Egipto, Irak, Jordania, Komoreak, Kuwait, Libano, Libia, Maroko, Mauritania, Oman, Palestina, Qatar, Saudi Arabia, Siria, Somalia, Sudan, Tunisia, Yemen.

 

Arafat, Yasser (Jasser*).

 

Aragoi (Aragon*). Espainiako eskualdea eta ibaia.

 

Arakil ibaia. Sorburutik Etxarri Aranatzeraino, Burunda ibaia da; hortik aurrera, Arakil.

 

arantzel* e. aduana zerga, muga zerga.

 

ararteko. Herritarren eskubideen defentsaria, edozein lurraldetakoa.

 

aratuste. Inauteria.

 

arau hauste.

 

arauemaile (arau-emaile*).

 

arbitratzeko auzitegi iraunkor. (fr: CPA, cour permanente d'arbitrage; es: tribunal permanente de arbitraje).

 

Arcelor Mittal (ArcelorMittal*).

 

ardi arrazak. Ardi latx, ardi merino, assaf ardi, euskal-biarnes ardi, Karrantzako ardi, Lacaune ardi, limousin ardi, manex ardi, rasa ardi, txurra ardi.

 

ardietsi* e. erdietsi.

 

arduradun. Gehiegi erabiltzen da. Batzuetan, hobe da hauetakoren bat erabiltzea: 'egile', 'zuzendari', 'idazle', 'erantzule', 'errudun'... John Ford film ahaztezin askoren arduraduna izan zen*[e.] John Ford film ahaztezin askoren zuzendaria izan zen. John Fordek film ahaztezin asko zuzendu zuen. // Danimarkako segurtasun indarrak lanean ari dira, istripuaren arduradunak lehenbailehen Justiziaren esku jartzeko *[e.] Danimarkako segurtasun indarrak lanean ari dira, istripuaren errudunak lehenbailehen Justiziaren esku jartzeko.

 

arduradun. Gehiegi erabiltzen da. Batzuetan, hobe da hauetakoren bat erabiltzea: 'egile', 'zuzendari', 'idazle', 'erantzule', 'errudun'... John Ford film ahaztezin askoren arduraduna izan zen*[e.] John Ford film ahaztezin askoren zuzendaria izan zen. John Fordek film ahaztezin asko zuzendu zuen. // Danimarkako segurtasun indarrak lanean ari dira, istripuaren arduradunak lehenbailehen Justiziaren esku jartzeko*[e.] Danimarkako segurtasun indarrak lanean ari dira, istripuaren errudunak lehenbailehen Justiziaren esku jartzeko.

 

Areatza (Arenala*). Bilboko kalea eta pasealekua.

 

Areatza (Aritza*). Eako hondartza.

 

Areatzatxu (Aritxatxu*, Arizatxu*). Bermeoko hondartza.

 

Areeta, Areetako hondartza (Las Arenas*). Getxoko hondartza.

 

Arena (La Arena*). Zierbena eta Muskizko hondartza.

 

Arenala* e. Areatza. Bilboko kalea eta pasealekua.

 

arerio, etsai. Kiroletan, erabili 'aurkari', 'aurkako', 'kontrako', 'kontrario'.

 

areto futbol (futbito*, futbol sala*).

 

argazkiak. Ikus 'Deontologia' eta 'Informazioa eta interpretazioa' atalak.

 

argi antilaino* e. laino argi.

 

argi berdea eman* e. onartu, oniritzia eman.

 

argi urte. Luzera neurria, argiak urtebetean egiten duen distantziaren baliokidea.

 

argi-ilun (argilun*). Gai horren argi-ilunak.

 

argia ikusi* e. argitara eman, argitaratu. Bi urte BERRIAk lehen aldiz argia ikusi zuenetik *[e.] Bi urte BERRIA lehen aldiz argitara atera zenetik.

 

argiketari (elektrizista*).

 

argindar. Elektrizitatea, elektrika.

 

argitaldi* e. argitaraldi.

 

argitaragabe. Liburu argitaragabea.

 

argitasuna eta zehaztasuna. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

argumentu 1. Argudioa.

 

argumentu 2* e. istorio. Antzezlanetan, zineman... Argumentua harreman nahasiz josita dago*[e.] Istorioa harreman nahasiz josita dago.

 

aria. Musikan, lan mota.

 

arianismo, ariotar. Arioren doktrina teologikoa; haren jarraitzailea.

 

arima herratu.

 

aringarri. Delituaren aringarria, zainketa aringarriak, zerga-aringarria.

 

arizale. Pastoraletan, aktorea.

 

arkitekto (arkitektu*).

 

arku tiro, arkulari.

 

arma. Suntsipen handiko armak.

 

arma astun (arma pisutsu*). Kalibre handiko arma.

 

armada (ejertzitu*). Lur(reko) armada, itsas(oko) armada, aire(ko) armada.

 

armairutik atera (coming out*). Nork bere homosexualitatea agertu.

 

armamentu (armamendu*). Arma multzoa.

 

armategi. Armak gordetzeko tokia.

 

Armintza, Armintzako hondartza. Lemoizko hondartza.

 

armonia 1. Errieta, sesioa.

 

armonia 2* e. harmonia. Zatien arteko egokitasuna.

 

Arnagako Adierazpena, -a.

 

arnasa. Hitz elkartuetan, '-a' gal dezake, baina berea du. Arnas aparatua, arnasbidea, arnasestua, arnasestuka. Arnasean ezagun zuen gaixo zegoela*[e.] Arnasan ezagun zuen gaixo zegoela.

 

arnasgune. Soziolinguistikan, hizkuntza gutxitu bat trabarik gabe modu normalizatuan erabiltzen den tokia.

 

aro. Historiako aro nagusiak: Antzinaroa, Erdi Aroa (Goi Erdi Aroa, Behe Erdi Aroa), Aro Modernoa, Aro Garaikidea.

 

Aroztegia eta gero zer?. Aroztegiko turismo proiektuaren aurkako taldea, Baztangoa. Deklinatu behar izanez gero, ahal dela hobe da ondotik hitz bat jartzea eta hura deklinatzea. 'Aroztegia eta gero zer?' taldeak ez du bat egingo.

 

arpa* e. harpa.

 

arrabal* e. hiri bazter, errebal.

 

arrabots* e. harrabots.

 

arrainontzi. Arrainak edukitzeko ontzia.

 

arrakasta. Arrakasta izan duten liburuak, kantak eta abar ez dira 'arrakastak', 'arrakastatsuak' baizik. Placebo taldeak disko horretan bildu ditu bere ibilbideko arrakastak*[e.] Placebo taldeak disko horretan bildu ditu bere kantarik arrakastatsuenak. // Bilboko musikariak beste arrakasta bat argitaratu du *[e.] Bilboko musikariak beste disko arrakastatsu bat argitaratu du.

 

arrantzalearen eraztun. Aita santu izendatu berriari ematen zaion eraztuna. Latinez, 'sigillum piscatoris'.

 

arrantzontzi. Euskaltzaindiaren Hiztegian 'arrantza ontzi, arrantza-ontzi' ageri da. BERRIAk hitz bakarrean idatziko ditu horrelako guztiak. Ikus 'ontzi' sarrera.

 

arraste-arrantza.

 

arrasteontzi. Euskaltzaindiaren Hiztegian 'arraste ontzi, arraste-ontzi' ageri da. BERRIAk hitz bakarrean idatziko ditu horrelako guztiak. Ikus 'ontzi' sarrera.

 

arratoi. Ordenagailua erabiltzekoa 'sagua' da. Gipuzkoako Getariakoa, 'San Anton mendia'.

 

arraun 1. Ontziak mugitzeko tresna.

 

arraun 2. Kirola. Arrauna krisian dago.

 

arraun surf (paddle surf*). Oholaren gainean zutik eta arraun batez egiten den surf mota, 'SUP surf' ere deitua.

 

arraunari eragin (arrauna eragin*).

 

arraunka. Arraun eginez.

 

arraunketa 1. Arraun saioa.

 

arraunketa 2. Kirola. Kirol ederra da arraunketa.

 

arrenkura* e. arrangura.

 

arrestatu* e. atxilotu, arrastatu. Etxean atxiloturik daukate.

 

arrestu* e. atxilotze, atxiloaldi. Etxeko atxiloaldia luzatu nahi diote.

 

arreta deitu 1* e. atentzioa eman.

 

arreta deitu 2* e. kargu hartu, ohartarazi... Debekatua dago hemen ibiltzea, baina oraindik ez digute arreta deitu*[e.] Debekatua dago hemen ibiltzea, baina oraindik ez digute kargu hartu.

 

Arriatara (Arrietara*, Arriatera*, Larrabasterra*). Sopelako hondartza.

 

arribada 1. Pastoraletan, aktoreen edo arizaleen iritsiera.

 

arribada 2. Itsasontzia portuan geratzea.

 

Arribolak. Bermeoko hondartza.

 

Arrigorri. Ondarroako hondartza.

 

Arrigunaga. Getxoko hondartza.

 

arrisku kirol* e. abentura kirol.

 

arrisku sari (arrisku prima*).

 

arroba* e. a bildu (@).

 

arrosa (larrosa*).

 

Arrosadia, -a. Iruñeko auzoa. Arrosadiko campusa.

 

arrosaren hamabostekoa, -a. Ingalaterrako errugbi selekzioa.

 

Arrotxapea, -a (Errotxapea*). Iruñeko auzoa. Arrotxapeko eskolak.

 

Arrotzen kosta (Les Alcyons*). Lapurdiko Getariako hondartza.

 

arrunkeriak. Ikus 'Idazkuntza' atala.

 

art déco.

 

art nouveau.

 

Artatzako errepidea, -a (Avanzada errepidea*).

 

artaziarena egin. Kamioiek izan ohi duten istripu mota.

 

arte. Iganderarte*[e.] Igande arte, igandera arte.

 

arte degeneratua, -a (arte endekatua*). Alemania naziak arte modernoa izendatu eta debekatzeko asmaturiko esapidea.

 

Arte Ederrak eraikina, -a. Donostiako antzokia izanikoa.

 

arte grafikoak, -ak (grafikagintza*).

 

artean, arteko. Kirolei buruz mintzatuz, gehiegi erabiltzen da, beste esapide batzuk baztertzeraino. Osasunaren eta Athleticen arteko partida jokatuko da gaur*[e.] Osasunak eta Athleticek partida jokatuko dute gaur. Osasunak eta Athleticek elkarren kontra jokatuko dute gaur.

 

artelan (arte lan*).

 

artezilari. Lehergailuak indargabetzen dituen teknikaria.

 

Artigas zabortegia. Ez da Artikakoa.

 

artikulatu* e. egituratu. Gazte taldeak artikulatu nahi dituzte*[e.] Gazte taldeak egituratu nahi dituzte.

 

artileria* e. artilleria.

 

artisau. h. eskulangile.

 

artisautza. h. eskulan, eskulangintza.

 

Arturo Campion (Arturo Kanpion*). Iruñeko euskaltegia.

 

Arturo Kanpion (Campion*). Politikari eta idazle iruindarra.

 

artxibategi, artxibo. Agiritegia.

 

artxibo. Agiritegia, artxibategia.

 

artzain 1. Ez nahasi unai edo behizainekin. Esaterako, sanferminetako entzierroetan unaiak ateratzen dira, ez artzainak.

 

artzain 2. Eliza protestanteetako apaiza. 'Artzain' egokiagoa da 'apaiz protestante' baino.

 

Artzain Ona, -a; Artzain Onaren katedrala (Artzai Ona*). Donostiako katedrala.

 

artzain txakur. Ardi txakurra.

 

Artzu (Manorranas*, Madarranas*). Hondarribiko hondartza.

 

Asabaratza. Hondarribia.

 

asanblada. Izen hori duten taldeak izendatzeko bakarrik erabiltzen da ('Abiadura Handiko Trenaren Aurkako Asanblada', 'Bizkaiko Emakumeen Asanblada'). Gainerakoan, hobe 'batzar', 'biltzar' edo 'bilera'. CUPen asanblada*[e.] CUPen batzarra.

 

Asanblea Nazionala, -a. Frantziako Legebiltzarra.

 

asbestosi (asbestosis*). Arnas gaixotasun kronikoa, amiantoak sortua.

 

asentamendu* e. kokaleku.

 

asertibotasun.

 

asesinato*, asesinatze* e. erailketa. Zuzenbideko 'asesinato' (es) / 'assassinat' (fr) terminoa adierazteko, 'erailketa' erabiltzen da; 'homicidio' (es) / 'homicide' (fr) terminorako, 'giza hilketa'. Hizkera arruntean, 'hilketa' erabili ohi da.

 

asetu* e. ase. Irudizko adieran, lekua kentzen ari zaie hori adierazteko beste hitz batzuei: 'bete', 'gogobete'... Artistaren lanak ez du ase ikuslea*[e.] Artistaren lanak ez du gogobete ikuslea.

 

asfaltatu (betonatu*).

 

asilo. Asilo diplomatikoa, asilo eskubidea, asilo politikoa.

 

asisak*, asisetako gorteak* e. krimen auzitegi.

 

asistentzia 1. Kiroletan, azken pasea.

 

asistentzia 2* e. laguntza.

 

askapenaren teologia.

 

askatasun sexuala. Ikus 'Deontologia' atala.

 

Askatasunaren estatua. New Yorkeko monumentu ezaguna.

 

Askatasunaren Flotilla.

 

askatasunean utzi* e. askatu, aske utzi. Behin-behineko askatasunean utzi dute*[e.] Behin-behinean aske utzi dute.

 

Aske Gunea, -a.

 

askenazi (askhenazi, askhenazim*).

 

Aski Da (Basta Ya*).

 

asmo izan. Kontuz esaldia jostean, 'nahi izan' bezala erabiltzen baita. Liburu bat idatzi asmo du.

 

asmoz, asmotan. Kontuz esaldia jostean, aurreko aditzak '-t(z)eko' izan behar baitu. Liburu bat idatzi asmotan dabil*[e.] Liburu bat idazteko asmotan dabil. // Ahalik eta ondoena egin asmoz*[e.] Ahalik eta ondoena egiteko asmoz.

 

Asparrena, -a. Kontuz deklinatzean. Asparrenean (Asparrenen*), Asparreneko (Asparrengo*), Asparrenetik (Asparrendik*), Asparrenera (Asparrenara*).

 

Astearte Handia, -a (Superasteartea*). Ameriketako Estatu Batuetako hauteskunde primarioen sisteman, 24 estatuk batera bozkatzen duten eguna.

 

astearte inaute, asterte inauteri, martitzen karnabal, asteartita. Inauterietako asteartea.

 

asteburuero (astebururo*).

 

astelehen inaute, astelehen inauteri, astelehen karnabal, astelenita. Inauterietako astelehena.

 

Astelena. Eibarko pilotalekua. Astelena itxita dago azkenaldian.

 

asterisko* e. izarño.

 

Astondo. Gorlizko hondartza.

 

astronomilari* e. astronomo.

 

asturiera. Asturiasko hizkuntza. Ez erabili 'bable', gaur egun gutxiesgarria baita.

 

Atabal (L’Atabal*). Miarritzeko aretoa.

 

ateak irekitzeko egun (ate irekien egun*). Erakunde batek egun batez nornahirentzat instalazioak zabaltzea, marketin ekintza gisa.

 

atentzioa deitu* e. atentzioa eman. Atentzioa deitu zidan haren orrazkerak*[e.] Atentzioa eman zidan haren orrazkerak.

 

aterbe* e. aterpe.

 

Athletic. Bilboko futbol taldea. Athleticek Superliga irabazi zuen 2005. urtean. Athleticen jokatu nahi du.

 

atlantiko (atlantiar*). Ozeano Atlantikoa.

 

Atletico Madril (Atletico Madrid*). Futbol taldeen izenetan, euskarazko eran idazten dira toponimoak. Atletico Madril (Madrid*), Bartzelona (Barcelona*), Bordele (Bordeaux*), Elx (Elche*), Monako (Monaco*), Murtzia (Murcia*), Naoned (Nantes*), Niza (Nice*), Olympique Marseilla (Marseille*), Valentzia (Valencia*), Vila-real (Villareal*).

 

atletismoa. Jauziak: gorako jauzia (altuera jauzi*), jauzi hirukoitza, luzerako jauzia, pertika jauzia. Jaurtiketak: diskoa (disko jaurtiketa), mailua (mailu jaurtiketa), pisua (pisu jaurtiketa), xabalina (xabalina jaurtiketa). Lasterketak: 100 metrokoa, 200 metrokoa, dekatloia, ibilketa (20 kilometroko ibilketa), heptatloia, hesidunak (400 metroko hesiduna), krosa, maratoia, oztopodunak (3.000 metroko oztopoduna), txandakakoak (4x100 metro txandaka)...

 

atoiontzi.

 

atonal. Musikan, sistema tonalaren araberakoa ez dena.

 

ator. Mundakako inauterietako pertsonaia. Mundakako atorrak eta laminak.

 

atrezzo, atrezzolari.

 

atso. 'Atso' hitza gutxiesgarria da hizkera gehienetan. Orobat gertatzen da 'agure' hitzarekin. Inoren esanetan bakarrik erabiltzekoa. Atso bat*[e.] Adineko (emakume) bat, (emakume) adindu bat, (emakume) edadetu bat, edadeko (emakume) bat, (emakume) zahar bat.

 

Aturri (Adour*).

 

Atxabiribil (El Peñon*). Sopelako hondartza.

 

atxiki, atxikimendu (atxeki*, atxekimendu*).

 

atxilo, atxilo eraman, atxilo hartu, atxiloaldi, atxilotu. Etxeko atxiloketan dago*[e.] Etxean atxiloturik daukate. Etxean atxilo daukate.

 

atzealde (atzekalde*).

 

atzeman. Harrapatu.

 

atzera begirako (erretrospektiba*). Constantin Brancusiren atzera begirako zabala paratuko dute Londresen.

 

atzera-buelta (atzera buelta*, atzerabuelta*). Horrek ez du atzera-bueltarik.

 

atzerako eragin (atzeraeragin*). Terrorismoaren Kontrako Legea atzeraeraginezkoa dela ebatzi zuen Baliko Auzitegi Konstituzionalak*[e.] Terrorismoaren Kontrako Legeak atzerako eragina duela ebatzi zuen Baliko Auzitegi Konstituzionalak.

 

atzerako kontu (atzera-kontu*).

 

atzerapenez. Testuinguru askotan, alferrikako kalkoa da. Kontzertua atzerapenez hasi zen*[e.] Kontzertua berandu hasi zen.

 

Atzerritarren Legea, -a (Atzerritartasun Legea*).

 

atzokoan* e. atzo. Kazetaritzako klixe gogaikarria da 'atzokoan' erabiltzea. Aski da 'atzo'. Alderdi politiko, sindikatu eta gizarte eragile askotako jendea batu zen atzokoan Bilbon*[e.] Alderdi politiko, sindikatu eta gizarte eragile askotako jendea batu zen atzo Bilbon.

 

atzora arte* e. atzo arte.

 

atzorako* e. atzoko. Lan hori atzorako bukatu behar nuen*[e.] Lan hori atzoko bukatu behar nuen.

 

au pair. Janariaren eta ostatuaren truke haurrak zaintzen dituena.

