Mendi ibilaldia

MENDIA. IBILBIDEA. Zugarramurdiko leizetik Atxuriako gotorlekura

MENDIA. IBILBIDEA. Zugarramurdiko leizetik Atxuriako gotorlekura.
  • Herrialdea: Nafarroa
  • Zailtasuna: Ertaina
  • Tontor eta leku izenak: Zugarramurdi, Ibañeta, Urbiako lepoa, Loiarako lepoa, Atxuria
  • Distantzia: 8,7 km.
  • Iraupena: 4 ordu.
  • Ingurunea: Larrun eta Aiako Harriarekin batera, mendebaldeko Pirinioetako lehenengo gailur garrantzitsuenetako batera igo eta akelarreak eta karlistadak oroituko ditugu.
  • Estekak: Ibilbidea
Asier Agirresarobe - Muskilda Tellabide
2010eko maiatzaren 28a
00:00
Urdazuri eta Bidasoa ibaietako arroen banalerroko gailurra da Atxuria; Sara eta Baztango udalerrien mugan dago, eta Etxalar eta Zugarramurdi herrietako lurrak gertuan ditu. Mendiari Sara ingurutik begiratuz gero, egun euritsu baten ostean gainaldeko harkaitzek zilarrak bezainbat distira eragiten dutelako du izena hala tontorrak: haitz zuria. Baina Sara beharrean, Zugarramurdi sorginen herriko plaza izango duzue gaur abiapuntua (205 m).

Elizaren ondotik Etxalarrera doan porlanezko bidean gora ekin behar diozue bideari. Segituan, ordea, eskuinera eta behera egiten duena hartu bidebanatzean. Hilerriaren ondotik igaro, eta, bihurgune batean, errekaren parean mendian gora abiatzen den bide balizatutik jo (PR-NA 90). Ibilbidean zehar mota guztietako seinaleak izango dituzue tarteka bidelagun. Hasieran zabala baina igo ahal gero eta estuagoa den pista bateraino igo, eta hortik aurrera laster izango zarete, konifera sail bat igarota, Ibañetako lepoan (510 m). Historiaz beteta dago. Trikuharri eta beste hainbat aztarna arkeologikoz beteta dago ingurua.

Mendebaldean duzue tontorra, baina baita hura ezkutatzen duen beste bat ere, dezente gertuago. Haitzez haitz eta hainbat zidor zati baliatuz, lehenera igo edo eskuin aldetik inguratu. Gora iristen zaretenean, bi tontorren arteko lepoa hartu (685 m) eta ekin tontor nagusiari. Gandorretik igotzea bururatuz gero, segi, baina argi!, ez baita beti erraza. Zuzenagoa eta batez ere azkarragoa duzue ipar isurialdean zehar diagonalean igotzen den zidor lausoari jarraitzea. Gandorreko mendi bularra azpialdetik gainditzen du, eta behin tontor nagusiaren pare iritsita, harritzan gora tontorreraino eramango zaituzte (758 m).

Atxuriara bidean

Hegoaldeko mendietako gailur nagusietan hain ohiko den zutoin geodesiko zuria topatuko duzue, baita buzoia ere. Ikuspegia, zabala eta aparta, nonahi begiratuta ere. Lapurdiko lur ia leun berdearen eta Baztan-Bidasoako erliebe nahaspilatuaren arteko kontrastea da nabarmenena. Jaso burua, zabaldu begiak eta gozatu, beraz.

Ikusmiran luze egon eta gero, itzultzeko ordua denean, igotako bidetik lehen aipatutako lepora jo lehenik (685 m). Hor, hegoaldeko isurialdera jaisten den bidea har dezakezue, Ibañetako leporaino ibilbide bera ez egitearren. Jaisten ari zaretela, laster ikusiko dituzue maldaren erdian harrizko eraikin zahar batzuen hondarrak. Bigarren karlistaldiko gotorleku batzuen hondakinak dira. 1876an tropa karlistak garaitu zituztenean, Zumalakarregiren gizonentzat azken gotorlekua izan zen Atxuria, defentsek oraindik eusten zioten, garaipenerako batere itxaropenik gabe, aldameneko Orizki gailurretik etengabe bonbardatzen zituzten bitartean. Otsailaren 20an, borroka latzen ostean, batailoi liberalak Alfontso XII.aren bandera ipini zuen Atxuriako gailurrean.

Handik behera malda gero eta leunagoa izango duzue, eta belardietan barrena hainbat zidor elkarri lotuz Ibañetara iristea ez zaizue zail egingo (510 m). Lur belartsuan barrena, Airagarri eta Mendibil muinoak ezkerretik inguratzeari ekin, ipar-ekialderantz. Apenas igota, laster egingo duzue bat Urbiako leporaino jaisten den zidorrarekin. Orabidea eta Etxalarrera doan errepidea gurutzatu hor (435 m), eta hurrengo muinoa, Aizpara, eskuinetik inguratzen duen bidea hartu. Zailtasun handirik gabe eramango zaituzte tontorraren aurkako aldean dagoen Loiara lepo zabaleraino (440 m). Handik aurrerakoa, beherako bidea duzue, Zugarramurdiko kaleraino (210 m). Galtzada zaharra da bidea, zati batzuetan galtzadarriak badituena. Ederra benetan, baina jaisteko ez oso erosoa.

Ez bazarete nahikoa ibili, edota hala izanda ere, gogorik baduzue, herrigunetik bostehunen bat metrora duzue akelarreen leizea, edo hara bidean, herriko irteeran, Sorginen Museoa, bestela.



Zugarramurdiko sorginak

Zugarramurdiko sorginen kasuak sona handia izan zuen. Baina Saran, esaterako, Pierre de Lancrek barrabaskeria are handiagoak egin zituen. 1608an hasi zen bi urte geroago Logroñoko epaitegian amaituko zen Zugarramurdiko sorginen auzia. Inkisizioari deituta, 1609ko urtarrilean ailegatu zen Zugarramurdira Elizaren erakunde horretako komisarioa. Abuztuan iritsi zen Juan del Valle Alvarado inkisidorea. Hilabete zenbait eman zituen herrian, eta 300 lagunetik gora aurkitu omen zituen sorginkerietan nahasirik. Susmagarrienak Logroñora eraman zituen. 31 lagun prozesatu zituzten. 31 epaitu haietatik, ordea, 18k bakarrik ezagutu zuten beren epaia bizirik zirela. Beste 13ak, berriz, bi urteko prozesuaren amaiera baino lehen hil ziren. Hil zirenen artetik, baina, bost sutan erretzera kondenatu zituztenez, bost horien gorpuak kontserbatu zituzten gero sutara botatzeko. Auziak mesfidantza eta izua hedatu zuen. Ez dira gutxi herriaren aurkako erasoa izan zela pentsatzen dutenak, eta Gaztelak Nafarroa konkistatu izanarekin lotzen dute, ondoren izan baitziren auzi gehienak.
Iruzkinak
Ez dago iruzkinik

Ordenatu
0/500
Orain, aldi berria dator. Zure aldia. 2025erako 3.000 babesle berri behar ditugu iragana eta geroa orainaldian kontatzeko.