Astronomia

Eguzki sistemako laino geruzen egiturarik handiena aurkitu dute EHUko zientzialariek

Saturno ikertu dute, Cassini zundak bidalitako argazkien bitartez, eta Lurraren atmosfera ulertzen lagun dezaketen fenomenoak behatu dituzte.

Saturnoko hexagonoaren gaineko laino sistema.
Saturnoko hexagonoaren gaineko laino sistema. EHU Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2020ko maiatzak 8

Saturno ez da Lurra bezalakoa: gas bola erraldoia da, harririk gabekoa, Lurra baino hamar aldiz handiagoa. Hango atmosfera ikertzen aritu dira EHUko Planeta Zientzietako Taldeko ikertzaileak, eta eguzki sisteman inoiz behaturiko laino sistemarik handiena topatu eta deskribatu dute. Cassini zundak bidalitako irudiak erabili dituzte horretarako. Aurkikuntzak lagun dezake Lurreko atmosferan gertatzen diren antzeko fenomenoak ulertzen, ikertzaileen arabera.

Agustin Sanchez Lavega EHUko katedradunak zuzentzen duen taldeak «hexagonoa» deituriko fenomenoa nabarmendu du. Ezaguna da lehenagotik ere, NASAren Voyager 1 eta 2 zundek 1980. urtean aurkitu zutenetik. Planetaren ipar poloan dago egitura: uhin gisa mugitzen da, eta geometrikoa da, erregela batekin marraztutakoa ematen du.

Hexagonoaren barruan, orduko 400 kilometroko abiada har dezakeen haize laster bat dabil. Eta, halere, hexagonoa ia geldirik dago: ez da mugitzen planetaren errotazioarekiko. Zientzialarientzat beti harrigarria izan da egonkortasunaren eta mugimendu bortitz horren arteko itxurazko kontraesana.

Cassini zunda 2004tik 2017ra aritu zen argazkiak ateratzen planetari. Bereizmen handiko irudiak ziren: 1-2 kilometroko xehetasunak bereiz daitezke. Besteak beste, uhin hexagonalaren gaineko lainoak erretratatu zituen. EHUko ikertzaileek irudi horiek erabili dituzte, baita Hubble teleskopio espazialak bidalitakoak ere. «Cassini-ren irudiek bidea eman digute aurkitzeko hexagonoak gutxienez zazpi geruzako laino sistema bat duela gainean, sandwich bat balira bezala», esan du Lavegak. «Beste planeta eta sateliteetan ere badira laino geruzen sistemak –Saturnoren Titan satelitean eta Plutonen, esaterako–, baina ez dira horrenbeste geruza, eta ez daude horren erregularki tartekatuta».   

Geruza bakoitzak zazpi eta hemezortzi kilometro bitarte ditu lodian —bertikalean—, eta, tenperatura txikiak direla eta (120-180 gradu zero azpian), litekeena da izotz kristalez osatuta egotea, baina urezkoak ez izatea, baizik eta azetilenozkoak, propinozkoak, propanozkoak, diazetilenozkoak eta butanozkoak.

Santiago Perez Hoyos, Agustin Sanchez Lavega, Teresa del Rio Gaztelurrutia eta Ricardo Hueso, ikerketaren egileak. EHU

Ikertzaileek proposatu duten hipotesiaren arabera, hexagonoaren dinamikak berak sorturiko grabitazio uhinek antolatzen dituzte lainook. Lurrean ere gertatzen dira halakoak. Antzeko uhinak behatu dituzte Jet korrontea deiturikoan. Edonola ere, adierazi dute Saturnokoa kasu bakana dela eguzki sisteman, eta gehiago ikertu beharko dutela.

Lavegari Ikerketako Euskadi saria eman zioten 2016. urtean. Teresa del Rio Gaztelurrutia eta Ricardo Hueso irakasleak eta Santiago Perez Hoyos ikertzailea ere aritu dira lan horretan. 
 

 

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Paziente bat, ZIUan, osasuneko profesional baten arta jasotzen. ©Andoni Lubaki / Foku

Kutsatzeen katea ez da eten, eta goia jo du ospitalean daudenen kopuruak

Arantxa Iraola - Maddi Ane Txoperena Iribarren - Irati Urdalleta Lete

Nafarroan bigarren olatuko kutsatu kopururik handiena izan dute (578), eta Gipuzkoako kutsatze tasa 500 kasutik gorakoa da jada. Murrizketak Iparraldean ere: ostatuek 22:00etarako itxi beharko dute

Antigorputzak atzemateko testak, artxiboko irudi batean; immunitate sistemaren erantzuna neurtzen dute. ©ROBERT GHEMENT / EFE

Gaitzei aurre egiteko ahalmena

Arantxa Iraola

Sendo behar da immunitate sistema eritasunei aurre egiteko; izurriak lehen lerrora ekarri ditu gorputzaren babes mekanismoei buruzko jakingarriak. Aldagai askok eragiten dute

 ©ENRIC FONTCUBERTA / EFE
Iruñeko taberna atari bat, atzo. ©JESUS DIGES / EFE

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna