Jesus Tapia: «Neandertalak gai ziren estrategiak planteatzeko»
![Jesus Tapia: «Neandertalak gai ziren estrategiak planteatzeko»](https://www.berria.eus/ikasgela/storage/767/JESUS_TAPIA.jpg)
Aranzadi zientzia elkarteak aurkikuntza esanguratsu bat egin du San Adriango kobako aurtengo indusketan, Gipuzkoa eta Araba arteko pasabidean, Aratz-Aizkorri mendilerroan: harrizko tresna batzuk eta gizakiek erabilitako animalia hezurrak.
Berezia da haien jatorria: neandertalenak dira, duela 40.000 urtekoak gutxienez.
Espero zenuten aurten halako jauzi bat egiterik?
Pista batzuk bagenituen. Proiektuarekin hasi ginenean, 2008an, ez. Erreferentzia historikoak Erdi Arotik aurrerakoak zirenez, eta hainbeste lan egin izan denez, ez genuen espero azpian ezer kontserbatuko zenik.
Noiz aldatu zen hori?
Bigarren edo hirugarren kanpainan
hasi ziren historiaurreko pieza batzuk aurkitzen, Brontze Arokoak, orain
dela 4.000 eta 3.000 urte artekoak. ZundaketacloseAzterketa, arakatze.
zabalago batean, maila
potente bat aztertu zen, garai hartako nekazari eta abeltzainen
okupazioekin. Horrek material pila bat eman zuen, oso interesgarria,
baina ikusten genuen bazirela pieza zaharrago batzuk.
Noizkoak?
Paleolitoaren bukaerakoak, edo azken glaziazioa
pasatu eta Holozenoa sartu berrikoak. Zundaketa txiki bat eginda,
azaldu ziren azken Madeleine aldiko okupazioak, justu Izotz Aroaren
bukaerakoak. Horrek beste itxaropen bat ekarri zuen. Eta, lanean ari
ginela, pieza askoz zaharragoak agertu ziren. Haien artean, pare bat,
suharricloseKuartzo mota trinkoa.
zkoak. Printzak harri masatik erauzteko teknika nahiko desberdina
zen. Ez Madeleine aldiko teknika tipikoa, ez Brontze Arokoa; askoz
zaharragoa.
Neandertalena?
Bai. Beste aztarnategi askotan ikusi denez, badakigu neandertalek harria nola ustiatzen zuten. Suharria ez da edonon azaleratzen, eta asko gustatzen zitzaien, propietate mekaniko onak dituelako eta oso ondo ebakitzen duelako. Aukera izanez gero, beti erabiltzen zuten. Baina nomadak ziren, ehiztari ibiltariak, eta, mugitu ahal izateko, material erreserba bat eraman behar zuten, stocka.
«Suharria ez da edonon azaleratzen, eta asko gustatzen zitzaien, propietate mekaniko onak dituelako eta oso ondo ebakitzen duelako».
Izotz Arokoak dira horiek?
Izotz Aroak iraun zuen 100.000 bat urte, duela 115.000 urtetik duela
12.000 urtera arte. Baina ez zen aldi orocloseGuztia, osoa.
hotz berbera izan, gorabeherak
izan zituen. Batzuetan freskoago, besteetan askoz ere hotzago;
batzuetan hezetasun pixka batekin, besteetan ikaragarri lehor. Eta
epelaldi labur batzuk ere izan ziren, nahiz eta ez iritsi gaur egungo
tenperaturetara. Neandertalen okupazioa momentu epeltxo
batekoa da. Hala ere, justu-justu ukitu egin dugu.
Inguruan, non aurkitu izan dira neandertalen arrastoak?
Badira
batzuk. Lan handia eskatzen du haiengana iristeak, denborarekin lurra
metatuclosePilatu.
egiten delako. Baina badira. Besteak beste, Gipuzkoan, Lezetxiki,
Ekain, Astigarraga, Praileaitz, Amalda, Amalda III, Labeko Koba;
Bizkaian, Venta Laperra, Aranbaltza, Axlor; Araban, Arrillor; Nafarroan
ere bai batzuk; eta Iparraldean, noski: Gatzarria, Izturitze.
San Adrian da guztietan garaiena: 1.000 metrotik gora dago.
Eta
ez hori bakarrik. Gure aztarnategitik nahiko gertu, Urbasako
mendilerroan, badira neandertalen okupazio batzuk, ia 900 metrora.
Kontua da San Adrian leku berezia dela. Urbasan, adibidez, suharria
ateratzen da, eta ulertzekoa da haraino joan beharra. Baina San Adrianen
egoteak esan nahi du tokia oso ondo ezagutzen duzula. Bertaraino joaten
ez bazara, ez dakizu pasabiderik dagoen bestaldera, eta ez duzu 1.000
metrora kanpatuko gero jaisteko. Horrek zer adierazten du? Ba, haraino
igotzen zirela, bazekitelako bidea zegoela, eta haien estrategiarentzat
egokia zelako. Nahiz eta ibiltariak izan, ez zebiltzan noraezean, baizik
eta, gure espeziekoek bezala, irizpide batzuk eta estrategiacloseHelburu jakin bat lortzeko egiten diren urratsen multzoa.
batzuk
zituzten.
«Nahiz eta ibiltariak izan, ez zebiltzan noraezean, baizik eta, gure espeziekoek bezala, irizpide batzuk eta estrategia batzuk zituzten».
Izan ere, misterio handi batek inguratzen ditu neandertalak...
Eztabaida
luzeak izan dira. Genetikoki eta fisikoki oso hurbilak gara, baina
distantzia txiki bat ere badago. Badakigu bien arteko gurutzatzeak
posible direla, Eurasiako populazioaren zati batek, %1 eta %4 artekoak,
neandertalen hondar bat duelako genomacloseEspezie edo banako baten geneen multzoa.
n. Baina zera pentsatzen dugu: nola
desagertu egin ziren eta pixka bat mardulagoak ziren, tontoagoak izango
ziren. Eta azken hamarkadetan gero eta gehiago ikusten da neandertalak
gai zirela estrategiak planteatzeko.
Zerk erakusten du hori?
Harria lantzeko ere teknika desberdinak dituzte, ez ohitura mekaniko bakar bat. Mundu sinbolikoa ere uste genuen baino askoz garatuagoa dute. Aurkikuntzak horren aldera bultza egiten du. Adimenaren aldetik, teknikaren aldetik eta ezagutzaren aldetik, gugandik oso hurbil daude; galdera da zergatik desagertu ziren.
«Adimenaren aldetik, teknikaren aldetik eta ezagutzaren aldetik, gugandik oso hurbil daude; galdera da zergatik desagertu ziren».
Baduzue lana datorren urterako, beraz.
Bai, ikusi beharko dugu zein den plana. Seguru asko, Madeleine aldiaren eta neandertalen arteko bi metroko geruza hori kendu beharko genuke, eta neandertalen okupazioa agerian utzi, eremu zabalago batean. Horrelako lanek laguntza behar dute beti. Guri Gipuzkoako Foru Aldundiak, Gipuzkoako eta Arabako Partzuergo Orokorrak eta Zegamako Udalak laguntzen digute, baita boluntario guztiek ere; hori ere esan egin behar da.
Jatorrizko artikuluak
-
«Neandertalak gai ziren estrategiak planteatzeko»
Andoni Imaz |
|