Giza eskubideak Jaurlaritzan bai: eta aldundietan?

Jon Mirena Landa - Giza Eskubideen eta Botere Publikoen EHUko UNESCO katedraren zuzendaria

2020ko ekainak 12

Legegintzaldia amaitzera doanean une egokia izaten da datorren zikloan zabaldu behar diren politikak proposatzeko, horrek agian eztabaida politikoa, jatorra, elika dezakeelakoan.

Giza eskubideen politikei dagokienez, ikuspuntu ugaritatik hel dakioke gaiari, baina, hemen, ereduaz, alegia, Jaurlaritzaren eta aldundien arteko ereduaz, nahiko nuke jardun.

Eusko Jaurlaritzan aspaldi (1991n) sortu zen Giza Eskubideen Zuzendaritza. Hasieran bere eginkizuna partekatzen zen beste politika publikoekin batera. Baina 2005etik aurrera, lehenengo aldiz, bazegoen gure erkidegoko jaurlaritza-organigraman halako bulego edota leiho monografikoa, giza eskubideak bultzatzera oso-osorik dedikatua. Eta hori, esan beharra dago, bada Nazioarteko Giza Eskubideen Zuzenbideko estandarretatik edozein gobernuri eskatzen zaiona. Izan ere, halako bulego edota zuzendaritza batek bete behar duen funtzioa zera baita: botere betearazle osoak politika orotan jardun dezala giza eskubideekin bat etorriz.

Justizia Sailetik lehendakaritzara eraman zen giza eskubideen aipatu zuzendaritza, eta biktimen zuzendaritzarekin batu ostean, idazkaritza orokorra osatu zen, gaiaren garrantzia eta lehentasun politikoa, nire iritzi apalean, behar bezala islatuz. Eta aipatu egitura instituzionalak gaur arte dirau.

Gauzak horrela izanik, galdera, ordea, bada: erkidegoko Jaurlaritza zentralak bakar-bakarrik giza eskubideen bulegoa propio behar al du izan? Nazio Batuek eta gaiaren garrantziak berak galdatzen duten ardura hori bakarrik Eusko Jaurlaritzan eta ez lurralde historiko bakoitzeko gobernuetan bete behar al da? Beste hitzetan: inoiz pentsatu al dugu noraino giza eskubideen kudeaketa Euskadin modu zentralizatuan ala deszentralizatuan aurrera eraman behar ote den?

Nik esango nuke ereduaz ez dela aparteko hausnarketarik egin. Eta hori politikako hainbat esparrutan normala izaten da, arazoei heltzen zaie-eta etorri ahala. Egia da, beste alde batetik, giza eskubideen gaiak erretzen zuela, batez ere, ETA indarrean egon zen bitartean, eta horregatik, isilbidez, Lakua-tik bideratzen ziren gauzak.

Une jakin batetik aurrera, ordea, aldundietan gaiaren garrantziaz jabetzen hasi ziren. 2000ko hamarkadan Gipuzkoako Foru Aldundian, lurralde historikoen artean lehenean, giza eskubideen zuzendaritza sortu egin zen, eta harrez geroztik, izen batekin edo bestearekin, mantendu egin da. Mantendu ez ezik, lantzen dituzten politiken ikuspegitik zein konprometitzen duten energia eta bitartekoetatik begiratuta, indartuz doan esparru bat da, zalantzarik gabe. Politika baldin bada lehentasunak ezartzea, garbi dago Gipuzkoarentzat giza eskubideen gaiak kontatzen duela, areago kontuan edukiz gero zuzendaritza hori ahaldun edo diputatu nagusiaren sailean bertan kokatzen dela. Keinu sinbolikoa bezain zentzuzkoa nire aburuz, Eusko Jaurlaritzaren kasuan lehendakaritzan hain justu ere kokatzen den idazkaritza orokorraren ildo beretik.

Araban ere giza eskubideen politika indarra ari da irabazten. Gaiotan lan serioa aspaldikoa izan arren, 2019an Berdintasunaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritza sortu berri da, eta, Gipuzkoan bezala, diputatu nagusiaren arloan bertan, gobernuko muinean beraz, kokatu dute. Berdintasuna eta Giza Eskubideak du izena.

Bizkaiko Aldundiari so eginez, aitzitik, giza eskubideen zuzendaritza propiorik ez dago. Egia da, dena dela, besteak beste, bai berdintasuna bai lankidetza zein dibertsitatea sustatzeko zuzendaritza orokorrak badituztela. Bizkaian, hortaz, giza eskubideen politika batzuk, sektorialak, horixe badituztela. Kontua da, ordea, organigrama osoan ez dela giza eskubideak esamoldea azaltzen.

Eta horrek eztabaidarako beta ezin hobea ematen du. Nola landu behar dira giza eskubideak gure herrian? Dena Eusko Jaurlaritzatik? Edo hobeto gobernantza partekatuaren bitartez aldundiekin zuzeneko koordinazio egitura egoki eta esanbidezkoaren laguntzaz? Nik esango nuke elkarkidetza bidea dela. Aldundiek ikaragarrizko pisu instituzionala dute, eta, horren ondorioz, giza eskubideen ikuspegitik ezin dira albo batera geratu. Gure herrian giza eskubideak lantzeko orduan aldundiek badute zeresan handia eta egunerokoan esparru sektorialetan lanean dihardute fundamentu osoz. Eta hori izanaz hala bada, izenaz eta egitura organikoz ere hala beharko, izena eta izana bat etorri behar izatekotan. Horrek gainera aldaketa kualitatiboa lekarke, hainbat politika arrazionalizatzeko. Bai eta kanpora begira ere, nazioarte mailan gure herrian erakunde maila desberdinetan dagoen guztia eragingarritasunez erakutsi eta partekatzerakoan.

Ez nabil hemen izen-eztabaida kosmetikoaz. Giza eskubideen sare instituzional argia badugu, hobeto arituko gara: giza eskubideak, guztiak, hobeto beteko dira.

Baina eredua zein izan behar den baino lehen, ereduaren eztabaida pendienteaz jabetu beharko ginateke. Hauteskundeak ate joka ditugula, horra hor gure herriko alderdi eta eragileetarako hausnarketa bideetako bat. Ingelesek dioten bezala: food for thought! (pentsarazteko janaria). On egin!

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Donostiari 1813an su eman ziotela oroitzeko Dora Salazarrek egindako eskultura, maskara jantzita ©JUAN CARLOS RUIZ / FOKU

COVID-19aren uste ustelak

Mikel P. Ansa

COVID-19aren pandemia ukatzen duten joera batzuek indarra hartu dute uda honetan. Haiek zabaldutako uste batzuk zeinen okerrak diren azaldu dute Miren Basaras eta Guillermo Quindos mikrobiologoek artikulu sorta honetan.

PCR proba bat, Indian. Bigarren herrialde kaltetuena da hura. ©SANJEEV GUPTA / EFE

Milioi bat lagun baino gehiago hil ditu COVID-19ak

Iosu Alberdi

AEBetan erregistratu dute kasu eta heriotza gehien. Euskal Herriak munduko heriotza tasa handienetako bat du: 77 heriotza 100.000 biztanleko.

Konfinamendua ezarri zuten Azkoienen. ©Idoia Zabaleta / Foku

Hegoaldeko kasuen erdiak baino gehiago, Nafarroan

Uxue Rey Gorraiz

Beste 603 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian; Nafarroan atzeman dituzte horietatik 318. Halaber, bi pertsona zendu dira birusaren ondorioz.

Maria Txibite, agerraldi batean. ©Jesus Diges / Efe

Txibitek esan du egoera «kontrolatuta» dagoela Nafarroan

Arantxa Iraola

Positibo «asko» izan arren konfinamendu orokorrik ezartzeko asmorik ez dutela adierazi du

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna