Albistea entzun

Zientzia

Eguzkiaren koroa zergatik den horren beroa azaldu dute

Izarraren atmosferan milioika graduko tenperaturak sortzen dira, baina orain arte ez zekiten nola. Zientzialariek lehen aldiz behatu dituzte bero horren atzean leudekeen «nanozurrusta» deituriko fenomenoak.

Nanozurrusta ekaitz bat Eguzkiaren koroan.
Nanozurrusta ekaitz bat Eguzkiaren koroan. St Andrews Unibertsittea Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2020ko urriak 6

Eguzkiaren azala beroa da, noski: 5.800 kelvin inguru ditu. Baina, izarraren atmosferaren kanpoaldea —koroa deiturikoa— askoz beroagoa da: milioika kelvin baino gehiago ditu. Nola liteke Eguzkiaren nukleotik, hau da, nolabait esateko, haren labetik, urrunago dagoen partea azala baino ehunka aldiz beroagoa izatea? Astrofisikariek gogoan ibili dute galdera hamarkada luzez. Orain, badirudi erantzuna aurkitu dutela: nazioarteko zientzialari talde batek adierazi du bero horren eragilea den mekanismoa behatu duela: Eguzkiaren koroako nanozurrusta ekaitzak.

Aspaldi proposatu zuten hipotesia: halako beroa milaka energia isuri magnetiko txikien ondorioa izango da. Nanozurrusta deitzen diete astrofisikariek isuri horietako bakoitzari. Baina hipotesiak bazuen arazo bat: inork ez zuen halako nanozurrustarik behatu. Ingalaterrako Northumbria eta Eskoziako St Andrews unibertsitateko ikertzaileak NASArekin elkarlanean aritu dira, bereizmen handiko irudiak aztertzen, eta, lehen aldiz, halako nanozurrusta «ezinago azkar eta bortitzak» aurkitu dituztela adierazi dute, Natur aldizkarian argitaraturiko artikulu batean.

Behatzeaz gain, zurrusta horiek nola sortzen diren azaldu dute, eredu matematikoen bitartez.

Eguzkiaren azaletik eremu magnetikoak sortzen dira etengabe. Batzuetan eremu horien lerroak elkarrekin lotzen dira, eta berriz askatzen. Apurtu eta berriz lotzen direnean sortzen dira nanozurrustak, eta horien energiak berotzen du horrenbeste Eguzkiaren koroa.

Astrofisikarako Harvard-Smithsonian Centerreko (AEB) eta Palermoko (Italia) Behatoki Astronomiko eta Unibertsitateko ikertzaileek ere hartu dute parte ikerketan.
Taldeak behaturiko nanozurrusta ekaitzak hamabost bat minutu iraun zuen. Tarte horretan, koroaren inguru hori milioika gradura berotu zela ikusi zuten.

St Andrewseko ikertzaile Paolo Paganok nabarmendu du Eguzkiaren koroa «oso gune dinamikoa» dela, eta eremu magnetikoak etengabe sortzen eta apurtzen ari direla han, eta horien bidez askatzen da milioika graduko tenperaturak mantentzeko adina energia.

Azken hilabeteotan ikerketa garrantzitsuak ari dira argitaratzen, Eguzkiaren izaera eta dinamika ulertzen laguntzeko. Uztailean, Europako Espazio Agentziako Solar Orbiter zunda duela hilabete bat heldu zen lehen aldiz Eguzkiaren periheliora, hau da, izarraren inguruko orbitan punturik hurbilenera. Hurbildu ahala, izarrari argazkiak ateratzen aritu zaio, inoizko hurbilenenak. Horiek aztertzean, ordura arte ikusi gabeko fenomeno bat behatu zuten astrofisikariek: Eguzkia suzko bola erraldoi bat baldin bada, hura su txikiz osaturik dagoela ikusi zuten.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©OSKAR MATXIN EDESA / FOKU

«Kritika egingo dugu, tokikotik globalera»

Urtzi Urkizu

Bilboko Seriesland jaialdian 'Zikings' animaziozko websailaren lehen atala proiektatu dute. Abenduan sarean izango dira ikusgai aurreneko bost atalak. Proiektua «monetizatu» egin nahiko lukete.
 ©ARITZ LOIOLA / @FOKU

«Musikan dena dut egiteko»

Gorka Erostarbe Leunda

Pandemiak apenas utzi dion 'Rueda' azken lana behar bezala aurkezten; Bilboko Euskeria abesbatzaz lagunduta kontzertua emango du etzi, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian.
Haurrak lurperatzen zituzten eremuaren indusketa, Begoñako hilerrian. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Autopsia hilerri bati

Jakes Goikoetxea

Begoñako hilerria kendu eta parke bat egingo dute Bilbon. Aurretik, ordea, bertako hezurrak ateratzen, aztertzen eta sailkatzen ari da Aranzadi zientzia elkartea. Hilerriko gainerako elementuak ere aztertzen ari da. 'Begoñako Argia' izena du proiektuak.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.