 

audientzia 1* e. auzitegi.

 

audientzia 2. h. entzuleak, ikusleak. Audientzia handitu egin dute aurten*[e.] Ikusle gehiago izan dituzte aurten.

 

audientzia 3. h. entzunaldi.

 

auditorio 1. Entzuleak.

 

auditorio 2* e. auditorium, entzunareto.

 

aukera. Zenbaitetan, hobe da 'arrisku'. Buruko eritasunak pairatzeko aukera dute*[e.] Buruko eritasunak pairatzeko arriskua dute.

 

aukeratu. Erredundantzia da 'kide / idazkari / presidente... berri aukeratu'. Gromik aukeratu dute presidente berri*[e.] Gromik aukeratu dute presidente.

 

aulkia hutsik. Eliza katolikoan, aita santurik ez dagoen aldia edo denbora. Latinez, 'sede vacante' ('sedes vacans' esamoldearen ablatibo absolutua). Kontuz esaldian jostean. Modu ofizialean, 20:00etan hasiko da aulkia hutsik egongo den denbora, Vatikanoak estatubururik gabe pasatuko duen tartea.

 

Auñamendi (Anie*). Okzitanieraz, 'Onia'.

 

aunitz* e. anitz.

 

aurka 1. Kirolei buruz mintzatuz, gehiegi erabiltzen da, beste esapide batzuk baztertzeraino. Iazko txapeldunak gorriak ikusi zituen Goizuetakoaren aurka irabazteko*[e.] Iazko txapeldunak gorriak ikusi zituen Goizuetakoari irabazteko.

 

aurka 2. Istripuen kontakizunetan eta gisakoetan, gehiegi erabiltzen da. Arbolaren aurka jo du autoak*[e.] Arbola jo du autoak.

 

aurkitu. Kazetari estiloan, hobe ez erabiltzea 'egon' adierazteko. Gaixorik aurkitzen da*[e.] Gaixorik dago. // Mendiz inguraturiko paraje eder batean aurkitzen da Bidania-Goiatz*[e.] Mendiz inguraturiko paraje eder batean dago Bidania-Goiatz.

 

aurre. Ez erabili '-en inguruan' adierazteko. Bahiketen aurrean gobernuak izan duen jokaera ere erakutsiko dute dokumentalean*[e.] Bahiketen inguruan gobernuak izan duen jokaera ere erakutsiko dute dokumentalean.

 

aurre-asmo* e. aitzinasmo.

 

aurreakordio. h. akordiorako oinarri.

 

aurrealde (aurrekalde*).

 

aurrean eraman (aurretik eraman*). Trenak aurretik eraman zuen autoa*[e.] Trenak aurrean eraman zuen autoa.

 

aurredenboraldi* e. denboraldi-aurre.

 

aurreikusi. h. aurrez ikusi, espero izan. Gehiegi erabiltzen da. Jende asko biltzea aurreikusi dute*[e.] Jende asko biltzea espero dute. // Bilera etziko dago aurreikusita*[e.] Bilera etzi egitekotan dira.

 

aurrejubilazio* e. erretiro aurreratu, erretreta aitzinatu .

 

aurrekanpaina* e. kanpainaurre.

 

aurrekanporaketa* e. kanporaketa aurreko. Aurrekanporaketa jokatzeko prest dago*[e.] Kanporaketa aurrekoa jokatzeko prest dago.

 

aurrekari. Zuzenbidean bakarrik erabiltzekoa. Aurrekaririk gabeko gosete handiena da*[e.] Inoizko goseterik handiena da. // Aurrekaririk gabeko zigorra jarri dio*[e.] Inoiz ez bezalako zigorra jarri dio.

 

aurrekozinatu* e. aurrez prestatu, aurrez prestaturiko jaki, janari prestatu.

 

aurrestreinaldi 1. Zineman.

 

aurrestreinaldi 2* e. jendaurreko entsegu. Antzerkian.

 

aurretik eraman* e. aurrean eraman.

 

aurrez ordaintzeko (prepago*, aurreordainketa*). Aurreordainketako txartela*[e.] Aurrez ordaintzeko txartela.

 

aurri* e. hondakin, hondar. Harrango unibertsitate zaharraren aurriak*[e.] Harrango unibertsitate zaharraren hondakinak. // Baserri asko ia aurrietan daude*[e.] Baserri asko ia erorian daude.

 

aurtengo urtean* e. aurten.

 

aurtengoan* e. aurten. Kazetaritzako klixe gogaikarria da 'aurtengoan' erabiltzea. Aski da 'aurten'.

 

aurtengorako* e. aurtengo. Orobat, 'atzoko' (atzorako*) eta 'etziko' (etzirako*).

 

Auschwitz. Nazien kontzentrazio eta deuseztatze esparrua. Poloniako Oswiecim hirian dago.

 

ausente* e. absente.

 

ausentzia* e. absentzia.

 

auspo* e. hauspo. Baina Antonio Zabalak osaturiko liburu bilduma Auspoa da.

 

Austria-Hungariako Inperioa, -a (Austro-hungariar Inperioa*).

 

auto 1 (kotxe*). Ibilgailua.

 

auto 2. Ebazpen judizial mota. Sumarioa ixteko autoa, prozesatzeko autoa, ahozko epaiketa hasteko autoa, behin-behineko neurrien autoa, espetxeratzeko autoa.

 

auto-stop egin, auto-stopista (autostop*).

 

autobia. Ordaindu gabeko errepide mota.

 

autobide (autopista*). Ordaindu beharreko errepidea.

 

autobus biltoki (kotxera*, kotxetegi*).

 

autoeskola.

 

autoestimu (autoestima*).

 

autogestio. Autogestioaren eredua ez zaie gustatzen alderdi politikoei.

 

autoinkulpatu* e. bere burua erruduntzat jo.

 

autoktono.

 

autolaguntza.

 

automatikoki. Batzuetan, egokiago da 'zuzenean' edo 'berez' erabiltzea. Otxandorena eta Pascual automatikoki sartuko dira finalean*[e.] Otxandorena eta Pascual zuzenean sartuko dira finalean. // Ideiak ez dira automatikoki sortzen, ahalegin itzela eskatzen dute*[e.] Ideiak ez dira berez sortzen: ahalegin itzela eskatzen dute.

 

autonomiazale. Autonomista.

 

autopista* e. autobide.

 

autorretratu (autoerretratu*).

 

autosufizientzia. Nork bere burua aski izatea. Komunitateen autosufizientzia da gure pentsamendu ekonomikoaren oinarrietako bat.

 

auzi. Auzi aretoa, auzi gela, auzi saioa, auzitara eraman, auzitara jo.

 

auzi-ihesean egon / izan, auzi-iheslari (errebeldian epaitu*, errebelde*). Auzi-iheslaritzat jo dute, ez zelako agertu epaiketara.

 

auzipetu (auziperatu*). (es: procesado, encausado).

 

auzitegi. Adingabeen auzitegiak, administrazioarekiko auzietako auzitegiak, arbitratzeko auzitegi iraunkorra (fr: CPA), auzitegi korrekzionalak, dei / apelazio auzitegiak, EAEko Auzitegi Nagusia, eliz auzitegiak, Espainiako Auzitegi Gorena, Espainiako Auzitegi Konstituzionala, Espainiako Auzitegi Nazionala, Europako Erkidegoetako Auzitegia (es: TJCE; fr: CJCE; en: ECJ), Europako Kontu Auzitegia, gorte gorenak (fr: cour suprême), Frantziako Kasazio Auzitegia, Frantziako Auzitegi Konstituzionala, Frantziako Krimen Auzitegi Berezia, Giza Eskubideen Europako Auzitegia, instantzia handiko auzitegiak, instantziako auzitegiak, kasazio auzitegiak, kontu auzitegiak (baina Nafarroakoa Kontu Ganbera da), lan auzitegiak (Prud'homme*), Nafarroako Auzitegi Nagusia, Nazioarteko Justizia Auzitegi Iraunkorra (en: PCIJ; es: TPJI; fr: CPJI), polizia auzitegiak, probintzia auzitegiak (lurralde auzitegi*).

 

auzitegi gorenak. (es: tribunal supremo). Israelgo Auzitegi Gorena.

 

auzitegi korrekzionalak. Frantziako justizia sisteman, delitutzat jotakoak epaitzeko auzitegiak. Krimentzat jotakoak, berriz, krimen auzitegiei dagozkie, eta arau-hauste arinak polizia auzitegiek epaitzen dituzte.

 

auzitegi nagusiak. (es: tribunal superior). Nafarroako Auzitegi Nagusia, EAEko Auzitegi Nagusia.

 

Auzitegi Nazionala, -a (Audientzia Nazionala*). Espainiako justizia sistemako auzitegia.

 

auzitegietara eraman* e. auzitara eraman. Ikas-Bik auzitegietara eraman du Frantziako Hezkuntza Ministerioa*[e.] Ikas-Bik auzitara eraman du Frantziako Hezkuntza Ministerioa.

 

auzitegiko mediku, auzitegi mediku, auzi mediku.

 

Auzmendi, Lurdes (Lourdes*).

 

average* Ikus 'gol average' sarrera.

 

Averroes edo Ibn Ruxd.

 

Avizena edo Ibn Sina.

 

Axiari, Beñat (Achiary*, Atxiari*).

 

Axitarte (Bi Ahizpe*, Biaizpe*). Irurtzungo pasabidea.

 

Axkadak. Bakioko hondartza.

 

axola (ajola*).

 

axuant. Alkateordea.

 

Axura (Ashura*). Xiitentzat, erlijio egunik garrantzitsuenetako bat, dolua adieraztekoa.

 

ayatola*, ayatollah* e. aiatola.

 

azalera. Lurraldeena adierazteko, 'eremu' erabiltzen da. Azalera: 209,9 kilometro koadro*[e.] Eremua: 209,9 kilometro koadro.

 

azalera handi* Ez erabili 'merkataritza gune' edo 'saltoki handi' adierazteko.

 

azerbaijandar. Azerbaijango herritarra, den etniakoa dela.

 

azeri. Animalia.

 

azeriar. Etnia jakin batekoa.

 

azienda. Ganadua.

 

azken aldian. Azken txandan. Kontuan izan 'azkenaldian' besterik dela: azken boladan. Ikusi nuen azken aldian oso argala zegoen.

 

azken asteon* e. asteon.

 

azken-aurren, azken-aurreko, azken-bigarren (azkenaurren*, azkenaurreko*). Atzetik hasita, azkenaren hurrengoa.

 

azken-hirugarren, azken-laugarren...

 

azkenaldian. Azken boladan. Kontuan izan 'azken aldian' besterik dela: azken txandan. Azkenaldian ez da joaten zinemara.

 

azkenekotz* e. azkenekoz.

 

Azkue, Resurreccion Maria (Resurreccion Maria de Azkue*).

 

azpidatzi (azpititulu*). Ikus-entzunezkoetan, ahotsaren bertsio idatzia, pantailaren beheko aldean agertu ohi dena.

 

azpiestazio (subestazio*). Subestazio elektrikoa*[e.] Azpiestazio elektrikoa.

 

azpigaratu.

 

Azpilagaña. Iruñeko auzoa. Deklinatzean, ez du galtzen 'a'. Azpilagañako ikastetxea.

 

azzurri. Kiroletan, Italiako selekzioko kideak. Neurriz erabiltzekoa da.

© Berria.eus - Euskal Editorea SM    •   Martin Ugalde kultur parkea, Andoain 20140
Telefonoa: 943-30 40 30  •   Faxa: 943-59 01 72  •  Posta elektronikoa: estiloliburua@berria.eus
webgunearen mapa